Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śikṣāsamuccaya · Part 4147

a-kṣaya-kṣānti a-kṣobhya-mukhena ke-ci vrataṃ tapa-vīrya-mukhena | dhyāna praśānti vihāra-mukhena sv-artha-viniścaya-prajña-mukhena ||
sarva upāya sahasra-mukhena brahma-vihāra abhijña-mukhena | saṃgraha-vastu hita-eṣi-mukhena puṇya-samuccaya jñāna-mukhena ||
satya-pratītya vimokṣa-mukhena ke-ci bala-indriya-mārga-mukhena | śrāvaka-yāna-vimukti-mukhena pratyaya-yāna-viśuddhi-mukhena ||
uttama-yāna-vikurva-mukhena ke-cid a-nityata-duṣkha-mukhena | ke-ci nir-ātma-ni-jīva-mukhena a-śubhata saṃjñi-virāga-mukhena ||
śānta-nirodha-samādhi-mukhena yātuka carya-mukhā jagatī ye |yātuka dharma-mukhāḥ pratiyantaḥ te tu samanta-vimokṣa-mukhena ||
satva vinenti yathā-āśaya loke ye tu samanta-vimokṣa-mukhena | satva vinenti yathā-āśaya loke teṣa nimitta na śakya grahītuṃ ||
kena-cid eṣa samādhi-vikurvāḥ tena ti-vyūhata [doubtful] agra-samādhiḥ | sarva-jagat-paripāca-nulomā sarva-ratī mukha-prīti-praharṣāḥ ||
cintiya darśayi sarva vinenti yatra dur-bhikṣa su-dur-labha sarvaṃ | ye pariṣkāra sukha-āvaha loke tatra ca sarva-bhiprāya-kriyābhiḥ ||
dātu dadanti karonti jaga-arthaṃ te vara-bhojana-pāna-rasa-agraiḥ |vastra-nibandhana-ratna-vicitraiḥ rājya-dhana-ātma-priyaiḥ parityāgaiḥ ||
dāna-dhimukti jagad vinayanti te vara-lakṣaṇa-citrita-gātrā | uttama ābharaṇā vara-dhīrāḥ mālya-vibhūṣita-gandha-nuliptā ||
rūpa vidarśiya satva vinenti darśana prīti-praharṣa-ratānāṃ | te vara-rūpa-su-rūpa-su-medhāḥ uttama-rūpa nidarśayamānāḥ ||
rūpa-dhimukti jagad vinayanti te madhuraiḥ kalaviṅka-rutebhī | kokila-haṃsa-kuṇāla-raveṇa dundubhi-kinnara-brahma-rutena deśayi sarva-dhimuktiṣu dharmam ||
ye catur eva aśīti sahasrā yebhi jinā jagato * artha karonti | tebhita dharma-prabheda-mukhebhiḥ satva vinenti yathā-āśaya loke ||
te sukha-duṣkha-sahāya karonti artha-an-artha-sahāyaka bhontī | sarva-kriyāsu sahāya bhavitvā satva vinenti sahāya-mukhena ||
duṣkha-upadrava-sat-kṛta-doṣān te tu sahanti sahāya-nidānās | tebhi sahāya sahantiya pīḍāṃ sarva-jagasya hitāya sukhāya ||
yatra na niṣkramaṇaṃ na ca dharmo jñāyati raṇya-gato na ca mokṣaḥ | tatra tu rājya-samṛddhi-sahāya niṣkrama-śānta-manā a-niketāḥ ||
te gṛha-bandhana-tṛṣṇa-niketāt sarva-jagat-parimocana-hetoḥ | sarvata kāma-ratī a-niketā niṣkrama-moks.a prabhāvayamānāḥ ||
te daśa carya prabhāvayamānā ācari dharma mahā-puruṣāṇāṃ | sarvam a-śeṣata carya ṛṣīṇāṃ bhāvayamāna karonti jaga-arthaṃ ||
yatr amita-āyuṣa satva bhavantī saukhya-samarpita-manda-kileśāḥ | tatra jarā-ardita vyādhina-pṛṣṭā darśayi mṛtyu-vaśaṃ a-vaśa-ātmā ||
rāga-pradīpitu doṣa-pradīptaṃ moha-mahā-agni-pradīpitu lokam | prajvalitaṃ jara-vyādhita-mṛtyu loka nidarśayi satva vinenti ||
daśa-balaiś catur-vaiśāradyair aṣṭadaśair api dharma-viśeṣaiḥ | buddha-mahā-ātma tu sūcayamānāḥ buddha-guṇebhi karonti jaga-artham ||
te ca adeśa ṛddhy-anuśāstī rūpa-dhiṣṭhāna-balena samantāt | darśayamāna tathā-gata ṛddhī ṛddhi-vikurvita satva vinenti ||
te vividhehi upāya-nayehi loka-vicāri karonti jaga-arthaṃ | loki a-lipta jale yatha padmaṃ prīti-prasāda-karā vicaranti ||
kāvya-karāḥ kavi-rāja bhavantī te naṭa-nartaka jhallaka-mallāḥ | utkuṭa-śobhika-hāraka-nṛtyā māya-karāḥ pṛthu rūpa-nidarśī ||
grāmika nāyaka sārathi bhontī sa-arthika śreṣṭhika gṛha-pati bhonti | rāja amātya puro-hita-dūtā vaidya-viśārada-śāstra-vidhi-jñāḥ ||
te aṭavīṣu mahā-druma bhontī auṣadha a-kṣaya-ratna-nidhānāḥ | cinta-maṇi druma kāma-dadāś ca deśika utpatha-mārga-gatānāṃ ||
arcciya santu tu loka viditvā karma-vidhīṣu a-jānaka satvāḥ | te kṛṣi-karma-prayoga-vaṇijyā śilpi-vicitra prabhāvayi loke ||
ye a-viheṭha a-hiṃsa-prayogaḥ sarva-sukha-āvaha-vijña-praśastāḥ | vidya-bala-auṣadhi śāstra-vicitrāḥ sarva prabhāvita tebhi ṛṣībhiḥ ||
ye ṛṣiṇāṃ caraṇāḥ parama-agrā yatra + adhimukta sa-devaku lokaḥ | ye vrata-duṣ-kara ye tapa-śreṣṭhāḥ sarvi prabhāvita tebhi vidūbhiḥ ||
te carakāḥ parivrājaka tīrthyāḥ tāpasa-gotama-mona-carāṇām | nagna acela-guru-śramaṇānāṃ tīrthika ācaryā hi bhavanti ||
te tu ajīvika dharma-carāṇāṃ uttarikāṇa an-uttarikāṇāṃ | dīrgha-jaṭāna kumāra-vratānāṃ teṣv api ācaryā hi bhavanti ||
sūrya-nuvartaka-pañca-tapānāṃ kukkura-go-vratikā mṛga-caryā | cārika tīrthya daśa tritayānāṃ teṣv api ācaryā hi bhavanti ||
devata-jñāna-praveśa-ratānāṃ tīrth-upadarśana-deśa-carāṇāṃ | mūla-phala-ambu-carā api bhūtvā dharma a-cintiya te parama-agrāḥ ||
utkuṭa-sthāyina eka-carāṇāṃ kaṇṭaka-bhasma-tṛṇa-śśayanānāṃ | ye muṣale-śaya [doubtful] yukti-vihārī teṣv api ācaryā hi bhavanti ||
yāvata bāhirakāḥ pṛthu-tīrthyā āśaya teṣv adhimukti samīkṣya | tīkṣṇa-dur-āsada-ugra-tapebhī tīrthika duṣkha-prahāṇa vinenti ||
dṛṣṭi-samākula loke viditvā sarva-ku-dṛṣṭi-samāśrita tīrthyāḥ | sūkṣma-padebhir upāyana yebhī satya-prakāśana teṣu karonti ||
keṣu-ci drāmiḍa-mantra-padebhī deśayi satya su-gupta-padebhiḥ | keṣu uja .. vyakta-padebhiḥ keṣu-cid eva rahasya-padebhiḥ ||
keṣu-ci akṣara-bheda-padebhiḥ artha-viniścaya-vajra-padebhiḥ | vādi-pramardana-jñāna-padebhiḥ śāstra-a-dharmaka-mokṣa-padebhiḥ ||
keṣu-ci mānuṣa-mantra-padebhiḥ sarva-praveśa-nirukti-padeṣu | keṣu-ci deva-nirukti-padebhiḥ nāga-niruktita yakṣa-padebhiḥ ||
rākṣasa-atha-gandharva-padebhiḥ bhūta-kumbhāṇḍa-mahā-ura-gakebhiḥ | kiṃnara-apsara-garuḍa-padebhiḥ satya-prakāśana-mokṣ-upanenti ||

te yatha-satya nirukti-vidhi-jñā evam a-śeṣata ye jina-dharmā | dharmam a-cintiya vākya-patha-jñā deśayi eṣa samādhi-vikurvā ||
te jaga-saukhyata agra-samādhī sarva-jage abhinirharamānā | raśmim a-cintiyam utsṛjamānā raśmi pramuñciya satva vinenti ||
raśmi pramuñciya darśayamānā yāvata satva vijānita raśmi | teṣu su-darśana bhoti a-mogham hetu an-uttari jñāna-varasya ||
darśayi buddha vidarśayi dharmaṃ saṃgha nidarśayi mārga narāṇām | darśayi cetika te jina-bimbā tena su-darśana-raśmi nivṛttā ||
raśmi pramuñci prabhaṃ-kara nāmā yā prabha jihma karoti marūṇāṃ | sarva-rajaṃ ca tamaṃ ca hanitvā so prabha bhāsati loka-hitānāṃ ||
tāya prabhāsaya codita satvās te jina-pūja-pradīpa dharentī | te jina-pūja-pradīpa dharitvā loka-pradīpa-karā jina bhonti ||
taila-pradīpa ghṛtasya pradīpā dāru tṛṇā naḍa-veṇu pradīpān | gandha-rasāyana-ratna-pradīpān datva jineṣu prabhaṃ-kara labdhāḥ ||
raśmi pramuñciya pratāraṇi nāmā tāya prabhāsaya codita satvāḥ | ... nāva-pratāraṇi-nadya-patheṣu | dūṣita saṃskṛta varṇita śāntī tena pratāraṇi raśmi nivṛttā ||
raśmi pipāsa-vinodani nāmā tāya prabhāsaya codita satvāḥ | kāma-guṇeṣu tṛṣāṃ prajahitvā dharma-vimukti-rasa-arthika bhonti ||
kāma-guṇeṣu tṛṣāṃ prajahitvā dharma-vimukti-rasa-arthika bhūtvā | buddha bhavanty a-mṛtaṃ-jala-varṣī tṛṣṇa-pipāsa-vinodana loke ||
puṣkariṇī nadi-kūpa-taḍāgā utsaya kārita bodhi-nidānāḥ | kāma vivarṇita varṇita-dhyānā tṛṣṇa-vinodani tena nivṛttā ||
prīti-karī yada raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ | prīti-phuṭā vara-bodhi-nidānaṃ cinta janenti bhaviṣya svayaṃ-bhū ||
lakṣaṇa-maṇḍita padma-niṣaṇṇā yat kṛta-vigraha kāruṇikānāṃ | bhāṣita buddha-guṇāḥ sada kālaṃ prīti-karī prabha tena nivṛttā ||
raśmi pramuñci ratiṃ-kara nāmā tāya prabhāsaya bodhita satvā | buddha-ratī-rata dharma-ratī-rata saṃgha-ratī-rata te sada bhonti ||
tritaya-ratī-rata te sada bhūtvā buddha-samāgama-dharma-gaṇa-ārye | labdha-nupattika-kṣānti labhanti codita smārita ye bahu satvā ||
buddha-anusmṛti-dharma-gaṇa-ārye bodhi ya citta-guṇān vivaritvā | tena ratiṃ-kara raśmi nivṛttā ||
puṇya-samuccaya-raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvā | dānu dadanti vicitram an-ekaṃ prārthayamānu an-uttaru bodhiṃ ||
āśaya pūritu yācanakānāṃ yajña nir-argaḍa tair yajamānaiḥ | sarva-bhiprāyata dānu daditvā puṇya-samuccaya raśmi nivṛttā ||
jñānavatī yada raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ | eka tu dharma mukhātu an-ekā dharma-mukhān avabuddhi kṣaṇena ||
dharma-prabheda ... grāhita satvān artha-viniścaya jñāna vibhaktī | dharma-pada-artha-vibhāṣaṇa kṛtvā jñānavatī prabha tena nivṛttā ||
prajña-pradīpaya osari raśmi tāya prabhāsaya codita satvāḥ | śūnya ni-satva a-jāta-vipannān otari dharma a-bhāva-sva-bhāvān | māya-marīci-samā daka-candra-svapna-samān pratibimba-samān vā | dharma a-svāmika śūnya nir-īhān bhāṣati prajña-pradīpa nivṛttā ||
dharma-vikurvaṇi raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvā | dhāraṇi a-kṣaya-koṣu labhitvā sarva-tathā-gata-koṣu labhenti ||
dharma-dharāṇu parigrahu kṛtvā dhārmika-rakṣa karitva ṛṣīṇāṃ | dharma anugraha kṛtva jagasya dharma-vikurvaṇi raśmi nivṛttā ||
tyāgavatī yada raśmi vimuñcī tāya ya matsara codita satvā | jñātvā a-nitya a-śāśvata-bhogān tyāga-ratī-rata te sada bhonti ||
matsara-dur-dama satva a-dāntā jñātva dhanaṃ supina-abhra-sva-bhāvaṃ | bṛṃhita tyāga prasannam anena tyāgavatī-prabha tena nivṛttā ||
niṣ-paridāha ya osari raśmiḥ tāya duḥ-śīlaya codita satvā | śīla-viśuddhi pratiṣṭhita bhūtvā cinta janenti bhaveya svayaṃ-bhūḥ ||
karma-pathe kuśale pariśuddhe śīla samādayi yad bahu-satvān | bodhayi citta samādayanena raśmi nivṛtta sa niṣ-paridāhaḥ ||
kṣānti-viyūha ya osari raśmi tāya ya a-kṣama codita satvāḥ | krodha-khilaṃ adhimāna jahitvā kṣānti-ratī-rata te sada bhonti ||
duḥ-kṛta kṣānti apāya-matīnāṃ citta a-kṣobhita bodhi-nidānaṃ | varṇita kṣānti-guṇāḥ sada-kālaṃ tena nivṛtta sa kṣānti-viyūhā ||
raśmi uttaptavatī yada muñcī tāya kuśīdaya codita satvāḥ | yukta prayukta triṣū rataneṣu pūja karonti a-khinna-prayogāḥ ||
yukta prayukta triṣū rataneṣu pūja karitva a-khinna-prayogāḥ | te catu māra-pathā atikrāntāḥ kṣipra spṛśanti an-uttara bodhiṃ ||
vīrya samādayi yad bahu-satvān pūja karitva triṣū rataneṣu | dharma dharitva kṣayaṃ-gata kāle tena utaptavatī prabha labdhā ||
śānti-karī yada raśmi pramuñcī tāya vibhrāntaya codita satvāḥ | teṣu na rāgu na dveṣa na mohāḥ bodhita bhonti samāhita cittāḥ ||
pāpa ku-mitra kiliṣṭa carīye saṃgaṇikā-vinivartana kṛtvā |varṇita dhyāna praśānta araṇye śānti-karī prabha tena nivṛttā ||
prajña-viyūha ya osari raśmī tāya duḥ-prajña saṃcodita satvāḥ | satya-pratītya vimokṣanaye asmin nidriya jñāna-gatiṃ gata bhonti ||
indriya-jñāna-gatiṃ gata bhūtvā ... | sūrya-pradīpa-samādhi labhitvā prajña-prabhāsa-karā jina bhonti ||
rājya-dhana-ātma-priyaiḥ parityāgaiḥ dharma ya mārgita bodhi-nidānaṃ | taṃ ca sat-kṛtya prakāśiya dharmaṃ raśmi nivṛtta sa prajña-viyūhāḥ ||
buddhavatī yada raśmi pramuñcī tāya prabhāya saṃcodita satvāḥ | buddha sahasra an-eka a-cintyān paśyiṣu padma-vaneṣu niṣaṇṇān ||
buddha-mahā-ātmata buddha-vimokṣā bhāsita buddha-vikurva an-antā | buddha-bala-avi-prabhāvana kṛtvā buddhavatī prabha tena nivṛttā ||
te * a-bhayaṃ-dada raśmi pramuñcī tāya + a-bhaya-ardita satva sa-spṛṣṭāḥ | bhūta-graha-avadha-tāḍana-bandhe mucyiṣu sarv-upasarga-bhayebhyaḥ ||

ye a-bhayena nimantrita satvāḥ prāṇi-badhāt tu nivārita bhonti | trāyita yac-charaṇa-āgata bhītās tena bhayaṃ-dada raśmi nivṛttā ||
sarva-sukha-āvaha osari raśmī tāya gilānaya ātura spṛṣṭāḥ | sarvata vyādhi-dukhāt pratimuktā dhyāna-samādhi-sukhāni labhanti ||
roga-vinodani mūla phal-oṣadha ratna rasāyana gandh-anulepān | phāṇita kṣīra madhū ghṛta telān bhojana pāna daditvaya labdhā ||
buddha-nidarśani raśmi pramuñcī tāya sa-codita āyu kṣayānte | buddha anusmari paśyiṣu buddham te cyuta gacchi sa-buddha-kkṣetraṃ ||
kāla karonti ca smārita buddhā darśita-prīta-karā jina-bimbān | buddha-gatāḥ śaraṇaṃ maraṇa-ante bhāsiya buddha-nidarśani labdhā ||
dharma-prabhāvani raśmi pramuñcī tāya prabhāya saṃcodita satvā | dharma paṭhanti śṛṇvanti likhantī dharma-ratī rata te sada bhonti ||
|dharma-dur-bhikṣaya dyotitu dharmo dharma-gaveṣiṇa pūrita āśā | chanda janitva prayujyatha dharme bhāṣata dharma-prabhāvani labdhā ||
ghoṣavatī yada raśmi pramuñcī buddha-sutā paricodanatāyāṃ | yātuka śabda-pracāru tri-loke sarva tathā-gata-ghoṣa śṛṇvanti ||
ucca svareṇa stavanti maha-rṣīn tūrya-mahattara-ghaṇṭa-pradānaiḥ | sarva-jage jina-ghoṣa-ruta-arthaṃ niścari ghoṣavatī prabha-labdhā ||
te * a-mṛtaṃ-dada raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ | sarva pramāda ciraṃ prajahitvā sarva-guṇaiḥ pratipadyati yogaṃ ||
duṣkha an-eka upadrava-pūrṇaṃ bhāṣita saṃskṛta nityam a-kṣemaṃ | śānti-nirodha-sukhaṃ sada kṣemaṃ bhāṣayatā a-mṛtaṃ-dada labdhā ||
raśmi viśeṣavatī yada muñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ | śīla-viśeṣa samādhi-viśeṣaṃ prajña-viśeṣa śṛṇonti jinānāṃ ||
śīlata agra samādhita agro prajñata agra mahā-muni-rājā | ya stuta varṇita bodhi-nidānaṃ tena viśeṣavatī prabha labdhā ||
ratna-viyūha ya osari raśmi tāya prabhāsaya codita satvāḥ | akṣara ratna-nidhāna labhitvā pūjayi ratna-varebhi maha-rṣīn ||
ratna-visarga jine jina-stūpe saṃgrahi kṛtsna-janaṃ ratanebhiḥ | ratna-pradāna karitva jinānāṃ raśmi nivṛtta ya ratna-viyūhāḥ ||
gandha-prabhāsa ya osari raśmī tāya prabhāsaya codita satvāḥ | ghrātvā a-mānuṣa gandha mano-jñān buddha-guṇe niyutāni bhavanti ||
gandh-anulepanu-mānuṣa-divyair [doubtful] yat kṛta pūja nara-adhipatīnāṃ | gandha-mayān jina-vigraha-stūpān kṛtva nivṛtta su-gandha-prabhāsaḥ ||
muñcati raśmi vicitra-viyūhān indra-patāka-dhvaja-agra vicitrān | tūrya-ninādita-gandha-pradhūpita śobhi-sura-uttama-puṣpa-vikīrṇaṃ ||
tūrya-pratyudgami pūja-jinānāṃ puṣpa-vilepana-dhūpana-cūrṇaiḥ | chattra-dhvaja-agra-patāka-vitānais tena vicitra-viyūha nivṛttāḥ ||
raśmi prasāda-karī yada muñcī pāṇi-tala-upama saṃsthihi bhūmiḥ | śodhayato ṛṣi āśrama-stūpān tena prasāda-karī prabha labdhā ||
muñcati meghavatī yada raśmiṃ saṃsthihi gandha pravarṣati meghaṃ | stūpa vara-aṅgaṇa-gandha-jalena + āsiñciya meghavatī prabha labdhā ||
bhūṣaṇa-vyūha pramuñcatu raśmīn nagna acela su-bhūṣaṇa bhontī | vastra-nibandhana-hāra-vicitraṃ datva vibhūṣaṇa raśmi nivṛttā ||
raśmi rasa-agravatī yada muñcī bhukṣita bhojya rasa-agra labhantī | bhojana pāna vicitra rasa-agrān datva rasa-agravatī prabha labdhā ||
artha-nidarśani muñcati raśmīn ratna-nidhāna labhanti daridrāḥ | a-kṣaya-ratna-nidhiṃ tribhi ratnair dānata artha-nidarśani labdhā ||
cakṣu-viśodhani muñcati raśmīn andha tadā dṛśi rūpa vicitram | dīpa-pradāna jine jina-stūpe cakṣu-viśodhani raśmi nivṛttā ||
śrotra-viśodhani muñcati raśmīn śrotra-vihīna śruṇī pṛthu-śabdān | vādya-pradāna-jine jina-stūpe śrotra-viśodhani raśmi nivṛttā ||
ghrāṇa-viśodhani muñcati raśmīn ghrāyi a-ghrāyita-pūrva su-gandhān | gandha-pradāna jine jina-stūpe ghrāṇa-viśodhani raśmi nivṛttā ||
jihva-viśodhani muñcati raśmīn snigdha-mano-jña-rutai stuti buddhān | vāca dur-ukta vivarjita rukṣā ślakṣṇa udīrita raśmi nivṛttā ||
kāya-viśodhani muñcati raśmīn indriya-hīna su-indriya bhonti | kāya-praṇāma jine jina-stūpe kurvata kāya-viśodhani labdhvā ||
citta-viśodhani muñcati raśmīn unmatu sarva sa-cita bhavanti | citta samādhi-vaśa-anuga kṛtvā citta-viśodhani raśmi nivṛttā ||
rūpa-viśodhani muñcati raśmīn paśyiya cintiya rūpa-nara-indrān | rūpaka-śodhani citra-samantāt stūpa alaṃ-karatā pratilabdhā ||
śabda-viśodhani muñcati raśmīn śabda a-śabdata śūnya vijānī | pratyaya jāta prati-śruta-tulyaṃ śabda-prakāśana raśmi nivṛttā ||
gandha-viśodhani muñcati raśmīn sarva du-gandha su-gandha bhavantī | gandha-vara-agra janair jina-stūpān snāpana-bodhi-druma prabha eṣā ||
te rasa-śodhani muñcati raśmīn sa-dviṣa nir-viṣa bhonti rasa-agrāḥ | buddha sa-śrāvaka-mātṛ-pitṝṇāṃ sarva-rasa-agra-pradāna prabha + eṣāṃ ||
sparśa-viśodhani muñcati raśmīn kakkhaṭa sparśa mṛdū sukha bhontī | śakti-tri-śūla + asi [doubtful] tomara-varṣā mālya mṛdū paduma-utpala bhontī ||
duṣya an-eka mṛdū sukha-sparśā saṃstari mārgi vrajanti jinānāṃ | puṣpa-vilepana-cīvara-sūkṣmā mālya-vitāna pradāna prabhā + iyam ||
dharma-viśodhani muñcati raśmīn sarvata romata cintiya dharmān | niścarataḥ śruṇi loka-hitānāṃ toṣayi sarva-dhimukti-jinānām ||
pratyaya jāta a-jāta sva-bhāvā dharma-śarīra a-jāta-śarīrāḥ | dharmata nitya-sthitā gagana-sthā sūcata dharma-viśodhani labdhā ||
raśmi sukhā-pramukhā iti kṛtvā ekatu roma-mukhāt tu ṛṣīṇāṃ | niścari gaṅga-raja-upama raśmī sarva-pṛthag-vidha-karma-prayogāḥ ||
te yatha ekata roma-mukhāto osari gaṅga-raja-upama raśmī | evam a-śeṣata sarvatu romā deśa samādhi-vikurva ṛṣīṇāṃ ||

yena guṇena ya raśmi nivṛttā tasmi guṇeṣu sahāyaka pūrve | teṣu tam eva pramuñcati raśmiṃ jñāna-vikurvaṇa eṣa ṛṣīṇāṃ ||
teṣa ya puṇya sahāyaka pūrve yair anumodita yācita yebhiḥ | yebhi ca dṛṣṭa śubha-upacitaṃ vā te ima raśmi prajānati teṣāṃ ||
ye ca śubha-upacitāḥ kṛta-puṇyāḥ pūjita yebhi punaḥ punaḥ buddhāḥ | arthika chandika buddha-guṇebhiḥ codana teṣa karotiya raśmiḥ ||
sūrya yathā jāty-andha na paśyī na + u ca sa na + asti udeti sa loke | cakṣu-sameta udāgamu jñātvā sarva prayujya svaka svaka dharme ||
evata raśmi mahā-puruṣāṇāṃ asti ca te itare ca na paśyī | mithya-hatā adhimukti-vihīnāḥ dur-labha te ca udāra-matīnāṃ ||
ābharaṇāni nipāna vimānāḥ ratna rasāyana gandh-anulepāḥ | te pi tu asti mahā-ātma-janasya te ca su-dur-labha kṛcchra-gatānāṃ ||
evata raśmi mahā-puruṣāṇāṃ asti ca te itare ca na paśyī | mithya-hatā adhimukti-vihīnāḥ dur-labha te ca udāra-matīnāṃ ||
yasy imu [doubtful] raśmi-prabheda śruṇitvā bheṣyanti śraddadhi-mukti [doubtful] prasādaḥ | tena na kāṅkṣa na saṃśaya kāryo na + aṅga na bheṣyi mahā-guṇa-ketuḥ ||
te parivāra-viyūha-vikurvā agra-samādhy-abhinirharamāṇāḥ | sarva-daśa-ddiśi a-pratimānāḥ darśayi buddha-sutāḥ parivāraṃ ||
te tri-sahasra-pramāṇu-vicitraṃ padmam adhiṣṭhihi raśmi-viyūhāḥ | kāya-paryaṅka parisphuṭa-padmaṃ darśayi eṣa samādhi-vikurvā ||
te daśa-kṣetra-raja-upama anye padmam adhiṣṭhihi saṃparivāraṃ | sarva parīvṛta buddha-sutebhī ye ca samādhy-a-samādhi-vihārī ||
ye paripācita tena ṛṣīṇāṃ satva niṣpa-dita buddha-guṇeṣu | te parivāri ataṃ maha-padmaṃ sarva udikṣiṣu prāñjali-bhūtāḥ ||
te ca samāhita bāla-śarīre vyutthihi yauvana-vega-sthitebhyaḥ ||
yauvana-vega-sthiteṣu samāhita vyutthihi jīrṇaka vṛddha śarīrāḥ | jīrṇaka-vṛddha-śarīri samāhita vyutthihi śraddha upāsika-kāyāt ||
śraddha upāsika-kāya-samāhita vyutthihi bhikṣuṇi-kāya-śarīrā | bhikṣuṇi-kāya śarīri samāhita vyutthihi bhikṣu-bahu-śruta-kāyāḥ ||
bhikṣu-bahu-śruta-kāya samāhita vyutthihi śaikṣa a-śaikṣa-śarīrāḥ | śaikṣa a-śaikṣa-śarīri samāhita vyutthihi pratyaya-buddha-śarīrā ||
pratyaya buddha śarīri samāhita vyutthihi buddha-vara-agra-śarīrā | buddha-vara-agra-śarīri samāhita vyutthihi devata-kāya śarīrā ||
devata-kāya-śarīri samāhita vyutthihi nāga-maha-rddhika-kāyāḥ | nāga-maha-rddhika-kāya-samāhita vyutthihi yakṣa-maha-rddhika-kāyāḥ ||
yakṣa-maha-rddhika-kāya-samāhita vyutthihi sarvata-bhūta-śarīrāḥ | sarvata-bhūta-śarīri samāhita vyutthihi ekatu-roma-mukhātaḥ ||
ekatu roma-mukhasmi samāhita vyutthihi sarvata roma-mukheṣu | sarviṣu roma-mukheṣu samāhita vyutthihi ekatu vāla-pathātaḥ ||
ekatu vāla-pathasmi samāhita vyutthihi sarvata vāla-pathebhyaḥ | sarviṣu vāla-patheṣu samāhita vyutthihi te parama-aṇu-rajātaḥ ||
eka-rajasmi samāhita bhūtvā vyutthihi sarva-rajebhya a-śeṣam | sarva-rajeṣu samāhita bhūtvā vyutthihi sāgara-vajra-talātaḥ ||
sāgara-vajra-talasmi samāhita vyutthihi te maṇi-vṛkṣa-phalebhyaḥ | vṛkṣa-phaleṣu samāhita bhūtvā vyutthihi raśmi-mukhebhi jinānāṃ ||
raśmi-mukheṣu jināna samāhita vyutthihi sāgara-toya-nadībhyaḥ | sāgara-toya-nadīṣu samāhita vyutthihi teja-pathātu mahā-ātmā ||
teja-pathasmi samāhita bhūtvā vyutthihi vāyu-patha-anusmṛti + imān | vāyu-pathe tu samāhita bhūtvā vyutthihi bhūmi-talānu mahā-ātmā ||
bhūmi-tale tu samāhita bhūtvā vyutthihi sarvatu deva-vimānāt | sarvi tu deva-balāna samāhita vyutthihi te gagana-anusmṛti + imān ||
eti samādhi vimokṣa a-cintyās teṣa a-cintya-guṇa-upacitānāṃ | kalpa a-cintya prabhāṣiyamāṇāḥ sarva-jinebhi na śakya kṣayītum ||
sarva-jinebhi ca bhāṣita ete karma-vipāku jagasya a-cintyo | nāga-vikurvita buddha-vikurvā dhyāyina dhyāna a-cintya vikurvā ||
te ca vaśe sthita aṣṭa vimokṣāḥ śrāvaka eka bhavī-bahu bhontī | bhūtva bahuḥ puna eka bhavitvā dhyāyati prajvalate gaganasmin ||
te hi mahā-karuṇāya vihīnā bodhi an-arthiku loka upekṣī | darśayi kāya-vikurva a-cintyā kasya na darśayi loka hita-eṣī ||
candra sa sūrya nabhe vicarantau darśayi sarva-diśi pratibhāsaṃ | utsa-saro-hrada-kūpa-taḍāge bhājana-ratna-samudra-nadīṣu ||
evam a-cintiya darśiyi rūpaṃ sarva-daśa-ddiśi te nara-vīrāḥ | sarva-samādhi-vimokṣa-vidhi-jñā yatra tathā-gata sākṣi svayaṃ-bhūḥ ||
sāgara-deva rutāvati-nāmā yāvat satva samudry utpannā | teṣu svara-aṅga-ruteṣu vidhi-jñā toṣayi sarva-rutān sva-rutena ||
sā hi sa-rāga sa-doṣa rutāvati sarva-rute pratighoṣa vidhi-jñā | dhāraṇi-dharma-balaṃ vaśi-prāptā kaḥ sa na toṣi sa-devaka-lokam ||
māya-karo yatha vidya-vidhi-jño darśayi rūpa vicitra an-antān | rātri-diva-eka-muhūrtuku māsān varṣa-śataṃ puna sphīta-pradīptān ||
māya-karo hi sa-rāgu sa-doṣo toṣayi māya-vikurvita lokaṃ | dhyāna abhijña vimokṣa-su-śikṣita kasya na toṣayi carya-vidhi-jñaḥ ||
rāhu yatha-iṣa ya nirmaṇi kāyaṃ kurvati vajra pade tala-bandhaṃ | darśana sāgaru nābhi-pramāṇaṃ bhoti sumeru-tale sama śīrṣaḥ ||
so * api sa-rāgu sa-doṣa sa-moho rāhu nidarśayi īdṛśa ṛddhī | māra-pramardana loka-pradīpa kasya na darśayi ṛddhi an-antā ||
paśya a-cintiya śakra-vikurvā deva-sura-indra-raṇasmi pravṛtte | yātuka bimbar-an-eka-surāṇāṃ tātuka nirmaṇi śakru sva-kāyān ||
sarva-sura-indra-surāś ca vijānī śakrama ... purato gata sva-āyum |eṣa gṛhyeta vajra-dharāṇāṃ saṃbhramu gacchisu sarva-sura-indrāḥ ||

netra sahasra bhayaṅ-kara darśī jvāla-pramuñcana vajra gṛhītaṃ | varmita kāya dur-āsada teja śakram udīkṣya palātv asura-indrāḥ ||
so hita itvara-puṇya-balenā śakra vikurvati deva-jaya-arthī | sarva-jagasya a-śeṣata trāṇāṃ a-kṣaya-puṇya kuto na vikurvī ||
... vāyuta saṃbhuta megha-pravarṣī vāyuta megha punaḥ prasamentī | vāyuta sasya virohati loke vāyu sukha-āvaha sarva-jagasya ||
so hi a-śikṣita pāramitāsu buddha-guṇeṣu a-śikṣita vāyuḥ | darśayi loka-vipāka a-cintyā kasya na darśayi te vara-labdhā ||
iti śikṣā-samuccaye ratna-traya-anusmṛti-nāma + aṣṭādaśaḥ paricchedaḥ samāptaḥ ||
[XIX. (puṇyavṛddhi)]
navadaśaḥ paricchedaḥ ||
anyo * api puṇya-vṛddhaye hetuḥ kāryaḥ | yo * ayaṃ sarva-avasthāsu satva-arthaḥ ||
yathā kathitaṃ ca + ārya-ratna-meghe | sa tathā-gata-caitye vā tathā-gata-vigrahe vā puṣpaṃ vā dhūpaṃ vā gandhaṃ vā dadat sarva-satvānāṃ dauḥśīlya-daurgandhya-mala-apanayanāya tathā-gata-śīla-pratilambhāya ca pariṇāmayati | sa san-mārjana-upalepanaṃ kurvan sarva-satvānām a-prāsādika-īryā-patha-vigamāya | prāsādika-īryā-patha-saṃpade ca pariṇāmayati | sa puṣpa-cchatram āropayan sarva-satvānāṃ sarva-kleśa-paridāha-vigamāya pariṇāmayati | sa vihāraṃ praviśann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvān nirvāṇa-puraṃ praveśayeyaṃ | sa niṣkramann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvān saṃsāra-cārakān niṣkrāmayeyaṃ | sa labhana-dvāram udghāṭayann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvānāṃ loka-uttareṇa jñānena nirvāṇa-su-gati-dvāram udghāṭayeyaṃ | sa pithad evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvānāṃ sarva-apāya-dvārāṇi pidadhyāṃ | sa niṣīdann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvān bodhi-maṇḍe niṣādayeyaṃ | sa dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvān eva parinirvāpayeyaṃ | sa tato vyuttiṣṭhann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvān vyutthāpayeyaṃ sarva-kleśa-paryutthānebhyaḥ | sa śarīra-gatyā gacchann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvā mahā-puruṣa-gatyā gacchantu | sa tatra + upaviṣṭae evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvā niḥ-śalya-kriyā yad uta rāga-dveṣa-mohebhyaḥ | sa śaucaṃ kurvann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvānāṃ kleśa-malāt prakṣālayeyaṃ |sa hastau prakṣālayann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvānāṃ sarva-kleśa-vāsanām apanayeyaṃ |sa pādau prakṣālayann evaṃ cittam utpādayati sarva-satvānām an-eka-prakārāṇi kleśa-rajāṃsy apanayeyaṃ |mukhaṃ prakṣālayann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvānāṃ sarva-dharma-mukhāni pariśodhayeyaṃ | sa danta-kāṣṭhaṃ bhakṣayann evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvānāṃ nānā-vidhān kleśa-malān apanayeyaṃ | sarvāṃ kāya-avasthāṃ sarva-satva-hita-sukhāya pariṇāmayati | tathā-gata-caityaṃ vandamāna evaṃ cittam utpādayati | sarva-satvā vandanīyā bhavantu sa-devakasya lokasya + iti ||
atha-vā yathā + ārya-prajñā-pāramitāyāṃ | punar a-paraṃ śāriputra vyāḍa-kāntāra-madhya-gatena bodhi-satvena mahā-satvena na + uttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyam na saṃtrāsam āpattavyam | tat kasmād * dhetoḥ | tathā hi tena sarvaṃ parityaktaṃ sarva-satvānām arthāya | tena + evaṃ cittam utpādayitavyam |sacen māṃ vyāḍā bhakṣayeyus tebhya eva tad dānaṃ dattaṃ bhavatu | mama ca dāna-pāramitā-paripūrir bhaviṣyati | abhyāsannā ca bhaviṣyati | tathā ca kariṣyāmi yathā me * an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisambuddhasya satas tatra buddha-kṣetre tiryag-yoni-gatāḥ satvāḥ sarveṇa sarvaṃ na bhaviṣyanti na prajñāsyante ||
cora-kāntāra-madhya-gatena śāriputra bodhi-satvena mahā-satvena na + uttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyaṃ na saṃtrāsam āpattavyaṃ |tat kasmād * dhetoḥ | sarvasva-parityāga-kuśalā hi te bodhi-satvā mahā-satvā utsṛṣṭa-kāyena + api ca bodhi-satvena bhavitavyaṃ parityakta-pariṣkāra-upakaraṇena ca | tena + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ |te cen me satvāḥ pariṣkāra-upakaraṇāni haranti tebhya eva + etad dānaṃ dattaṃ bhavatu | sacen māṃ ke-cij jīvitād vyaparopayeyuḥ tatra mayā na dveṣo na krodha utpādayitavyaḥ | teṣām api mayā na kāyena na vacasā na manasā + aparāddhavyaṃ | evaṃ ca me tasmin samaye dāna-pāramitā ca śīla-pāramitā ca kṣānti-pāramitā ca paripūriṃ gamiṣyati | an-uttarā ca me samyak-saṃbodhir abhyāsannā bhaviṣyati | tathā ca kariṣyāmi tathā pratipatsye yathā me * an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbuddhasya satas tatra buddha-kṣetre | ete ca + anye ca doṣāḥ sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ na bhaviṣyanti na prajñāsyante ||
pānīya-kāntāra-madhya-gatena śāriputra bodhi-satvena mahā-satvena na + uttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyaṃ na saṃtrāsam āpattavyaṃ |tat kasmād * dhetoḥ | a-saṃtrasta-dharmāṇo hi bodhi-satvā mahā-satvā bhavanti | evaṃ ca + anena cittam utpādayitavyaṃ | sarva-satvānāṃ mayā sarva-tṛṣṇa-cchedāya śikṣitavyaṃ | na bodhi-satvena mahā-satvena saṃtrāsam āpattavyaṃ |saced ahaṃ tṛṣṇayā kālaṃ kariṣyāmi | api tu khalu punaḥ satvānām antike mahā-karuṇā-cittam utpādayiṣyāmi | aho vata + alpa-puṇyā amī satvā yad eteṣāṃ loke evaṃ-rūpāṇi pānīya-kāntārāṇi prajñāyante | tathā punar ahaṃ kariṣyāmi tathā pratipatsye yathā me * an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbuddhasya satas tatra buddha-kṣetre sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ pānīya-kāntārāṇi na prajñāsyante | tathā ca sarva-satvān puṇyaiḥ saṃyojayiṣyāmi yathā + aṣṭa-aṅga-upeta-pānīya-lābhino bhaviṣyanti | tathā dṛḍhaṃ vīryam ārapsye sarva-satvānāṃ kṛtaśo yathā vīrya-pāramitā tasmin samaye paripūriṃ gamiṣyanti ||

punar a-paraṃ śāriputra bubhukṣā-kāntāra-madhya-gatena bodhi-satvena mahā-satvena na + uttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyaṃ na saṃtrāsam āpattavyaṃ | evaṃ ca + anena saṃnāhaḥ saṃnaddhavyaḥ | tathā dṛḍhaṃ vīryam ārapsye tathā ca svaṃ buddha-kṣetraṃ pariśodhayiṣyāmi yathā me * an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbuddhasya satas tatra buddha-kṣetre sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ evaṃ-rūpāṇi bubhukṣā-kāntārāṇi na bhaviṣyanti na prajñāsyante | sukhitā eva te satvā bhaviṣyanti sukha-samaṅginaḥ | sarva-sukha-samarpitās tathā ca kariṣyāmi yathā teṣāṃ satvānāṃ yo ya eva + abhiprāyo bhaviṣyati yad yad eva + ākāṅkṣiṣyanti manasā tat tad eva prādur-bhaviṣyati | tad yathā + api nāma devānāṃ trāyastriṃśānāṃ manasā sarvaṃ prādur-bhavati manasā sarvam utpadyate | tathā dṛḍhaṃ vīryam ārapsye yathā teṣāṃ satvānāṃ dhārmikā abhiprāyāḥ paripūriṃ gamiṣyanti | a-vaikalyaṃ ca jīvita-pariṣkāraiḥ sarva-satvānāṃ bhaviṣyati sarveṣāṃ sarvataḥ sarvadā + iti ||
evam ayaṃ ... sarva-avasthāsu satva-arthaḥ ... puṇya-vṛrdhi-hetuḥ | vistaratas tv ārya-go-cara-pariśuddhi-sūtre draṣṭavyaḥ ||
kiṃ ca | ... dharma-dānaṃ nir-āmiṣaṃ | puṇya-vṛddhi-nimittaṃ bhavati ||
yathā + uktam ārya-adhyāśaya-saṃcodana-sūtre | viṃśatir ime maitreya + anuśaṃsā nir-āmiṣa-dāne | yo lābha-sat-kāram a-pratikāṅkṣan dharma-dānaṃ dadāmi | katame viṃśatiḥ | yad uta | smṛtimāṃś ca bhavati matimāṃś ca bhavati buddhimāṃś ca bhavati gatimāṃś ca bhavati dhṛtimāṃś ca bhavati prajñāvāṃś ca bhavati | loka-uttarāṃ ca prajñām anuvidhyati | alpa-rāgo bhavati | alpa-dveṣo * alpa-mohaḥ | māraś ca + asya + avatāraṃ na labhate | buddhair bhagavadbhiḥ samanvāhriyate | a-manuṣyāś ca + enaṃ rakṣanti | devāś ca + asya + ojaḥ kāye praks.ipanti | a-mitrāś ca + asya + avatāraṃ na labhante | mitrāṇi ca + asya + a-bhedyāni bhavanti | ādeya-vacanaś ca bhavati | vaiśāradyāṃś ca pratilabhate | saumanasya-bahulaś ca bhavati vidvat-praśastaś ca | anusmaraṇīyaṃ ca + asya tad dharma-dānaṃ bhavati | ime maitreya viṃśatir anuśaṃsā iti ||
ārya-prajñā-pāramitāyāṃ tv āha | sacet tvam ānanda śrāvaka-yānikānāṃ pudgalānāṃ śrāvaka-bhūmau dharmaṃ deśeyaḥ | tasyāṃ ca dharma-deśanāyāṃ ye tri-sāhasra-mahā-sāhasre loka-dhātau satvās te sarve * arhatvaṃ sākṣāt kuryus tad adya + api tvayā me śrāvakeṇa śrāvaka-kṛtyaṃ na kṛtaṃ syāt | sacet punaḥ tvam ānanda bodhi-satvasya mahā-satvasya + ekam api prajñā-pāramitā-pratisaṃyuktaṃ padaṃ deśayeḥ prakāśayer evam ahaṃ tvayā śrāvakeṇa + ārādhitaḥ syāṃ | tayā ca pūrvikayā dharma-deśanayā ye tri-sāhasra-mahā-sāhasre loka-dhātau satvās te sarve * arhatvaṃ prāpnuyus teṣāṃ ca + arhatāṃ yad dāna-mayaṃ puṇya-kriyā-vastu śīla-mayaṃ puṇya-kriyā-vastu bhāvanā-mayaṃ puṇya-kriyā-vastu | tat kiṃ manyase ānanda + api tu sa bahu puṇya-skandhaḥ | āha | bahu bhagavan bahu su-gata | bhagavān āha | ataḥ sa ānanda śrāvaka-yānika-pudgalo bahutaraṃ puṇya-skandhaṃ prasavati yo bodhi-satvānāṃ mahā-satvānāṃ prajñā-pāramitā-pratisaṃyuktaṃ dharmaṃ deśayati | ato * apy ānanda bahutaraṃ puṇya-skandhaṃ prasavati yo bodhi-satvo mahā-satvo * a-parasya bodhi-satvasya prajñā-pāramitā-pratisaṃyuktaṃ dharmaṃ deśayati | antaśa eka-divasam api | tiṣṭhatv ānanda eka-divasaḥ | antaśaḥ prāg-bhaktam api | tiṣṭhatv ānanda prāg-bhaktaṃ | antaśa eka-nālikām api | yāvad antaśa eka-kṣaṇa-saṃnipātam api | peyālaṃ ||
idam ānanda tasya bodhi-satvasya mahā-satvasya dharma-dānaṃ sarva-śrāvaka-yānikānām api sarva-praty-eka-buddha-yānikānāṃ ca pudgalānāṃ kuśala-mūlam abhibhavati | evaṃ kuśala-mūla-samanvāgato bodhi-satvo mahā-satvaḥ | evaṃ kuśala-mūlaṃ samanvāharann a-sthānam ānanda + an-avakāśo yat sa bodhi-satvo mahā-satvo vivarteta + an-uttarāyāḥ samyak-saṃbodheḥ | na + etat sthānaṃ vidyatae iti ||
kathaṃ dharma-dānaṃ dātavyaṃ | yathā + ārya-sad-dharma-puṇḍarīke * abhihitaṃ | kālena ca + u cintayamānu paṇḍitaḥ praviśya layanaṃ tatha ghaṭṭayitvā | vipaśya dharmaṃ imi sarva yoniśo utthāya deśeta a-līna-cittaḥ ||
sukha-sthito bhoti sadā vicakṣaṇo sukhaṃ niṣaṇṇas tatha dharma bhāsate | udāra-prajñapta karitva āsanaṃ caukṣe mano-jñe pṛthivī-pradeśe ||
caukṣaṃ ca so cīvara prāvaritvā su-rakta-raṅgaṃ ca prasanna-raṅgaiḥ | āsevakaṃ kṛṣṇa tathā daditvā mahā-pramāṇaṃ ca nivāsayitvā ||
sa-pāda-pīṭhasmi niṣadya āsane vicitra-duṣyehi su-saṃstṛtasmin | su-dhauta-pādaś ca upāruhitvā snigdhena śīrṣeṇa mukhena ca + api ||
dharma-āsane tatra niṣīdiyānaḥ eka-agra satveṣu samaṃ vipaśyan | upasaṃharec citra-kathā bahūś ca bhikṣūnaś ca + u bhikṣunikās tathā + eva ||
kilāsitāś ca + api vivarjayīta na ca + api utpādayi kheda-saṃjñāṃ | a-ratiṃ ca sarvāṃ vijahīta paṇḍitaḥ maitrī-balaṃ parṣadi bhāvayec ca ||
bhāṣec ca rātriṃ-divam agra-dharmān dṛṣṭa-anta-koṭī-niyutaiḥ sa paṇḍitaḥ | saṃharṣayet tāṃ ca tathā + eva toṣayet na ca + api kiñ-cit tatra jātu prārthayet ||
khādyaṃ ca bhojyaṃ ca tathā + anna-pānaṃ vastrāṇi śayyā-āsana-cīvarāṇi | gilāna-bhaiṣajya na cintayet saḥ na vijñapet parṣadi kiñ-cid anyat ||
anyatra cinteya sadā vicakṣaṇaḥ bhaveya buddho * aham ime ca satvā | etac ca me sarva-sukha-upadhānaṃ yaṃ dharma śrāvemi hitāya loke ||
atra + eva + āha ||
na kasya-cid antaśo dharma-premṇā + apy adhikataram anugrahaṃ karoti ||
ārya-candra-pradīpa-sūtre * apy āha | adhyeṣayeyur yadi tvāṃ te dharma-dānasya kāraṇāt | prathamaṃ vāca bhāṣeyā na + ahaṃ vaitulya-śikṣitaḥ ||
evaṃ tvaṃ vāca bhāṣeyā yuṣme vā vijña-paṇḍitāḥ | kathaṃ mahā-ātmanāṃ śakyaṃ purato bhāṣituṃ mayā ||
sahasā + eṣāṃ na jalpeta tulayitvā tu bhājanaṃ | yadi bhājanaṃ vijānīyāḥ an-adhīṣṭo * api deśayeḥ ||
yadi duḥ-śīlān paśyesi pariṣāyāṃ bahūn sthitān | saṃlekhaṃ mā prabhāṣe tvaṃ varṇaṃ dānasya kīrtayeḥ ||
bhaveyur yadi ca + alpa-icchāḥ śuddhāḥ śīle pratiṣṭhitāḥ | maitraṃ cittaṃ janitvā tvaṃ kuryāḥ saṃlekhikīṃ kathām ||
parīttā yadi pāpa-icchāḥ śīlavanto * atra vistarāḥ | labdha-pakṣas tadā bhūtvā varṇaṃ śīlasya kīrtayeḥ | iti ||

uktaṃ ca + ārya-sāgara-mati-sūtre | tad yathā | same | samavati | śamita-śatru | aṅkure | maṅkure | māra-jite | karāḍe | keyūre | oghavati | ohokayati | viśaṭha-nir-male | mala-apanaye | okhare | kharograse | grasane | he-mukhī | parāṅ-mukhī | ā-mukhī | śamitāni sarva-graha-bandhanāni | nigṛhītāḥ sarva-para-pravādinaḥ | vimuktā māra-pāśāḥ | sthāpitā buddha-mudrāḥ samudghātitāḥ sarva-mārāḥ | a-calita-pada-pariśuddhyā vigacchanti sarva-māra-karmāṇi ||
imāni sāgaramate mantra-padāni dharma-bhāṇakena su-pravṛttāni kṛtvā dharma-āsanakena su-pravṛttāni kṛtvā dharma-āsana-niṣaṇṇena sarvāṃ parṣadaṃ bodhy-ākāra-abhinirhṛtayā maitryā spharitvā | ātmani vaidya-saṃjñām utpādya dharme bhaiṣajya-saṃjñāṃ dharma-śravaṇikeṣv ātura-saṃjñāṃ tathā-gate sat-puruṣa-saṃjñāṃ dharma-netryāṃ cira-sthitika-saṃjñām utpādya + imāni mantra-padāny ā-mukhī-kṛtya dharma-saṃkathā karaṇīyā | tasya samantād yo jana-śate na māro na māra-kāyikā vā devatā upasaṃkramayiṣyanti vi-cakṣuḥ-karaṇe | ye * apy enam upasaṃkramiṣyanti te * apy asya na śakṣyanty antarāyaṃ kartum iti ||
atra + eva + āha | dharma-bhāṇakena caukṣeṇa śuci-samudācāreṇa su-snātena śuci-nivāsitena bhavitavyam iti ||
evaṃ dharma-dānaṃ ||
bodhi-cittaṃ ca puṇyasya vṛddhi-hetuḥ samāsataḥ ||

yathā + uktam ārya-ratna-karaṇḍaka-sūtre | tad yathā + api nāma mañjuśrīr nānā-gandha-vṛkṣāś ca catur-dhātu-saṃgṛhītā vivardhante | evam eva mañjuśrīr nānā-saṃbhāra-upacitaṃ bodhi-satvasya kuśala-mūlaṃ | bodhi-citta-saṃgṛhītaṃ sarva-jñatā-pariṇāmitaṃ vivardhatae | iti ||
eṣā + ādikā ādi-karmikāṇāṃ sahasā bodhi-satva-śikṣā smaraṇa-artham upadarśitā | vistaratas tu buddha-viṣaya eva ||
atra ca + asyā yathā-uktāyāḥ śikṣāyāḥ | siddhiḥ samyak-prahāṇānām a-pramāda-a-viyojanāt | smṛtyā + atha saṃprajanyena yoniśaś cintanena ca ||
tatra + an-utpannānāṃ pāpakānām a-kuśalānāṃ dharmāṇām an-utpādāya + eva chandaṃ janayati vyāyacchati vīryam ārabhate cittaṃ pragṛhṇāti samyak-praṇidadhāti + ity anena rakṣā ||
utpannānāṃ ca prahāṇāya chandaṃ janayati + ity anena śuddhiḥ | an-utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya chandaṃ janayati | yāvad utpannānāṃ ca sthitaye bhūyo-bhāvāya chandaṃ janayati + ity ādi | anena vṛddhiḥ | etāni ca nityam a-pramāda-adhiṣṭhitāni kāryāṇi sarva-kuśala-mūlānāṃ tan-mūlatvāt ||
yathā + uktam ārya-candra-pradīpa-sūtre | yāvanta dharmāḥ kuśalāḥ prakīrtitāḥ śīla-śrutaṃ tyāgu tathā + eva kṣāntiḥ | sarveṣu mūlaṃ hy ayam a-pramādo nidhāna-lambhaḥ su-gatena deśita | iti ||
ko * ayam a-pramādo nāma | iṣṭa-vighāta-an-iṣṭa-āgama-śaṅkā-pūrvakaṃ prati-kāra-tātparyaṃ | tad yathā tīvra-kopa-prasādasya rājño bhaiṣajya-taila-paripūrṇa-bhājanaṃ gṛhītvā picchila-saṃkrameṇa bhṛtyasya gacchataḥ ||
uktaṃ hy ārya-tathā-gata-guhya-sūtre |tatra katamo * a-pramādo |yad indriya-saṃvaraḥ | sa cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimitta-grāhī bhavati | na + anuvyañjana-grāhī | evaṃ yāvan manasā dharmān vijñāya na nimitta-grāhī bhavati | na + anuvyañjana-grāhī | sarva-dharmeṣv āsvādaṃ ca + ādīnavaṃ ca niḥ-śaraṇaṃ ca yathā-bhūtaṃ prajānāti | ayam ucyate * a-pramādaḥ ||
punar a-param a-pramādo yat sva-cittasya damanaṃ para-cittasya + ārakṣā kleśa-rater a-parikarmaṇā dharma-rater anuvartanaṃ yāvad * ayam ucyate * a-pramādaḥ | yasya guhyaka-adhipate śraddhā ca + a-pramādaś ca tasya + anulomikena vīryeṇa kāryaṃ | yena tān a-pramāda-kāraṇān śraddhā-kāraṇāṃś ca dharmān samudānayati | yasya guhyaka-adhipate śraddhā ca + a-pramādaś ca vīryaṃ ca tena smṛti-saṃprajanye yogaḥ karaṇīyaḥ | yena smṛti-saṃprajanyena sarvān bodhi-pakṣān dharmān na vipraṇāśayati | yasya guhyaka-adhipate śraddhā ca + a-pramādaś ca vīryaṃ ca smṛti-saṃprajanyaṃ ca tena yoniśaḥ prayoge yogaḥ karaṇīyaḥ | yoniśaḥ prayukto hi guhyaka-adhipate bodhi-satvo yad asti tad asti + iti prajānāti | yan na + asti tan na + asti + iti prajānāti | yāvad asti saṃvṛtyā cakṣur ity ādi ||
tathā + atra + eva + āha | sadā + a-pramādo hy a-mṛtasya mūlaṃ satva-artha-yuktasya ca bodhi-cittaṃ | yad yoniśaś ca + eva viveka-cittam a-parigrahaḥ sarva-sukhasya mūlam iti ||
āha ca | para-ātma-samatā-abhyāsād bodhi-cittaṃ dṛḍhī-bhavet | āpekṣikaṃ para-ātmatvaṃ pāra-avāraṃ yathā-mṛṣā ||
tat-kūlaṃ na svataḥ pāraṃ kim apekṣya + astv a-pāratā | ātmatvaṃ na svataḥ siddhaṃ kim apekṣya paro bhavet ||
tad-duṣkhena na me bādhā + ity ato yadi na rakṣasi | na + āgāmi-kāya-duṣkhāt te bādhā tat kena rakṣasi ||
aham eva tadā + api + iti mithyā + iyaṃ parikalpanā | anya eva mṛto yasmād anyas tatra prajāyate ||
anyaś cej jāyate tatra kiṃ puṇyena prayojanaṃ | yūnaḥ kiṃ vṛddha-kāyasya sukhāya dhana-saṃcayaiḥ ||
mṛte garbha-gate tāvad anyo bālaḥ prajāyate | mṛte bālye kumāratvaṃ tan-nāśāya + āgato yuvā ||
tan-nāśāc ca + āgato vṛddhaḥ | ekaḥ kāyaḥ kathaṃ mataḥ | evaṃ prati-kṣaṇaṃ ca + anyaḥ kāyaḥ keśa-nakha-ādi-vat ||
atha bālyā-parityāgād bālo yāti kumāratāṃ | kāya-sva-bhāvo vaktavyo yo * avasthā-rahitaḥ sthitaḥ | kāyaś cet pratimā-ākāraḥ pesī-bhasmasu na + asti saḥ ||
sūkṣma-bhāvena cet tatra sthaulyaṃ tyaktvā vyavasthitaḥ | a-nirdeśyaḥ svataḥ prāptaḥ | kāya ity ucyate na saḥ ||
tatra cintā + eva me na + asti dṛśya-kāyas tu nāśavān | avasthābhiś ca saṃbandhaḥ saṃvṛtyā ca + eva dṛśyate ||
āgamāc ca tad astitvaṃ yukty-āgama-nivāritam | na guṇa-vyatirekeṇa pradhānaṃ vidyate yataḥ ||
na ca trīṇi pradhānāni tathā sattā guṇā api | praty-ekaṃ try-ātmakās te * api śeṣaṃ na + eka-vidhaṃ jagat ||
a-cetanaṃ ca vastra-ādi tat-sukha-ādy-ātmakaṃ katham | sukha-āder na paṭṭa-utpattiḥ paṭṭa-ādes tu sukha-ādayaḥ | paṭṭa-ādīnām a-hetutvād a-bhāvas tat-sukhaṃ kutaḥ ||
tasmād āgama-yuktibhyāṃ a-nityaṃ sarva-saṃskṛtaṃ |tad * dhetu-phala-saṃbandhaḥ praty-akṣatvān na sādhyate ||
sva-saṃtāne ca dṛṣṭo * asau nityeṣu ca kathaṃ yathā | param aṇus [doubtful] tu na + eko * asti dig-bheda-an-upapattitaḥ ||
dīpa-tailaṃ kṣayaṃ yāti kṣīyamānaṃ na lakṣyate | evaṃ bhāvā na lakṣyante kṣīyamānāḥ prati-kṣaṇaṃ ||
saṃtānaḥ samudāyaś ca paṅkti-senā-ādi-van mṛṣā | tatra + abhyāsād ahaṃ-kāraḥ parasmin kiṃ na jāyate ||
tasmād evaṃ jagat jñeyaṃ yathā + āyatana-saṃcayaḥ | a-prāptam eva tad duṣkhaṃ prati-kāryaṃ para-ātmanoḥ ||
a-yuktam api ced etat sva-ātmany asti + itaratra na | yad a-yuktaṃ nivartyaṃ tat svam anyad vā yathā-balaṃ ||
kṛpayā bahu duṣkhaṃ cet kasmād utpādyate balāt | jagad-duṣkhaṃ nirūpya + idaṃ kṛpā-duṣkhaṃ kathaṃ bahu ||
evaṃ bhāvita-saṃtānāḥ para-duṣkha-sama-priyāḥ | avīcīm avagāhante haṃsāḥ padma-vanaṃ yathā ||
satveṣu mucyamāneṣu ye te prāmodya-sāgarāḥ | tair eva nanu paryāptaṃ mokṣeṇa + apy a-rasena kim ||
evaṃ para-arthaṃ kṛtvā + api na mado na ca vismayaḥ | na vipāka-phala-ākāṅkṣā para-artha-eka-anta-tṛṣṇayā [doubtful] ||
daśa-dik-satva-saṃpattir ātmīyā + asya na saṃśayaḥ | na + asty erṣyā-avakāśo * api para-saukhye sva-saṃjñayā ||
pareṣām ātmano vā + api sāmānyā pāpa-deśanā | puṇya-anumodanā ca + evaṃ buddha-adhyeṣaṇa-yācanaṃ ||
pariṇāmanam apy evaṃ nir-viśeṣaṃ pravartate | puṇyaṃ pravartate tasmād an-antaṃ satva-dhātu-vat ||
ayaṃ sa mārga-pravaraḥ kṣema-an-anta-sukha-utsavaḥ | bodhi-satva-mahā-sa-artha kalila-prīti-vardhanaḥ ||
pālyamānaś ca satataṃ vajra-pāṇy-ātiyāntrikaiḥ | māra-gulmika-saṃtrāsa-jananair buddha-kiṃ-karaiḥ ||
saṃbuddha-rāja-tanayā bodhi-citta-ratha-sthitāḥ | vahante tena mārgeṇa stūyamānāḥ sura-ādibhiḥ ||

tasmād ātmatvam āropya satveṣv abhyāsa-yogataḥ | para-ātma-duṣkha-śānty-artham ātma-ādīn sarvathā + utsṛjet ||

tṛṣṇā parigraho yasya tasya duṣkhaṃ na śāmyati | pariṇāma-vināśitvāt sa duṣkha-janako yataḥ ||
loke duṣkha-agni-tapte ca kā ratiḥ su-sukhe bhavet | samantād dahyamānasya nakha-a-dāhe * api kiṃ sukham ||
ātma-tṛṣṇā ca sarveṣāṃ duṣkhāṇāṃ mūlam uttamaṃ | tasmān nihanmi tām eva satvebhyaḥ sva-artham utsṛjan ||
tad agra-dūtī jñātā-icchā jetavyā sarva-yatnataḥ | ātma-tatva-smṛtiṃ kṛtvā pratītya-utpāda-cintayā ||
yad bhayān na + utsṛjāmy etat tad eva + ādadato bhayaṃ | prati-kṣaṇaṃ hi yāty eva kāyaś cittaṃ ca me yataḥ ||
yadi nityā + apy a-nityena nir-malā mala-vāhinā | bodhiḥ kāyena labhyeta nanu labdhā mayā + eva sā ||
evam ātmānam utsṛjya sarva-satva-artham ācaret | bhaiṣajya-pratimā-kalpo loka-dharmeṣv a-cintakaḥ ||
sarva-satva-artha-mantritve sva-prajñāṃ viniyojayet | yuktyā saṃrakṣya tu dravyaṃ satveṣu vā + upayojayet ||
sva-kāye para-kāye vā yad duṣkhaṃ na + iha duṣkha-kṛt | satvānāṃ bhoga-vighnatvāt kleśāḥ śodhyāḥ prayatnataḥ | loka-upajīvyāt sat-tīrthād [doubtful] bhujaṅ-ga-kuṇapā iva ||
puṇya-kṣetram idaṃ śuddhaṃ saṃpat-sasya-mahā-phalaṃ | sukha-dur-bhikṣa-saṃtaptaṃ jagat saṃtarpayiṣyati ||
lābha-sat-kāra-kāya-ādi tyaktaṃ nanu-jane [doubtful] mayā | kopaḥ kasya + artham adya + api mṛṣā vā tan mayā + uditam ||
sva-artha-ghneṣu yadi dveṣaḥ kṛpā kutra bhaviṣyati | nir-dayasya + api kaḥ kopaḥ para-artho yadi naśyati ||
ākrośa-ādi-kṣamāḥ satyam ikṣukas tūrika-ādayaḥ | svāmy--asanena dur-nyastā na + upabhogyā bhavanti te ||
cintayati pratīkāraṃ na ca svāmi-hita-icchayā | na + api saṃcodayaty enaṃ bhoga-arthaṃ na + upayāti ca ||
anusmṛtyā + upasmṛtya + etān a-kṛṣṭa-uptā jina-ātma-jāḥ | nānā-viṣaya-dhātūnāṃ sārva-indriya-mahā-gadān ||
vijñapya smārayitvā + etān kruddhān apy upakāriṇaḥ | sva-bhāvā-tyakta-mādhuryāḥ sukhayanty eva duṣkhitān ||
dhātavaḥ pañca bhū-vāri-tejo * anila-kha-saṃjñitāḥ | yāvat satvāḥ sthitās tāvat sarveṣām artha-kāriṇaḥ ||
sarva-duś-caritena + eṣāṃ satva-arthād vinivartanaṃ | evam etān karomy eṣa dhātūn ṣaḍ api nir-vyathān ||
yāvad ākāśa-niṣṭasya niṣṭhā lokasya saṃbhavet | tāvat sthāsyāmi loka-arthaṃ kurvan jñāna-puraḥ-saraḥ ||
ātma-ācāryo * anuśiyaṣyād * dhi sadā + ātmānaṃ su-śiṣya-vat | a-pṛṣṭvā ca + ātmanā + ātmānaṃ balena + a-rakṣita-kriyaḥ ||
ka eva mama duṣkhena duṣkhī syān me bhayād bhayī | tad-doṣa-anuśaya-jño vā yathā + ātma-gurur ātmanaḥ ||
a-virāgy a-palāyī ca karuṇā-viṣayo * api vā | nitya-saṃnihitaś ca + api śiṣya ātma-samaḥ kutaḥ ||
kleśa-unmatto * atha moha-andhaḥ prapāta-bahule pathi | skhalan pade pade śocyaḥ para ātmā ca sarvadā ||
skhalita-anveṣaṇaṃ tasmāt samāna-vyasanāj janāt | na yuktaṃ yujyate tv atra guṇān dṛṣṭvā + adbhutaṃ mahat ||
na + ekena śakyam ādātuṃ mayā doṣa-mahā-udadhiḥ | kṛtyam anyair mama + eva + atra ko * anya-doṣeṣu mā + īkṣaṇaḥ ||
para-codana-dakṣāṇām an-adhīṣṭa-upakāriṇāṃ | vākyaṃ mūrdhnā pratīcchāmi sarva-śiṣyo bhavāmy ahaṃ ||
saṃgrāmo hi mama + ekasya bahubhiḥ kleśa-śatrubhiḥ | tatra + ekena raṇa-āsaktam anye nighnanti māṃ sukham ||
tatra yaḥ pṛṣṭhato bhītiṃ śrāvayed anyato * api vā | pradviṣṭo vā prasanno vā same prāṇa-pradaḥ su-hṛt ||
ali-saṃhāta-nīlena cīra-bhāraṇa-bhāriṇā | vicitra-surabhi-sphīta-puṣpa-śekhara-hāriṇā ||
yugapat sarva-dig-buddha-kṣetra-sāgara-cāriṇā | balinā prati-kāryeṇa sarva-māra-apahāriṇā ||
naraka-preta-saṃtāpa-praśama-unmukta-vāriṇā | saṃsāra-gahana-anta-stha-bhavya-satva-artha-sāriṇā ||
jagan-netra-ucchava-utpādi-bala-alaṅ-kāra-dhāriṇā | viduṣā bāla-vapuṣā loka-vismaya-kāriṇā ||
mañjuśrī saṃjñakaṃ yat tat piṇḍī-bhūtaṃ jagad-dhitaṃ | sarveṇa + eva + ātma-bhāvena namas tasmai punaḥ punaḥ ||
an-eka-duṣkha-saṃtapta-prahlādana-mahā-hradaṃ | trailokya-tṛṣṇā-pātāla-prapūraṇa-mahā-ambu-dam ||
jagad-iṣṭa-phala-sphīta-daśa-dik-kalpa-pāda-paṃ |prārthita-prāpti-saṃhṛṣṭa-jagan-netra-utpala-arcitaṃ ||
vismaya-udgata-romāñcair bodhi-satva-śataiḥ stutam | mañjuśriyaṃ namasyāmi praṇāmair uttara-uttaraiḥ ||
niḥ-śeṣa-duṣkha-vaidyāya sukha-sattra-pradāyine | sarva-ākāra-upajīvyāya mañjughoṣāya te namaḥ ||
iti jina-tanayānāṃ sarvathā + aty-adbhutānāṃ caritam upanibdhya + upārjitaṃ yac * chubhaṃ me | bhavatu sukham an-antaṃ dehināṃ tena yāvat su-gata-padam an-anta-vyoma-sīmā-ādhipatyaṃ ||
puṇya-vṛddhiḥ samāptā ||
samāptaś ca + ayaṃ bodhi-satva-vinayo * an-eka-sūtra-anta-uddhṛtaḥ śikṣā-samuccaya iti ||

Original text: Śikṣāsamuccaya · Data entry Mirek Rozehnahl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc