Śiśupālavadha · Chapter 12
itthaṃ rathāśvebhaniṣādināṃ prage gaṇo nṛpāṇāmatha toraṇādbahiḥ /
prasthānakālakṣamaveṣakalpanākṛtakṣaṇakṣepamudaikṣatācyutam
svakṣaṃ supatraṃ kanakojvaladyutiṃ javena nāgāñjitavantamuccakaiḥ /
āruhya tārkṣya nabhasīva bhūtale yayāvanudghātamukhena so 'dhvanā
hastasthitākhaṇḍitacakraśālinaṃ dvajendrakāntaṃ śritavakṣasaṃ śriyā /
satyānuraktaṃ narakasya jiṣṇavo guṇairnṛpāḥ śāṅgiṇamanyayāsiṣuḥ
śuklaiḥ satārairmukulīkṛtaiḥ sthūlaiḥ kumudvatīnāṃ kumudākarairiva /
vyuṣṭaṃ prayāṇaṃ ca viyogavedanāvidūnanārīkamabhūtsamaṃ tadā
utkṣiptagātraḥ sma viḍambayannabhaḥ samutpatiṣyantamagendramuccakaiḥ /
ākuñcitaprohanirūpitakramaṃ kareṇurārohayate niṣādinam
svairaṃ kṛtāsphālanalalitānpuraḥ sphuratnūndarśitalāghavakriyāḥ /
vaṅgāvalagnaikasavalgapāṇayasturaṅgamānāruruhusturaṅgiṇaḥ
ahnāya yāvanna cakāra bhūyase niṣedivānāsanabandhamadhvane /
tīvrotthitāstāvadasahyaraṃhaso viśṛṅkhalaṃ śṛṅkhalakāḥ pratasthire
gaṇḍojvalāmujjvanābhicakrayā virājamānāṃ navayodaraśriyā /
kaścitsukhaṃ prāptumanāḥ susārathī rathīṃ yuyojādhidhurāṃ vadhūmiva
utthātumicchanvidhṛtaḥ puro balānnidhīyamāne bharabhāji yantrake /
ardhojjhitodgāravijharjharasvaraḥ svanāma ninye ravaṇaḥ sphuṭārthatām
nasyāgṛhīto 'pi dhuvanviṣāṇayoryugaṃ sasūtkāravivartitatrikaḥ /
goṇīṃ janana sma nidhātumuddhṛtāmanukṣaṇaṃ nokṣataraḥ pratīcchati
nānāvidhāviṣkṛsāmajasvaraḥ sahasravartmā capalairduradhyayaḥ /
gāndharvabhūyṣṭhatayā samānatāṃ sa sāmavedasya dadhau balodadhiḥ
pratyanyanāgaṃ caltastarāvatā nirasya kuṇṭhaṃ dadhatānyamaṅkuśam /
mūrdhānamūrdhvāyatadantamaṇḍalaṃ dhuvannarodhi dviradāṃ niṣādinā
samūrcchaducchṛṅkhalaśaṅkhanisvanaḥ svanaḥ prayāte paṭahasya śārṅgiṇi /
svānininye nitarāṃ mahāntyapi vyathāṃ dvayeṣāmapi medinīghṛtām
kālīyakakṣodavilepanaśriyaṃ diśaddiśamullasadaṃśumaddyuti /
khātaṃ khuraimudgabhujāṃ vipaprate gireradhaḥ kāñcanabhūmijaṃ rajaḥ
mandraigajānāṃ rathamaṇḍalasvanairnijuhnuve tādṛśameva bṛṃhitam /
tārairbabhūve parabhāgalābhataḥ pariśphuṭaisteṣu turaṅgaheṣitaiḥ
anvetukāmo 'vamatāṅguśagrahastirogataṃ sāṅguśamudvahañśiraḥ /
sthūloccayenāgamadantikagatāṃ gajo 'grayātāgrakaraḥ kareṇukām
yanto 'spṛśantaścaraṇairivāvaniṃ javātprakīrṇairabhitaḥ prakīrṇakaiḥ /
adyāpi senāturagāḥ savismayairalūnapakṣā iva menire janaiḥ
ṛjvīrdadhānairavatatya kandharāścalāvacūḍāḥ kalāgharghararāravaiḥ /
bhūmirmahatyapyavilambitakramaṃ kramelakaistakṣaṇameva cicchide
tūrṇa praṇetrā kṛtanādamuccakaiḥ praṇoditaṃ vesarayugmadhvani /
ātmīyanemikṣatasāndramedinīrajaścayākrāntabhayādivādravat
vyāvṛttavaktrairakhilaiścamūcarairvrajidbhireva kṣaṇamīkṣitānanāḥ /
valgadgarīyaḥstanakamprakañcukaṃ yayusturaṅgādhiruho 'varodhikāḥ
pādaiḥ puraḥ kūbariṇāṃ vidāritāḥ prakāmamākrāntatalāstato gajaiḥ /
bhagnonnatānantarapūritāntarā babhurbhuvaḥ kṛṣṭasamīkṛtā iva
durduntamupakṛtya nirastasādinaṃ sahāsahākāramalokayajjanaḥ /
paryāṇataḥ srastamurovilambinasturaṅgamaṃ pradrutamekayā diśā
bhūbhṛdbhirapyaskhalitāḥ khalūnnatairapyapahnavānā saritaḥ pṛthūrapi /
anvarthasaṃjñayaiva paraṃ trimārgagā yayāvasaṃkhyaiḥ pathibhiścamūrasau
trastau samāsannakareṇusūtkṛtānniyantari vyākulamuktarajjuke /
kṣiptāvarodhāṅganamutpathena gāṃ vilaṅghya laghvīṃ karabhau babhañjatuḥ
srastāṅgasandhau vigatāśāpāṭave rujā nikāmaṃ vikalīkṛte rathe /
āptena tatkṣaṇā bhiṣajeva tatkṣaṇaṃ pracakrame laṅghanapūrvakaḥ kramaḥ
dhūrbhaṅgasaṃkṣobhavidāritoṣṭrikā galanmadhuplāvitadūravartmani /
sthāṇau niṣaṅgiṇyanasi kṣaṇaṃ puraḥ śuśoca lābhāya kṛtakrayo vaṇik
bheribhirākruṣṭamahāguhāmukho dhvajāṃśukaistarjitakandalīvanaḥ /
uttaṅgamātaṅgajitālaghūpalo balaiḥ sa paścātkiyate sma bhūdharaḥ
vanyebhadānānilagandhadadurdhurāḥ kṣaṇaṃ tarucchedavinoditakrudhaḥ /
vyāladvipā yantṛbhirunmatiṣṇavaḥ kathaṃcidīrādapanayena ninyire
tairvajayantīvanarājirājibhirgiripraticchandamahāmataṅgajaiḥ /
bahvyaḥ prasarpajjanatānānadīśatairbhuvo balairantarāyāmababhūvire
tasthemuhūrta hariṇīvilocanaiḥ sadṛśi dṛṣṭvā nayanāni yoṣitām /
tvātha satrāsamanekavibhramakriyāvikārāṇi mṛgaiḥ palāyyata
nimnāni duḥkhādavatārya sādibhiḥ sayatnamākṛṣṭakaśāḥ śanaiḥ śanaiḥ /
utteruruttālakhurāravaṃ drutāḥ ślathīkṛtapragrahamarvatāṃ vrajāḥ
adhyadhvamārūḍhavataiva kenacitpratīkṣamāṇena janaṃ muhurdhṛtaḥ /
dākṣyaṃ hi sadyaḥ phaladaṃ yadagrataścakhāda dāserayuvā vanāvalīḥ
śaureḥ pratāpopanatairitastataḥ samāgataiḥ praśrayanamramūrtibhiḥ /
ekātapatrā pṛthivībhṛtāṃ gaṇairabhūdabahucchātratayā patākinī
āgacchato 'nūcigajasya ghaṇḍayoḥ svanaṃ samāpakarṇya samākulāṅganāḥ /
dūrāpavartitabhāravāhaṇāḥ patho 'pasrustvaritaṃ camūcarāḥ
ojasvivarṇojvalavṛttaśālinaḥ prasādino 'nujjhita gotrasaṃvidaḥ /
ślokānupendrasya puraḥ sma bhūyaso guṇānsamuddiśya paṭhanti vandinaḥ
niḥśśeṣamākrāntamahītalo jalaiścalansamudro 'pi samujjhati sthitim /
grāmeṣu sainyairakarodavāritaiḥ kimavyavasthāṃ calito 'pi keśavaḥ
kośātakīpuṣpagulucchakāntibhirmukhairvinidrolbaṇabāṇacakṣuṣaḥ /
grāmīṇavadhvastamalakṣitā janaiściraṃ mṛtānāmupari vyalokayan
goṣṭheṣu goṣṭhīkṛtamaṇḍalāsanānsanādamutthāya muhuḥ sa valgataḥ /
grāmyānapaśyatkapiśaṃ pipāsataḥ svagotrasaṅkīrtanabhāvitātmanaḥ
paśyankṛtārthairapi vallavījano janādhināthaṃ na yayau vitṛṣṇatām /
ekāntamaugdhyānavabuddhavibhramaiḥ prasiddhavistāraguṇairvilocanaiḥ
prītyā niyuktāṃllihatī stanandhayānnigṛhya pārīmubhayena jānunoḥ /
vardhiṣṇudhārādhvani rohiṇīḥ payaściraṃ nidadhau duhataḥ sa goduhaḥ
abhyājato 'bhyāgatatūrṇatarṇakānniryāṇahastasya purodudhukṣataḥ /
vargādgavāṃ huṃkṛticāru niryatīmarirmadhoraikṣata gomatatallikām
sa vrīhiṇāṃ yāvadapāsituṃ gatāḥ śukānmṛgaistāvadupadrutaśriyām /
kaidārikāṇāmabhitaḥ samākulāḥ sahāsamālokayati sma gopikāḥ
vyeddhumasmānavadhānataḥ purā calatyasavityupakarṇayannasau /
gītāni gopyāḥ kalamaṃ mṛgavrajo na nūnamattīti harivyalokayat
līlācalatstrīcaraṇāruṇotpalaskhalattulākoṭininādakomalaḥ /
śaurerupānūpamāpāharanmanaḥ svanāntarādunmadasārasāravaḥ
uccairgatāmaskhalitāṃ garīyasīṃ tadātidūrādapi tasya gacchataḥ /
eke samūhurbalareṇusaṃhatiṃ śirobhirājñāmapare mahībhṛtaḥ
prāyeṇa nīcānapi medinībhṛto janaḥ samenaiva pathādhirohati /
senā murāreḥ patha eva sā punarmahāmahīdhrānparito 'dhyarohayat
dantāgranirbhinnapayodamunmukhāḥ śiloccayānāruruhurmahīyasaḥ /
tiryakkaṭaplāvimadāmbunimnagāvipūryamāṇaśravaṇodaramaṃ dvipāḥ
ścyotamanmadāmbhakaṇakena kenacijjanasya jīmūtakadambakadyutā /
nagena garīyasoccakairarodhi panthāḥ pṛthudantaśālinā
bhagnadrumāścakruritastato diśaḥ samullasatketananākulāḥ /
piṣṭādripṛṣṭhāstarasā ca dantinaścalannijāṅgācaladurgamā bhuvaḥ
ālokayāmāsa harirmahīdharānadhiśrayantīrgajatāḥ paraḥśatāḥ /
utpātavātapratikūlapātinīrupatyakābhyo bṛhatīḥ śilā iva
śailādhirohābyasanādhikoddhuraiḥ payodharairāmalakīvanāśritāḥ /
taṃ parvatīyapramadāścacāyire vikāsavisphāritavibhramekṣaṇāḥ
sāvajñamunmīlya vilocane sakṛtkṣaṇaṃ mṛjendreṇa suṣupsunā punaḥ /
sainyānna yātaḥ samayāpi vivyathe kathaṃ surājaṃbhavamanmathāthavā
utsedhanirdhūtamahīruhāṃ dhvajairjanāvaruddhoddhatasindhuraṃhasām /
nāgairadhikṣiptamahāśilaṃ muhurbalaṃ babhūvopari tanmahībhṛtām
śmaśrūyamāṇe maghujālake tarorgajena gaṇḍaṃ kaṣatā vidhūnite /
kṣudrābhirakṣudratarābhirākulaṃ vidaśyamānena janena dudruve
nīte palāśinyucite śarīravatgajāntakenāntamadāntakarmaṇā /
saṃcerurātmāna ivāparaṃ kṣaṇātkṣamāruhaṃ dehamiva plavaṃgamāḥ
prahvānatīva kvaciduddhatiśritaḥ kvacitprakāśānatha gahvaranāpi /
sāmyādapetāniti vāhinī harestadāticakrāma girīngurūnapi
sa vyāptavatyā parito 'pathānyapi svasenayā sarvapathīnayā tayā /
ambhobhirullaṅghita tuṅgarodhasaḥ pratīpanāmnīḥ kurute sma nimnagāḥ
yāvadvyagāhanta na dantināṃ ghaṭāsturaṅgamaistāvadudīritaṃ khuraiḥ /
kṣiptaṃ samīraiḥ saritāṃ puraḥ patajjalānyanaiṣīdraja eva paṅkatām
rantuṃ kṣatottuṅganitambabhūmayo muhurvrajantaḥ pramadaṃ madoddhatāḥ /
paṅgaṃ karāpākṛtaśaivalāṃśukāḥ samudragāṇāmudapādayannibhāḥ
rugṇorurodhaḥ paripūritāmbhasaḥ samasthalīkṛtya purātanīrnadīḥ /
kūlaṃkaṣaughāḥ saritasthāparāḥ pravartayāmāsuribhā madāmbubhiḥ
padmairananvītavadhūmukhadyuto gatāḥ na haṃsaiḥ śriyamātapatrajām /
dūre 'bhavanbhojavalayasya gacchataḥ śailopamātītagajasya nimnagāḥ
snagdhāñjanaśyāmatanūbhirunnatairnirantarālā kariṇāṃ kadambakaiḥ /
senā sudhākṣālitasaudhasaṃpadāṃ purāṃ bahūnāṃ parabhāgamāpa sā
prāsadaśobhātiśayālubhiḥ pathi prabhonivāsāḥ paṭaveśmabhirbabhuḥ /
nūnaṃ sahānena viyogaviklavā puraḥ puraśrīrapi niryayau tadā
varṣma dvipānāṃ viruvanta uccakairvanecarebhyaściramācacakṣire /
gaṇḍasthalāgharṣagalanmadodakadravadramaskandhanilāyino 'layaḥ
āyāmavadbhiḥ kariṇāṃ ghaṭāśatairadhaḥkṛtāṭṭālasapaṅktiruccakaiḥ /
dūṣyairjitodagragṛhāṇi sā camūratītya bhūyāṃsi purāṇyavartata
uddhūtamuccairdhvajinābhiraṃśubhiḥ prataptamabhyarṇatayāvivasvataḥ /
āhlādikahlārasamīraṇāhate puraḥ papātāmbhasi yamune rajaḥ
yā gharmabhānostanayāpi śītalaiḥ svasā yamasyāpi janasya jīvanaiḥ /
kṛṣṇāpi śuddheradhikaṃ vidhātṛbhirvihantumahāṃsi jalaiḥ paṭīyasī
yasyā mahānīlataṭīriva drutāḥ prayānti pītvā himapiṇḍapāṇḍurāḥ /
kālīrapāstābhirivānurañjitāḥ kṣaṇena bhinnāñjanavartā ghanāḥ
vyaktaṃ balīyān yadi heturāgamādapūrayatsā jaladhiṃ na jāhnavī /
gaṅgaughanirbhasmitaśambhukandharāsavarṇamarṇaḥ kathamanyathāsya tat
abhyudyatasya kramituṃ javena gāṃ tamālanīlā girāṃ dhṛtāyatiḥ /
sīmeva sā tasya puraḥ kṣaṇaṃ babhau balāmburāśermahato mahāpagā
lolairaritraiścaraṇairivābhito javātvrajantībhirasau sarijjanaiḥ /
naubhiḥ pratere paritaḥ plavoditabhramīnimīlallalanāvalambitaiḥ
tatpūrvamaṃsadvayasaṃ dvipādhipāḥ kṣaṇaṃ sahelāḥ parito jagāhire /
sadyastatasteruranāratasrutasvadānavāripracurīkṛtaṃ payaḥ
prothaiḥ sphuradbhiḥ sphuṭaśabdamunmukhaisturaṅgamairāyatakīrṇavāladhi /
utkarṇamudvāhitadhīrakandharairatīryatāgre taṭadattadṛṣṭibhiḥ
tīrtvā janenaiva nitāntadustarāṃ nadīṃ pratijñāmiva tāṃ garīyasīm /
śṛṅgairapaskīrṇamahattaṭībhuvāmaśobhatoccairnaditaṃ kakudmatām
sīmantyamānā yadubhūbhṛtāṃ balairbabhau taridbhirgavalāsitadyutiḥ /
sindūritānekapakaṅgaṇāṅkitā taraṅgiṇī veṇirivāyatā bhuvaḥ
avyāhatakṣipragataiḥ samucchritānanujjhitadrāmabirgarīyasaḥ /
nāvyaṃ payaḥkecidatāriṣurbhujaiḥ kṣipadbhirūrmīnaparairivormibhiḥ
vidalitamahākūlāmukṣṇāṃ viṣāṇavighaṭṭanairalaghucaraṇākṛṣṭagrāhāṃ vipaṇibhirunmadaiḥ /
sapadi saritaṃ sā śrībharturbṛhadrathamaṇḍalaskhalilamullaṅghyaināṃ jagāma varūthinī
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0