Śiśupālavadha · Chapter 1
Māgha: Śiśupālavadha
śriyaḥ pati śrīmati śāsituṃ jagajjagannivāso vasudevasadmani /
vasan dadarśāvatarantamambarāddhiraṇyagarbhāṅgabhuvaṃ muniṃ hariḥ
gataṃ tiraścīnamanūrusāradheḥ prasiddhamūrdhvajvalanaṃ havirbhujaḥ /
patatyadho dhāma visāri sarvataḥ kimedatityākulamīkṣitaṃ janaiḥ
cayastaviṣāmityavadhāritaṃ purā tataḥ śarīrīti vibhāvitākṛtim /
vibhurvibhaktāvayavaṃ pumāniti kramādamuṃ nārada ityabodhi saḥ
navānadho 'dho bṛhataḥ payodharān samūḍhakarpūraparāgapāṇḍuram /
kṣaṇaṃ kṣaṇotkṣiptagajendrakṛttinā sphuṭopamaṃ bhūtisitena śamghunā
dadhānamambhoruhakesaradyutīrjaṭāḥ śaraccandra marīcirociṣam /
vipākastuṅgāstuhinasthalīruho dharādarendraṃ vratatītatīriva
piśaṅgamauñjīyujamarjunacchaviṃ vasānameṇājinamañnadyuti /
suvarmasūtrākalitādharāmbarāṃ viḍambayantaṃ śitivāsasastanum
vihaṅgarājāṅgaruhairivāyatairhiraṇmayorvīruhavallitatnubhiḥ /
kṛtopavītaṃ himaśubhramuccakairghanaṃ ghanānte taṭitāṃ gaṇairiva
nisargacitrojvalasūkṣmapakṣmaṇā lasadbisacchedasitāṅgasaṅginā /
cakāsataṃ cārucamūrucarmaṇā kuthena nāgendramivendravāhanam
ajasramāsphālitavallakīguṇakṣatojvalāṅguṣṭhanakhāṃśubhinnayā /
puraḥ pravālairiva pūritārdhayā vibhāntamacchasphaṭikākṣamālayā
raṇadbhirāghaṭṭanayā nabhasvataḥ pṛthagvibhinnaśrutimaṇḍalaiḥ svaraiḥ /
sphuṭībhavadgrāmaviśeṣamūrcchanāmavekṣamāṇaṃ mahatīṃ muhurmuhuḥ
nivartya so 'nuvrajataḥ kṛtānatīnatīndrayajñānanidhirnabhaḥ sadaḥ /
samāsadatsāditadaityasaṃpadaḥ padaṃ mahendralāyacāru cakriṇaḥ
patatpataṅgapratimastaponidhiḥ puro 'sya yāvanna bhuvi vlīyata /
girestaḍitvāniva tāvaduccakairjavena pīṭhādutiṣṭhadacyutaḥ
atha prayatnonnamitānatphaṇairdhṛte kathañcitphaṇināṃ gaṇairadhaḥ /
nyadhāyiṣātāmabhi devakīsutaṃ sutena dhātuścaraṇau bhuvastale
tamarghyamarghyādikayādipuruṣaḥ saparyayā sādhu sa paryapūjayat /
gṛhānupaituṃ praṇayādabhīpsavo bhavanti nāpuṇyakṛtāṃ manīṣiṇaḥ
na yāvadetāvudapaśyadutthitau janastuṣārāñjanaparvatāviva /
svahastadatte munimāsane muniściraṃstāvadabhinyavīviśat
mahāmahānīlaśilārucaḥ puro niṣedivān kaṃsakṛṣaḥ sa viṣṭare /
śritodayādrerabhisāyamuccakairacūcuraccandramaso 'bhirāmatām
vidhāya tasyāpacitiṃ praseduṣaḥ prakāmamaprīyata yajvanāṃ priyaḥ /
grahītumāryānparicaryayā muhurmahānubhāvā hi nitāntamarthinaḥ
aśeṣatīrthopahṛtāḥ kamaṇḍalornidhāya pāṇāvṛṣīṇābhyudīritāḥ /
aghaughavidhvaṃsavidhau paṭīyasīrnatena mūrdnā hariragrahīdāpaḥ
sa kāñcane yatra muneranujñayā navāmbudaśayāmavapurnyavikṣata /
jigāya jambūjanitaśriyaḥ śriyaṃ sumeruśṛṅgasya tadā tadāsanam
sa taptākārtasvarabhāsvarāmbaraḥ kaṭhoradhārādhipalāñchanacchaviḥ /
vididyute bāḍavajātavedasaḥ śikhābhirāśliṣṭa ivāmbhasāṃ nidhiḥ
rathāṅgapāṇeḥ paṭalena rociṣāmṛṣitviṣaḥ saṃvalitā virejire /
calatpalāśāntaragocarastarotuṣāramūrteriva naktamaṃśavaḥ
praphullatāpicchanibhairabhīṣubhiḥ śubhaiśca saptacchadapāṃsupāṇḍubhiḥ /
parampareṇa cchuritāmalacchavī tadekavarṇāviva tau babhūvatuḥ
yugāntakālamatisaṃhṛtātmano jaganti yasyāṃ savikāsamāsata /
tanau mamustatra na kaiṭabhadviṣastapodhanabhyāgamasaṃbhavā mudaḥ
nidādhadhāmānamivādhidīdhitiṃ mudāvikāsaṃ munimabhyupeyuṣī /
vilocane bibhradadhiśritaśriṇī sa puṇḍarākākṣa iti sphuṭābhavat
sitaṃsitimnā sutarāṃ munervapuḥ visāribhiḥ saudhamivātha lambhayan /
dvijāvalivyājaniśākarāṃśubhiḥ śucismitāṃ vācamavocadacyutaḥ
haratyaghaṃ saṃprati hetureṣyataḥ śubhasya pūrvācaritai kṛtarṃ śubhai /
śarīrabhājāṃ bhavadīyadarśanaṃ vyanakti kālatritaye 'pi yogyatām
jagatparyāptasahasrabhānunā na yanniyantuṃ samabhāvi bhānunā /
prasahya tejobhirasaṃkhyatāṃ gatair adastvayā nunnamanuttamaṃ tamaḥ
kṛtaḥ prajākṣemakṛtā prajāsṛjā supātranikṣenirākulātmanā /
sadopayoge 'pi gurustvamakṣayo nidhiḥ śrutīnāṃ dhanasaṃpadāmiva
vilokanenaiva tavāmunā mune kṛtaḥ kṛtārthosmi nibarhitāṃhasā /
tathāpiśuśrūṣurahaṃ garīyasīrgiro 'thavā śreyasi kena vā tṛpyate
gataspṛho 'pyāgamanaprayojanaṃ vadeti vaktuṃ vyavasīyate yayā /
tanoti nastāmuditmagauravo gurustavaivāgama eva dhṛṣyatām
itibruvantaṃ uvāca sa vratī na vācyamitthaṃ puruṣottama tvayā /
tvameva sākṣātkaraṇīya ityataḥ kimasti kāryaṃ guru yogināmapi
udīrṇarāgapratirodhakaṃ janairabhīkṣṇamakṣuṇṇatayātidurgamam /
upeyuṣomokṣapathaṃ manasvinastvamagramūrtirnirapāyasaṃśrayā
udāsitāraṃ nigrahītamānasairgṛhītamadhyātmadṛśā kathañcana /
bahirvikaraṃ prakṛteḥ pṛthagviduḥ purātanaṃ tvāṃ puruṣaṃ purāvidaḥ
niveśayāmāsitha helayoddhṛtaṃ phaṇābhṛtāṃ chādanamekamokasaḥ /
jagataikasthapatistvamuccakairahīśvarastambhaśiraḥsubhūtalam
ananyagurvāstava kena kevalaḥ purāṇamūrtemahimāvagamyate /
manuṣyajanmāpi surāsurānguṇairbhavānbhavacchedakarai karotyadhaḥ
laghūkariṣyannatibhārabhaṅgurāmamūṃ kila tvaṃ tridivādavātaraḥ /
udūḍhalokatritayena sāṃprataṃ gururdharitrī kriyatetarāṃ tvayā
nijojasojjāsayituṃ jagadrahāmupajihīthā na mahītale yadi /
samāhitairapyanirūpitastataḥ padaṃ dṛśaḥ syāḥ katham īśa mādṛśām
upaplutaṃ pātumado madoddhataistvameva viśvaṃbhara viśvamīśiṣe /
ṛte raveḥ kṣālayituṃ kṣameta kaḥ kṣapātamaskāṇḍamalīmasaṃ tamaḥ
karoti kaṃsādimahībhṛtāṃ vadhājjano mṛgāṇāmiva yattava stavam /
hare hiraṇyākṣapuraḥsarāsuradvipadviṣaḥ pratyuta sā tiraskriyā
pravṛtta eva svayamujjhiśramaḥ krameṇa peṣṭuṃ bhuvanadvaṣāmasi /
tathāpi vācālatayā yunakti māṃ mithastvadābhāṣaṇalolupaṃ manaḥ
tadindrasaṃdiṣṭamupendra yadvacaḥ kṣaṇaṃ mayā viśvajanīnamucyate /
samastakāryeṣu gatena dhuryatāmahidviṣastadbhavatā niśamyatām
abhūdabhūmi pratipakṣajanmanāṃ bhiyāṃ tanūjaspanadyutirditeḥ /
yamindraśabdārthaniṣūdanaṃ harerharaṇyapūrvaṃ kaśipuṃ pracakṣate
samatsareṇāsura ityupeyuṣā cirāya nāmnaḥ prathamābhidheyatāṃ /
bhayasyapūrvāvatarastarasvinā manastu yena dyusadāṃ nyadhīyata
diśāmadhīśāṃścaturo yataḥ surānapāsya taṃ rāgāhṛtāḥ siṣevire /
avāpurārabhya tataścalā iti pravādamuccairayaśaskaraṃ śriyaḥ
purāṇi durgāṇi niśātamāyudhaṃ balāni śūrāṇi ghanāścakañcukāḥ /
svarūpaśobhaikaphalāni nākināṃ gaṇairyamāśaṅkya tadādi cakrire
sa saṃcariṣṇu bhuvanāntareṣu yāṃ yadṛcchayāśiśriyādāśrayaḥ śriyaḥ /
akāri tasyai mukuṭopalaskhalatkaraistrisandhyaṃ tridaśairdiśe namaḥ
saṭācchaṭabhinnaghanena bibhratā nṛsiṃha saiṃhīmatanuṃ tanuṃ tvayā /
sa mugdhakāntāstanasaṅgabhaṅgurairurovidāraṃ praticaskire nakhaiḥ
vinodamicchannatha darpajanmano raṇena kaṇḍvāstridaśai samaṃ punaḥ /
sa rāvaṇo nāma nikāmabhīṣaṇaṃ babhūva rakṣaḥ kṣatarakṣaṇaṃ divaḥ
prabhurbubhūṣurbhuvanatrayasya yaḥ śiro 'tirāgāddaśamaṃ cikartiṣuḥ /
atarkayadvighnamiveṣṭasādhasaḥ prasādamicchāsaddṛśaṃ pinākinaḥ
samutkṣipanyaḥ pṛthivībhṛtāṃ varaṃ varapradānasya cakāra śūlinaḥ /
trasattuṣārādrisutāsasaṃbhramasvayaṅgrahāśleṣasukhena niṣkrayam
purīmavaskanda lunīhi nandanaṃ muṣāṇa ratnāni harāmarāṅganāḥ /
vigṛhya cakre namucidviṣā balī ya itthamasvāsthyamahardivaṃ divaḥ
salīlayātāni na bharturabhramorna citramuccaiśravasaḥ padakramam /
anudrutaḥ saṃyati yena kevalaṃ balasya śatruḥ praśaśaṃsa śīghratām
aśuknuvan soḍhumadhīralocanaḥ sahasraraśmeriva yasya darśanam /
praviśya hemādriguhāgṛhāntaraṃ nināya bibhyaddivasāni kauśikaḥ
bṛhacchalāniṣṭhurakaṇṭhaghaṭṭanāvikīrṇalolāgnikaṇaṃ suradviṣaḥ /
jagatprabhoraprasihiṣṇu vaiṣṇavaṃ na cakramasyākramatādhikandharaṃ
bibhinnaśaṅkhaḥ kaluṣībhavanmuhurmadena dantīva manuṣyadharmaṇaḥ /
nirastaghāṃbhīryamapāstapuṣpakaṃ prakampayāmāsa na mānasaṃ na saḥ
raṇeṣu tasya prahitāḥ pracetasā saroṣahuṅkāraparāṅmukhīkṛtāḥ /
praharturevoragarājarajjavo javena kaṇṭhaṃ sabhayāḥ prapedire
parebharturmahiṣo 'munā dhanurvidhātumutkhātaviṣāṇamaṇḍalaḥ /
hṛte 'pibhāre mahatastrapābharāduvāha duḥkhena bhṛśānṛtaṃ śiraḥ
sṛpaśansaśaṅkaḥ samaye śucāvapi sthitaḥ karāgrairasamagrapātibhiḥ /
aghagharmodakabindumauktikairalañcakārāsya vadhūrahaskaraḥ
kalāsamagreṇagṛhānamuñcatā manasvinīrutkayituṃ paṭīyasā /
visāsinastasya vitanvatāratiṃ na narmasācivyamakārinendunā
vidagdhalīlocitadantapatrikāvidhitsayā nūnamanena māninā /
na jātu vaināyakamekamuddhṛtaṃ viṣāṇamadyāpi punaḥ prarohati
niśāntanārīparidhānadhūnanasphuṭāgasāpyūruṣu lolacakṣuṣaḥ /
priyeṇa tasyānaparādhabādhitāḥ prakampanenānucakampire surāḥ
tiraskṛtastasya janābhibhāvinā muhurmahimnā mahasāṃ mahīyasāṃ /
babhāra bāṣpairdvaguṇīkṛtaṃ tanutanūnapāddhūmamavitānamādhijaiḥ
parasyamarmavidhamujjhatāṃ nijaṃ dvijihvatādoṣamajihmagāmibhiḥ /
tamiddhamārādhayituṃ sakarṇakaiḥ kulairna bheje phaṇināṃ bhujaṅgatā
tadīyamātaṅgaghaṭāvighaṭṭitaiḥ kaṭasthalaproṣitadānavāribhiḥ /
gṛhītadikkairapunarnivartibhiścirāya yāthārthyamalambi diggajaiḥ
abhīkṣṇamuṣṇairapi tasya soṣmaṇaḥ surendravandīśvasitānilairyathā /
sacandanāmbhaḥkaṇakomalaistathā vapurjalārdrāpavanairna nirvabau
tapena varṣāḥ śaradā himāgamo vasantalakṣmyā śiśiraḥ sametya ca /
prasūnakḷptiṃ dadhataḥ sadartavaḥ purosya vāstavyakuṭumbitāṃ yayau
amānavaṃ jātamajaṃ kule manoḥ prabhāvinaṃ bhāvinnamantamātmanaḥ /
mumoca jānannapi jānakīṃ na yaḥ sadabhimānaikadhanā hi māninaḥ
smaratyado dāśarathirbhavānamuṃ vanāntādvanitāpahāriṇam /
payodhimābaddhacalajjalābilaṃ vilaṅghyalaṅgāṃ nikaṣā haniṣyati
atopapattiṃ chalanāparo 'parāmavāpya śailūṣa ivaiṣa bhūmikāṃ /
tirohitātmā śiśupālasaṃjñayā pratīyate saṃprati sāpyasaḥ paraiḥ
sa bāla āsīdvapuṣā caturbhujo mukhena pūrṇendunibhastrilocanaḥ /
yuvākarākrāntamahībhṛduccakairasaṃśayaṃ saṃprati tejasā raviḥ
svayaṃ vidhātā suradaityarakṣasāmanugrahāvagrahayoryadṛcchayā /
daśānanādīnabhirāddhadaivatāvitīrṇavīryātiśayān hasatyasau
balāvalepādadhunāpipūrvavaprabāddhyate tena jagajjigīṣuṇā /
satīva yoṣitprakṛtiḥ suniścalā pumāṃsaṃmabyeti bhavāntareṣvapi
tadenamullaṅghitaśāsanaṃ vidhervidhehi kīnāśaniketanātithim /
śubhetarācāravipaktrimāpado vipādanīyā hi satāmasādhavaḥ
hṛdayamavirodhodayadadūḍhadraḍhima dadhātu punaḥ purandarasya /
ghanapulakapulomajākucāgradrutaparirambhanipīḍanakṣamatvam
omityuktavato 'tha śāṅgiṇā iti vyāhṛtya vācaṃ nabhastasminnutpatite puraḥ suramunāvindoḥ śriyaṃ bibhrati /
śatruṇāmaniśa vināśapiśunaḥ kruddhasya caidyaṃ prati vyomni bhrakuṭicchalena vadane ketuśacakārāspadam
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0