Śikṣāsamuccaya (another edition) · Part 81100
tat te mohapuruṣêmaṃ mama dharmaṃ nānākariṣyanti |
idaṃ śrāvakāṇāṃ deśitam idaṃ pratyekabuddhānām idaṃ bodhisatvānām iti |
sa nānātvasaṃjñayā saddharmaṃ pratikṣipati |
iyaṃ bodhisatvasya śikṣā |
iyaṃ bodhisatvasyâśikṣêti saddharmaṃ pratikṣipati |
dharmabhāṇakasyâsti pratibhānaṃ nâsti pratibhānam iti
saddharmaṃ pratikṣipati |
dharmaṃ dharmatayā ka-
[ Bendall ed p96 ---> ]
thayati saddharmaṃ pratikṣipati |
apagate buddhôtpāde nâsti dhāraṇīpratilambhêti dharmaṃ pratikṣipati |
nâsti dharmabhāṇakasya dhāraṇīpratilambhêti dharmaṃ pratikṣipati |
dharmabhāṇakasya caryāṃ dūṣayati dharmaṃ pratikṣipati |
dharmabhāṇako na pratipattisaṃpannêti dharmaṃ pratikṣipati |
pramādenâinaṃ codayati saddharmaṃ pratikṣipati |
īryāpathena codayati saddharmaṃ pratikṣipati |
akṣaracaryayā śīlavipattyā codayati dharmaṃ pratikṣipati |
prati-
[ Cambridge MS f53a ---> ]
bhānena saṃpādayatîti dharmaṃ pratikṣipati |
āloko 'sya dharmāṇāṃ na suviditêti dharmaṃ pratikṣipati |
mantreṇa mantram abudhyamānaḥ prativadatîti dharmaṃ pratikṣipati |
akṣarasaṃjñyā tathāgataśāsanaṃ nâvagāhatêti dharmaṃ pratikṣipati |
sūtreṇa sūtraṃ virodhayatîti dharmaṃ pratikṣipati |
gāthayā gāthāṃ virodhayatîti dharmaṃ pratikṣipati |
akṣarasaṃjñayā kañcid adhimuktaṃ karoti kañcin na karotîti
dharmaṃ pratikṣipati |
dharmabhaṇakasyârthāny akathām abhināmayatîti dharmaṃ pratikṣipati |
vicakṣuḥ karmâsya karoti dharmaṃ pratikṣipati |
saṃlāpayan vadatîti dharmaṃ pratikṣipati |
ihâsyâsti caryêhâsya nâsti caryêti dharmaṃ pratikṣipati |
idaṃ sûktam idam asûktam iti dharmaṃ pratikṣipati |
anena nâsti caryêti dharmaṃ pratikṣipati |
anena buddhavacanasamayôkto nânena buddhavacanasamayôktêti
dharmaṃ pratikṣipatîti hi mañjuśrīr yāvat kiñcid vilopayati
tāvad dharmaṃ pratikṣipati |
dharmabhāṇakasyêdaṃ rūpam iti cintayati vadati bhikṣur vā
bhikṣuṇī vôpāsako vôpāsikā vā |
sarvaḥ sa saddharmaṃ pratikṣipatîty ādi ||
atrâiva côktaṃ |
yasya kasyacit kulaputra tathāgatasya parinirvṛtasya dharmaḥ pratibhāti
yathâdhimuktānāṃ satvānāṃ deśayituṃ |
tasyāṃ ca parṣadi yady ekasatvasyâpi ekaromaharṣo bhaved ekâśrupāto vā sarvaḥ sa tathāgatânubhāvena |
tatra mohapuruṣâbodhisatvā bodhisatvapratijñā bodhisatvadūṣakā dharmastainyakuhakâivaṃ vakṣyanti
dharmôpadeśakebhyaḥ |
kim ete |
na budhyantae iti ||
[ Bendall ed p97 ---> ]
pe ||
ye bodhisatveṣv avamanyanāṃ kurvanti |
nâhaṃ teṣāṃ paryantakṛtaṃ nirayaṃ-
[ Cambridge MS f53b ---> ]
saṃvadāmi |
tat kasya hetoḥ |
yo bodhisatvo dharmabhāṇakam apavādati buddhaṃ sa vigarhati
dharmaṃ sa pratikṣipati saṃghaṃ sa jugupsati |
buddhe so 'gauravo yo dharmabhāṇake 'gauravaḥ |
buddhaṃ sa na draṣṭukāmo yo dharmabhāṇakam adraṣṭukāmaḥ |
buddhasya so 'varṇaṃ bhāṣate yo dharmabhāṇakasyâvarṇaṃ bhāṣate |
buddhas tena parityakto bhavati yaḥ prathamacittôtpādike 'pi
bodhisatve pratighacittaṃ karotîti ||
pe ||
yo 'py ayaṃ maitreya ṣaṭpāramitāsamudāgamo bodhisatvānāṃ saṃbodhāya taṃ te mohapuruṣâivaṃ vakṣyanti |
prajñāpāramitāyām eva bodhisatvena śikṣitavyaṃ |
kiṃ śeṣābhiḥ pāramitābhiḥ |
te 'nyāṃ pāramitāṃ dūṣayitavyāṃ manyante |
tat kiṃ manyase 'jita duṣprajñaḥ sa kāśirājâbhūd yena
kapotârthaṃ śyenāya svamāṃsāni dattāni |
maitreyâha |
nô hîdaṃ bhagavan |
bhagavān āha |
yāni mayā maitreya bodhisatvacaryāṃ caratā ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktāni kuśalamūlāny upacitāni apakṛtaṃ nu taiḥ kuśalamūlaiḥ ||
maitreyâha |
nô hîdaṃ bhagavan ||
bhagavān āha |
tvaṃ tāvad ajita ṣaṣṭiṃ kalpān dānapāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān śīlapāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān
kṣāntipāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān vīryapāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān dhyānapāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān prajñāpāramitāyāṃ samudāgataḥ |
tat te mohapuruṣâivaṃ vakṣyanti |
ekanayenâiva bodhir yad uta śūnyatānayenêti |
te caryāsu pariśuddhā bhaviṣyantîty ādi ||
iti śikṣāsamuccaye caturthaḥ paricchedaḥ ||
śīlapāramitāyām anarthavarjanaṃ pañcamaḥ paricchedaḥ ||
uktaḥ saṃkṣepato 'narthaḥ |
tasya vivarjanaṃ yathâdhyaśayasaṃcodanasūtre |
evaṃvidhânarthaśravaṇabhayabhīrukaiḥ
[ Cambridge MS f54a ---> ]
ādikarmikabodhisatvaiḥ samādānāni yathā gṛhītāni tathā kāryaṃ |
evaṃ-
[ Bendall ed p98 ---> ]
hi tair uktaṃ |
ete vayaṃ bhagavann adyâgreṇa tathāgatasya purataḥ |
evaṃ samādānaṃ kurmaḥ |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa bodhisatvayānikaṃ pudgalaṃ gṛhiṇaṃ vā pravrajitaṃ vâpattyā codayiṣyāmo bhūtena vâbhūtena vā visaṃvādito 'smābhis tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa bodhisatvayānikaṃ pudgalam avamanyemâvarṇaṃ câsya bhāṣema visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhaved arhan samyaksaṃbuddhaḥ |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa bodhisatvayānikaṃ pudgalaṃ gṛhiṇaṃ vā pravrajitaṃ vā pañcabhiḥ kāmaguṇaiḥ krīḍantaṃ paricārayantaṃ daṣṭvâprasādaṃ kuryāma vilekhaṃ vā cittasyôtpādayemâgauravaṃ vôtpādayema na ca tatra śāstṛsaṃjñām utpādayema |
visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa mitrakulabhikṣād akulanidānaṃ bodhisatvayānikānāṃ pudgalānāṃ kāyapīḍāṃ cittapīḍāṃ vā kuryāma visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa bodhisatvayānikaṃ pudgalaṃ dṛṣṭvâikenâpy amanojñavacanenâbhāṣema visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa triskṛtvo rātreḥ triskṛtvo divasya bodhisatvayānikaṃ pudgalaṃ na namasyema visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇâsya vratasamādānasya kṛtaśo rājyapratilambhaṃ vā dhanapratilambhaṃ vā kāyajīvitaṃ vā na parityajema
[ Cambridge MS f54b ---> ]
visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa śrāvakayānikaṃ vā pratyekabuddhayānikaṃ vā pudgalam avamanyema |
vayaṃ viśiṣṭatarā nâite iti visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |saced vayaṃ bhagavan nīcacittāś caṇḍālasadṛśacittā na viharema visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇâtmānam utkarṣayema paraṃ vā paṃsayema visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa vyāpādavigrahabhayād yojanaṃ vā yojanaśataṃ vā na palāyemêritāḥ samānā visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa śīlavantam ātmānaṃ pratijānīma bahuśrutaṃ vā dhutaguṇinaṃ vânyatarânyatareṇa vā guṇenâtmānam udbhāvayema visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhavet |
saced vayaṃ bhagavann adyâgreṇa praticchannakalyāṇā vivṛtapāpā na viharema visaṃvādito 'smābhis tathāgato bhaved arhan samyaksaṃbuddhaḥ ||
pe ||
tatra bhagavān maitreyaṃ bodhisatvaṃ mahāsatvam āmantrayate sma |
karmâvaraṇaṃ maitreya
[ Bendall ed p99 ---> ]
kṣapayitukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vâivaṃ samādānaṃ kartavyaṃ yathâibhiḥ kulaputraiḥ kṛtam iti ||
sarvadharmâpravṛttinirdeśe 'py āha ||
tṛṣkṛtva rātriṃ divasaṃ tathâiva |
sa bodhisatvān praṇameta mūrdhnā |
teṣāṃ na kiñcit skhalitaṃ gaveṣet |
careta caryāṃ hi sadā yathêṣṭam ||
paśyed yadā kāmaguṇai ramantaṃ |
na tasya kiñcit skhalitaṃ gaveṣet |
guṇair anantāṃ vara bodhicaryāṃ |
eṣo 'pi kālena hitāṃ spṛśeta ||
yuktyânupūrvyā kriyayânupūrvyā |
bhavej jino nâiva hi ekavācā |
bahukalpakoṭyo niyutāni câiṣa |
sannāhasaṃprasthitanā-
[ Cambridge MS f55a ---> ]
ny abhāvī ||
atrâivâha |
ye kulaputrâivaṃrūpeṇa karmâvaraṇenânarthikāḥ |
tair na dvitīyasya bodhisatvasya sarvacaryāsu vipratipattavyaṃ |
sarvāḥ kriyās tasya vimoktavyāḥ |
evaṃ cittam utpādayitavyaṃ |
nâhaṃ paracittaṃ jāne durvijñeyā satvacaryā |
idaṃ ca khalu kulaputrârthavaśaṃ saṃpaśyaṃs tathāgatâivaṃ-
[ Bendall ed p100 ---> ]
dharmaṃ deśayati |
na pudgalena pudgalaḥ pramātavyaḥ ||
ahaṃ vā pudgalaṃ pramiṇuyāṃ yo vā syān mādṛśaḥ ||
yaḥ kulaputrâtmānaṃ rakṣitukāmas tena na kasyacic caryā vivecayitavyā |
na pareṣāṃ vikuṭṭanā kartavyā |
ayam īdṛśo 'yam īdṛśêti |
buddhadharmâbhiyuktena bhavitavyaṃ rātriṃ divaṃ dharmapaliguddhamānasenêti ||
tathā kṣitigarbhasūtre 'pi kathitaṃ |
atha tāvad eva bahūni śatasahasrāṇi vidvāṃsaḥ satvôtthāyâsanād yena bhagavāṃs tenâñjaliṃ praṇamyâivam āhuḥ |
vayaṃ bhadanta bhagavataḥ puratâivaṃ praṇidhānaṃ kurmaḥ yāvac ciraṃ vayaṃ bhadanta bhagavan saṃsāre saṃsarema tāvan mātra pratilabdhakṣāntikāmā rājasthānaṃ pratilabhema |
mâmātyasthānaṃ |
mā nagarajyeṣṭhasthānaṃ |
mā grāmajyeṣṭhasthānaṃ |
mā nigamajyeṣṭhasthānaṃ |
mā purohitajyeṣṭhasthānaṃ mā bhaṭṭajyeṣṭhasthānaṃ |
yāvan mā sârthavāhajyeṣṭhasthānaṃ |
môpādhyāyajyeṣṭhasthānaṃ |
mā śramaṇajyeṣṭhasthānaṃ |
mā gṛhapatijyeṣṭhasthānaṃ |
mā kuṭumbijyeṣṭhasthānaṃ yāvat sarvaśo vayaṃ mā satvānām adhipatisthānaṃ pratilabhema yāvan na kṣāntipratilabdhāḥ syāma |
yato nidānaṃ vayam evaṃrūpam atigāḍhaṃ karma buddhānāṃ śāsanam ākṣipema |
iti vistaraḥ ||
candrapradīpasūtre 'py anarthavivarjanam uktam |
nâsti pāpam akartavyaṃ kumārā teṣu bheṣyati |
mā tehi saṃsta-
[ Cambridge MS f55b ---> ]
vaṃ sārddhaṃ kuryāḥ tvaṃ kāli paścime ||
ālape saṃlapeyyāsi kuryāsī teṣv agauravaṃ |
ānālīnaḥ satkareyyāsy agrabodhayi kāraṇāt ||
[ Bendall ed p101 ---> ]
varṣâgraṃ paripṛcchitvā yas te vṛddhataro bhavet |
kuryāsi gauravaṃ tatra śirasā pādavandanaiḥ ||
na teṣāṃ skhalitaṃ paśyed bodhimaṇḍaṃ vipaśyatāṃ |
pratighātaṃ na janayet maitracittaḥ sadā bhavet ||
yady eṣāṃ skhalitaṃ paśyed doṣāṃs teṣāṃ na kīrtayet |
yādṛśaṃ kāhiti karma tādṛśaṃ lapsyate phalaṃ ||
smitena mukhacandreṇa vṛddheṣu navakeṣu ca |
pūrvâbhāṣī bhaven nityaṃ hatamānaś ca sarvataḥ ||
cīvaraiḥ piṇḍapātaiś ca kuryāt teṣām anugrahaṃ |
evaṃ cittaṃ pradadhyās tvaṃ sarve bheṣyanti nāyakā |
iti ||
yasya ca bodhicittôtpādike gauravaṃ prasādaś ca nôtpadyete |
tena svadurgatiprapātabhayarakṣârthaṃ dṛṣṭâdṛṣṭaprāmodyânubhavanârthaṃ svacittakaluṣaprasādanârthaṃ cittakalyatācittakarmaṇyatāpratilābhârthaṃ ca yathâryagaṇḍavyūhe bodhicittôtpādikaguṇā bhagavadāryamaitreyeṇâcāryasudhanam adhikṛtyôdbhāvitās tathā bhāvayitavyāḥ ||
eṣa dṛṣṭva jaravyādhipīḍitān prāṇino duṣkhaśatair upadrutān |
janmamṛtyubhayaśokatāpitān teṣârthi carate krpâśayaḥ ||
duṣkhayantraparipīḍitaṃ jagat dṛṣṭva pañcagaticakramaṇḍale |
jñānavajramayam eṣa te dṛḍhaṃ duṣkhayantragaticakrabhedanaṃ ||
[ Bendall ed p102 ---> ]
rāgadoṣatṛṇakhāṇukaṇṭakaṃ dṛṣṭisaṃgabahu kakṣasaṃkulam |
satvakṣetrapariśodhanârthikaḥ prajñalāṅgaladṛḍhaṃ gaveṣate ||
mohavidyagahanâśayaṃ jagat prajñacakṣuhata naṣṭadaiśikaṃ |
tasya kṣema diśa-
[ Cambridge MS f56a ---> ]
daiśikaḥ prabhuḥ sârthavāha jagato bhaviṣyati ||
kṣāntidharmatrivimokṣavāhano jñānakhaḍga ripukleśadharṣakaḥ |
śūrasūtâbhayasya dāyako daiśako hi jagato bhaviṣyati ||
dharmanāva samudānayaty ayaṃ jñānasāgarapathe suśikṣitaḥ |
śāntiratnavaradvīpanāyakaḥ karṇadhāra tribhavârṇave 'yam ||
jñānaraśmipraṇidhānamaṇḍalaḥ sarvasatva bhavanâvabhāsakaḥ |
dharmadhātugagane samudgato buddhasūrya samudeśyate 'yam ||
maitricandanasamādhiśītalaḥ sarvasatvasama cittasuprabhaḥ |
śukladharmaparipūrṇamaṇḍalo buddhacandra samudeśyate 'yam ||
āśaye dṛḍhatale pratiṣṭhito bodhicaryânupūrvôdgataḥ |
sarvadharmaratanâkaro hy ayaṃ jñānasāravaro bhaviṣyati ||
bodhicittabhujagêndrasaṃbhavo dharmadhātugagane samudgataḥ |
[ Bendall ed p103 ---> ]
dharmameghayugapatpravarṣaṇaḥ sarvaśuklaphala śasyavardhanaḥ ||
śuddhi vartti trimalattamo 'py ahaṃ maitrisneha smṛtibhājanaṃ dṛḍham |
bodhicittavimalâgnisuprabham dharmadīpa samujjvālayiṣyati ||
bodhicittakalalaḥ kṛpârbudo maitrapeśir acalâśayo ghanaḥ |
bodhi aṅgam anupūrvasaṃbhavo buddhagarbhâyu saṃpravardhate ||
puṇyagarbham abhivarddhayiṣyati prajñagarbham abhiśodhayiṣyati |
jñānagarbha samudeśyate 'yaṃ yādṛśaḥ praṇidhigarbhasaṃbhavaḥ ||
īdṛśāḥ karuṇamaitradharmitāḥ satvamocana matī hitâśayāṃ |
durlabhā jagi sdevamānuṣe yādṛśo 'yu viśuddhamānasaḥ ||
īdṛśâśayasumūlasaṃsthito īdṛśo dṛḍhaprayogavarddhitaḥ |
īdṛśas tribhavachādanaprabho jñānavṛkṣaphaladaḥ sudurlabhaḥ ||
eṣa sarvaguṇasaṃbhavârthikaḥ sarvadharmaparipṛ-
[ Cambridge MS f56b ---> ]
cchanârthikaḥ |
sarvasaṃśayavidāraṇârthikaḥ sarvamitra bhajate 'tandritaḥ ||
[ Bendall ed p104 ---> ]
eṣa mārakalikleśasūdano eṣa dṛṣṭimalakleśaśodhanaḥ |
eṣa sarvajagamokṣaṇôdyato eṣa te sada viśeṣa paṇḍitaḥ ||
eṣa durgati viśodhayiṣyati svargamārgam upadarśayiṣyati |
mokṣamārgam upaneṣyate jagad yādṛśe guṇapathe pratiṣṭhitaḥ ||
eṣa sarvataduṣkhamocako |
eṣa sarvagatisaukhyadāyakaḥ |
eṣa sarvabhayapāśachedako |
bheṣyate bhagavatīnisūdana |
iti ||
evam anayā bhāvanayânarthavivarjanaṃ sukaraṃ bhavati |
tathâdhyāśayasañcodanasūtre 'py anarthavivarjanam uktaṃ |
caturbhir maitreya dharmaiḥ samanvāgato bodhisatvayānikaḥ pudgalaḥ paścimāyāṃ pañcaśatyāṃ saddharmavipralope vartamāne 'kṣato 'nupahataḥ svastinā parimokṣyate ||
katamaiś caturbhiḥ |
ātmaskhalitapratyavekṣaṇatayā |
pareṣāṃ bodhisatvayānikānāṃ pudgalānām āpattyacodanatayā |
mitrakulabhikṣād akulânavalokanatayā |
amanaskavacanaprativiramaṇatayā |
ebhir maitreya caturbhir iti pūrvavat ||
aparaiś caturbhiḥ |
katamaiḥ |
alpaśrutasatvaparivarjanatayā |
parṣadanupādānatayā |
prāntaśayyâsananiṣevaṇatayā ca |
ātmadamaśamathayogam anuyuktatayā ca |
ebhiś caturbhir iti vistaraḥ ||
punar atrâivâha |
ādikarmikeṇa maitreya bodhisatvena prajñābalâdhānaprāptena lābhasatkāraparivarjitena lābhasatkāradoṣadarśinā bhavitavyaṃ ||
pe ||
saṃgaṇikârāmaparivarjitena saṃga-
[ Bendall ed p105 ---> ]
ṇikârāmadoṣadarśinā bhavitavyaṃ |
bhāṣyârāmaparivarjitena bhāṣyârāmadoṣadarśi-
[ Cambridge MS f57a ---> ]
nā bhavitavyaṃ |
nidrârāmavarjitena nidrârāmadoṣadarśinā bhavitavyaṃ |
karmârāmavarjitena karmârāmadoṣadarśinā bhavitavyaṃ |
prapañcârāmavarjitena prapañcârāmadoṣadarśinā bhavitavyaṃ ||
pe ||
iha maitreya bodhisatvena mahāsatvena rāgasaṃjanano lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
smṛtividhvaṃsanakaro lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
lābhâlābhatayônnāmâvanāmakaro lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
mohôtpādano lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
kulamātsaryâdhyavasāno lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
ātmârthaniṣpādanatayā śāṭhyôtpādano lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
caturāryavaṃśaparivarjanatayâhrīkyânapatrāpyasaṃjanano lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
evaṃ sarvabuddhânanujñāno lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
mānamadôtpādano lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ |
gurūṇām avamānano lābhasatkāraḥ |
mārapakṣo lābhasatkāraḥ |
ekântapramādamūlaḥ kuśalamūlâpaharaṇo lābhasatkāraḥ |
vidyuccakrâśanisadṛśo lābhasatkāraḥ |
bahupaligodhapaliguddho mitrakulabhikṣād akulâvalokano daurmanasyasaṃjananaḥ |
buddhivibhrāmaṇo lābhasatkāraḥ priyavastupariṇāmanatayā śokabhājano lābhasatkāraḥ |catuḥsmṛtyupasthānasaṃmoṣaṇaḥ śukladharmadurbalīkaraṇaḥ catuḥsamyakprahāṇaparihāṇakaraṇo lābhasatkāraḥ |
ṛddhyabhijñāparihāṇakaraṇaḥ |
pūrvaṃ satkārapaścād asatkārakaraṇaḥ |
amitrasatkaraṇamitraprahāṇo lābhasatkāraḥ |
parâbhisaṃdhānatayā gaṇikāsadṛśaḥ |
dhyana-
[ Cambridge MS f57b ---> ]
apramāṇaparivarjanaḥ |
narakatiryagyoniyamalokaprapātano lābhasatkāraḥ |
devadattôdrakasamācāro lābhasatkāraḥ pratyavekṣitavyaḥ ||
[ Bendall ed p106 ---> ]
ime evaṃrūpā maitreya lābhasatkāre ādīnavā ye bodhisatvena pratyavekṣitavyāḥ |
pratyavekṣya câlpêcchatāyāṃ rantavyaṃ na paritaptavyaṃ |
tat kasya hetoḥ |
alpêcchasya hi maitreyêmae evaṃrūpā doṣā na bhavanti na câsyântarāyā bhavanti buddhadharmāṇāṃ |
anirviṇṇaś ca bhavati gṛhipravrajitebhyaḥ |
anurakṣaṇīyaś ca bhavati devamanuṣyāṇāṃ pariśuddhâśayasthitaḥ |
asaṃtrastaś ca bhavati sarvadurgatinipātebhyaḥ |
anabhibhūtaś ca bhavati tarjanāvigataḥ |
asaṃhāryaś ca bhavati māraviṣayavimuktaḥ |
adharṣaṇīyaś ca bhavati sarvavyasanaiḥ |
abhilaṣaṇīyaś ca bhavati devamanuṣyāṇāṃ dhyānâbhyāsâvasthitaḥ [[DOUBT]] |
spaṣṭaś ca bhavati māyāśāṭhyaprahīṇo 'pramattaś ca bhavati pañcakāmaguṇadoṣadarśī yathāvādī tathākārī bhavaty āryavaṃśe sthitaḥ |
abhilaṣitaś ca bhavati vidvadbhiḥ sabrahmacāribhiḥ |
imāṃ maitreyâivaṃrūpām anuśaṃsāṃ viditvā paṇḍitena bodhisatvenâdhyāśayenâlpêcchatāyāṃ rantavyaṃ |
alpêcchatâsevitavyā sarvalābhasatkaraprahāṇāyêti ||
saṃgaṇikām adhikṛtyâha |
vijahya rāgaṃ vijahya doṣaṃ na tiṣṭhate saṃgaṇikāsu yogī |
bhavaty asau tatpravaṇas tannimnaḥ |
etena doṣeṇa ratiṃ na kuryāt |
auddhatya hāsyaṃ ca tathā vitarkā |
bhavanty amī saṃgaṇikāsu sarve ||
saṃkīrṇacārī hi bhavaty asaṃvṛtaḥ |
karoti yaḥ saṃgaṇikām asārām ||
lokasya mantreṣu ramanti bālā |
hīyanti cêhâgrakathāsu bālāḥ |
[ Bendall ed p107 ---> ]
pradoṣa vardhenti vitarkôtsadā |
etena doṣeṇa na tatra rājate ||
na vardhate câpi śrutena bhikṣuḥ |
ayuktamantreṣu ratiṃ janitvā |
tasmāt
[ Cambridge MS f57b ---> ]
parityajyâyuktamantrān |
dharme ratiṃ vindatha nityakālam ||
sahasraśo 'ṣṭhāni mayā svakāni |
tyaktāni bodhiṃ pratikāṅkṣa tarhi |
na câsmi tṛptaḥ śṛṇumāna dharmaṃ |
te khedam eṣyanti śṛṇonta dharmam ||
sarveṇa sarvaṃ parivarjanīyā |
ayuktamantrāś câśiṣṭamantrāḥ |
dharme vare tatra ratiṃ janetha |
yo durlabhaḥ kalpaśatair anekaiḥ ||
vane vasantena guṇârthikena |
parasya doṣā na hi vīkṣitavyāḥ |
ahaṃ viśiṣṭo 'ham eva śreṣṭho |
nâiva cittaṃ samupādanīyam ||
[ Bendall ed p108 ---> ]
mado 'yaṃ sarvapramādamūlo |
na hīnabhikṣū avamanyitavyāḥ |
anupūrvâiṣo iha śāsanasya |
nâikena janmena labhate bodhim ||
atrêva bhāṣyârāmam adhikṛtyâha |
agauravo bhoti śrutena matto |
vivādamantreṣu niviṣṭa bhoti |
muṣitaśrutiś câpi asaṃprajanyo |
bhāṣye ramantasya
[ Cambridge MS f58b ---> ]
ime hi doṣāḥ ||
adhyātmacintâtta [[DOUBT]] sudūra bhotī |
cittaṃ na kāyaś ca prasanna bhoti |
unnāmanāmāni bahūni gacchatī |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
saddharmacittāt tu praṇaṣṭu bālāḥ |
sukarkaśo bhoti asnigdhacittaḥ |
vipaśyanāyāḥ śamathāc ca dūre |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
agauravo bhoti sadā gurūṇāṃ |
[ Bendall ed p109 ---> ]
paligodhamantreṣu ratiṃ janitvā |
asārasthāyī parihīṇaprajño |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
amānito devaguṇaiḥ sa bhoti |
nâpy asya tasmin spṛha saṃjananti |
pratisaṃvidāto bhavatī vihīno |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
paribhāṣyate câpi sa paṇḍitebhiḥ |
ye kacid astī pṛthakāyasākṣī [[DOUBT]] |
nirarthakaṃ jīvitu tasya bhotī |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
sa śocate kālu karotu bālaḥ |
pratipatti hīno 'smi kim adya kuryāṃ |
suduṣkhito bhoti alabdhagādho |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
calâcalo bhoti tṛṇaṃ yathêritaṃ |
vicikitsate evam asau na saṃśayaḥ |
na tasya jātū dṛḍha buddhi bhotī |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
[ Bendall ed p110 ---> ]
naṭā yathā tiṣṭhati raṅgamadhye |
anyāna śūrāṇa guṇān prabhāṣate |
svayaṃ ca bhotī pratipattihīno |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
śaṭhaś ca so bhoti laghunirāśaḥ |
punaḥ punaś cârabhate vivādam |
so dūrato āryadharmasya bhotī |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
saṃhṛṣyate satkrṭâlpasthāmaḥ |
prakampate viprakṛto 'jānī |
kapir yathā cañcalacitta bhotī |
bhāṣye ramantasyême hi doṣāḥ ||
pe ||
ramitva bhāṣyasmi ciraṃ pi kālaṃ |
na vindate prītim ihâtmasaukhyaṃ |
varaṃ hi ekasya padasya cintanā |
prītiṃ pade yatra labhed anantam ||
nêkṣutvace sāram ihâsti kiñcin |
madhye 'sti tatsāra supremaṇīyaḥ |
bhuktvā tvacaṃ nêha punaḥ saśakyaṃ |
labdhuṃ nareṇêkṣurasaṃ pradhānam ||
[ Bendall ed p111 ---> ]
yathā tvacaṃ tadvad avaihi bhāṣyaṃ |
yathā rasas tadvad ihârthacintā [[DOUBT]] |
tasmād dhi bhāṣye tu ratiṃ vihāya |
cintethârthaṃ sadâpramattāḥ ||
nidrârāmam adhikṛtyâha |
mahac ca so vardhati mohajālaṃ |
vicikitsako bhoti sa dṛṣṭiprāptaḥ ||
dṛṣṭīkṛtāny asya bahūni bhontī |
yasmāna middhe 'bhiratiṃ prayāti ||
prajñā ca teṣāṃ bhavatī sudurbalā |
parihīyate buddhi na tasya bhoti |
jñānāc ca so hīyati nityakālaṃ |
yasmāna middhe 'bhiratiṃ prayāti ||
kusīdâjño 'laso 'prajño 'manuṣyâvatāra labhenti tasya |
viheṭhayante ca vane vasantaṃ yasmāna middhe 'bhiratiṃ prayāti ||
kuśalena cittena sadânarthiko |
dharme ca chando na hi bhoti tasya |
adharmakāyaś ca sa bhoti bhūyo yasmāna middhe 'bhiratiṃ prayāti ||
saddharmachandena vihīnamūḍhaḥ parihoyate sarvaguṇehi bā-
[ Cambridge MS f59a ---> ]
laḥ |
śuklaṃ ca ghāteti tamo 'dhigacchatī |
[ Bendall ed p112 ---> ]
yasmāna middhe 'bhiratiṃ prayāti ||
aviśārado bhoti pralīnacittaḥ |
prāmodya tasyô bhavatī na nityaṃ |
nidrayâpagrastaḥ śithilâṅga bhotī |
yasmāna middhe 'bhiratiṃ prayāti ||
ātmā tu jñātvā ca kusīdaprāptaḥ īrṣyāyate vīryabalair upetān |
vīryânvitānāṃ câvarṇa bhāṣate yasmāna middhe 'bhiratiṃ prayāti ||
pe ||
yat sarvaduṣkhasya tamasya nāśanaṃ |
apāyaparivarjanatayā mūlaṃ |
sarvehi buddhair hi sadā praśastaṃ |
taṃ vīryam āryaṃ satataṃ bhajasva ||
karmârāmam adhikṛtyâha ||
sudurvaco bhoti gurūbhi coditaḥ |
pradakṣiṇaṃ gṛhṇati nânuśāsanaṃ |
vipannaśīlaś ca sa bhoti kṣipraṃ |
doṣâmī karmarate bhavanti ||
utkaṇṭhito bhoti sa nityakālaṃ |
gṛhasthakarmāṇi sadā vicintayan |
dhyānaprahāṇaiś ca na tasya kṛtyaṃ |
doṣâmī karmarate bhavati ||
tīvraś ca saṃjāyati tasya rāgo |
rasâraseṣu grasitaḥ sa mūrcchitaḥ |
[ Bendall ed p113 ---> ]
na tuṣyate 'sāv itarêtareṇa |
doṣâmī karmarate bhavanti ||
mahatyā ca bhotī pariṣāya tuṣṭho |
sa duṣkhito bhoti tayā vihīnaḥ |
saṃkīrṇa bhotī sayathêha gardabho |
doṣâmī karmarate bhavanti ||
pe ||
divā ca rātrau cânanyacitto |
bhakte ca coḍe ca bhavaty abhīkṣṇaṃ |
svanarthiko bhoti guṇaiḥ sa sarvadā |
doṣâmī karmarate bhavanti ||
kṛtyāny asau pṛcchati laukikāni |
ayuktamantraiś ca ratiṃ prayāti |
yuktaiś ca mantraiḥ sa na vindate ratiṃ |
doṣâmī karmarate bhavanti ||
pe ||
atha khalu maitreyo bodhisatvo mahāsatvo bhagavantam etad avocat |
suparīttaprajñās te bhagavan bodhisatvā bhaviṣyanti vihīnaprajñā ye 'gradharmān varjayitvā hīnāni karmāṇy ārapsyante ||
evam ukte bhagavān maitreyaṃ bodhisatvaṃ mahāsatvam etad avocat |
evam etan maitreya |
evam etad yathā vadasi
[ Cambridge MS f59b ---> ]
suparīttaprajñās te bodhisatvā bhaviṣyanti ye 'gradharmān parivarjayitvā hīnāni karmāṇy ārapsyante |
api tv ārocayāmi te maitreya prativedayāmi te |
na te bodhisatvās tathāgata-
[ Bendall ed p114 ---> ]
śāsane pravrajitā yeṣāṃ nâsti yogo nâsti dhyānaṃ nâsti prahāṇaṃ nâsty adhyayanaṃ nâsti bāhuśrutyaparyeṣṭiḥ |
api tu maitreya dhyānaprahāṇaprabhāvitaṃ tathāgataśāsanaṃ jñānasaṃskṛtaṃ jñānasamāhitaṃ abhiyogaprabhāvitaṃ |
na gṛhikarmântavaiyāpṛtyaprabhāvitaṃ |
ayuktayogānām etat karma saṃsārâbhiratānāṃ yad uta vaiyāpṛtyaṃ laukikakṛtyapaligodhaḥ |
na tatra bodhisatvena spṛhôtpādayitavyā |
sacen maitreya vaiyāpṛtyâbhirato bodhisatvaḥ saptaratnamayaiḥ stūpair imaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ pūrayet |
nâhaṃ tenârādhito bhaveyaṃ na mānito nâpi satkṛtaḥ ||
pe |
tatra jambūdvīpaḥ pūritaḥ syād vaiyāpṛtyakarair bodhisatvaiḥ |
sarvais tair ekasyôddeśasvâdhyāyâbhiyuktasya bodhisatvasyôpasthānaparicaryā karaṇīyā |
jambūdvīpapramāṇaiś côddeśasvâdhyāyâbhiyuktair bodhisatvair ekasya pratisaṃlayanâbhiyuktasya bodhisatvasyôpasthānaparicaryā kartavyā ||
pe ||
tat kasya hetoḥ |
duṣkaram etat karma yad uta prajñākarma |
uttaraṃ niruttaraṃ sarvatrailokyaprativiśiṣṭam abhyudgataṃ tasmāt tarhi maitreya bodhisatvena yogârthikena vīryam ārabdhukāmena prajñāyām abhiyoktavyam iti ||
prapañcârāmam adhikṛtyâha |
aṣṭâkṣaṇā tasya na bhonti dūre |
kṣaṇasaṃpadā tasya na bhoti śreṣṭhā |
ete 'narthā sya bhavanti nityaṃ |
doṣâmī tasya prapañcacāriṇaḥ ||
pe ||
doṣān imān samyag avetya paṇḍitaḥ sarvān prapañcān parivarjīta |
sulabhânarthā hi prapa-
[ Cambridge MS f60a ---> ]
ñcacāriṇaḥ |
tasmāt prapañcena na saṃvaseta ||
[ Bendall ed p115 ---> ]
yāyāc chataṃ yojanakaṃ paraṃ varaṃ |
yatra prapañco stiya vigraho vā |
na tatra vāsaṃ na niketu kuryān muhūrttamātraṃ stiya yatra kleśaḥ ||
nârthârthikāḥ pravrajitā guṇârthikā |
mā vigraha kurvatha dustacittāḥ |
na vo 'sti kṣetraṃ na kṛṣir vaṇijyā |
syur yasyârthāya prapañcâite ||
na putra dhītā na ca vo 'sti bhāryā |
na câsya mitraṃ na ca bandhuvargaḥ |
dāsyo na dāsā na cêśvaratvaṃ |
mā vigrahaṃ kurvatha pravrajitvā ||
kāṣāyavastrāṇi gṛhītva śraddhayā |
śāntapraśāntair hi niṣevitāni |
śāntapraśāntôpaśānta bhotha |
prapañca varjitva janetha kṣāntim ||
āśīviṣān rakṣatha raudracittān |
narakāś ca tiryag viṣayo yamasya |
prapañcacārasya na bhonti dūre |
tasmād dhi kṣāntau janayeta vīryam ||
pe ||
imena yogena labheta śuddhiṃ |
kṣapayitva karmâvaraṇaṃ aśeṣaṃ |
dharṣeti māraṃ sacalaṃ savāhanaṃ yo dhīru tasyâiva janeti kṣāntim |
iti ||
[ Bendall ed p116 ---> ]
saṃkṣepatas tatrânarthavivarjanam uktaṃ |
tasmāt tarhi maitreya bodhisatvayānikena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā paścimāyāṃ pañcaśatyāṃ saddharmapralope vartamāne 'kṣatanânupahatena svastinā parimoktukāmena sarvakarmâvaraṇāni kṣapayitukāmenâsaṃsargâbhiratena bhavitavyam araṇyavanaprāntavāsinânabhiyuktasatva parivarjitenâtmaskhalitagaveṣiṇā paraskhalitâgaveṣiṇā tuṣṇībhāvâbhiratena prajñāpāramitāvihārâbhiratenêti ||
āryaratnameghe 'py anarthavarjanam uktaṃ |
tāvat piṇḍāya carati yāvad asya kāryasya prāptir bhavati |
anyatra yeṣu sthāneṣu caṇḍā vā kukkurās taruṇavatsā vā gāvaḥ prakṛtiduḥśīlā vā tiryagyonigatā |
viheṭhanâbhiprāyā vā strīpuruṣadārakadārikā jugupsi-
[ Cambridge MS f60b ---> ]
tāni vā sthānāni |
tāni sarveṇa sarvaṃ varjayatîti ||
anenâitad darśitaṃ bhavati yad dṛṣṭe 'pi bādhākarâivaṃvidhe |
tad avarjayatâpattir bhavatîti ||
atha yad evamādy anarthavarjanam uktaṃ kenâital labhyate sarvaniṣphalasyandavarjanāt |
phalam atra parârthaṃ |
tadarthaṃ yaḥ syando na saṃvartate |
sa niṣphalatvād varjayitavyaḥ ||yathā candrapradīpasūtre kāyasaṃvaramadhye paṭhyate |
na hastalolupo bhavati na pādalolupaḥ hastapādasaṃyatêti ||
tathā daśadharmakasūtre 'pi deśitaṃ hastavikṣepaḥ pādavikṣepo 'dhāvanaṃ paridhāvanaṃ laṅghanaṃ plavanam idam ucyate kāyadauṣṭhulyam iti ||
[ Bendall ed p117 ---> ]
āryadharmasaṃgītisūtre tu yathā bodhisatvānāṃ parârthād anyat karma na kalpate |
tathā spaṣṭam eva paridīpitaṃ yat kiñcid bhagavan bodhisatvānāṃ kāyakarma yat kiñcid vākkarma yat kiñcin manaskarma tat sarvaṃ satvâvekṣitaṃ pravartate mahākaruṇâdhipateyaṃ satvahitâdhiṣṭhānanimittaṃ sarvasatvahitasukhâdhyāśayapravṛttaṃ |
sâivaṃ hitâśayaḥ evaṃ saṃjñībhavati |
sa mayā pratipattiḥ pratipattavyayā sarvasatvānāṃ hitâvahā sukhâvahā ca ||
pe ||
āyataneṣu śūnyagrāmavat pratyavekṣaṇā pratipattiḥ |
na câyatanaparityāgaṃ spṛhayatîti ||
āryagaganagañjasūtre 'py uktaṃ |
tad yathâpi nāma chidrān mārutaḥ praviśati |
evam eva yato yatâiva cittasya chidraṃ bhavati tatas tatâiva māro 'vatāraṃ labhate |
tasmāt sadâchidracittena bodhisatvena bhavitavyaṃ |tatrêyam achidracittatā yad idaṃ sarvâkārajñatāyāḥ śūnyatāyāḥ paripūrir iti ||
kā punar iyaṃ sarvâkāravarôpetā śūnyatā |
yêyaṃ bodhisatvacaryāyâparityāgenâbhyasyamānā |
abhyastā vā |
sarvabhāvaśūnyatā |
eṣā ca ratnacūḍasūtre vistareṇâkhyātā ||
tathâkṣayamatisūtre 'pi darśitaṃ |
pāpakā-
[ Cambridge MS f61a ---> ]
nām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayatîty atra prastāve yāni cânyāni punaḥ kānicid anyāny api cittavikṣepakarāṇi yāni samādhiskandhasya vipakṣāya saṃvartante |
ayam ucyate samādhivipakṣaḥ |
yāvad ime ucyante pāpakâkuśalā dharmêti ||
śikṣāsamuccaye śīlapāramitāyām anarthavivarjanaṃ pañcamaḥ paricchedaḥ ||
ātmabhāvarakṣā ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ |
uktaṃ niṣphalasyandavarjanaṃ |
katham etat sidhyed ity āha |
etat sidhyet sadā smṛtyêti ||
dvādaśêmāḥ smṛtayo niṣphalasyandavarjanayā saṃvartante |
yad uta |
tathāgatâjñânatikramânupālanavipākagauravasmṛtiḥ |
sarvakāyasya niścalasvabhāvatāpratiṣṭhitatânusmṛtiḥ |
sati satvârthe yad aṅgam anupayogi tad dṛḍhatarasmṛtyapekṣāniścalamādhyachandaparâpattīkṛtaṃ sarvadhīraceṣṭāsmṛtiḥ |
na câsya bhayôtsavâdisaṃbandhasaṃbhrame 'ṅgamuktasmṛtiḥ |
īryāpathacatuṣkâkṣepanirūpaṇasmṛtiḥ |
antarântarā cêryāpathavikopârakṣaṇârtham īryāpathasaṃpadavalokanasmṛtiḥ |
bhāṣaṇakāle câtiprasādâuddhatyasaṃrambha pakṣapātâdivaśād atimātrâprāsādikahastapādaśiromukhavikāraniyamanasmṛtiḥ |
yaḥ śrotā vaktavyaḥ sa yāvanmātreṇa dhvaninârthaṃ jānāti |
tadanatirekeṇa svareṇa bhāṣaṇasmṛtir anyatra parâśaṅkādoṣasaṃbhavāt |
aśikṣitajanasamāgamasaṅkaṭe svacittataccittaprasādanâditātparyasmṛtiḥ |
cittamattadvipasya śamathastambhe nityabaddhasmṛtiḥ |
muhur muhuś ca cittâvasthāpratyavekṣaṇāsmṛtiḥ |
mahājanasaṃpātaṃ prāyo 'nyakāryatyāgenâpi yathôktasmṛtirakṣātātparyasmṛtir iti ||
[ Bendall ed p119 ---> ]
evam etābhiḥ smṛtibhir niṣphalasyandanavarjanaṃ sidhyati |
sā ca smṛtis tīvrâdarād bhavet |
tatrâdaraḥ kāryeṣu
[ Cambridge MS f61b ---> ]
sarvabhāvenâbhimukhyam |
avajñāpratipakṣaḥ |
ayaṃ câdaraḥ śamathamāhātmyaṃ jñātvā tātparyeṇa jāyate |
kas tāvad ayaṃ śamo nāma |
yâryâkṣayamatisūtre śamathôktaḥ ||
tatra katamā śamathâkṣayatā |
yā cittasya śāntir upaśāntir avikṣepakendriyasaṃyamaḥ |
anuddhatatā |
anunnahanatâcapalatâcañcalatā saumyatā guptatā karmaṇyatâjāneyatâikâgratâikârāmatā saṃgaṇikāvarjanatā vivekaratiḥ kāyavivekaś cittâvibhramo 'raṇyamukhamanasikāratâlpêcchatā |
yāvad īryāpathaguptiḥ kālajñatā samayajñatā mātrajñatā muktijñatā |
subharatā supoṣatêtyādi ||
kiṃ punar asya śamasya māhātmyaṃ yathābhūtajñānajananaśaktiḥ |
yasmāt samāhito yathābhūtaṃ prajānātîty avadan muniḥ ||
yathôktaṃ dharmasaṃgītau |
samāhitamanaso yathābhūtadarśanaṃ bhavati |
yathābhūtadarśino bodhisatvasya satveṣu mahākaruṇā pravartate |
evaṃ câsya bhavati |
idaṃ mayā samādhimukhaṃ sarvadharmayathābhūtadarśanaṃ ca sarvasatvānāṃ niṣpādayitavyaṃ |
sa tayā mahākaruṇayā saṃcodyamāno 'dhiśīlam adhicittam adhiprajñaṃ ca śikṣāṃ paripūryāṃ caturāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate |
tasmān mayā śīlasusthitanâprakampenâśithilena bhavitavyam iti |
idaṃ śamathamāhātmyam ātmanaḥ pareṣāṃ cânantâpāyâdiduḥkhasamatikramânanta laukikalokôttarasukhasaṃpatprakarṣapāraprāptyātmakam avagamya tadabhilāṣeṇâtāpo bhāvayitavyaḥ |
ādīptagṛhântagatenêva śītalajalâbhilāṣiṇā |
tena tīvrâdaro bhavati śikṣāsu |
tenâpi smṛtir upatiṣṭhati |
upasthitasmṛtir niṣphalaṃ varjayati |
[ Bendall ed p120 ---> ]
yaś ca niṣphalaṃ varjayati tasyânarthā na saṃbhava-
[ Cambridge MS f62a ---> ]
nti |
tasmād ātmabhāvaṃ rakṣitukāmena smṛtimūlam anviṣya nityam upasthitasmṛtinā bhavitavyaṃ ||
atâivôgraparipṛcchāyāṃ gṛhiṇaṃ bodhisatvam adhikṛtyôktaṃ |
surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiratena bhavitavyam amattenânunmattenâcapalenâcañcalenâsaṃbhrāntenâmukhareṇânunnaḍenânuddhatenôpasthitismṛtisaṃprajanyenêti ||
atrâiva ca pravrajitabodhisatvam adhikṛtyôktaṃ smṛtisaṃprajanyasyâvikṣepêti ||
tatra smṛtiḥ āryaratnacūḍasūtre 'bhihitā |
yayā smṛtyā sarvakleśānāṃ prādurbhāvo na bhavati |
yayā smṛtyā sarvamārakarmaṇām avatāraṃ na dadāti |
yayā smṛtyôtpathe vā kumārge vā na patati |
yayā smṛtyā dauvārikabhūtayā sarveṣām akuśalānāṃ cittacaitasikānāṃ dharmāṇām avakāśaṃ dadātîyam ucyate samyaksmṛtir iti ||
saṃprajanyaṃ tu prajñāpāramitāyām uktaṃ |
caraṃś carāmîti prajān-ti |
sthitaḥ sthito 'smîti prajānāti |
śayanaḥ śayitêti prajānāti |
niṣaṇṇo niṣaṇṇo 'smîti prajānāti |
yathā yathā câsyaḥ [[DOUBT]] kāyaḥ sthito bhavati tathā tathâiva prajānāti ||
pe||
so 'tikrāman vā pratikrāman vā saṃprajānaṃś cārī bhavati |
ālokite vilokite saṃmiñjite prasārite saṃghāṭīpaṭṭapātracīvaradhāraṇe |
aśite pīte khādite nidrāklamaprativinodane āgate gate sthite niṣaṇṇe supte jāgarite bhāṣite tuṣṇībhāve pratisaṃlayane saṃprajānaṃś cārī bhavatîti ||
[ Bendall ed p121 ---> ]
śīlaṃ hi samādhisaṃvartanīyaṃ ||
yathôktaṃ candrapradīpasūtre |
kṣipraṃ samādhiṃ labhate niraṅgaṇaṃ |
viśuddhaśīle 'sminn ānuśaṃsêti ||
ato 'vagamyate ye kecit samādhihetavaḥ prayogās te śīlântargatêti |
tasmāt samādhyarthi-
[ Cambridge MS f62b ---> ]
nā smṛtisaṃprajanyaśīlena bhavitavyaṃ |
tathā śīlârthinâpi samādhau yatnaḥ kāryaḥ tatrâiva sūtre vacanāt |
dhyānânuśaṃseṣu hi paṭhyate |
nâsau bhoti anācāro ācāro supratiṣṭhitaḥ |
gocare carate yogī vivarjeti agocaraṃ ||
niṣparidāhavihārī guptêndriyasaṃvṛta |
iti ||
etābhyāṃ ca śīlasamādhibhyām anyonyasaṃvardhanakarābhyāṃ cittakarmapariniṣpattiḥ etāvatī cêyaṃ bodhisatvaśikṣā yad uta cittaparikarma |
etanmūlatvāt sarvasatvârthānāṃ ||
uktaṃ hy āryaratnameghe |
cittapūrvaṅgamāś ca sarvadharmāḥ |
citte parijñāte sarvadharmāḥ parijñātā bhavanti |
api tu
cittena nīyate lokaḥ cittaṃ cittaṃ na paśyati |
cittena cīyate karma śubhaṃ vā yadi vâśubham ||
cittaṃ bhramate 'lātavat |
cittaṃ bhramate turaṅgavat |
cittaṃ dahate devâgnivat |
[ Bendall ed p122 ---> ]
cittaṃ harate mahâmbuvat ||
sâivaṃ vyupaparīkṣamāṇaś citte sûpasthitasmṛtir viharati na cittasya vaśaṃ gacchati |
ap tu cittam evâsya vaśaṃ gacchati |
cittenâsya vaśībhūtena sarvadharmā vaśībhavantîti ||
tathâryadharmasaṅgītisūtre 'py uktaṃ |
mativikramo bodhisatvâha |
yo 'yaṃ dharmo dharmêty ucyate nâyaṃ dharmo deśastho*na pradeśastho 'nyatra svacittâdhīno dharmaḥ tasmān mayā svacittaṃ svārādhitaṃ svadhiṣṭhitaṃ susamārabdhaṃ sunigṛhītaṃ kartavyaṃ |
tat kasya hetoḥ |
yatra cittaṃ tatra guṇadoṣāḥ |
nâsti niścittatāyāṃ guṇadoṣaḥ |
tatra bodhisatvo*doṣebhyaś cittaṃ nivārya guṇeṣu pravartayati ||
tad ucyate |
cittâdhīno*dharmo dharmâdhīnā bodhir iti ||
ayaṃ bhagavan dharmaṃ samādānaḥ sukhâbhisaṃbodhāya saṃvartatae iti ||
āryagaṇḍavyūhasūtre 'pi varṇitaṃ |
svacittâdhiṣṭhānaṃ sarvabodhisatvacaryā
[ Cambridge MS f63a ---> ]
svacittâdhiṣṭhānaṃ sarvasatvaparipākavinayaḥ ||
pe ||
tasya mama kulaputrâivaṃ bhavati |
svacittam evôpastambhayitavyaṃ sarvakuśalamūlaiḥ |
svacittam evâbhiṣyandayitavyaṃ dharmameghaiḥ |
svacittam eva pariśodhayitavyam āvaraṇāya dharmebhyaḥ |
svacittam eva dṛḍhīkartavyaṃ vīryeṇêty ādi ||
tathâtrâiva māyādevy-adarśanâkulībhūte āryasudhane ratnanetrāyā nagaradevatāyās taddarśanârtham iyam anuśāsanī |
cittanagaraparipālanakuśalena te kulaputra bhavitavyaṃ sarvasaṃsāraviṣayaraty-
[ Bendall ed p123 ---> ]
asaṃvasanatayā |
cittanagarâlaṃkāraprayuktena te kulaputra bhavitavyaṃ daśatathāgatabalâdhyālambanatayā |
cittanagarapariśodhanaprayuktena te kulaputra bhavitavyam īrṣyāmātsaryaśāṭhyâpanayanatayā |
cittanagaravivardhanâbhiyuktena te kulaputra bhavitavyaṃ sarvajñatāsaṃbhāramahāvīryavegavivardhanatayā |
cittanagaraduryodhanadurāsadatâbhinirhāraprayuktena te kulaputra bhavitavyaṃ sarvakleśamārakāyikapāpamitramāracakrânavamardanatayā |
cittanagarapravistaraṇaprayuktena te kulaputra bhavitavyaṃ mahāmaitrīsarvajagatsphuraṇatayā |
cittanagarapraticchādanaprayuktena te kulaputra bhavitavyaṃ vipuladharmacchatrasarvâkuśala dharmapratipakṣâbhinirharaṇatayā |
cittanagaravivaraṇaprayuktena te kulaputra bhavitavyaṃ ādhyātmikabāhyavastu sarvajagatsaṃprāpaṇatayā |
cittanagaradṛḍhasthāmâbhinirharaprayuktena te kulaputra bhavitavyaṃ sarvâkuśaladharmasva santatyavasanatayā |
yāvad evaṃ cittanagaraviśuddhyabhiyuktena kulaputra bodhisatvena śakyaṃ sarvakuśalamūla samārjanam anuprāptuṃ |
tat kasya hetoḥ |
tathā hi tasya bodhisatvasyâivaṃ cittanagara-
[ Cambridge MS f63b ---> ]
pariśuddhaysa sarvâvaraṇāni purato na saṃtiṣṭhante |
buddhadarśanâvaraṇaṃ vā dharmaśravaṇâvaraṇaṃ vêty ādi |
tasmād vyavasthitam evaṃ |
cittaparikarmâiva bodhisatvaśikṣêti |
tac câcapalacetasaḥ ||
śamāc ca na calec cittaṃ bāhyaceṣṭānivartanāt ||
asaṃprajanyaparatantrasya muṣitasmṛteś ca cittaṃ calati samīhitād ālambanād anyatra nīyamānatvāt |
yadā tu smṛtisaṃprajanyena bāhyāś ceṣṭā*nivarti-
[ Bendall ed p124 ---> ]
tā bhavanti tadā tadvaśatvād ekasminn ālambane nibaddhaṃ yāvad iṣyate tāvat tiṣṭhati |
tataś ca pūrvavad anuśaṃsavistaraḥ |
adyatve 'pi ca satvârthakṣamo bhavaty eva prasādakaratvāt |
kathaṃ ||
sarvatrâcapalamandamitasnigdhâbhibhāṣaṇāt |
āvarjayej janaṃ bhavyam ādeyaś câpi jāyate ||
etad eva ca bodhisatvasya kṛtyam yad uta satvâvarjanaṃ |
yathâryadharmasaṃgītisūtre |
āryapriyadarśena bodhisatvena paridīpitaṃ |
tathā tathā bhagavan bodhisatvena pratipattavyaṃ yat sahadarśanenâiva satvāḥ prasīdeyuḥ |
tat kasmād dhetoḥ |
na bhagavan bodhisatvasyânyat karaṇīyam asty anyatra satvâvarjanāt |
satvaparipākâivêyaṃ bhagavan bodhisatvasya dharmasaṃgītir iti ||
evaṃ punar akriyamāṇe ko doṣêty āha |
anādeyaṃ tu taṃ lokaḥ paribhūya jinâṅkuraṃ |
bhasmachanno yathā vahniḥ pacyeta narakâdiṣu ||
yathā prāg upadarśitaṃ ||
yena câsya paribhavâivam anartho ratnameghe jinenôktas tena saṃkṣepasaṃvaraḥ |yenâprasādaḥ satvānāṃ tad yatnena vivarjayed iti ||
yathâha |
katame ca te bodhisatvasamudācārāḥ |
yāvad iha bodhisatvo nâsthāne viharati nâkāle |
nâkālabhāṇī bhavati nâkālajño bhavati nâdeśajño bhavati |
yato nidānam asyântike satvâprasādaṃ prativedayeyuḥ |
sa sarvasatvânurakṣayā |
[ Cambridge MS f64a ---> ]
ātmanaś ca bodhisaṃbhāraparipūraṇârthaṃ*saṃpannêryāpatho bhavati mṛdubhāṇī mandabhāṇī |
asaṃsargabahulaḥ |
pravivekâbhimukhaḥ |
suprasannamukhêti ||
[ Bendall ed p125 ---> ]
atâiva dharmasaṃgītisūtre deśitaṃ |
yaḥ satvān rakṣati sa śīlaṃ rakṣatîti |
anayā kanīyena mātṛgrāmeṇa saha rahoavasthâdiṣu lokarakṣā ca kṛtā syāt |
evaṃ bhogyeṣu jalasthaleṣu mūtrapurīṣaśleṣmapūyâdīnāṃ kutsitānāṃ rahasy arahasi côtsargaṃ na kuryād devamanuṣyacittarakṣârthaṃ ||
saddharmasmṛtyupasthāne ca rahôtsiṣṭaṃ kṛtvânutsiṣṭâhāreṣv adadataḥ pretagatiḥ paṭhyate ||
tathā bodhisatvaprātimokṣe 'py aprasādaparihārôktaḥ |
na purato dantakāṣṭhaṃ khāditavyaṃ na purataḥ kheṭe nikṣiptavyêti |
eṣa ca gauravalajjāvidhiḥ sarvadraṣṭavyo na brahmacāriṣv eva |
atra tu sūtre brahmacāry-adhikāraḥ teṣu gurutarâpattibhayasaṃdarśanârthaṃ ||
yathâtrâivâha |
nôccairbhāṣiṇā bhavitavyam iti ||
na câyaṃ vidhiḥ prādeśikaḥ |
tathā brahmaparipṛcchāyām apy uktaṃ na ca vadhasadṛśena bodhisatvena bhavitavyam iti |
tathā prātimokṣād api lokâprasādakaram anveṣya varjanīyaṃ |
tan na tāvad ||
mukhapūraṃ na bhuñjīta saśabdaṃ prasṛtânanaḥ |
pralambapādaṃ nâsīta na bāhuṃ mardayet samam ||
evaṃ svayam apy utprekṣya dṛṣṭvā śrutvā ca lokâprasādaṃ rakṣeta |
aprasādakaravacanavarjanaṃ tu na sukaram iti smaraṇabodhanârtham upadarśyate |
[ Bendall ed p126 ---> ]
āryasāgaramatisūtre deśitaṃ |
nâvalīnavacano bhavati |
na vyavakīrṇavacanaḥ |
nâvasyandanavacanaḥ |
nôjjvālanavacanaḥ |
na rāgânunītavacanaḥ |
na prākṛtavacanaḥ |
nâsaṃrakṣitavacanaḥ |
na vyāpādasaṃdhukṣaṇavacanaḥ |
na cañcalavacanaḥ |
na capalavacanaḥ |
na raṭaraṅga-
[ Cambridge MS f64b ---> ]
vacanaḥ |
na mukhasākṣy-avaropaṇavacano bhavatîti ||
āryatathāgataguhyasūtre 'py āha |
na khalu punaḥ kulaputra bodhisatvasya vāg raktā vā duṣṭā vā mūḍhā vā kliṣṭā vā |
kṣuṇṇavyākaraṇā vā svapakṣôtkarṣaṇavacanā vā |
parapakṣanigrahavacanā vā |
ātmavarṇânunayavacanā vā |
paravarṇapratighavacanā vā |
pratijñôttāraṇavacanā vā |
ābhimānikavyākaraṇavacanā vêti ||
āryadaśabhūmakasūtre 'py uktaṃ |
yêyaṃ vāgamanojñā svasantānaparasantānavināśanī tathārūpāṃ vācaṃ prahāya |
yêyaṃ vāk snigdhā mṛdvī manojñā madhurā priyakaraṇī manâpakaraṇī [[DOUBT]] hitakaraṇī karṇasukhā hṛdayaṃgamā premaṇī varṇaviṣpaṣṭā vijñeyā śravaṇīyâniśritā bahujanakāntā bahujanapriyā bahujanamanâpā [[DOUBT]] vijñapraśastā sarvasatvahitasukhâvahā manôtplāvakarī manaḥprahlādanakarī svaparasantānapramodanakarī rāgadveṣamohasarvakleśâpraśāmanī tathārūpāṃ vācaṃ niścārayati |
yāvad itihāsapūrvakam api vacanaṃ parihārya pariharatîti ||
āryagaganagañjasūtre tûktaṃ |
guruvacanânavamardanatayā |
paravacanânācchindanatayā câdeyagrāhyavacano bhavatîti ||
[ Bendall ed p127 ---> ]
dharmasaṃgītisūtre 'py uktaṃ |
gaganagañjo bodhisatvâha |
na bodhisatvenâiṣā vāg bhāṣitavyā yayâparo vyāpadyeta |
na sā vāg bhāṣitavyā yayâparaṃ tāpayet |
na bodhisatvena sā vāg bhāṣitavyā yat paro jānīyāt |
na sā vāg bhāṣitavyā yayârthā nirarthā |
na bodhisatvena sā vāg bhāṣitavyā yayā na vidyām utpādayet |
na sā vāg bhāṣitavyā yā satvānāṃ na hṛdayaṃgamā na paurī na karṇasukhā
[ Cambridge MS f65a ---> ]
na sā vāg bhāṣitavyêti ||
saṃkṣepatas tu parâprasādarakṣâryasāgaramatisūtre deśitā |
aparâika dharmo*mahāyānasaṃgrahāya saṃvartate svaskhalitapratyavekṣaṇatayā sarvasatvânurakṣêti ||
eṣā rakṣâtmabhāvasya |
yathâparair na nāśyeta |
Original text: Śikṣāsamuccaya · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0