શિક્ષાસમુચ્ચય (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 81100

તત્ તે મોહપુરુષ્êમં મમ ધર્મં નાનાકરિષ્યન્તિ ।
ઇદં શ્રાવકાણાં દેશિતમ્ ઇદં પ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ ઇદં બોધિસત્વાનામ્ ઇતિ ।
સ નાનાત્વસંજ્ઞયા સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ઇયં બોધિસત્વસ્ય શિક્ષા ।
ઇયં બોધિસત્વસ્ય્âશિક્ષ્êતિ સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ધર્મભાણકસ્ય્âસ્તિ પ્રતિભાનં ન્âસ્તિ પ્રતિભાનમ્ ઇતિ
સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ધર્મં ધર્મતયા ક-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્96 ---> ]
થયતિ સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
અપગતે બુદ્ધ્ôત્પાદે ન્âસ્તિ ધારણીપ્રતિલમ્ભ્êતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ન્âસ્તિ ધર્મભાણકસ્ય ધારણીપ્રતિલમ્ભ્êતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ધર્મભાણકસ્ય ચર્યાં દૂષયતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ધર્મભાણકો ન પ્રતિપત્તિસંપન્ન્êતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
પ્રમાદેન્âઇનં ચોદયતિ સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ઈર્યાપથેન ચોદયતિ સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
અક્ષરચર્યયા શીલવિપત્ત્યા ચોદયતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
પ્રતિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f53અ ---> ]
ભાનેન સંપાદયત્îતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
આલોકો ઽસ્ય ધર્માણાં ન સુવિદિત્êતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
મન્ત્રેણ મન્ત્રમ્ અબુધ્યમાનઃ પ્રતિવદત્îતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
અક્ષરસંજ્ઞ્યા તથાગતશાસનં ન્âવગાહત્êતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
સૂત્રેણ સૂત્રં વિરોધયત્îતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ગાથયા ગાથાં વિરોધયત્îતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
અક્ષરસંજ્ઞયા કઞ્ચિદ્ અધિમુક્તં કરોતિ કઞ્ચિન્ ન કરોત્îતિ
ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ધર્મભણકસ્ય્âર્થાન્ય્ અકથામ્ અભિનામયત્îતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
વિચક્ષુઃ કર્મ્âસ્ય કરોતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
સંલાપયન્ વદત્îતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ઇહ્âસ્ય્âસ્તિ ચર્ય્êહ્âસ્ય ન્âસ્તિ ચર્ય્êતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ઇદં સ્ûક્તમ્ ઇદમ્ અસ્ûક્તમ્ ઇતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
અનેન ન્âસ્તિ ચર્ય્êતિ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
અનેન બુદ્ધવચનસમય્ôક્તો ન્âનેન બુદ્ધવચનસમય્ôક્ત્êતિ
ધર્મં પ્રતિક્ષિપત્îતિ હિ મઞ્જુશ્રીર્ યાવત્ કિઞ્ચિદ્ વિલોપયતિ
તાવદ્ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ ।
ધર્મભાણકસ્ય્êદં રૂપમ્ ઇતિ ચિન્તયતિ વદતિ ભિક્ષુર્ વા
ભિક્ષુણી વ્ôપાસકો વ્ôપાસિકા વા ।
સર્વઃ સ સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપત્îત્ય્ આદિ ॥
અત્ર્âઇવ ચ્ôક્તં ।

યસ્ય કસ્યચિત્ કુલપુત્ર તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય ધર્મઃ પ્રતિભાતિ
યથ્âધિમુક્તાનાં સત્વાનાં દેશયિતું ।
તસ્યાં ચ પર્ષદિ યદ્ય્ એકસત્વસ્ય્âપિ એકરોમહર્ષો ભવેદ્ એક્âશ્રુપાતો વા સર્વઃ સ તથાગત્âનુભાવેન ।
તત્ર મોહપુરુષ્âબોધિસત્વા બોધિસત્વપ્રતિજ્ઞા બોધિસત્વદૂષકા ધર્મસ્તૈન્યકુહક્âઇવં વક્ષ્યન્તિ
ધર્મ્ôપદેશકેભ્યઃ ।
કિમ્ એતે ।
ન બુધ્યન્તએ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્97 ---> ]
પે ॥
યે બોધિસત્વેષ્વ્ અવમન્યનાં કુર્વન્તિ ।
ન્âહં તેષાં પર્યન્તકૃતં નિરયં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f53બ્ ---> ]
સંવદામિ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યો બોધિસત્વો ધર્મભાણકમ્ અપવાદતિ બુદ્ધં સ વિગર્હતિ
ધર્મં સ પ્રતિક્ષિપતિ સંઘં સ જુગુપ્સતિ ।
બુદ્ધે સો ઽગૌરવો યો ધર્મભાણકે ઽગૌરવઃ ।
બુદ્ધં સ ન દ્રષ્ટુકામો યો ધર્મભાણકમ્ અદ્રષ્ટુકામઃ ।
બુદ્ધસ્ય સો ઽવર્ણં ભાષતે યો ધર્મભાણકસ્ય્âવર્ણં ભાષતે ।
બુદ્ધસ્ તેન પરિત્યક્તો ભવતિ યઃ પ્રથમચિત્ત્ôત્પાદિકે ઽપિ
બોધિસત્વે પ્રતિઘચિત્તં કરોત્îતિ ॥
પે ॥
યો ઽપ્ય્ અયં મૈત્રેય ષટ્પારમિતાસમુદાગમો બોધિસત્વાનાં સંબોધાય તં તે મોહપુરુષ્âઇવં વક્ષ્યન્તિ ।
પ્રજ્ઞાપારમિતાયામ્ એવ બોધિસત્વેન શિક્ષિતવ્યં ।
કિં શેષાભિઃ પારમિતાભિઃ ।
તે ઽન્યાં પારમિતાં દૂષયિતવ્યાં મન્યન્તે ।
તત્ કિં મન્યસે ઽજિત દુષ્પ્રજ્ઞઃ સ કાશિરાજ્âભૂદ્ યેન
કપોત્âર્થં શ્યેનાય સ્વમાંસાનિ દત્તાનિ ।
મૈત્રેય્âહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ।
ભગવાન્ આહ ।
યાનિ મયા મૈત્રેય બોધિસત્વચર્યાં ચરતા ષટ્પારમિતાપ્રતિસંયુક્તાનિ કુશલમૂલાન્ય્ ઉપચિતાનિ અપકૃતં નુ તૈઃ કુશલમૂલૈઃ ॥
મૈત્રેય્âહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ॥
ભગવાન્ આહ ।
ત્વં તાવદ્ અજિત ષષ્ટિં કલ્પાન્ દાનપારમિતાયાં ષષ્ટિં કલ્પાન્ શીલપારમિતાયાં ષષ્ટિં કલ્પાન્
ક્ષાન્તિપારમિતાયાં ષષ્ટિં કલ્પાન્ વીર્યપારમિતાયાં ષષ્ટિં કલ્પાન્ ધ્યાનપારમિતાયાં ષષ્ટિં કલ્પાન્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સમુદાગતઃ ।
તત્ તે મોહપુરુષ્âઇવં વક્ષ્યન્તિ ।
એકનયેન્âઇવ બોધિર્ યદ્ ઉત શૂન્યતાનયેન્êતિ ।
તે ચર્યાસુ પરિશુદ્ધા ભવિષ્યન્ત્îત્ય્ આદિ ॥

ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે ચતુર્થઃ પરિચ્છેદઃ ॥
શીલપારમિતાયામ્ અનર્થવર્જનં પઞ્ચમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
ઉક્તઃ સંક્ષેપતો ઽનર્થઃ ।
તસ્ય વિવર્જનં યથ્âધ્યશયસંચોદનસૂત્રે ।
એવંવિધ્âનર્થશ્રવણભયભીરુકૈઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f54અ ---> ]
આદિકર્મિકબોધિસત્વૈઃ સમાદાનાનિ યથા ગૃહીતાનિ તથા કાર્યં ।
એવં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્98 ---> ]
હિ તૈર્ ઉક્તં ।
એતે વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ તથાગતસ્ય પુરતઃ ।
એવં સમાદાનં કુર્મઃ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ બોધિસત્વયાનિકં પુદ્ગલં ગૃહિણં વા પ્રવ્રજિતં વ્âપત્ત્યા ચોદયિષ્યામો ભૂતેન વ્âભૂતેન વા વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ બોધિસત્વયાનિકં પુદ્ગલમ્ અવમન્યેમ્âવર્ણં ચ્âસ્ય ભાષેમ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેદ્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ બોધિસત્વયાનિકં પુદ્ગલં ગૃહિણં વા પ્રવ્રજિતં વા પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ ક્રીડન્તં પરિચારયન્તં દષ્ટ્વ્âપ્રસાદં કુર્યામ વિલેખં વા ચિત્તસ્ય્ôત્પાદયેમ્âગૌરવં વ્ôત્પાદયેમ ન ચ તત્ર શાસ્તૃસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદયેમ ।
વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ મિત્રકુલભિક્ષાદ્ અકુલનિદાનં બોધિસત્વયાનિકાનાં પુદ્ગલાનાં કાયપીડાં ચિત્તપીડાં વા કુર્યામ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ બોધિસત્વયાનિકં પુદ્ગલં દૃષ્ટ્વ્âઇકેન્âપ્ય્ અમનોજ્ઞવચનેન્âભાષેમ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ ત્રિસ્કૃત્વો રાત્રેઃ ત્રિસ્કૃત્વો દિવસ્ય બોધિસત્વયાનિકં પુદ્ગલં ન નમસ્યેમ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ્âસ્ય વ્રતસમાદાનસ્ય કૃતશો રાજ્યપ્રતિલમ્ભં વા ધનપ્રતિલમ્ભં વા કાયજીવિતં વા ન પરિત્યજેમ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f54બ્ ---> ]
વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ શ્રાવકયાનિકં વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકં વા પુદ્ગલમ્ અવમન્યેમ ।
વયં વિશિષ્ટતરા ન્âઇતે ઇતિ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।સચેદ્ વયં ભગવન્ નીચચિત્તાશ્ ચણ્ડાલસદૃશચિત્તા ન વિહરેમ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ્âત્માનમ્ ઉત્કર્ષયેમ પરં વા પંસયેમ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ વ્યાપાદવિગ્રહભયાદ્ યોજનં વા યોજનશતં વા ન પલાયેમ્êરિતાઃ સમાના વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ શીલવન્તમ્ આત્માનં પ્રતિજાનીમ બહુશ્રુતં વા ધુતગુણિનં વ્âન્યતર્âન્યતરેણ વા ગુણેન્âત્માનમ્ ઉદ્ભાવયેમ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેત્ ।
સચેદ્ વયં ભગવન્ન્ અદ્ય્âગ્રેણ પ્રતિચ્છન્નકલ્યાણા વિવૃતપાપા ન વિહરેમ વિસંવાદિતો ઽસ્માભિસ્ તથાગતો ભવેદ્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ ॥
પે ॥
તત્ર ભગવાન્ મૈત્રેયં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ ।
કર્મ્âવરણં મૈત્રેય
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્99 ---> ]
ક્ષપયિતુકામેન કુલપુત્રેણ વા કુલદુહિત્રા વ્âઇવં સમાદાનં કર્તવ્યં યથ્âઇભિઃ કુલપુત્રૈઃ કૃતમ્ ઇતિ ॥
સર્વધર્મ્âપ્રવૃત્તિનિર્દેશે ઽપ્ય્ આહ ॥
તૃષ્કૃત્વ રાત્રિં દિવસં તથ્âઇવ ।
સ બોધિસત્વાન્ પ્રણમેત મૂર્ધ્ના ।
તેષાં ન કિઞ્ચિત્ સ્ખલિતં ગવેષેત્ ।
ચરેત ચર્યાં હિ સદા યથ્êષ્ટમ્ ॥
પશ્યેદ્ યદા કામગુણૈ રમન્તં ।
ન તસ્ય કિઞ્ચિત્ સ્ખલિતં ગવેષેત્ ।

ગુણૈર્ અનન્તાં વર બોધિચર્યાં ।
એષો ઽપિ કાલેન હિતાં સ્પૃશેત ॥
યુક્ત્ય્âનુપૂર્વ્યા ક્રિયય્âનુપૂર્વ્યા ।
ભવેજ્ જિનો ન્âઇવ હિ એકવાચા ।
બહુકલ્પકોટ્યો નિયુતાનિ ચ્âઇષ ।
સન્નાહસંપ્રસ્થિતના-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f55અ ---> ]
ન્ય્ અભાવી ॥
અત્ર્âઇવ્âહ ।
યે કુલપુત્ર્âઇવંરૂપેણ કર્મ્âવરણેન્âનર્થિકાઃ ।
તૈર્ ન દ્વિતીયસ્ય બોધિસત્વસ્ય સર્વચર્યાસુ વિપ્રતિપત્તવ્યં ।
સર્વાઃ ક્રિયાસ્ તસ્ય વિમોક્તવ્યાઃ ।
એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ।
ન્âહં પરચિત્તં જાને દુર્વિજ્ઞેયા સત્વચર્યા ।
ઇદં ચ ખલુ કુલપુત્ર્âર્થવશં સંપશ્યંસ્ તથાગત્âઇવં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્100 ---> ]
ધર્મં દેશયતિ ।
ન પુદ્ગલેન પુદ્ગલઃ પ્રમાતવ્યઃ ॥
અહં વા પુદ્ગલં પ્રમિણુયાં યો વા સ્યાન્ માદૃશઃ ॥
યઃ કુલપુત્ર્âત્માનં રક્ષિતુકામસ્ તેન ન કસ્યચિચ્ ચર્યા વિવેચયિતવ્યા ।
ન પરેષાં વિકુટ્ટના કર્તવ્યા ।
અયમ્ ઈદૃશો ઽયમ્ ઈદૃશ્êતિ ।
બુદ્ધધર્મ્âભિયુક્તેન ભવિતવ્યં રાત્રિં દિવં ધર્મપલિગુદ્ધમાનસેન્êતિ ॥
તથા ક્ષિતિગર્ભસૂત્રે ઽપિ કથિતં ।
અથ તાવદ્ એવ બહૂનિ શતસહસ્રાણિ વિદ્વાંસઃ સત્વ્ôત્થાય્âસનાદ્ યેન ભગવાંસ્ તેન્âઞ્જલિં પ્રણમ્ય્âઇવમ્ આહુઃ ।
વયં ભદન્ત ભગવતઃ પુરત્âઇવં પ્રણિધાનં કુર્મઃ યાવચ્ ચિરં વયં ભદન્ત ભગવન્ સંસારે સંસરેમ તાવન્ માત્ર પ્રતિલબ્ધક્ષાન્તિકામા રાજસ્થાનં પ્રતિલભેમ ।
મ્âમાત્યસ્થાનં ।
મા નગરજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
મા ગ્રામજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
મા નિગમજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
મા પુરોહિતજ્યેષ્ઠસ્થાનં મા ભટ્ટજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
યાવન્ મા સ્âર્થવાહજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
મ્ôપાધ્યાયજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
મા શ્રમણજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
મા ગૃહપતિજ્યેષ્ઠસ્થાનં ।
મા કુટુમ્બિજ્યેષ્ઠસ્થાનં યાવત્ સર્વશો વયં મા સત્વાનામ્ અધિપતિસ્થાનં પ્રતિલભેમ યાવન્ ન ક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાઃ સ્યામ ।
યતો નિદાનં વયમ્ એવંરૂપમ્ અતિગાઢં કર્મ બુદ્ધાનાં શાસનમ્ આક્ષિપેમ ।
ઇતિ વિસ્તરઃ ॥
ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ઽપ્ય્ અનર્થવિવર્જનમ્ ઉક્તમ્ ।
ન્âસ્તિ પાપમ્ અકર્તવ્યં કુમારા તેષુ ભેષ્યતિ ।

મા તેહિ સંસ્ત-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f55બ્ ---> ]
વં સાર્દ્ધં કુર્યાઃ ત્વં કાલિ પશ્ચિમે ॥
આલપે સંલપેય્યાસિ કુર્યાસી તેષ્વ્ અગૌરવં ।
આનાલીનઃ સત્કરેય્યાસ્ય્ અગ્રબોધયિ કારણાત્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્101 ---> ]
વર્ષ્âગ્રં પરિપૃચ્છિત્વા યસ્ તે વૃદ્ધતરો ભવેત્ ।
કુર્યાસિ ગૌરવં તત્ર શિરસા પાદવન્દનૈઃ ॥
ન તેષાં સ્ખલિતં પશ્યેદ્ બોધિમણ્ડં વિપશ્યતાં ।
પ્રતિઘાતં ન જનયેત્ મૈત્રચિત્તઃ સદા ભવેત્ ॥
યદ્ય્ એષાં સ્ખલિતં પશ્યેદ્ દોષાંસ્ તેષાં ન કીર્તયેત્ ।
યાદૃશં કાહિતિ કર્મ તાદૃશં લપ્સ્યતે ફલં ॥
સ્મિતેન મુખચન્દ્રેણ વૃદ્ધેષુ નવકેષુ ચ ।
પૂર્વ્âભાષી ભવેન્ નિત્યં હતમાનશ્ ચ સર્વતઃ ॥
ચીવરૈઃ પિણ્ડપાતૈશ્ ચ કુર્યાત્ તેષામ્ અનુગ્રહં ।
એવં ચિત્તં પ્રદધ્યાસ્ ત્વં સર્વે ભેષ્યન્તિ નાયકા ।
ઇતિ ॥
યસ્ય ચ બોધિચિત્ત્ôત્પાદિકે ગૌરવં પ્રસાદશ્ ચ ન્ôત્પદ્યેતે ।
તેન સ્વદુર્ગતિપ્રપાતભયરક્ષ્âર્થં દૃષ્ટ્âદૃષ્ટપ્રામોદ્ય્âનુભવન્âર્થં સ્વચિત્તકલુષપ્રસાદન્âર્થં ચિત્તકલ્યતાચિત્તકર્મણ્યતાપ્રતિલાભ્âર્થં ચ યથ્âર્યગણ્ડવ્યૂહે બોધિચિત્ત્ôત્પાદિકગુણા ભગવદાર્યમૈત્રેયેણ્âચાર્યસુધનમ્ અધિકૃત્ય્ôદ્ભાવિતાસ્ તથા ભાવયિતવ્યાઃ ॥
એષ દૃષ્ટ્વ જરવ્યાધિપીડિતાન્ પ્રાણિનો દુષ્ખશતૈર્ ઉપદ્રુતાન્ ।
જન્મમૃત્યુભયશોકતાપિતાન્ તેષ્âર્થિ ચરતે ક્ર્પ્âશયઃ ॥
દુષ્ખયન્ત્રપરિપીડિતં જગત્ દૃષ્ટ્વ પઞ્ચગતિચક્રમણ્ડલે ।
જ્ઞાનવજ્રમયમ્ એષ તે દૃઢં દુષ્ખયન્ત્રગતિચક્રભેદનં ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્102 ---> ]
રાગદોષતૃણખાણુકણ્ટકં દૃષ્ટિસંગબહુ કક્ષસંકુલમ્ ।
સત્વક્ષેત્રપરિશોધન્âર્થિકઃ પ્રજ્ઞલાઙ્ગલદૃઢં ગવેષતે ॥
મોહવિદ્યગહન્âશયં જગત્ પ્રજ્ઞચક્ષુહત નષ્ટદૈશિકં ।
તસ્ય ક્ષેમ દિશ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f56અ ---> ]
દૈશિકઃ પ્રભુઃ સ્âર્થવાહ જગતો ભવિષ્યતિ ॥
ક્ષાન્તિધર્મત્રિવિમોક્ષવાહનો જ્ઞાનખડ્ગ રિપુક્લેશધર્ષકઃ ।
શૂરસૂત્âભયસ્ય દાયકો દૈશકો હિ જગતો ભવિષ્યતિ ॥
ધર્મનાવ સમુદાનયત્ય્ અયં જ્ઞાનસાગરપથે સુશિક્ષિતઃ ।
શાન્તિરત્નવરદ્વીપનાયકઃ કર્ણધાર ત્રિભવ્âર્ણવે ઽયમ્ ॥
જ્ઞાનરશ્મિપ્રણિધાનમણ્ડલઃ સર્વસત્વ ભવન્âવભાસકઃ ।
ધર્મધાતુગગને સમુદ્ગતો બુદ્ધસૂર્ય સમુદેશ્યતે ઽયમ્ ॥
મૈત્રિચન્દનસમાધિશીતલઃ સર્વસત્વસમ ચિત્તસુપ્રભઃ ।
શુક્લધર્મપરિપૂર્ણમણ્ડલો બુદ્ધચન્દ્ર સમુદેશ્યતે ઽયમ્ ॥
આશયે દૃઢતલે પ્રતિષ્ઠિતો બોધિચર્ય્âનુપૂર્વ્ôદ્ગતઃ ।
સર્વધર્મરતન્âકરો હ્ય્ અયં જ્ઞાનસારવરો ભવિષ્યતિ ॥

બોધિચિત્તભુજગ્êન્દ્રસંભવો ધર્મધાતુગગને સમુદ્ગતઃ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્103 ---> ]
ધર્મમેઘયુગપત્પ્રવર્ષણઃ સર્વશુક્લફલ શસ્યવર્ધનઃ ॥
શુદ્ધિ વર્ત્તિ ત્રિમલત્તમો ઽપ્ય્ અહં મૈત્રિસ્નેહ સ્મૃતિભાજનં દૃઢમ્ ।
બોધિચિત્તવિમલ્âગ્નિસુપ્રભમ્ ધર્મદીપ સમુજ્જ્વાલયિષ્યતિ ॥
બોધિચિત્તકલલઃ કૃપ્âર્બુદો મૈત્રપેશિર્ અચલ્âશયો ઘનઃ ।
બોધિ અઙ્ગમ્ અનુપૂર્વસંભવો બુદ્ધગર્ભ્âયુ સંપ્રવર્ધતે ॥
પુણ્યગર્ભમ્ અભિવર્દ્ધયિષ્યતિ પ્રજ્ઞગર્ભમ્ અભિશોધયિષ્યતિ ।
જ્ઞાનગર્ભ સમુદેશ્યતે ઽયં યાદૃશઃ પ્રણિધિગર્ભસંભવઃ ॥
ઈદૃશાઃ કરુણમૈત્રધર્મિતાઃ સત્વમોચન મતી હિત્âશયાં ।
દુર્લભા જગિ સ્દેવમાનુષે યાદૃશો ઽયુ વિશુદ્ધમાનસઃ ॥
ઈદૃશ્âશયસુમૂલસંસ્થિતો ઈદૃશો દૃઢપ્રયોગવર્દ્ધિતઃ ।
ઈદૃશસ્ ત્રિભવછાદનપ્રભો જ્ઞાનવૃક્ષફલદઃ સુદુર્લભઃ ॥
એષ સર્વગુણસંભવ્âર્થિકઃ સર્વધર્મપરિપૃ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f56બ્ ---> ]
ચ્છન્âર્થિકઃ ।
સર્વસંશયવિદારણ્âર્થિકઃ સર્વમિત્ર ભજતે ઽતન્દ્રિતઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્104 ---> ]
એષ મારકલિક્લેશસૂદનો એષ દૃષ્ટિમલક્લેશશોધનઃ ।
એષ સર્વજગમોક્ષણ્ôદ્યતો એષ તે સદ વિશેષ પણ્ડિતઃ ॥
એષ દુર્ગતિ વિશોધયિષ્યતિ સ્વર્ગમાર્ગમ્ ઉપદર્શયિષ્યતિ ।
મોક્ષમાર્ગમ્ ઉપનેષ્યતે જગદ્ યાદૃશે ગુણપથે પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
એષ સર્વતદુષ્ખમોચકો ।
એષ સર્વગતિસૌખ્યદાયકઃ ।
એષ સર્વભયપાશછેદકો ।
ભેષ્યતે ભગવતીનિસૂદન ।
ઇતિ ॥
એવમ્ અનયા ભાવનય્âનર્થવિવર્જનં સુકરં ભવતિ ।
તથ્âધ્યાશયસઞ્ચોદનસૂત્રે ઽપ્ય્ અનર્થવિવર્જનમ્ ઉક્તં ।
ચતુર્ભિર્ મૈત્રેય ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વયાનિકઃ પુદ્ગલઃ પશ્ચિમાયાં પઞ્ચશત્યાં સદ્ધર્મવિપ્રલોપે વર્તમાને ઽક્ષતો ઽનુપહતઃ સ્વસ્તિના પરિમોક્ષ્યતે ॥
કતમૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
આત્મસ્ખલિતપ્રત્યવેક્ષણતયા ।
પરેષાં બોધિસત્વયાનિકાનાં પુદ્ગલાનામ્ આપત્ત્યચોદનતયા ।
મિત્રકુલભિક્ષાદ્ અકુલ્âનવલોકનતયા ।
અમનસ્કવચનપ્રતિવિરમણતયા ।
એભિર્ મૈત્રેય ચતુર્ભિર્ ઇતિ પૂર્વવત્ ॥
અપરૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
કતમૈઃ ।
અલ્પશ્રુતસત્વપરિવર્જનતયા ।
પર્ષદનુપાદાનતયા ।

પ્રાન્તશય્ય્âસનનિષેવણતયા ચ ।
આત્મદમશમથયોગમ્ અનુયુક્તતયા ચ ।
એભિશ્ ચતુર્ભિર્ ઇતિ વિસ્તરઃ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્âહ ।
આદિકર્મિકેણ મૈત્રેય બોધિસત્વેન પ્રજ્ઞાબલ્âધાનપ્રાપ્તેન લાભસત્કારપરિવર્જિતેન લાભસત્કારદોષદર્શિના ભવિતવ્યં ॥
પે ॥
સંગણિક્âરામપરિવર્જિતેન સંગ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્105 ---> ]
ણિક્âરામદોષદર્શિના ભવિતવ્યં ।
ભાષ્ય્âરામપરિવર્જિતેન ભાષ્ય્âરામદોષદર્શિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f57અ ---> ]
ના ભવિતવ્યં ।
નિદ્ર્âરામવર્જિતેન નિદ્ર્âરામદોષદર્શિના ભવિતવ્યં ।
કર્મ્âરામવર્જિતેન કર્મ્âરામદોષદર્શિના ભવિતવ્યં ।
પ્રપઞ્ચ્âરામવર્જિતેન પ્રપઞ્ચ્âરામદોષદર્શિના ભવિતવ્યં ॥
પે ॥
ઇહ મૈત્રેય બોધિસત્વેન મહાસત્વેન રાગસંજનનો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
સ્મૃતિવિધ્વંસનકરો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
લાભ્âલાભતય્ôન્નામ્âવનામકરો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
મોહ્ôત્પાદનો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
કુલમાત્સર્ય્âધ્યવસાનો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
આત્મ્âર્થનિષ્પાદનતયા શાઠ્ય્ôત્પાદનો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
ચતુરાર્યવંશપરિવર્જનતય્âહ્રીક્ય્âનપત્રાપ્યસંજનનો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
એવં સર્વબુદ્ધ્âનનુજ્ઞાનો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
માનમદ્ôત્પાદનો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
ગુરૂણામ્ અવમાનનો લાભસત્કારઃ ।
મારપક્ષો લાભસત્કારઃ ।
એક્âન્તપ્રમાદમૂલઃ કુશલમૂલ્âપહરણો લાભસત્કારઃ ।
વિદ્યુચ્ચક્ર્âશનિસદૃશો લાભસત્કારઃ ।
બહુપલિગોધપલિગુદ્ધો મિત્રકુલભિક્ષાદ્ અકુલ્âવલોકનો દૌર્મનસ્યસંજનનઃ ।
બુદ્ધિવિભ્રામણો લાભસત્કારઃ પ્રિયવસ્તુપરિણામનતયા શોકભાજનો લાભસત્કારઃ ।ચતુઃસ્મૃત્યુપસ્થાનસંમોષણઃ શુક્લધર્મદુર્બલીકરણઃ ચતુઃસમ્યક્પ્રહાણપરિહાણકરણો લાભસત્કારઃ ।
ઋદ્ધ્યભિજ્ઞાપરિહાણકરણઃ ।
પૂર્વં સત્કારપશ્ચાદ્ અસત્કારકરણઃ ।
અમિત્રસત્કરણમિત્રપ્રહાણો લાભસત્કારઃ ।
પર્âભિસંધાનતયા ગણિકાસદૃશઃ ।
ધ્યન-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f57બ્ ---> ]
અપ્રમાણપરિવર્જનઃ ।
નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકપ્રપાતનો લાભસત્કારઃ ।
દેવદત્ત્ôદ્રકસમાચારો લાભસત્કારઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ॥

[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્106 ---> ]
ઇમે એવંરૂપા મૈત્રેય લાભસત્કારે આદીનવા યે બોધિસત્વેન પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ ।
પ્રત્યવેક્ષ્ય ચ્âલ્પ્êચ્છતાયાં રન્તવ્યં ન પરિતપ્તવ્યં ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
અલ્પ્êચ્છસ્ય હિ મૈત્રેય્êમએ એવંરૂપા દોષા ન ભવન્તિ ન ચ્âસ્ય્âન્તરાયા ભવન્તિ બુદ્ધધર્માણાં ।
અનિર્વિણ્ણશ્ ચ ભવતિ ગૃહિપ્રવ્રજિતેભ્યઃ ।
અનુરક્ષણીયશ્ ચ ભવતિ દેવમનુષ્યાણાં પરિશુદ્ધ્âશયસ્થિતઃ ।
અસંત્રસ્તશ્ ચ ભવતિ સર્વદુર્ગતિનિપાતેભ્યઃ ।
અનભિભૂતશ્ ચ ભવતિ તર્જનાવિગતઃ ।
અસંહાર્યશ્ ચ ભવતિ મારવિષયવિમુક્તઃ ।
અધર્ષણીયશ્ ચ ભવતિ સર્વવ્યસનૈઃ ।
અભિલષણીયશ્ ચ ભવતિ દેવમનુષ્યાણાં ધ્યાન્âભ્યાસ્âવસ્થિતઃ [[દોઉબ્ત્]] ।
સ્પષ્ટશ્ ચ ભવતિ માયાશાઠ્યપ્રહીણો ઽપ્રમત્તશ્ ચ ભવતિ પઞ્ચકામગુણદોષદર્શી યથાવાદી તથાકારી ભવત્ય્ આર્યવંશે સ્થિતઃ ।
અભિલષિતશ્ ચ ભવતિ વિદ્વદ્ભિઃ સબ્રહ્મચારિભિઃ ।
ઇમાં મૈત્રેય્âઇવંરૂપામ્ અનુશંસાં વિદિત્વા પણ્ડિતેન બોધિસત્વેન્âધ્યાશયેન્âલ્પ્êચ્છતાયાં રન્તવ્યં ।
અલ્પ્êચ્છત્âસેવિતવ્યા સર્વલાભસત્કરપ્રહાણાય્êતિ ॥
સંગણિકામ્ અધિકૃત્ય્âહ ।
વિજહ્ય રાગં વિજહ્ય દોષં ન તિષ્ઠતે સંગણિકાસુ યોગી ।
ભવત્ય્ અસૌ તત્પ્રવણસ્ તન્નિમ્નઃ ।
એતેન દોષેણ રતિં ન કુર્યાત્ ।
ઔદ્ધત્ય હાસ્યં ચ તથા વિતર્કા ।
ભવન્ત્ય્ અમી સંગણિકાસુ સર્વે ॥
સંકીર્ણચારી હિ ભવત્ય્ અસંવૃતઃ ।
કરોતિ યઃ સંગણિકામ્ અસારામ્ ॥
લોકસ્ય મન્ત્રેષુ રમન્તિ બાલા ।
હીયન્તિ ચ્êહ્âગ્રકથાસુ બાલાઃ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્107 ---> ]
પ્રદોષ વર્ધેન્તિ વિતર્ક્ôત્સદા ।
એતેન દોષેણ ન તત્ર રાજતે ॥
ન વર્ધતે ચ્âપિ શ્રુતેન ભિક્ષુઃ ।
અયુક્તમન્ત્રેષુ રતિં જનિત્વા ।
તસ્માત્
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f57બ્ ---> ]
પરિત્યજ્ય્âયુક્તમન્ત્રાન્ ।
ધર્મે રતિં વિન્દથ નિત્યકાલમ્ ॥
સહસ્રશો ઽષ્ઠાનિ મયા સ્વકાનિ ।
ત્યક્તાનિ બોધિં પ્રતિકાઙ્ક્ષ તર્હિ ।
ન ચ્âસ્મિ તૃપ્તઃ શૃણુમાન ધર્મં ।
તે ખેદમ્ એષ્યન્તિ શૃણોન્ત ધર્મમ્ ॥
સર્વેણ સર્વં પરિવર્જનીયા ।

અયુક્તમન્ત્રાશ્ ચ્âશિષ્ટમન્ત્રાઃ ।
ધર્મે વરે તત્ર રતિં જનેથ ।
યો દુર્લભઃ કલ્પશતૈર્ અનેકૈઃ ॥
વને વસન્તેન ગુણ્âર્થિકેન ।
પરસ્ય દોષા ન હિ વીક્ષિતવ્યાઃ ।
અહં વિશિષ્ટો ઽહમ્ એવ શ્રેષ્ઠો ।
ન્âઇવ ચિત્તં સમુપાદનીયમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્108 ---> ]
મદો ઽયં સર્વપ્રમાદમૂલો ।
ન હીનભિક્ષૂ અવમન્યિતવ્યાઃ ।
અનુપૂર્વ્âઇષો ઇહ શાસનસ્ય ।
ન્âઇકેન જન્મેન લભતે બોધિમ્ ॥
અત્ર્êવ ભાષ્ય્âરામમ્ અધિકૃત્ય્âહ ।
અગૌરવો ભોતિ શ્રુતેન મત્તો ।
વિવાદમન્ત્રેષુ નિવિષ્ટ ભોતિ ।
મુષિતશ્રુતિશ્ ચ્âપિ અસંપ્રજન્યો ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f58બ્ ---> ]
ઇમે હિ દોષાઃ ॥
અધ્યાત્મચિન્ત્âત્ત [[દોઉબ્ત્]] સુદૂર ભોતી ।
ચિત્તં ન કાયશ્ ચ પ્રસન્ન ભોતિ ।
ઉન્નામનામાનિ બહૂનિ ગચ્છતી ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
સદ્ધર્મચિત્તાત્ તુ પ્રણષ્ટુ બાલાઃ ।
સુકર્કશો ભોતિ અસ્નિગ્ધચિત્તઃ ।
વિપશ્યનાયાઃ શમથાચ્ ચ દૂરે ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
અગૌરવો ભોતિ સદા ગુરૂણાં ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્109 ---> ]
પલિગોધમન્ત્રેષુ રતિં જનિત્વા ।
અસારસ્થાયી પરિહીણપ્રજ્ઞો ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
અમાનિતો દેવગુણૈઃ સ ભોતિ ।
ન્âપ્ય્ અસ્ય તસ્મિન્ સ્પૃહ સંજનન્તિ ।
પ્રતિસંવિદાતો ભવતી વિહીનો ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
પરિભાષ્યતે ચ્âપિ સ પણ્ડિતેભિઃ ।
યે કચિદ્ અસ્તી પૃથકાયસાક્ષી [[દોઉબ્ત્]] ।
નિરર્થકં જીવિતુ તસ્ય ભોતી ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥

સ શોચતે કાલુ કરોતુ બાલઃ ।
પ્રતિપત્તિ હીનો ઽસ્મિ કિમ્ અદ્ય કુર્યાં ।
સુદુષ્ખિતો ભોતિ અલબ્ધગાધો ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
ચલ્âચલો ભોતિ તૃણં યથ્êરિતં ।
વિચિકિત્સતે એવમ્ અસૌ ન સંશયઃ ।
ન તસ્ય જાતૂ દૃઢ બુદ્ધિ ભોતી ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્110 ---> ]
નટા યથા તિષ્ઠતિ રઙ્ગમધ્યે ।
અન્યાન શૂરાણ ગુણાન્ પ્રભાષતે ।
સ્વયં ચ ભોતી પ્રતિપત્તિહીનો ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
શઠશ્ ચ સો ભોતિ લઘુનિરાશઃ ।
પુનઃ પુનશ્ ચ્âરભતે વિવાદમ્ ।
સો દૂરતો આર્યધર્મસ્ય ભોતી ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
સંહૃષ્યતે સત્ક્ર્ટ્âલ્પસ્થામઃ ।
પ્રકમ્પતે વિપ્રકૃતો ઽજાની ।
કપિર્ યથા ચઞ્ચલચિત્ત ભોતી ।
ભાષ્યે રમન્તસ્ય્êમે હિ દોષાઃ ॥
પે ॥
રમિત્વ ભાષ્યસ્મિ ચિરં પિ કાલં ।
ન વિન્દતે પ્રીતિમ્ ઇહ્âત્મસૌખ્યં ।
વરં હિ એકસ્ય પદસ્ય ચિન્તના ।
પ્રીતિં પદે યત્ર લભેદ્ અનન્તમ્ ॥
ન્êક્ષુત્વચે સારમ્ ઇહ્âસ્તિ કિઞ્ચિન્ ।
મધ્યે ઽસ્તિ તત્સાર સુપ્રેમણીયઃ ।
ભુક્ત્વા ત્વચં ન્êહ પુનઃ સશક્યં ।
લબ્ધું નરેણ્êક્ષુરસં પ્રધાનમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્111 ---> ]
યથા ત્વચં તદ્વદ્ અવૈહિ ભાષ્યં ।
યથા રસસ્ તદ્વદ્ ઇહ્âર્થચિન્તા [[દોઉબ્ત્]] ।
તસ્માદ્ ધિ ભાષ્યે તુ રતિં વિહાય ।
ચિન્તેથ્âર્થં સદ્âપ્રમત્તાઃ ॥
નિદ્ર્âરામમ્ અધિકૃત્ય્âહ ।
મહચ્ ચ સો વર્ધતિ મોહજાલં ।
વિચિકિત્સકો ભોતિ સ દૃષ્ટિપ્રાપ્તઃ ॥
દૃષ્ટીકૃતાન્ય્ અસ્ય બહૂનિ ભોન્તી ।
યસ્માન મિદ્ધે ઽભિરતિં પ્રયાતિ ॥

પ્રજ્ઞા ચ તેષાં ભવતી સુદુર્બલા ।
પરિહીયતે બુદ્ધિ ન તસ્ય ભોતિ ।
જ્ઞાનાચ્ ચ સો હીયતિ નિત્યકાલં ।
યસ્માન મિદ્ધે ઽભિરતિં પ્રયાતિ ॥
કુસીદ્âજ્ઞો ઽલસો ઽપ્રજ્ઞો ઽમનુષ્ય્âવતાર લભેન્તિ તસ્ય ।
વિહેઠયન્તે ચ વને વસન્તં યસ્માન મિદ્ધે ઽભિરતિં પ્રયાતિ ॥
કુશલેન ચિત્તેન સદ્âનર્થિકો ।
ધર્મે ચ છન્દો ન હિ ભોતિ તસ્ય ।
અધર્મકાયશ્ ચ સ ભોતિ ભૂયો યસ્માન મિદ્ધે ઽભિરતિં પ્રયાતિ ॥
સદ્ધર્મછન્દેન વિહીનમૂઢઃ પરિહોયતે સર્વગુણેહિ બા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f59અ ---> ]
લઃ ।
શુક્લં ચ ઘાતેતિ તમો ઽધિગચ્છતી ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્112 ---> ]
યસ્માન મિદ્ધે ઽભિરતિં પ્રયાતિ ॥
અવિશારદો ભોતિ પ્રલીનચિત્તઃ ।
પ્રામોદ્ય તસ્ય્ô ભવતી ન નિત્યં ।
નિદ્રય્âપગ્રસ્તઃ શિથિલ્âઙ્ગ ભોતી ।
યસ્માન મિદ્ધે ઽભિરતિં પ્રયાતિ ॥
આત્મા તુ જ્ઞાત્વા ચ કુસીદપ્રાપ્તઃ ઈર્ષ્યાયતે વીર્યબલૈર્ ઉપેતાન્ ।
વીર્ય્âન્વિતાનાં ચ્âવર્ણ ભાષતે યસ્માન મિદ્ધે ઽભિરતિં પ્રયાતિ ॥
પે ॥
યત્ સર્વદુષ્ખસ્ય તમસ્ય નાશનં ।
અપાયપરિવર્જનતયા મૂલં ।
સર્વેહિ બુદ્ધૈર્ હિ સદા પ્રશસ્તં ।
તં વીર્યમ્ આર્યં સતતં ભજસ્વ ॥
કર્મ્âરામમ્ અધિકૃત્ય્âહ ॥
સુદુર્વચો ભોતિ ગુરૂભિ ચોદિતઃ ।
પ્રદક્ષિણં ગૃહ્ણતિ ન્âનુશાસનં ।
વિપન્નશીલશ્ ચ સ ભોતિ ક્ષિપ્રં ।
દોષ્âમી કર્મરતે ભવન્તિ ॥
ઉત્કણ્ઠિતો ભોતિ સ નિત્યકાલં ।
ગૃહસ્થકર્માણિ સદા વિચિન્તયન્ ।
ધ્યાનપ્રહાણૈશ્ ચ ન તસ્ય કૃત્યં ।
દોષ્âમી કર્મરતે ભવતિ ॥
તીવ્રશ્ ચ સંજાયતિ તસ્ય રાગો ।
રસ્âરસેષુ ગ્રસિતઃ સ મૂર્ચ્છિતઃ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્113 ---> ]
ન તુષ્યતે ઽસાવ્ ઇતર્êતરેણ ।
દોષ્âમી કર્મરતે ભવન્તિ ॥

મહત્યા ચ ભોતી પરિષાય તુષ્ઠો ।
સ દુષ્ખિતો ભોતિ તયા વિહીનઃ ।
સંકીર્ણ ભોતી સયથ્êહ ગર્દભો ।
દોષ્âમી કર્મરતે ભવન્તિ ॥
પે ॥
દિવા ચ રાત્રૌ ચ્âનન્યચિત્તો ।
ભક્તે ચ ચોડે ચ ભવત્ય્ અભીક્ષ્ણં ।
સ્વનર્થિકો ભોતિ ગુણૈઃ સ સર્વદા ।
દોષ્âમી કર્મરતે ભવન્તિ ॥
કૃત્યાન્ય્ અસૌ પૃચ્છતિ લૌકિકાનિ ।
અયુક્તમન્ત્રૈશ્ ચ રતિં પ્રયાતિ ।
યુક્તૈશ્ ચ મન્ત્રૈઃ સ ન વિન્દતે રતિં ।
દોષ્âમી કર્મરતે ભવન્તિ ॥
પે ॥
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ।
સુપરીત્તપ્રજ્ઞાસ્ તે ભગવન્ બોધિસત્વા ભવિષ્યન્તિ વિહીનપ્રજ્ઞા યે ઽગ્રધર્માન્ વર્જયિત્વા હીનાનિ કર્માણ્ય્ આરપ્સ્યન્તે ॥
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ મૈત્રેયં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્ ।
એવમ્ એતન્ મૈત્રેય ।
એવમ્ એતદ્ યથા વદસિ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f59બ્ ---> ]
સુપરીત્તપ્રજ્ઞાસ્ તે બોધિસત્વા ભવિષ્યન્તિ યે ઽગ્રધર્માન્ પરિવર્જયિત્વા હીનાનિ કર્માણ્ય્ આરપ્સ્યન્તે ।
અપિ ત્વ્ આરોચયામિ તે મૈત્રેય પ્રતિવેદયામિ તે ।
ન તે બોધિસત્વાસ્ તથાગત-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્114 ---> ]
શાસને પ્રવ્રજિતા યેષાં ન્âસ્તિ યોગો ન્âસ્તિ ધ્યાનં ન્âસ્તિ પ્રહાણં ન્âસ્ત્ય્ અધ્યયનં ન્âસ્તિ બાહુશ્રુત્યપર્યેષ્ટિઃ ।
અપિ તુ મૈત્રેય ધ્યાનપ્રહાણપ્રભાવિતં તથાગતશાસનં જ્ઞાનસંસ્કૃતં જ્ઞાનસમાહિતં અભિયોગપ્રભાવિતં ।
ન ગૃહિકર્મ્âન્તવૈયાપૃત્યપ્રભાવિતં ।
અયુક્તયોગાનામ્ એતત્ કર્મ સંસાર્âભિરતાનાં યદ્ ઉત વૈયાપૃત્યં લૌકિકકૃત્યપલિગોધઃ ।
ન તત્ર બોધિસત્વેન સ્પૃહ્ôત્પાદયિતવ્યા ।
સચેન્ મૈત્રેય વૈયાપૃત્ય્âભિરતો બોધિસત્વઃ સપ્તરત્નમયૈઃ સ્તૂપૈર્ ઇમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું પૂરયેત્ ।
ન્âહં તેન્âરાધિતો ભવેયં ન માનિતો ન્âપિ સત્કૃતઃ ॥
પે ।
તત્ર જમ્બૂદ્વીપઃ પૂરિતઃ સ્યાદ્ વૈયાપૃત્યકરૈર્ બોધિસત્વૈઃ ।
સર્વૈસ્ તૈર્ એકસ્ય્ôદ્દેશસ્વ્âધ્યાય્âભિયુક્તસ્ય બોધિસત્વસ્ય્ôપસ્થાનપરિચર્યા કરણીયા ।
જમ્બૂદ્વીપપ્રમાણૈશ્ ચ્ôદ્દેશસ્વ્âધ્યાય્âભિયુક્તૈર્ બોધિસત્વૈર્ એકસ્ય પ્રતિસંલયન્âભિયુક્તસ્ય બોધિસત્વસ્ય્ôપસ્થાનપરિચર્યા કર્તવ્યા ॥
પે ॥
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
દુષ્કરમ્ એતત્ કર્મ યદ્ ઉત પ્રજ્ઞાકર્મ ।
ઉત્તરં નિરુત્તરં સર્વત્રૈલોક્યપ્રતિવિશિષ્ટમ્ અભ્યુદ્ગતં તસ્માત્ તર્હિ મૈત્રેય બોધિસત્વેન યોગ્âર્થિકેન વીર્યમ્ આરબ્ધુકામેન પ્રજ્ઞાયામ્ અભિયોક્તવ્યમ્ ઇતિ ॥
પ્રપઞ્ચ્âરામમ્ અધિકૃત્ય્âહ ।

અષ્ટ્âક્ષણા તસ્ય ન ભોન્તિ દૂરે ।
ક્ષણસંપદા તસ્ય ન ભોતિ શ્રેષ્ઠા ।
એતે ઽનર્થા સ્ય ભવન્તિ નિત્યં ।
દોષ્âમી તસ્ય પ્રપઞ્ચચારિણઃ ॥
પે ॥
દોષાન્ ઇમાન્ સમ્યગ્ અવેત્ય પણ્ડિતઃ સર્વાન્ પ્રપઞ્ચાન્ પરિવર્જીત ।
સુલભ્âનર્થા હિ પ્રપ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f60અ ---> ]
ઞ્ચચારિણઃ ।
તસ્માત્ પ્રપઞ્ચેન ન સંવસેત ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્115 ---> ]
યાયાચ્ છતં યોજનકં પરં વરં ।
યત્ર પ્રપઞ્ચો સ્તિય વિગ્રહો વા ।
ન તત્ર વાસં ન નિકેતુ કુર્યાન્ મુહૂર્ત્તમાત્રં સ્તિય યત્ર ક્લેશઃ ॥
ન્âર્થ્âર્થિકાઃ પ્રવ્રજિતા ગુણ્âર્થિકા ।
મા વિગ્રહ કુર્વથ દુસ્તચિત્તાઃ ।
ન વો ઽસ્તિ ક્ષેત્રં ન કૃષિર્ વણિજ્યા ।
સ્યુર્ યસ્ય્âર્થાય પ્રપઞ્ચ્âઇતે ॥
ન પુત્ર ધીતા ન ચ વો ઽસ્તિ ભાર્યા ।
ન ચ્âસ્ય મિત્રં ન ચ બન્ધુવર્ગઃ ।
દાસ્યો ન દાસા ન ચ્êશ્વરત્વં ।
મા વિગ્રહં કુર્વથ પ્રવ્રજિત્વા ॥
કાષાયવસ્ત્રાણિ ગૃહીત્વ શ્રદ્ધયા ।
શાન્તપ્રશાન્તૈર્ હિ નિષેવિતાનિ ।
શાન્તપ્રશાન્ત્ôપશાન્ત ભોથ ।
પ્રપઞ્ચ વર્જિત્વ જનેથ ક્ષાન્તિમ્ ॥
આશીવિષાન્ રક્ષથ રૌદ્રચિત્તાન્ ।
નરકાશ્ ચ તિર્યગ્ વિષયો યમસ્ય ।
પ્રપઞ્ચચારસ્ય ન ભોન્તિ દૂરે ।
તસ્માદ્ ધિ ક્ષાન્તૌ જનયેત વીર્યમ્ ॥
પે ॥
ઇમેન યોગેન લભેત શુદ્ધિં ।
ક્ષપયિત્વ કર્મ્âવરણં અશેષં ।
ધર્ષેતિ મારં સચલં સવાહનં યો ધીરુ તસ્ય્âઇવ જનેતિ ક્ષાન્તિમ્ ।
ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્116 ---> ]
સંક્ષેપતસ્ તત્ર્âનર્થવિવર્જનમ્ ઉક્તં ।
તસ્માત્ તર્હિ મૈત્રેય બોધિસત્વયાનિકેન કુલપુત્રેણ વા કુલદુહિત્રા વા પશ્ચિમાયાં પઞ્ચશત્યાં સદ્ધર્મપ્રલોપે વર્તમાને ઽક્ષતન્âનુપહતેન સ્વસ્તિના પરિમોક્તુકામેન સર્વકર્મ્âવરણાનિ ક્ષપયિતુકામેન્âસંસર્ગ્âભિરતેન ભવિતવ્યમ્ અરણ્યવનપ્રાન્તવાસિન્âનભિયુક્તસત્વ પરિવર્જિતેન્âત્મસ્ખલિતગવેષિણા પરસ્ખલિત્âગવેષિણા તુષ્ણીભાવ્âભિરતેન પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહાર્âભિરતેન્êતિ ॥
આર્યરત્નમેઘે ઽપ્ય્ અનર્થવર્જનમ્ ઉક્તં ।
તાવત્ પિણ્ડાય ચરતિ યાવદ્ અસ્ય કાર્યસ્ય પ્રાપ્તિર્ ભવતિ ।

અન્યત્ર યેષુ સ્થાનેષુ ચણ્ડા વા કુક્કુરાસ્ તરુણવત્સા વા ગાવઃ પ્રકૃતિદુઃશીલા વા તિર્યગ્યોનિગતા ।
વિહેઠન્âભિપ્રાયા વા સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકા જુગુપ્સિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f60બ્ ---> ]
તાનિ વા સ્થાનાનિ ।
તાનિ સર્વેણ સર્વં વર્જયત્îતિ ॥
અનેન્âઇતદ્ દર્શિતં ભવતિ યદ્ દૃષ્ટે ઽપિ બાધાકર્âઇવંવિધે ।
તદ્ અવર્જયત્âપત્તિર્ ભવત્îતિ ॥
અથ યદ્ એવમાદ્ય્ અનર્થવર્જનમ્ ઉક્તં કેન્âઇતલ્ લભ્યતે સર્વનિષ્ફલસ્યન્દવર્જનાત્ ।
ફલમ્ અત્ર પર્âર્થં ।
તદર્થં યઃ સ્યન્દો ન સંવર્તતે ।
સ નિષ્ફલત્વાદ્ વર્જયિતવ્યઃ ॥યથા ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે કાયસંવરમધ્યે પઠ્યતે ।
ન હસ્તલોલુપો ભવતિ ન પાદલોલુપઃ હસ્તપાદસંયત્êતિ ॥
તથા દશધર્મકસૂત્રે ઽપિ દેશિતં હસ્તવિક્ષેપઃ પાદવિક્ષેપો ઽધાવનં પરિધાવનં લઙ્ઘનં પ્લવનમ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે કાયદૌષ્ઠુલ્યમ્ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્117 ---> ]
આર્યધર્મસંગીતિસૂત્રે તુ યથા બોધિસત્વાનાં પર્âર્થાદ્ અન્યત્ કર્મ ન કલ્પતે ।
તથા સ્પષ્ટમ્ એવ પરિદીપિતં યત્ કિઞ્ચિદ્ ભગવન્ બોધિસત્વાનાં કાયકર્મ યત્ કિઞ્ચિદ્ વાક્કર્મ યત્ કિઞ્ચિન્ મનસ્કર્મ તત્ સર્વં સત્વ્âવેક્ષિતં પ્રવર્તતે મહાકરુણ્âધિપતેયં સત્વહિત્âધિષ્ઠાનનિમિત્તં સર્વસત્વહિતસુખ્âધ્યાશયપ્રવૃત્તં ।
સ્âઇવં હિત્âશયઃ એવં સંજ્ઞીભવતિ ।
સ મયા પ્રતિપત્તિઃ પ્રતિપત્તવ્યયા સર્વસત્વાનાં હિત્âવહા સુખ્âવહા ચ ॥
પે ॥
આયતનેષુ શૂન્યગ્રામવત્ પ્રત્યવેક્ષણા પ્રતિપત્તિઃ ।
ન ચ્âયતનપરિત્યાગં સ્પૃહયત્îતિ ॥
આર્યગગનગઞ્જસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
તદ્ યથ્âપિ નામ છિદ્રાન્ મારુતઃ પ્રવિશતિ ।
એવમ્ એવ યતો યત્âઇવ ચિત્તસ્ય છિદ્રં ભવતિ તતસ્ તત્âઇવ મારો ઽવતારં લભતે ।
તસ્માત્ સદ્âછિદ્રચિત્તેન બોધિસત્વેન ભવિતવ્યં ।તત્ર્êયમ્ અછિદ્રચિત્તતા યદ્ ઇદં સર્વ્âકારજ્ઞતાયાઃ શૂન્યતાયાઃ પરિપૂરિર્ ઇતિ ॥
કા પુનર્ ઇયં સર્વ્âકારવર્ôપેતા શૂન્યતા ।
ય્êયં બોધિસત્વચર્યાય્âપરિત્યાગેન્âભ્યસ્યમાના ।
અભ્યસ્તા વા ।
સર્વભાવશૂન્યતા ।
એષા ચ રત્નચૂડસૂત્રે વિસ્તરેણ્âખ્યાતા ॥
તથ્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽપિ દર્શિતં ।
પાપકા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f61અ ---> ]
નામ્ અકુશલાનાં ધર્માણાં પ્રહાણાય છન્દં જનયત્îત્ય્ અત્ર પ્રસ્તાવે યાનિ ચ્âન્યાનિ પુનઃ કાનિચિદ્ અન્યાન્ય્ અપિ ચિત્તવિક્ષેપકરાણિ યાનિ સમાધિસ્કન્ધસ્ય વિપક્ષાય સંવર્તન્તે ।
અયમ્ ઉચ્યતે સમાધિવિપક્ષઃ ।
યાવદ્ ઇમે ઉચ્યન્તે પાપક્âકુશલા ધર્મ્êતિ ॥
શિક્ષાસમુચ્ચયે શીલપારમિતાયામ્ અનર્થવિવર્જનં પઞ્ચમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
આત્મભાવરક્ષા ષષ્ઠઃ પરિચ્છેદઃ ।
ઉક્તં નિષ્ફલસ્યન્દવર્જનં ।
કથમ્ એતત્ સિધ્યેદ્ ઇત્ય્ આહ ।

એતત્ સિધ્યેત્ સદા સ્મૃત્ય્êતિ ॥
દ્વાદશ્êમાઃ સ્મૃતયો નિષ્ફલસ્યન્દવર્જનયા સંવર્તન્તે ।
યદ્ ઉત ।
તથાગત્âજ્ઞ્âનતિક્રમ્âનુપાલનવિપાકગૌરવસ્મૃતિઃ ।
સર્વકાયસ્ય નિશ્ચલસ્વભાવતાપ્રતિષ્ઠિતત્âનુસ્મૃતિઃ ।
સતિ સત્વ્âર્થે યદ્ અઙ્ગમ્ અનુપયોગિ તદ્ દૃઢતરસ્મૃત્યપેક્ષાનિશ્ચલમાધ્યછન્દપર્âપત્તીકૃતં સર્વધીરચેષ્ટાસ્મૃતિઃ ।
ન ચ્âસ્ય ભય્ôત્સવ્âદિસંબન્ધસંભ્રમે ઽઙ્ગમુક્તસ્મૃતિઃ ।
ઈર્યાપથચતુષ્ક્âક્ષેપનિરૂપણસ્મૃતિઃ ।
અન્તર્âન્તરા ચ્êર્યાપથવિકોપ્âરક્ષણ્âર્થમ્ ઈર્યાપથસંપદવલોકનસ્મૃતિઃ ।
ભાષણકાલે ચ્âતિપ્રસાદ્âઉદ્ધત્યસંરમ્ભ પક્ષપાત્âદિવશાદ્ અતિમાત્ર્âપ્રાસાદિકહસ્તપાદશિરોમુખવિકારનિયમનસ્મૃતિઃ ।
યઃ શ્રોતા વક્તવ્યઃ સ યાવન્માત્રેણ ધ્વનિન્âર્થં જાનાતિ ।
તદનતિરેકેણ સ્વરેણ ભાષણસ્મૃતિર્ અન્યત્ર પર્âશઙ્કાદોષસંભવાત્ ।
અશિક્ષિતજનસમાગમસઙ્કટે સ્વચિત્તતચ્ચિત્તપ્રસાદન્âદિતાત્પર્યસ્મૃતિઃ ।
ચિત્તમત્તદ્વિપસ્ય શમથસ્તમ્ભે નિત્યબદ્ધસ્મૃતિઃ ।
મુહુર્ મુહુશ્ ચ ચિત્ત્âવસ્થાપ્રત્યવેક્ષણાસ્મૃતિઃ ।
મહાજનસંપાતં પ્રાયો ઽન્યકાર્યત્યાગેન્âપિ યથ્ôક્તસ્મૃતિરક્ષાતાત્પર્યસ્મૃતિર્ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્119 ---> ]
એવમ્ એતાભિઃ સ્મૃતિભિર્ નિષ્ફલસ્યન્દનવર્જનં સિધ્યતિ ।
સા ચ સ્મૃતિસ્ તીવ્ર્âદરાદ્ ભવેત્ ।
તત્ર્âદરઃ કાર્યેષુ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f61બ્ ---> ]
સર્વભાવેન્âભિમુખ્યમ્ ।
અવજ્ઞાપ્રતિપક્ષઃ ।
અયં ચ્âદરઃ શમથમાહાત્મ્યં જ્ઞાત્વા તાત્પર્યેણ જાયતે ।
કસ્ તાવદ્ અયં શમો નામ ।
ય્âર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે શમથ્ôક્તઃ ॥
તત્ર કતમા શમથ્âક્ષયતા ।
યા ચિત્તસ્ય શાન્તિર્ ઉપશાન્તિર્ અવિક્ષેપકેન્દ્રિયસંયમઃ ।
અનુદ્ધતતા ।
અનુન્નહનત્âચપલત્âચઞ્ચલતા સૌમ્યતા ગુપ્તતા કર્મણ્યત્âજાનેયત્âઇક્âગ્રત્âઇક્âરામતા સંગણિકાવર્જનતા વિવેકરતિઃ કાયવિવેકશ્ ચિત્ત્âવિભ્રમો ઽરણ્યમુખમનસિકારત્âલ્પ્êચ્છતા ।
યાવદ્ ઈર્યાપથગુપ્તિઃ કાલજ્ઞતા સમયજ્ઞતા માત્રજ્ઞતા મુક્તિજ્ઞતા ।
સુભરતા સુપોષત્êત્યાદિ ॥
કિં પુનર્ અસ્ય શમસ્ય માહાત્મ્યં યથાભૂતજ્ઞાનજનનશક્તિઃ ।
યસ્માત્ સમાહિતો યથાભૂતં પ્રજાનાત્îત્ય્ અવદન્ મુનિઃ ॥
યથ્ôક્તં ધર્મસંગીતૌ ।
સમાહિતમનસો યથાભૂતદર્શનં ભવતિ ।
યથાભૂતદર્શિનો બોધિસત્વસ્ય સત્વેષુ મહાકરુણા પ્રવર્તતે ।
એવં ચ્âસ્ય ભવતિ ।
ઇદં મયા સમાધિમુખં સર્વધર્મયથાભૂતદર્શનં ચ સર્વસત્વાનાં નિષ્પાદયિતવ્યં ।
સ તયા મહાકરુણયા સંચોદ્યમાનો ઽધિશીલમ્ અધિચિત્તમ્ અધિપ્રજ્ઞં ચ શિક્ષાં પરિપૂર્યાં ચતુરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યતે ।

તસ્માન્ મયા શીલસુસ્થિતન્âપ્રકમ્પેન્âશિથિલેન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ ।
ઇદં શમથમાહાત્મ્યમ્ આત્મનઃ પરેષાં ચ્âનન્ત્âપાય્âદિદુઃખસમતિક્રમ્âનન્ત લૌકિકલોક્ôત્તરસુખસંપત્પ્રકર્ષપારપ્રાપ્ત્યાત્મકમ્ અવગમ્ય તદભિલાષેણ્âતાપો ભાવયિતવ્યઃ ।
આદીપ્તગૃહ્âન્તગતેન્êવ શીતલજલ્âભિલાષિણા ।
તેન તીવ્ર્âદરો ભવતિ શિક્ષાસુ ।
તેન્âપિ સ્મૃતિર્ ઉપતિષ્ઠતિ ।
ઉપસ્થિતસ્મૃતિર્ નિષ્ફલં વર્જયતિ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્120 ---> ]
યશ્ ચ નિષ્ફલં વર્જયતિ તસ્ય્âનર્થા ન સંભવ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f62અ ---> ]
ન્તિ ।
તસ્માદ્ આત્મભાવં રક્ષિતુકામેન સ્મૃતિમૂલમ્ અન્વિષ્ય નિત્યમ્ ઉપસ્થિતસ્મૃતિના ભવિતવ્યં ॥
અત્âઇવ્ôગ્રપરિપૃચ્છાયાં ગૃહિણં બોધિસત્વમ્ અધિકૃત્ય્ôક્તં ।
સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદસ્થાનાત્ પ્રતિવિરતેન ભવિતવ્યમ્ અમત્તેન્âનુન્મત્તેન્âચપલેન્âચઞ્ચલેન્âસંભ્રાન્તેન્âમુખરેણ્âનુન્નડેન્âનુદ્ધતેન્ôપસ્થિતિસ્મૃતિસંપ્રજન્યેન્êતિ ॥
અત્ર્âઇવ ચ પ્રવ્રજિતબોધિસત્વમ્ અધિકૃત્ય્ôક્તં સ્મૃતિસંપ્રજન્યસ્ય્âવિક્ષેપ્êતિ ॥
તત્ર સ્મૃતિઃ આર્યરત્નચૂડસૂત્રે ઽભિહિતા ।
યયા સ્મૃત્યા સર્વક્લેશાનાં પ્રાદુર્ભાવો ન ભવતિ ।
યયા સ્મૃત્યા સર્વમારકર્મણામ્ અવતારં ન દદાતિ ।
યયા સ્મૃત્ય્ôત્પથે વા કુમાર્ગે વા ન પતતિ ।
યયા સ્મૃત્યા દૌવારિકભૂતયા સર્વેષામ્ અકુશલાનાં ચિત્તચૈતસિકાનાં ધર્માણામ્ અવકાશં દદાત્îયમ્ ઉચ્યતે સમ્યક્સ્મૃતિર્ ઇતિ ॥
સંપ્રજન્યં તુ પ્રજ્ઞાપારમિતાયામ્ ઉક્તં ।
ચરંશ્ ચરામ્îતિ પ્રજાન્-તિ ।
સ્થિતઃ સ્થિતો ઽસ્મ્îતિ પ્રજાનાતિ ।
શયનઃ શયિત્êતિ પ્રજાનાતિ ।
નિષણ્ણો નિષણ્ણો ઽસ્મ્îતિ પ્રજાનાતિ ।
યથા યથા ચ્âસ્યઃ [[દોઉબ્ત્]] કાયઃ સ્થિતો ભવતિ તથા તથ્âઇવ પ્રજાનાતિ ॥
પે॥
સો ઽતિક્રામન્ વા પ્રતિક્રામન્ વા સંપ્રજાનંશ્ ચારી ભવતિ ।
આલોકિતે વિલોકિતે સંમિઞ્જિતે પ્રસારિતે સંઘાટીપટ્ટપાત્રચીવરધારણે ।
અશિતે પીતે ખાદિતે નિદ્રાક્લમપ્રતિવિનોદને આગતે ગતે સ્થિતે નિષણ્ણે સુપ્તે જાગરિતે ભાષિતે તુષ્ણીભાવે પ્રતિસંલયને સંપ્રજાનંશ્ ચારી ભવત્îતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્121 ---> ]
શીલં હિ સમાધિસંવર્તનીયં ॥
યથ્ôક્તં ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
ક્ષિપ્રં સમાધિં લભતે નિરઙ્ગણં ।
વિશુદ્ધશીલે ઽસ્મિન્ન્ આનુશંસ્êતિ ॥
અતો ઽવગમ્યતે યે કેચિત્ સમાધિહેતવઃ પ્રયોગાસ્ તે શીલ્âન્તર્ગત્êતિ ।
તસ્માત્ સમાધ્યર્થિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f62બ્ ---> ]
ના સ્મૃતિસંપ્રજન્યશીલેન ભવિતવ્યં ।
તથા શીલ્âર્થિન્âપિ સમાધૌ યત્નઃ કાર્યઃ તત્ર્âઇવ સૂત્રે વચનાત્ ।
ધ્યાન્âનુશંસેષુ હિ પઠ્યતે ।

ન્âસૌ ભોતિ અનાચારો આચારો સુપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
ગોચરે ચરતે યોગી વિવર્જેતિ અગોચરં ॥
નિષ્પરિદાહવિહારી ગુપ્ત્êન્દ્રિયસંવૃત ।
ઇતિ ॥
એતાભ્યાં ચ શીલસમાધિભ્યામ્ અન્યોન્યસંવર્ધનકરાભ્યાં ચિત્તકર્મપરિનિષ્પત્તિઃ એતાવતી ચ્êયં બોધિસત્વશિક્ષા યદ્ ઉત ચિત્તપરિકર્મ ।
એતન્મૂલત્વાત્ સર્વસત્વ્âર્થાનાં ॥
ઉક્તં હ્ય્ આર્યરત્નમેઘે ।
ચિત્તપૂર્વઙ્ગમાશ્ ચ સર્વધર્માઃ ।
ચિત્તે પરિજ્ઞાતે સર્વધર્માઃ પરિજ્ઞાતા ભવન્તિ ।
અપિ તુ
ચિત્તેન નીયતે લોકઃ ચિત્તં ચિત્તં ન પશ્યતિ ।
ચિત્તેન ચીયતે કર્મ શુભં વા યદિ વ્âશુભમ્ ॥
ચિત્તં ભ્રમતે ઽલાતવત્ ।
ચિત્તં ભ્રમતે તુરઙ્ગવત્ ।
ચિત્તં દહતે દેવ્âગ્નિવત્ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્122 ---> ]
ચિત્તં હરતે મહ્âમ્બુવત્ ॥
સ્âઇવં વ્યુપપરીક્ષમાણશ્ ચિત્તે સ્ûપસ્થિતસ્મૃતિર્ વિહરતિ ન ચિત્તસ્ય વશં ગચ્છતિ ।
અપ્ તુ ચિત્તમ્ એવ્âસ્ય વશં ગચ્છતિ ।
ચિત્તેન્âસ્ય વશીભૂતેન સર્વધર્મા વશીભવન્ત્îતિ ॥
તથ્âર્યધર્મસઙ્ગીતિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
મતિવિક્રમો બોધિસત્વ્âહ ।
યો ઽયં ધર્મો ધર્મ્êત્ય્ ઉચ્યતે ન્âયં ધર્મો દેશસ્થો*ન પ્રદેશસ્થો ઽન્યત્ર સ્વચિત્ત્âધીનો ધર્મઃ તસ્માન્ મયા સ્વચિત્તં સ્વારાધિતં સ્વધિષ્ઠિતં સુસમારબ્ધં સુનિગૃહીતં કર્તવ્યં ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યત્ર ચિત્તં તત્ર ગુણદોષાઃ ।
ન્âસ્તિ નિશ્ચિત્તતાયાં ગુણદોષઃ ।
તત્ર બોધિસત્વો*દોષેભ્યશ્ ચિત્તં નિવાર્ય ગુણેષુ પ્રવર્તયતિ ॥
તદ્ ઉચ્યતે ।
ચિત્ત્âધીનો*ધર્મો ધર્મ્âધીના બોધિર્ ઇતિ ॥
અયં ભગવન્ ધર્મં સમાદાનઃ સુખ્âભિસંબોધાય સંવર્તતએ ઇતિ ॥
આર્યગણ્ડવ્યૂહસૂત્રે ઽપિ વર્ણિતં ।
સ્વચિત્ત્âધિષ્ઠાનં સર્વબોધિસત્વચર્યા
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f63અ ---> ]
સ્વચિત્ત્âધિષ્ઠાનં સર્વસત્વપરિપાકવિનયઃ ॥
પે ॥
તસ્ય મમ કુલપુત્ર્âઇવં ભવતિ ।
સ્વચિત્તમ્ એવ્ôપસ્તમ્ભયિતવ્યં સર્વકુશલમૂલૈઃ ।
સ્વચિત્તમ્ એવ્âભિષ્યન્દયિતવ્યં ધર્મમેઘૈઃ ।
સ્વચિત્તમ્ એવ પરિશોધયિતવ્યમ્ આવરણાય ધર્મેભ્યઃ ।
સ્વચિત્તમ્ એવ દૃઢીકર્તવ્યં વીર્યેણ્êત્ય્ આદિ ॥

તથ્âત્ર્âઇવ માયાદેવ્ય્-અદર્શન્âકુલીભૂતે આર્યસુધને રત્નનેત્રાયા નગરદેવતાયાસ્ તદ્દર્શન્âર્થમ્ ઇયમ્ અનુશાસની ।
ચિત્તનગરપરિપાલનકુશલેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં સર્વસંસારવિષયરત્ય્-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્123 ---> ]
અસંવસનતયા ।
ચિત્તનગર્âલંકારપ્રયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં દશતથાગતબલ્âધ્યાલમ્બનતયા ।
ચિત્તનગરપરિશોધનપ્રયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યમ્ ઈર્ષ્યામાત્સર્યશાઠ્ય્âપનયનતયા ।
ચિત્તનગરવિવર્ધન્âભિયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં સર્વજ્ઞતાસંભારમહાવીર્યવેગવિવર્ધનતયા ।
ચિત્તનગરદુર્યોધનદુરાસદત્âભિનિર્હારપ્રયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં સર્વક્લેશમારકાયિકપાપમિત્રમારચક્ર્âનવમર્દનતયા ।
ચિત્તનગરપ્રવિસ્તરણપ્રયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં મહામૈત્રીસર્વજગત્સ્ફુરણતયા ।
ચિત્તનગરપ્રતિચ્છાદનપ્રયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં વિપુલધર્મચ્છત્રસર્વ્âકુશલ ધર્મપ્રતિપક્ષ્âભિનિર્હરણતયા ।
ચિત્તનગરવિવરણપ્રયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં આધ્યાત્મિકબાહ્યવસ્તુ સર્વજગત્સંપ્રાપણતયા ।
ચિત્તનગરદૃઢસ્થામ્âભિનિર્હરપ્રયુક્તેન તે કુલપુત્ર ભવિતવ્યં સર્વ્âકુશલધર્મસ્વ સન્તત્યવસનતયા ।
યાવદ્ એવં ચિત્તનગરવિશુદ્ધ્યભિયુક્તેન કુલપુત્ર બોધિસત્વેન શક્યં સર્વકુશલમૂલ સમાર્જનમ્ અનુપ્રાપ્તું ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
તથા હિ તસ્ય બોધિસત્વસ્ય્âઇવં ચિત્તનગર-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f63બ્ ---> ]
પરિશુદ્ધય્સ સર્વ્âવરણાનિ પુરતો ન સંતિષ્ઠન્તે ।
બુદ્ધદર્શન્âવરણં વા ધર્મશ્રવણ્âવરણં વ્êત્ય્ આદિ ।
તસ્માદ્ વ્યવસ્થિતમ્ એવં ।
ચિત્તપરિકર્મ્âઇવ બોધિસત્વશિક્ષ્êતિ ।
તચ્ ચ્âચપલચેતસઃ ॥
શમાચ્ ચ ન ચલેચ્ ચિત્તં બાહ્યચેષ્ટાનિવર્તનાત્ ॥
અસંપ્રજન્યપરતન્ત્રસ્ય મુષિતસ્મૃતેશ્ ચ ચિત્તં ચલતિ સમીહિતાદ્ આલમ્બનાદ્ અન્યત્ર નીયમાનત્વાત્ ।
યદા તુ સ્મૃતિસંપ્રજન્યેન બાહ્યાશ્ ચેષ્ટા*નિવર્તિ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્124 ---> ]
તા ભવન્તિ તદા તદ્વશત્વાદ્ એકસ્મિન્ન્ આલમ્બને નિબદ્ધં યાવદ્ ઇષ્યતે તાવત્ તિષ્ઠતિ ।
તતશ્ ચ પૂર્વવદ્ અનુશંસવિસ્તરઃ ।
અદ્યત્વે ઽપિ ચ સત્વ્âર્થક્ષમો ભવત્ય્ એવ પ્રસાદકરત્વાત્ ।
કથં ॥
સર્વત્ર્âચપલમન્દમિતસ્નિગ્ધ્âભિભાષણાત્ ।
આવર્જયેજ્ જનં ભવ્યમ્ આદેયશ્ ચ્âપિ જાયતે ॥
એતદ્ એવ ચ બોધિસત્વસ્ય કૃત્યમ્ યદ્ ઉત સત્વ્âવર્જનં ।
યથ્âર્યધર્મસંગીતિસૂત્રે ।
આર્યપ્રિયદર્શેન બોધિસત્વેન પરિદીપિતં ।
તથા તથા ભગવન્ બોધિસત્વેન પ્રતિપત્તવ્યં યત્ સહદર્શનેન્âઇવ સત્વાઃ પ્રસીદેયુઃ ।
તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ ।
ન ભગવન્ બોધિસત્વસ્ય્âન્યત્ કરણીયમ્ અસ્ત્ય્ અન્યત્ર સત્વ્âવર્જનાત્ ।
સત્વપરિપાક્âઇવ્êયં ભગવન્ બોધિસત્વસ્ય ધર્મસંગીતિર્ ઇતિ ॥
એવં પુનર્ અક્રિયમાણે કો દોષ્êત્ય્ આહ ।
અનાદેયં તુ તં લોકઃ પરિભૂય જિન્âઙ્કુરં ।

ભસ્મછન્નો યથા વહ્નિઃ પચ્યેત નરક્âદિષુ ॥
યથા પ્રાગ્ ઉપદર્શિતં ॥
યેન ચ્âસ્ય પરિભવ્âઇવમ્ અનર્થો રત્નમેઘે જિનેન્ôક્તસ્ તેન સંક્ષેપસંવરઃ ।યેન્âપ્રસાદઃ સત્વાનાં તદ્ યત્નેન વિવર્જયેદ્ ઇતિ ॥
યથ્âહ ।
કતમે ચ તે બોધિસત્વસમુદાચારાઃ ।
યાવદ્ ઇહ બોધિસત્વો ન્âસ્થાને વિહરતિ ન્âકાલે ।
ન્âકાલભાણી ભવતિ ન્âકાલજ્ઞો ભવતિ ન્âદેશજ્ઞો ભવતિ ।
યતો નિદાનમ્ અસ્ય્âન્તિકે સત્વ્âપ્રસાદં પ્રતિવેદયેયુઃ ।
સ સર્વસત્વ્âનુરક્ષયા ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f64અ ---> ]
આત્મનશ્ ચ બોધિસંભારપરિપૂરણ્âર્થં*સંપન્ન્êર્યાપથો ભવતિ મૃદુભાણી મન્દભાણી ।
અસંસર્ગબહુલઃ ।
પ્રવિવેક્âભિમુખઃ ।
સુપ્રસન્નમુખ્êતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્125 ---> ]
અત્âઇવ ધર્મસંગીતિસૂત્રે દેશિતં ।
યઃ સત્વાન્ રક્ષતિ સ શીલં રક્ષત્îતિ ।
અનયા કનીયેન માતૃગ્રામેણ સહ રહોઅવસ્થ્âદિષુ લોકરક્ષા ચ કૃતા સ્યાત્ ।
એવં ભોગ્યેષુ જલસ્થલેષુ મૂત્રપુરીષશ્લેષ્મપૂય્âદીનાં કુત્સિતાનાં રહસ્ય્ અરહસિ ચ્ôત્સર્ગં ન કુર્યાદ્ દેવમનુષ્યચિત્તરક્ષ્âર્થં ॥
સદ્ધર્મસ્મૃત્યુપસ્થાને ચ રહ્ôત્સિષ્ટં કૃત્વ્âનુત્સિષ્ટ્âહારેષ્વ્ અદદતઃ પ્રેતગતિઃ પઠ્યતે ॥
તથા બોધિસત્વપ્રાતિમોક્ષે ઽપ્ય્ અપ્રસાદપરિહાર્ôક્તઃ ।
ન પુરતો દન્તકાષ્ઠં ખાદિતવ્યં ન પુરતઃ ખેટે નિક્ષિપ્તવ્ય્êતિ ।
એષ ચ ગૌરવલજ્જાવિધિઃ સર્વદ્રષ્ટવ્યો ન બ્રહ્મચારિષ્વ્ એવ ।
અત્ર તુ સૂત્રે બ્રહ્મચાર્ય્-અધિકારઃ તેષુ ગુરુતર્âપત્તિભયસંદર્શન્âર્થં ॥
યથ્âત્ર્âઇવ્âહ ।
ન્ôચ્ચૈર્ભાષિણા ભવિતવ્યમ્ ઇતિ ॥
ન ચ્âયં વિધિઃ પ્રાદેશિકઃ ।
તથા બ્રહ્મપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ન ચ વધસદૃશેન બોધિસત્વેન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ ।
તથા પ્રાતિમોક્ષાદ્ અપિ લોક્âપ્રસાદકરમ્ અન્વેષ્ય વર્જનીયં ।
તન્ ન તાવદ્ ॥
મુખપૂરં ન ભુઞ્જીત સશબ્દં પ્રસૃત્âનનઃ ।
પ્રલમ્બપાદં ન્âસીત ન બાહું મર્દયેત્ સમમ્ ॥
એવં સ્વયમ્ અપ્ય્ ઉત્પ્રેક્ષ્ય દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ચ લોક્âપ્રસાદં રક્ષેત ।
અપ્રસાદકરવચનવર્જનં તુ ન સુકરમ્ ઇતિ સ્મરણબોધન્âર્થમ્ ઉપદર્શ્યતે ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્126 ---> ]
આર્યસાગરમતિસૂત્રે દેશિતં ।
ન્âવલીનવચનો ભવતિ ।
ન વ્યવકીર્ણવચનઃ ।
ન્âવસ્યન્દનવચનઃ ।
ન્ôજ્જ્વાલનવચનઃ ।

ન રાગ્âનુનીતવચનઃ ।
ન પ્રાકૃતવચનઃ ।
ન્âસંરક્ષિતવચનઃ ।
ન વ્યાપાદસંધુક્ષણવચનઃ ।
ન ચઞ્ચલવચનઃ ।
ન ચપલવચનઃ ।
ન રટરઙ્ગ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f64બ્ ---> ]
વચનઃ ।
ન મુખસાક્ષ્ય્-અવરોપણવચનો ભવત્îતિ ॥
આર્યતથાગતગુહ્યસૂત્રે ઽપ્ય્ આહ ।
ન ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય વાગ્ રક્તા વા દુષ્ટા વા મૂઢા વા ક્લિષ્ટા વા ।
ક્ષુણ્ણવ્યાકરણા વા સ્વપક્ષ્ôત્કર્ષણવચના વા ।
પરપક્ષનિગ્રહવચના વા ।
આત્મવર્ણ્âનુનયવચના વા ।
પરવર્ણપ્રતિઘવચના વા ।
પ્રતિજ્ઞ્ôત્તારણવચના વા ।
આભિમાનિકવ્યાકરણવચના વ્êતિ ॥
આર્યદશભૂમકસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
ય્êયં વાગમનોજ્ઞા સ્વસન્તાનપરસન્તાનવિનાશની તથારૂપાં વાચં પ્રહાય ।
ય્êયં વાક્ સ્નિગ્ધા મૃદ્વી મનોજ્ઞા મધુરા પ્રિયકરણી મન્âપકરણી [[દોઉબ્ત્]] હિતકરણી કર્ણસુખા હૃદયંગમા પ્રેમણી વર્ણવિષ્પષ્ટા વિજ્ઞેયા શ્રવણીય્âનિશ્રિતા બહુજનકાન્તા બહુજનપ્રિયા બહુજનમન્âપા [[દોઉબ્ત્]] વિજ્ઞપ્રશસ્તા સર્વસત્વહિતસુખ્âવહા મન્ôત્પ્લાવકરી મનઃપ્રહ્લાદનકરી સ્વપરસન્તાનપ્રમોદનકરી રાગદ્વેષમોહસર્વક્લેશ્âપ્રશામની તથારૂપાં વાચં નિશ્ચારયતિ ।
યાવદ્ ઇતિહાસપૂર્વકમ્ અપિ વચનં પરિહાર્ય પરિહરત્îતિ ॥
આર્યગગનગઞ્જસૂત્રે ત્ûક્તં ।
ગુરુવચન્âનવમર્દનતયા ।
પરવચન્âનાચ્છિન્દનતયા ચ્âદેયગ્રાહ્યવચનો ભવત્îતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્127 ---> ]
ધર્મસંગીતિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
ગગનગઞ્જો બોધિસત્વ્âહ ।
ન બોધિસત્વેન્âઇષા વાગ્ ભાષિતવ્યા યય્âપરો વ્યાપદ્યેત ।
ન સા વાગ્ ભાષિતવ્યા યય્âપરં તાપયેત્ ।
ન બોધિસત્વેન સા વાગ્ ભાષિતવ્યા યત્ પરો જાનીયાત્ ।
ન સા વાગ્ ભાષિતવ્યા યય્âર્થા નિરર્થા ।
ન બોધિસત્વેન સા વાગ્ ભાષિતવ્યા યયા ન વિદ્યામ્ ઉત્પાદયેત્ ।
ન સા વાગ્ ભાષિતવ્યા યા સત્વાનાં ન હૃદયંગમા ન પૌરી ન કર્ણસુખા
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f65અ ---> ]
ન સા વાગ્ ભાષિતવ્ય્êતિ ॥
સંક્ષેપતસ્ તુ પર્âપ્રસાદરક્ષ્âર્યસાગરમતિસૂત્રે દેશિતા ।
અપર્âઇક ધર્મો*મહાયાનસંગ્રહાય સંવર્તતે સ્વસ્ખલિતપ્રત્યવેક્ષણતયા સર્વસત્વ્âનુરક્ષ્êતિ ॥
એષા રક્ષ્âત્મભાવસ્ય ।
યથ્âપરૈર્ ન નાશ્યેત ।