Śikṣāsamuccaya (another edition) · Part 101120
yathā na parān na nāśayet |
asya tu granthavistarasyâyaṃ piṇḍârtho bodhisatvena manasā nityaṃ dhārayitavyaḥ ||
suniścalaṃ suprasannaṃ dhīraṃ sâdaragauravaṃ |
salajjaṃ sabhayaṃ śāntaṃ parârādhanatatparam ||
ātmasatvavaśaṃ nityam anavadyeṣu vastuṣu |
nirmāṇam iva nirmānaṃ dhārayāmy eṣa mānasam |
iti ||
kim etāvatī ātmabhāvarakṣā |
na hi |
kiṃ tarhi bhaiṣajyavasanâdibhiḥ saha |
tatra dvividhaṃ bhaiṣajyaṃ |
satatabhaiṣajyaṃ glānapratyayabhaiṣajyaṃ ca |
tatra satatabhaiṣajyam adhikṛtyâryaratnameghe 'bhihitaṃ |
tasmāt piṇḍapātrād ekaṃ pratyaṃśaṃ sabrahmacāriṇāṃ sthāpayati |
dvitīyaṃ duṣkhitānāṃ tṛtīyaṃ vinipatitānāṃ caturtham ātmanā paribhuṅkte |
paribhuñjāno na raktaḥ paribhuṅkte 'sakto 'gṛddho 'nadhyavasitaḥ |
anyatra yāvad eva kāyasya sthitaye |
yāpanāyai |
tathā paribhuṅkte yathā nâtisaṃlikhito bhavati |
nâtigurukāyaḥ |
[ Bendall ed p128 ---> ]
tat kasya hetoḥ |
atisaṃlikhito hi kuśalapakṣaparāṅmukho bhavati |
atigurukāyo middhâvaṣṭabdho bhavati |
tena taṃ piṇḍapātaṃ paribhujya kuśalapakṣâbhimukhena bhavitavyam ity ādi ||
āryaratnarāśāv apy uktaṃ |
tena grāmaṃ vā nagaraṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caratā dharmasaṃnāhaṃ saṃnahya piṇḍāya cartavyaṃ |
tatra katamo dharmasaṃnāhaḥ |
amanâpāni [[DOUBT]] rūpāṇi dṛṣṭvā na pratihantavyaṃ |
manâpāni [[DOUBT]] dṛṣṭvā nânunetavyaṃ |
evaṃ manâpâmanâpeṣu [[DOUBT]] śabdagandharasaspraṣṭavyeṣu vijñapteṣu nânu-
[ Cambridge MS f65b ---> ]
netavyaṃ na pratihantavyaṃ |
indriyasusaṃvṛtenânutkṣiptacakṣuṣā yugamātraprekṣiṇā |
dāntâjāneyacittena pūrvadharmamanasikāram anutsṛjatā nâmiṣaprakṣiptayā santatyā piṇḍāya cartavyaṃ sâvadānacāriṇā ca bhavitavyaṃ |
yataś ca piṇḍapāto labhyate tatrânunayo na kartavyaḥ yataś ca na labhyate tatra pratighāto*nôtpādayitavyaḥ |
daśakulapraveśe na câikādaśāt kulād bhikṣā na labhyate |
tathâpi na paritaptavyaṃ evaṃ ca cittam utpādayitavyam |
evaṃ bahukṛtyā hy ete śramaṇabrāhmaṇagṛhapatayo na tair avaśyaṃ mama dātavyaṃ |
idaṃ tāvad āścaryaṃ yan mām ete samanvāharanti |
kaḥ punar vādo yad bhikṣāṃ dāsyanti |
tenâivam aparitapatā piṇḍāya cartavyaṃ ||
ye câsya satvāś cakṣuṣu ābhāsam āgacchanti strīpuruṣadārakadārikāḥ |
antaśas tiryagyonigatās tatra maitrīkaruṇācittam utpādayitavyaṃ |
tathâhaṃ kariṣyāmi yathā ye me satvāś cakṣuṣâbhāsam āgacchanti piṇḍapātaṃ vā dāsyanti tān sugatigāminaḥ kariṣyāmi |
tādṛśaṃ yogam āpatsye |
tena lūhaṃ vā praṇītaṃ vā piṇḍapāta saṃgṛhya samantāc caturdiśaṃ vyavalokayitavyaṃ |
ka-
[ Bendall ed p129 ---> ]
iha grāmanagaranigame daridraḥ satvaḥ |
yasyâsmāt piṇḍapātāt saṃvibhāgaṃ kariṣyāmi |
yadi daridraṃ satvaṃ paśyati tena tatpiṇḍapātāt saṃvibhāgaḥ kartavyaḥ |
atha na kañcit satvaṃ daridraṃ paśyati |
tenâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |
santy anābhāsagatāḥ satvā ye mama cakṣuṣu ābhāsaṃ nâgacchanti |
teṣām itaḥ piṇḍapātād agraṃ*pratyaṃśaṃ niryātayāmi |
dattâdānāḥ paribhuñjatāṃ |
tena tat piṇḍapātaṃ gṛhītvā tad araṇyâyatanam abhiruhya dhautapāṇinā śobhanasamācāreṇa śramaṇacāritrakalpa-
[ Cambridge MS f66a ---> ]
samatvâgatenâdhiṣṭhānâdhiṣṭhitena paryaṅkaṃ baddhvā sapiṇḍapātaḥ paribhoktavyaḥ ||pe ||
paribhuñjatā câivaṃ manasikārôtpādayitavyaḥ |
santy asmin kāye 'śītiḥ krimikulasahasrāṇi |
tāny anenâivâujasā sukhaṃ phāsuṃ viharantu |
idānīṃ câiṣām āmiṣeṇa saṃgrahaṃ kariṣyāmi |
bodhiprāptaś ca punar dharmeṇa saṃgrahaṃ kariṣyāmi |
yadi punar asya lūhaṃ piṇḍapātaṃ bhavati tenâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |
lūhâhāratayā me laghuḥ kāyo bhaviṣyati prahāṇakṣamôccāraprasrāvaniṣyandanaś ca me parītto bhaviṣyati |
śraddhādeyaṃ ca parīttaṃ bhaviṣyati |
kāyalaghutā cittalaghutā ca me bhaviṣyati |
alpamlānamiddhaś ca me bhaviṣyati |
yadā punar asya prabhūtaḥ piṇḍapāto bhavati tatrâpi mātrâbhojinā bhavitavyaṃ utsarjanadharmiṇā ca |
tataḥ piṇḍapātād anyatarāyāṃ śilāyām avatīryâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |
ye kecin mṛgapakṣisaṃgâmiṣabhojanenârthikās te dattâdānāḥ paribhuñjatām iti ||
punar āha |
tena sarveṇa rasasaṃjñā nôtpādayitavyā ||
pe ||
caṇḍālakumārasadṛśena mayā
[ Bendall ed p130 ---> ]
bhavitavyaṃ |
cittakāyacaukṣeṇa |
na bhojanacaukṣeṇa |
tat kasmād dhetoḥ |
kiyatpraṇītam api bhojanaṃ bhuktaṃ |
sarvaṃ tat pūtiniṣyandaparyavasānaṃ durgandhaparyavasānaṃ pratikūlaparyavasānaṃ |
tasmān mayā na praṇītabhojanâkāṅkṣiṇā bhavitavyaṃ |
tena nâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |puruṣo me piṇḍapātaṃ dad-ti na strīḥ |
strī me piṇḍapātaṃ dadāti na puruṣaḥ |
dārako me piṇḍapātaṃ dadāti na dārikā |
dārikā me piṇḍapātaṃ dadāti na dārakaḥ |
praṇītaṃ labhe 'haṃ na lūhaṃ |
satkṛtya labhe 'haṃ nâsatkṛtya |
capalaṃ labhe 'haṃ na kṛcchreṇa praviṣṭamātraṃ ca māṃ samanvāhareyuḥ |
na me kaścid vikṣepo bhavet |
sunihitāṃl labhe 'haṃ-
[ Cambridge MS f66b ---> ]
praṇītān nānārasāṃl labhe 'ham |
na hīnadaridrabhojanaṃ labhe 'haṃ pratyudgaccheyur māṃ strīpuruṣadārakadārikāḥ |
ime te sarve 'kuśalā manasikārā nôtpādayitavyaḥ ||
pe ||
prāyeṇa hi satvā rasagṛddhā bhojanahetoḥ pāpāni karmāṇi kṛtvā narakeṣûpapadyante |
ye ye punaḥ saṃtuṣṭâgṛddhâlulopā rasapratiprasrabdhā jihvêndriyasaṃtuṣṭāḥ kiyallūhenâpi bhojanena jñāpayanti |
teṣāṃ cyutānāṃ kālagatānāṃ svargôpapattir bhavati |
sugatigamanaṃ bhavati devamanuṣyeṣu |
te devôpapannāḥ sudhāṃ paribhuñjate |
evaṃ kāśyapa piṇḍacārikeṇa bhikṣuṇā rasatṛṣṇāṃ vinivartayitvā nidhyaptacittena suparipakvān kulmāṣān paribhuñjatā na paritaptavyam |
tat kasmād dhetoḥ |
kāyasaṃdhāraṇârthaṃ mārgasaṃdhāraṇârthaṃ mayā bhojanaṃ paribhoktavyaṃ ||
pe ||
yadi punaḥ kāśyapa piṇḍacāriko bhikṣur meghâkulavṛṣṭikālasamaye vartamāne na śaknuyāt piṇḍāyâvatartuṃ |
tena maitryâhārasaṃnaddhena dharmacintāmanasikārapratiṣṭhitena dvirātraṃ trirātraṃ vā bhaktacchadacchinnenâivaṃ saṃjñôtpādayitavyā |
santi yāmalaukikāḥ pretā duṣkarakarmakāriṇo ye varṣaśatena kheṭapiṇḍam apy āhāraṃ na pratilabhante |
tan mayā dharmayoniśaś cintāpratiṣṭhitena kāyadaurbalyaṃ vā cittadaurbalyaṃ vā nôtpādayitavyaṃ |
adhivāsayiṣyāmi kṣutpipāsāṃ |
na punar āryamārgabhāvanāyāṃ vīryaṃ sraṃsayiṣyāmi ||
pe ||
yatra kule piṇḍapātaṃ śu-
[ Bendall ed p131 ---> ]
ciṃ kārayet tatra kule āsane niṣadya dhārmī kathā kartavyā |
yāvan na sa piṇḍapātaḥ śucīkrṭo bhavet tena piṇḍapātaṃ gṛhītvā utthāyâsanāt prakramitavyaṃ |
piṇḍacārikeṇa kāśyapa bhikṣuṇā
[ Cambridge MS f67a ---> ]
nâvabhāsakareṇa bhavitavyaṃ na lapanā na kuhanā kartavyā ||
tatra katamo 'vabhāsaḥ |
yat pareṣām evaṃ vācaṃ bhāṣate |
lūho me piṇḍapāto rukṣo me piṇḍapātâsīn na ca me yāvadarthaṃ bhuktaṃ |
bahujanasādhāraṇaś ca me piṇḍapātaḥ kṛtaḥ |
alpaṃ me bhuktaṃ jighatsito 'smîti |
yat kiñcid evaṃrūpam avabhāsanimittaṃ |
iyam ucyate cittakuhanā |
sarvam etat piṇḍacārikeṇa bhikṣuṇā na kartavyaṃ |
upekṣakabhūtena |
yat pātre patitaṃ lūhaṃ vā praṇītaṃ vā śubhaṃ vâśubhaṃ vā tat paribhoktavyam aparitapyamānenâśayaśuddhena dharmanidhyaptibahulena |
kāyajāpanârtham āryamārgasyôpastambhârthaṃ sa piṇḍapātaḥ paribhoktavyêti ||
tathâryôgraparipṛcchāyām apy uktaṃ |
yasyāś cântike piṇḍapātaṃ paribhujya na śaknoty ātmanaḥ parasya cârthaṃ paripūrayitum anujānāmy ahaṃ tasya piṇḍacārikasya bodhisatvasya nimantraṇam iti ||
evaṃ tāvat satatabhaiṣajyenâtmabhāvarakṣā kāryā |
tatrâpi na matsyamāṃsena laṅkâvatārasūtre pratiṣiddhatvāt ||
[ Bendall ed p132 ---> ]
tathā hy uktaṃ |
māṃsaṃ sarvam abhakṣyaṃ kṛpâtmāno bodhisatvasyêti vadāmi ||
pe ||
svājanyād vyabhicārāc ca śukraśoṇitasaṃbhavāt |
udvejanīyaṃ bhūtānāṃ yogī māṃsaṃ vivarjayet ||
māṃsāni ca palāṇḍūṃś ca madyāni vividhāni ca |
gṛñjanaṃ laśunaṃ câiva yogī nityaṃ vivarjayet ||
mrakṣaṇaṃ varjayet tailaṃ śalyaviddheṣu na svapet |
chidrâchidreṣu satvānāṃ yac ca sthānaṃ mahābhayam ||
pe ||
lābhârthaṃ hanyate prāṇī māṃsârthaṃ dīyate dhanaṃ |
ubhau tau pāpakarmāṇau pacyete rauravâdiṣu ||
yāvat ||
yo 'tikramya muner vākyaṃ māṃsaṃ bhakṣeta durmatiḥ |
lokadvayavināśârthaṃ dīkṣitaḥ śākyaśāsane ||
te yānti paramaṃ ghoraṃ narakaṃ pāpaka-riṇaḥ |
rauravâdiṣu raudreṣu pacyante māṃsakhādakāḥ ||
trikoṭikṣuddhaṃ māṃsaṃ vai akalpitam ayācitaṃ |
acoditaṃ ca nâivâsti tasmān māṃsaṃ na bhakṣyayet ||
māṃsaṃ na bhakṣyayed yogī mayā buddhaiś ca garhitaṃ |
anyonyabhakṣaṇāḥ satvāḥ kravyâdakulasaṃbhavāḥ ||
yāvat ||
durgandhaḥ kutsanīyaś côtmattaś câpi jāyate |
[ Bendall ed p133 ---> ]
caṇḍālapukkasakule ḍombeṣu ca punaḥ punaḥ ||
ḍākinījātiyonau ca māṃsâde jāyate kule |
ṛkṣa-
[ Cambridge MS f67b ---> ]
mārjarayonau ca jāyate 'sau narâdhamaḥ ||
hastikakṣye mahāmeghe nirvāṇâṅgulimālike |
laṅkâvatārasūtre ca mayā māṃsaṃ vigarhitaṃ ||
buddhaiś ca bodhisatvaiś ca śrāvakaiś ca vigarhitaṃ |
khādate yadi nirlajjônmatto jāyate sadā ||
brāhmaṇeṣu ca jāyante 'tha vā yogināṃ kule |
prajñāvān dhanavāṃś câiva māṃsâdyānāṃ vivarjanāt ||
dṛṣṭaśrutaviśaṅkābhiḥ sarvaṃ māṃsaṃ vivarjayet |
tārkikā nâvabudhyante kravyâdakulasaṃbhavāḥ ||
yathâiṣa rāgo mokṣasyântarāyakaro bhavet |
tathâiva māṃsamadyâdi antarāyakaraṃ bhavet ||
vakṣanty anāgate kāle māṃsâdā mohavādinaḥ |
kalpikaṃ niravadyaṃ ca māṃsaṃ buddhânuvarṇitaṃ ||
[ Bendall ed p134 ---> ]
bheṣajyam ivâhāraṃ putramāṃsôpamaṃ punaḥ |
mātrayā pratikūlaṃ ca yogī piṇḍaṃ samācaret ||
maitrīvihāriṇā nityaṃ sarvathā garhitaṃ mayā |
siṃhavyāghramṛgâdyaiś ca sahâikatra saṃbhavet ||
tasmān na bhakṣayen māṃsam udvejajanakaṃ nṛṇāṃ |
mokṣadharmaniruddhatvād āryāṇām eṣa vai dhvajaḥ ||yat tu jñānavatīparivarte māṃsabhakṣaṇaṃ paṭhyate tan mahârthasādhakatvān nirdoṣam ||
evaṃ hi tathôktaṃ |
eṣo ĀÇÖkariṣyad yadi bhikṣu kālaṃ |
samādhiśabdo 'pi hi jambudvīpe |
niruddhu satvāna sadâbhaviṣyad |
cikitsite 'smi samādhi labdhaḥ ||
na ca mahākaruṇâbhiyuktam |
tenâsmin na maitrī śaṅkâpi nâstîty adoṣaḥ ||
[ Bendall ed p135 ---> ]
yady apy āryaratnameghe 'bhihitaṃ |
śmāśānikena nirāmiṣeṇa bhavitavyam iti ||
tad anyatrâivaṃ jātīyasatvârthasaṃdarśanârthaṃ |
vinaye 'pi yad anujñātaṃ tat tu trikoṭipariśuddhabhakṣaṇe na prahāṇântarāyêti |
tat parityāgena śuddhadṛṣṭīnām abhimānanirāsârthaṃ |
tad vṛddhatayā ca bhavyānāṃ śāsanânavatāraparihārârthaṃ ||
tathā hy uktaṃ laṅkâvatārasūtre |
tatra tatra deśanā pāṭhe śikṣāpadānām ānupūrvīṃ bandhan niśreṇīpadavinyāsayogena |
trikoṭiṃ baddhvā |
tatrôddiṣya krṭāni pratiṣiddhāni tato 'ntaśaḥ prakṛtimṛtāny api pratiṣiddhānîti ||
uktaṃ satatabhaiṣajyaṃ |
glānapratyayabhaiṣajyaṃ tat sevyam eva ||
śrāvakavinaye 'pi tāvad ātmârthaṃ brahmacaryavāsârthaṃ pātracīvaram api vikrīya |
kāyasaṃdhāraṇam uktaṃ |
kiṃ punar aparimitajanaparitrāṇahetor bodhisatvaśarīrasya durlabhā cêdṛśī kṣaṇapratilābhôtsavasampad |
iti tatpradarśanârthaṃ ca bhagavatā tatra svayaṃ bhaiṣajyôpayogaḥ pradarśitaḥ ||
uktaṃ câryaratnameghasūtre |
tair yadā pracāritaṃ bhavati tadā satyāṃ velāyām asatyāṃ vā teṣām imāny evaṃrūpāṇi kāyôpastambhanāny upakaraṇāni na labhyante 'bhyavahartuṃ |
yad uta sarpir vā tailaṃ vā mūlaraso vā gaṇḍaraso vā phalaraso vā |
na cânyān abhyavaharato dṛṣṭvā pratighacittam utpādayati |
yadi punaḥ khalu paścādbhaktiko bodhisatvo vā
[ Cambridge MS f68a ---> ]
glāno bhavati |
yathārūpeṇâsya glānyena jīvitântarāyo bhavati kuśalapakṣântarāyo vā tena niṣkaukṛtyena bhūtvā nirvicikitsakena bhaiṣajyacittam upasthāpya pratinisevyānîti ||
[ Bendall ed p136 ---> ]
vasanôpabhogaprayojanam ugraparipṛcchāsūtre 'bhihitaṃ |
hrīrapatrāpyakāpair niḥ ... [[DOUBT]] pracchādanârthaṃ tu śramaṇaliṅgasaṃdarśanârtham imāni ca kāṣāyāṇi devamānuṣâsurasya lokasya caityam iti |
caityârthaṃ samyagdhāritavyāni |
nirvṛtivirāgaraktāni [[DOUBT]] etāni |
na rāgaraktāni |
upaśamânukūlāny etāni |
na saṃkleśasaṃdhukṣaṇânukūlāni |
ebhiś ca kāṣāyair vivṛtapāpā bhaviṣyāmaḥ |
sukṛtakarmakāriṇo na cīvaramaṇḍanânuyogam anuyuktāḥ |
etāni ca kāṣāyāṇy āryamārgasaṃbhārânukūlānîti kṛtvā tathā kariṣyāmo yathā nâikakṣaṇam api sakaṣāyāḥ kāye kāṣāyāṇi dhārayiṣyāmêti ||
atra ca kāraṇaṃ ratnarāśisūtre 'bhihitaṃ |
ye punas te kāśyapa vaidaryâsaṃyatêtaḥ śramaṇaguṇadharmād uddhurāḥ kāye kāṣāyāṇi vastrāṇi dhārayanti |
na câiteṣu gauravam utpādayanti |
tatra kāśyapa śramaṇavarṇapratirūpakaṃ nāma pratyekanarakaṃ |
tatra kāśyapa pratyekanarake śramaṇarūpapratirūpeṇa tāḥ kāraṇāḥ kāryante ādīptacailā*ādīptaśīrṣâdīptapātrâdīptâsanâdīptaśayanāḥ |
yaḥ kaścit tatra teṣām upabhogaparibhogaḥ sa sarvâdīptaḥ saṃprajvalitâikajvālībhūtaḥ |
tatra taiḥ śramaṇavarṇarūpeṇa duṣkhāṃ vedanām anubhavantîti ||
[ Bendall ed p137 ---> ]
āryaratnameghe 'py uktaṃ |
yadi bhaved abhyavakāśiko bodhisatvo glānakāyo 'pratibalakāyas tena vihārakṣitenâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |
kleśapratipakṣârthaṃ tathāgatena dhutaguṇāḥ prajñaptāḥ |
[ Cambridge MS f68b ---> ]
tathâhaṃ kariṣyāmi yathā vihārasyâiva kleśānāṃ prahāṇāya ghaṭiṣyāmi |
tatra ca vihāre na gṛddhim utpādayāmi nâdhyavasānaṃ |
evaṃ câsya bhavati |
kartavyo dānapatīnām anugraho nâsmābhir ātmambharibhir bhavitavyam iti ||
punar atrâivâha |
te śayyāṃ kalpayanto dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayanti |
pādasyôpari pādam ādhāya cīvaraiḥ asaṃvṛtakāyāḥ smṛtāḥ |
saṃprajānānôtthānasaṃjñinâlokasaṃjñinaḥ śayyāṃ kalpayanti |
na ca nidrāsukham āsvādayanti |
na pārśvasukham anytra yāvad evâiṣāṃ mahābhūtānāṃ sthitaye jāpanāyai |
ity anayā diśā sarvaparibhogāḥ satvârtham adhiṣṭhātavyāḥ |
ātmatṛṣṇôpabhogāt tu kliṣṭâpattiḥ prajāyate ||
yathôktaṃ candrapradīpasūtre |
te bhojanaṃ svādurasaṃ praṇītaṃ |
labdhvā ca bhuñjanti ayuktayogāḥ |
teṣāṃ sâhāru badhāya bhotī |
yatha hastipotāna viṣâdhautā ||
iti ||
āryaratnarāśisūtre 'pi bhagavatā śraddhādeyaparibhoge parikīrtite |
atha tasyām eva parṣadi yogâcārāṇāṃ bhikṣūṇāṃ dve śate imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā prarudite |
evaṃ ca vācam abhāṣanta |
kālaṃ vayaṃ bhagavan kariṣyāmo |
na punar aprāptaphalâikapiṇḍapātam api śraddhādeyasya paribhokṣyāmaḥ ||
[ Bendall ed p138 ---> ]
bhagavān āha |
sādhu sādhu kulaputrâivaṃrūpair lajjābhiḥ kaukṛtyasaṃpannaiḥ paralokâvadyabhayadarśibhir idaṃ pravacanaṃ śobhate ||
api tu ||
dvayor ahaṃ kāśyapa śraddhādeyam anujānāmi |
katamayor dvayoḥ |
yuktasya muktasya ca |
yadi bhikṣavo bhikṣur yukto yogâcāro mama śikṣāyāṃ pratipannaḥ sarvasaṃskāreṣv anityadarśī |
sarvasaṃskāraduḥkhaviditaḥ sarvadharmeṣv anātmâdhimuktiḥ śāntanirvāṇâbhikāṅkṣī sumerumātrair ālopaiḥ śraddhādeyaṃ bhuñjīta |
atyantapariśuddhâiva tasya sā dakṣiṇā bhavati |
yeṣāṃ ca dāyakānāṃ dānapatīnāṃ sakāśāc chraddhādeyaṃ paribhuktaṃ tatas teṣāṃ dāyakadānapatīnāṃ maharddhikaḥ
[ Cambridge MS f69a ---> ]
puṇyavipāko bhavati |
mahādyutikaḥ |
tat kasmād dhetoḥ |
agram idam aupadhikānāṃ puṇyakriyāvastūnāṃ yêyaṃ maitracittasamāpattiḥ |
tatra kāśyapa yo bhikṣur dāyakasya dānapater antikāc cīvarapiṇḍapātaṃ paribhujyâpramāṇaṃ cetaḥsamādhiṃ samāpadyate 'pramāṇas tasya dāyakasya dānapateḥ puṇyakriyāvipākaḥ pratikāṅkṣitavyaḥ |
syāt kāśyapa trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau mahāsamudrāṇāṃ kṣayo na tv eva tasya puṇyaniṣyandanasya kaścit kṣayêti ||
tad evaṃ piṇḍapātagamanaārambhe bhojanârambhe vā triṣu sthāneṣu smṛtir upasthāpyā dāyakânugrahe |
kāyakrimisaṃgrahe |
sarvasatvârthasādhake ca saddharmaparigrahe ||
tathāgatâjñāsaṃpādane tu sarvakāryeṣu smṛtiḥ kāryā |
ādiśabdān mantrair api rakṣā kāryā ||
tatrâpi tāvad imāṃ trisamayarājôktāṃ vidyāṃ maṇḍalasamayârtham uccārayet |
namaḥ sarvabuddha-
[ Bendall ed p139 ---> ]
bodhisatvānāṃ oṃ viraji mahācakraviraji |
sata sārata trapi vidhamani |
sabhajani |
saṃbhajani |
taramati |
siddhâgre tvaṃ svāhā ||
anena sarvamaṇḍalapraviṣṭo bhavati ||
athavā tathāgatahṛdayam aṣṭasahastraṃ japet salaukikalokôttaramaṇḍalapraviṣṭo bhavati |
katamac ca tat ||
namas traiyabdhikānāṃ tathāgatānāṃ |
sarvatrâpratihatâvāptidharmatābalināṃ |
āṃ asamasama samantato 'nantanâvāptiśāsani |
hara smara smaraṇa vigatarāgabuddhadharmate |
sara samabalā |
hasa |
traya |
gagana mahâcalarakṣaṇa |
jvala jvalana sāgare svāhā ||
ayaṃ sarvatathāgatānām ātmabhāvaḥ |
atrânuttaraṃ gauravaṃ bhāvayitavyaṃ |
anenâdikarmikâpi satveṣv anantaṃ buddhakṛtyaṃ kurvanti |
ayam eva paramāṃ rakṣāṃ*mārâdibhyaḥ sarvaduṣṭebhyaḥ karoti |
hastatāḍena bhasmanā sarṣapair udakena dṛṣṭyā manasā vā sīmābandhaṃ karoti ||
vyādhi-
[ Cambridge MS f69b ---> ]
ṣu bhaiṣajyam udakaṃ câbhimantryôpayojyaṃ ||vanakusumāni vā caitye pratimāyāṃ saddharmapustake vā samāhito nivedayet ||
pakṣaprayogān mahā vyādhibhir abhimucyate |
buddhabodhisatvâlambanena sarvasatvârthâbhilāṣiṇā ca cittena bhadracarividhipūrvakaṃ ca japtavyaḥ |
ayaṃ vidhir asya kalpasyâvasāne draṣṭavyaḥ |
trisamayajāpinaś câmnāyato na doṣaḥ |
utsiṣṭasyâpy aśucer na doṣaḥ |
mudrâkārā na bhakṣaṇīyā na laṅghanīyā |
na mañcârohaḥ kartavyaḥ |
na madyaṃ pātavyaṃ |
adhimukticaryā śikṣāpadeṣv acalasya nirvicikitsasya duḥśīlapūrvasyâpi sidhyati |
paṇḍitasyâpaṇḍitasya vā niyataṃ sidhyati ||
[ Bendall ed p140 ---> ]
tathā câtrâivôktaṃ |
bodhicittaṃ dṛḍhaṃ yasya niḥsaṃgā ca matir bhavet |
vicikitsā nâiva kartavyā tasyêdaṃ sidhyati dhruvam |
iti ||
bodhicittadṛḍhatā câtra pṛthagjanacalacittatāyā niyamârtham uktā na tu bhūmipraviṣṭam adhikṛtya ||
yasmād atrôktaṃ |
pratyuddhāratām avabhāsatāṃ ca pratilabdhukāmena |mahândhakārād ālokaṃ praveṣṭukāmena |
yad bhūyasā vinipatitena sādhyaṃ |
tathā kuto mamâlpapuṇyasya siddhir iti nīcacittapratiṣedhaḥ |
na câtikrāntadurgater utsāhôrmibahulasyôpacitâprameyapuṇyaskandhasya bhūmipraviṣṭasyâyaṃ pūrvôkto doṣaḥ saṃbhavati |
atra ca mantrāṇām ajñānān nâdhikâkṣarapāṭhe doṣo 'sti |
nâpi nyūnatādoṣaḥ |
nâpi vidhibhraṃsadoṣaḥ |
kiṃtu śraddhāvegaṃ bodhicittavegaṃ sarvôtsargavegaṃ ca pramāṇīkṛtyâvicārataḥ pravartitavyam avaśyaṃ buddhabodhisatvam ihâiva yathêṣṭasiddhiś ca bhavati ||
athavânena sarvavajradharamantreṇa rakṣāṃ kuryāt |
namas traiyabdhikānāṃ tathāgatānāṃ sarvavajradharāṇāṃ caṇḍāla |
cala |
vajra |
śāntana |
phalana |
cara |
māraṇa |
vajraḍālaphaṭa |
lalitaśikhara samantavajriṇi |
jvala |
namo 'stu te 'grôgraśāsānānāṃ raṇa haṃ phula sphāṭa vajrôttame svāhā ||
anena paṭhitamātreṇa sarvavighnavināyakā nôpasaṃkrāmanti |
devanāgâdayo na prasahante |
bhojanapānaśayanâsanavasanapūjôpakaraṇāni câbhimantritena
[ Cambridge MS f70a ---> ]
jalena dṛṣṭyā manasā vā rakṣeta |
acalahṛdayena vā sarvam etat kuryāt ||
idaṃ ca tat ||
[ Bendall ed p141 ---> ]
namaḥ samantavajrāṇāṃ trāṭa |
amogha caṇḍamahāroṣaṇa sphāṭaya hūṃ |
bhrāmaya hūṃ |
trāṭa hūṃ |
māṃ |
oṃ balaṃ dade tejomālini svāhā ||
anena prathamaṃ piṇḍam aṣṭâbhimantritaṃ bhuñjīta bhaiṣajyarājatāṃ buddhabodhisatvānām anusmṛtya ||
viṣapratīkāras tu ||
tad yathā |
ilimitte |
tilimitte |
ilitilimitte |
dumbe |
duḥse |
duḥsālīye |
dumbālīye |
takke |
tarkkaraṇe |
marmme |
marmaraṇe |
kaśmīre |
kaśmīramukte |
aghane |
aghanaghane |
ilimilīye |
akhāpye |
apāpye śvete |
śvetatuṇḍe |
anānurakṣe svāhā ||
yêmāṃ vidyāṃ sakṛc chṛṇoti sa sapta varṣāṇy ahinā na daśyate |
na câsya kāye viṣaṃ krāmati |
yaś câinaṃ ahir daśati saptadhâsya sphuṭen mūrddhârjakasyêva mañjarī ||yêmāṃ vidyāṃ dhārayati sa yāvajjīvam ahinā na daśyate |
na câsya kāye viṣaṃ krāmati |
imāni ca mantrapadāni sarpasya purato na vaktavyāni yatkāraṇaṃ sarpo mriyate ||
tad yathā |
illā |
cillā |
cakko |
bakko |
koḍā koḍeti |
nikuruḍā nikuruḍeti |
poḍā poḍeti |
moḍā |
moḍeti |
puruḍā puruḍeti |
phaṭa rahe |
phuṭṭaṇḍa rahe |
nāga rahe |
nāgaṭṭaṇḍarahe |
sarpa rahe |
sarpaṭṭaṇḍarahe |
acche |
chala viṣaśāte |
śītavattāle |
halale |
halale |
taṇḍi |
taḍa |
tāḍi |
mala |
sphuṭa |
phuṭu |
svāhā ||
[ Bendall ed p142 ---> ]
iti hi bhikṣavo jāṅgulyāṃ vidyāyāṃ udāhṛtāyāṃ sarvabhūtasamāgate sarvaṃ tathâvitathânanyathābhūtaṃ satyam aviparītam aviparyastaṃ |
idaṃ viṣam aviṣaṃ bhavatu |
dātāraṃ gacchatu |
daṃṣṭrāraṃ gacchatu |
agniṃ gacchatu |
jalaṃ gacchatu |
sthalaṃ gacchatu |
stambhaṃ gacchatu |
kuḍyaṃ gacchatu |
bhūmiṃ saṃkrāmatu |
śāntiṃ gacchatu svāhā ||
corâdipratīkāre mārīcīṃ japet ||
tad yathā |
parākramasi |
udayam asi |
vairam asi arkam asi |
markam asi |
vanam asi |
antarddhānam asi |
pa-
[ Cambridge MS f70b ---> ]
the me rakṣa |
utpathe me rakṣa |
janato me rakṣa |
caurato me rakṣa |
rājato me rakṣa |
siṃhato me rakṣa |
vyāghrato me rakṣa |
nāgato me rakṣa |
sarpato me rakṣa |
sarvato me rakṣa |
rakṣa māṃ sarvasatvāṃś ca sarvabhayebhyaḥ sarvôpāye sôpasargebhyaḥ svāhā ||
uṃvaḍili sarvaduṣṭānāṃ granthiṃ vandāmi svāhā ||
namo ratnatrayāya |
namo mārīcyai devatāyai |
mārīcyā devatāyā hṛdayam āvartayiṣyāmi ||
ta yathā |
battāli |
badāli |
badāli |
barāli |
varāhamukhi |
sarvaduṣṭānāṃ nivāraya |
bandha mukhaṃ svāhā ||
imām api vidyām anantajātismarahetuṃ mahāprabhāvāṃ saptapañcāśadakṣarāṃ vidyādharapiṭakôpanibaddhāṃ sarvabhayarakṣârthaṃ prayuñjīta ||
tad yathā |
aṭṭe |
baṭṭe |
naṭṭe |
kunaṭṭe |
ṭake |
ṭhake |
ṭharake |
urumati |
rurumati |
turu |
hili mili |
sarvajñôdupadagga [[DOUBT]] |
namo sabbasammasaṃbuddhāṇaṃ sijjhantu me mantapadāḥ svāhā ||
[ Bendall ed p143 ---> ]
eṣā rakṣâtmabhāvasya bhaiṣajyavasanâdibhiḥ |
satvârthasmṛtipūrvakam eva vaktavyā ||
ātmatṛṣṇôpabhogāt tu kliṣṭâpattiḥ prajāyate ||
sarvaṃ hi bodhisatvenôtsṛṣṭaṃ sarvasatvebhyaḥ ||
tatra yadi vismṛtya paradravyam ātmabharaṇatṛṣṇayā paribhuṅkte kliṣṭâpattim āpadyate |
atha vitṛṣṇo anyāsakto vā satvakāryam anusmṛtya bhuṅkte na kliṣṭām āpattim āpadyate |
paradravyasaṃjñī svârthena bhuṅkte steyâpattim āpadyate |
pūrârgheṇa prātimokṣe pārājiko bhavati |
satvasvāmikais tu bhogaiḥ satvasvāmikâivâtmabhāvaḥ saṃrakṣatêty adoṣaḥ |
na hi dāsasya nityaṃ svāmikarmavyāpṛtasya svadravyam asti yena varteta ||
uktaṃ ca dharmasaṅgītisūtre |
dāsôpamena bodhisatvena bhavitavyaṃ sarvasatvakiṅkaraṇīyaprāpaṇatayêti ||
na câikântasvāmyarthaparasya dāsasya vyādhyādiviklavamateḥ svāminam ananujñāpyâpi bhuñjānasya kaści-
[ Cambridge MS f71a ---> ]
d doṣaḥ |
nâpy evaṃ kurvāṇasya bodhisatvasyântike kasyacid viditavṛttântasyâpy aprasādo yujyate mātsaryatyāgacittâparijñānāt ||
na câtra nyāye kaścit saṃdeho yuktaḥ |
sarvôtsargo hi pūrvam eva bhagavatkaṇṭhôktyā pratipāditaḥ |
tathā câtmabhāvarakṣā satvârtham evôktā |
tasya spaṣṭâvabodhârtham ayaṃ nyāyo 'bhiyukto na tu svârthâpekṣayêti ||
iti śikṣāsamuccaye ātmabhāvarakṣā ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ ||
bhogapuṇyarakṣā saptamaḥ paricchedaḥ
evaṃ tāvad ātmabhāvarakṣā veditavyā |
bhogarakṣā tu vaktavyā |
tatra sukṛtârambhiṇā bhāvyaṃ mātrajñena ca sarvatêti śikṣāpadād asya bhogarakṣā na duṣkarā ||
ugraparipṛcchāyāṃ hi śikṣāpadam uktaṃ |
susamīkṣitakarmakāritā sukṛtakarmakāritā ca |
tena bhogānāṃ durnyāsā pretyavekṣā |
avajñāpratiṣedhaḥ siddho bhavati |
śamathaprastāvena ca mātrajñatā yuktijñatā côktā ||
tenêdaṃ siddhaṃ bhavati |
yad idaṃ |
alpâdhamabhogenâpi kāryasiddhau satyāṃ svayam anyair vā bahūttamabhoganāśanôpekṣā na kāryêti ||
atâivôgraparipṛcchāyām uktaṃ |
putrabhāryādāsīdāsakarmakarapauruṣeyāṇāṃ samyakparibhogenêti |
tathā svaparabodhipakṣaśrutâdyantarāyakarau tyāgâtyāgau na kāryau |
adhikasatvârthaśaktes tulyaśakter vā bodhisatvasyâdhikatulyakuśalântarāyakarau tyāgâtyāgau na kāryāv iti siddhaṃ bhavatîti ||
idaṃ ca saṃdhāya bodhisatvaprātimokṣe 'bhihitaṃ |
yas tu khalu punaḥ śāriputrâbhiniṣkrāntagṛhâvāso bodhisatvo bodhyaṅgair abhiyuktas tena kathaṃ dānaṃ dātavyaṃ |
kataraṃ dānaṃ dātavyaṃ |
kiyadrūpaṃ dānaṃ dātavyaṃ ||
pe ||
dharmadāyakena bhavitavyaṃ dharmadānapatinā |
yaś ca śāriputra gṛhī bodhisatvo gaṅgānadīvālikāsamāni buddhakṣetrāṇi saptaratnapratipūrṇāni kṛtvā tathāgatebhyo 'rhadbhyaḥ samyaksaṃbuddhebhyo dānaṃ dadyād |
yaś ca śāriputra pravrajyāparyāpanno bodhisatvâikāṃ catuṣpadikāṃ-
[ Cambridge MS f71b ---> ]
gāthāṃ prakāśayed ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati |
na śāriputra tathāgatena pravrajitasyâmiṣadānam anujñātaṃ ||
pe ||
yasya khalu punaḥ śāriputra pātrâgataḥ pātraparyāpanno lābho bhaved dhārmiko dharmalabdhaḥ |
tena sādhāraṇabhojinā bhavitavyaṃ sārddhaṃ sabrahmacāribhiḥ |
sacet punaḥ kaścid evâgatya pātraṃ vā cīvaraṃ vā yāceta |
tasyâtiriktaṃ bhaved buddhânujñātāt tricīvarād |
yathā parityaktaṃ dātavyaṃ |
sacet punas tasyônaṃ cīvaraṃ bhaved yan niśritya brahmaca-
[ Bendall ed p145 ---> ]
ryavāsaḥ |
tan na parityaktavyaṃ |
tat kasya hetoḥ |
avisarjanīyaṃ tricīvaram uktaṃ tathāgatena |
sacet punaḥ śāriputra bodhisatvaḥ tricīvaraṃ parityajya yācanakaguruko bhaven na tenâlpêcchatâsevitā bhavet |
yas tu khalu punaḥ śāriputrâbhiniṣkrāntagṛhâvāso bodhisatvas tena dharmâsevitavyaḥ |
tan na tenâbhiyuktena bhavitavyam iti ||
anyathā hy ekasaṃgrahârthaṃ mahataḥ satvarāśes tasya ca satvasya bodhisatvâśayaparikarmântarāyān mahato 'rthasya hāniḥ kṛtā syād |
atâivôdārakuśalapakṣavivarjanatâpakṣālêty ucyate |
evaṃ tāvat tyāgapratiṣedhaḥ |
atyāgapratiṣedho 'pi ||
yathâryasāgaramatisūtre mahāyānântarāyeṣu bahulābhatā paṭhyate |
yo 'yaṃ vidhir ātmany uktaḥ so 'nyasminn api bodhisatve pratipādyêti kuto gamyate |
āryôgraparipṛcchāyāṃ deśitatvāt |
parakṛtyakāritaḥ svakāryaparityāgêti ||
tathâryavimalakīrtinirdeśe 'py uktaṃ |
saṃsārabhayabhītena kiṃ pratisartavyam |
āha |
saṃsārabhayabhītena mañjuśrīr bodhisatvena buddhamāhātmyaṃ pratisartavyaṃ |
āha |
buddhamāhātmyasthātukāmena kutra sthātavyaṃ |
āha |
buddhamāhātmye sthātukāmena sarvasatvasamatāyāṃ sthātavyaṃ |
āha |
sarva-
[ Cambridge MS f72a ---> ]
satvasamatāyāṃ sthātukāmena kutra sthātavyaṃ |
āha |sarvasatvasamatāyāṃ sthātukāmena sarvasatvapramokṣāya sthātavyam iti ||
tathā ca dharmasaṅgītau sārthavāho bodhisatvâha |
yo bhagavan bodhisatvaḥ sarvasatvānāṃ prathamataraṃ bodhim icchati nâtmanaḥ |
yāvad iyaṃ bhagavan dharmasaṅgītir iti ||
utsargād eva câsya svârthâbhāvaḥ siddhaḥ |
kiṃ tu satvârthahānibhayād ayogye satve subharaṃ nâropayati |
yatra tu satvârthahāniṃ na paśyati tatra svayaṃ kṛtam anyena vā jagad dhitam ācaritam iti
[ Bendall ed p146 ---> ]
ko viśeṣo |
yad ayam aparabodhisatvakuśalasiddhaye na svakuśalam utsṛjati |
atha svadurgatiduṣkha-d bibheti |
dvitīyasyâpi tad eva duṣkhaṃ |
atha tadduṣkhena me bādhā nâstîty upekṣate |
yathôktaiḥ sūtraiḥ sâpattiko bhavati ||
yathā ca ratnakūṭasūtre |
catvārême kāśyapa bodhisatvapratirūpakêty ārabhyôktaṃ |
ātmasukhârthiko bhavati na sarvasatvaduṣkha apanayanârthikêti ||
tasmād ugraparipṛcchāvidhinā pūrvavad ātmā garhaṇīyaḥ eṣā tu bodhisatvaśikṣā yathâryanirārambheṇa dharmasaṅgītisūtre nirdiṣṭā |
kathaṃ kulaputrāḥ pratipattisthīta veditavyāḥ |
āha |
yadā satveṣu na vipratipadyante |
āha |
kathaṃ satveṣu na vipratipadyante |
āha |
yan maitrīṃ ca mahākaruṇāṃ ca na tyajanti |
subhūtir āha |
katamā bodhisatvānāṃ mahāmaitrī |
āha |
yat kāyajīvitaṃ ca sarvakuśalamūlaṃ ca sarvasatvānāṃ niryātayanti na ca pratikāraṃ kāṅkṣanti |
āha |
katamā bodhisatvānāṃ mahākaruṇā |
yat pūrvataraṃ satvānāṃ bodhim icchanti nâtmanêti ||
atrâiva câha |
mahākaruṇāmūlāḥ sarvabodhisatvaśikṣêti |
avaśyaṃ ca bhagavatêdaṃ na nivāraṇīyaṃ |
anyatarabodhisatvârthe na
[ Cambridge MS f72b ---> ]
arthitvād avaśyaṃ tûpadiśatîti niścīyate |
yena dātur mahādakṣiṇīye mahârthadānān mahāpuṇyasāgaravistaro dṛśyate |
anyathā tu kevalam eva vighātino maraṇaṃ syāt ||
yat tu praśāntaviniścayaprātihāryasūtre deśitam |
yâiṣa te mahārāja varṣaśatasahasreṇa parivyayo 'tra praviṣṭaḥ sa sarvaḥ piṇḍīkṛtyâikasya bhikṣor yātrā bhaved evaṃ pratyekaṃ sarvabhikṣūṇāṃ |
yaś côddeśasvâdhyāyâbhiyukto bodhisatvaḥ sagauravo dharmaka-maḥ śraddhādeyam āhāraṃ parigṛhyâivaṃ cittam utpādayet |
anenâhaṃ dharmaparyeṣṭim āpatsyae iti |
asya kuśalasyâiṣa deyadharmaparityāgaḥ śatatamīm api kalāṃ nôpaitîti ||
tad gṛhasukhapaliśuddham adhikṛtyôktaṃ |
na tu pūrvôktavidhinā kaścid doṣaḥ ||
ukto samāsatā bhogarakṣā |
puṇyarakṣā vācyā |
tatra svârthavipākavaitṛṣṇyāc chubhaṃ saṃrakṣitaṃ bhavet ||
[ Bendall ed p147 ---> ]
yathôktaṃ nārāyaṇaparipṛcchāyāṃ |
sa nâtmahetoḥ śīlaṃ rakṣati |
na svargahetoḥ |
na śakratvahetoḥ |
na bhogahetoḥ |
nâiśvaryahetoḥ |
na rūpahetor na varṇahetor na yaśohetoḥ |
pe ||
na nirayabhayabhi-taḥ śīlaṃ rakṣati |
pe ||
evaṃ na tiryagyonibhayabhītaḥ śīlaṃ rakṣati |
anyatra buddhanetrīpratiṣṭhāpanāya śīlaṃ rakṣati |
yāvat sarvasatvahitasukhayogakṣemârthikaḥ śīlaṃ rakṣati ||
sâivaṃrūpeṇa śīlaskandhena samanvāgato bodhisatvo daśabhir dharmair na hīyate |
katamair daśabhiḥ |
yad uta na cakravartirājyāt parihīyate |
tatra ca bhavaty apramatto bodhipratikāṅkṣī buddhadarśanam abhikāṅkṣate |
evaṃ brahmatvād buddhadarśanâbhedyapratilambhād dharmaśravaṇān na parihīyate |
yāvad yathāśrutapratipattisaṃpādanāya bodhisatvasaṃvarasamādānān na parihīyate |
anāchedyaprati-
[ Cambridge MS f73a ---> ]
bhānāt sarvakuśaladharmaprārthanadhyānān na parihīyate ||evaṃ śīlaskandhapratiṣṭhito bodhisatvo mahāsatvaḥ sadā namaskṛto bhavati devaiḥ |
sadā praśaṃsito bhavati nāgaiḥ |
sadā namaskṛto bhavati yakṣaiḥ |
sadā pūjito bhavati gandharvaiḥ sadâpacāyitaś ca bhavati nāgêndrâsurêndraiḥ |
sadā sumānitaś ca bhavati brāhmaṇakṣatriya śreṣṭhigṛhapatibhiḥ |
sadâbhigamanīyaś ca bhavati paṇḍitaiḥ |
sadā samanvāhṛtaś ca bhavati buddhaiḥ |
śāstṛsaṃmataś ca bhavati sadevakasya lokasyânukampakaś ca bhavati sarvasatvānāṃ ||
pe ||
catasro gatīr na gacchati |
katamāś catasro |
yad utâkṣaṇagatiṃ na gacchaty anyatra satvaparipākāt |
buddhaśūnyabuddhakṣetraṃ na gacchati |
mithyādṛṣṭikulôpapattiṃ na gacchati |
sarvadurgatigatiṃ na gacchati ||
evaṃ pūrvôtsṛṣṭasyâpi puṇyasya kleśavaśāt punar*upādīyamānasya rakṣā kāryā |
puṇyadānād api yat puṇyaṃ tato 'pi na vipākaḥ prārthanīyo 'nyatra parârthāt |
kiṃ ca puṇyaṃ rakṣitukāmaḥ |
paścāt tāpaṃ na kurvīta ||
yathôktam ugraparipṛcchāyāṃ |
dattvā ca na vipratisāracittam utpādayitavyam iti ||
[ Bendall ed p148 ---> ]
pṛṣṭhadaurbalyād daurbalyaṃ |
vipratisārāt pāpavat puṇyasyâpi kṣayaḥ syād ity abhiprāyaḥ |
na ca kṛtvā prakāśayed |
anekaparyāyeṇa hi bhagavatā prachannakalyāṇatā |
vivṛtapāpatā varṇitā |
tatra vivṛtasay kṣayo gamyate |
pāpasya daurmanasyenâiva puṇyasya saumanasyenâpattiḥ satvârthaṃ nirāmiṣacittasya prakāśayataḥ ||
yathā ratnameghe vaidyadṛṣṭântenâtmôtkarṣo nirdoṣôktaḥ |
punaḥ puṇyarakṣā kāmo lābhasatkārabhītaḥ syād unnatiṃ varjayet sadā |
bodhisatvo prasannaḥ syād dharme vimatim utsṛjet ||
idaṃ ca ratnakūṭe 'bhihitaṃ |
caturbhiḥ kāśyapa dharmaiḥ samanvāgatasya bodhisatvasyôtpannôtpannāḥ
[ Cambridge MS f73b ---> ]
kuśalā dharmāḥ parihīyante |
yaiḥ caturbhir muktāḥ na vardhante kuśaladharmaiḥ |
katamaiś caturbhiḥ |
yad utâbhimānikasya lokâyatamantraparyeṣṭyā |
lābhasatkārâdhyavasitasya kulapratyavalokanena |
bodhisatvavidveṣâbhyākhyānena |
aśrutānām anirdiṣṭānāṃ ca sūtrântānāṃ pratikṣepeṇêti ||
āryasarvâstivādānāṃ ca paṭhyate |
paśyadhvaṃ bhikṣavâitaṃ bhikṣuṃ keśanakhastūpe sarvâṅgena praṇipatya cittam abhiprasādayantam |evaṃ bhadanta |
anena bhikṣavo bhikṣuṇā yāvatī bhūmir ākrāntâdharaśītiyojanasahasrāṇi yāvat kāñcanacakraṃ |
atrântare yāvantyā vālikās tāvanty- anena bhikṣuṇā cakravartirājyasahasrāṇi paribhoktavyāni |
yāvad athâyuṣmān upālir yena bhagavān tenâñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat |
yad uktaṃ bhagavatâsya bhikṣor evaṃ mahānti kuśalamūlāni |
kutrêmāni bhagavan kuśalamūlāni tanutvaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchanti |
nâham upāle evaṃ
[ Bendall ed p149 ---> ]
kṣatiṃ côpahatiṃ ca samanupaśyāmi |
yathā sabrahmacārī sabrahmacāriṇo 'ntike duṣṭacittam utpādayati |
atrôpāle imāni mahānti kuśalamūlāni tanutvaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchanti |
tasmāt tarhy upāle evaṃ śikṣitavyaṃ yad dagdhasthūṇāyām api cittaṃ na pradūṣayiṣyāmaḥ |
prāg eva savijñānake kāyêti ||
āryamañjuśrīvikrīḍitasūtre 'py āha |
pratighaḥ pratighêti kalpaśatôpacitaṃ kuśalamūlaṃ pratihanti tenôcyate pratighêti ||
āryagaṇḍavyūhasūtre ca samantasatvaparitrāṇy ojasaḥ striyā rātridevatayā pūrvâvadānaṃ kathayantyâbhihitaṃ |
te tenânyonyâvamanyanâsamuditenâkuśalamūlenâyuḥpramāṇād api parihīyante sma |
varṇād api balād api parihīyante smêti |
atra ca na kadācid unnatiḥ kāryêti pradarśanârthaṃ sadêty u-
[ Cambridge MS f74a ---> ]
cyate ||
lābhasatkāras tu kadācid abhyupagamyate 'pi |
yathôktaṃ āryaratnameghe |
iha kulaputra bodhisatvaḥ sumerumātram api ratnarāśiṃ labhamānaḥ pratigṛhṇāti |
pratyavaram api vastu pratilabhamānaḥ |
tat kasya hetoḥ |
tasyâivaṃ bhavati |
ete satvā matsariṇo lubdhā lobhâbhibhūtāḥ |
taddhetoḥ tatpratyayaṃ tannidānaṃ mahāvāriskandhâvaṣṭabdêva saṃsārasāgare unmajjanimajjanaṃ ku-
[ Bendall ed p150 ---> ]
rvanti |
tad eṣāṃ bhaviṣyati dīrgharātram arthāya hitāya sukhāya |
sarvaṃ pratigṛhya na svīkaroti |
na lobhacittam utpādayati |
anyatra sarvasatvasādhāraṇāṃ buddhadharmasaṃgheṣu kārāṃ karoti |
yathā duṣkhitānāṃ ca sarvasatvānām upajīvyaṃ karoti |taṃ ca dānapatiṃ samuttejayati saṃpraharṣayatîti ||
tathâtrâivôktaṃ |
tena ca dānena nônnato bhavatîti ||
punar atrâivâha |
yadi punar asya taddhetos tatpratyayaṃ tannidānaṃ kīrtiśabdaśloko bhavati tatra nônnāmajāto bhavati na mānajāto na madajātaḥ |
evaṃ câsya bhavati |
na cireṇa kālena yasya câyaṃ kīrtiślokaśabdaḥ samutthito yaiś ca samutthāpito yaś ca kīrtiśabdaślokas trayam apy etat sarveṇa sarvaṃ na bhaviṣyati |
tatra kaḥ paṇḍitajātīyo 'nityeṣu na ca sthiteṣu dharmeṣv adhruveṣv anāśvāsikeṣv anunayacittam utpādayed unnato bhaven mānadarpito vā |
evaṃ hi bodhisatvo lābhasatkārakīrtiśabdaślokeṣu sûpasthitasmṛtir viharatîti ||
punar āha |
caṇḍālakumārôpamāś ca loke viharanti nīcanīcena manasā |
mānamadadarpâdhigatāś ca bhavanti paiśunyasaṃjñāyāḥ satatasamitaṃ pratyupasthitatvād iti ||
punar apy uktaṃ |
iha kulaputrâbhiniṣkrāntagṛhavāsaḥ pravrajito bodhisatvo mṛtakasadṛśo 'haṃ mitrâmātya-
[ Cambridge MS f74b ---> ]
jñātisālohitānām iti nihatamāno bhavati |
vairūpyaṃ me 'bhyudgataṃ vivarṇāni ca me vāsāṃsi prāvṛtāny anyaś ca me ākalpaḥ saṃvṛttêti nihatamāno bhavati |
muṇḍaḥ pātrapāṇiḥ kulāt kulam upasaṃkramāmi bhikṣāhetor bhikṣānidānam iti nihatamāno bhavati |
nīcanīcena cittena caṇḍālakumārasadṛśena piṇḍāya carāmîti nihatamāno bhavati |
paiṇḍiliko 'smi saṃvṛtaḥ |
parapratibaddhā ca me jīvikêti nihatamāno bhavati |
avadhūtam avajñātaṃ pratigṛhṇāmîti nihatamāno bhavati |
ārādhanīyā me ācāryagurudakṣiṇīyêti nihatamāno bhavati |
saṃtoṣaṇīyā me sabrahmacāriṇo |
yad uta tena tenâcāragocarasamudācāreṇêti ni-
[ Bendall ed p151 ---> ]
hatamāno bhavati |
apratilabdhânubaddhadharmān pratipatsyae iti nihatamāno bhavati |
kruddhānāṃ vyāpannacittānāṃ satvānāṃ madhye kṣāntibahulo vihariṣyāmîti nihatamāno bhavatîti ||
āryasāgaramatisūtre 'py uktaṃ |
satkāyapariśuddhaś ca bhavati |
lakṣaṇasamalaṃkṛtagātramṛdutaruṇahastapādaḥ svavibhaktapuṇyaniṣyandagātro 'hīnêndriyaḥ sarvâṅgapratyaṅgaparipūrṇaḥ |
na ca rūpamadamatto bhavati |
na kāyamaṇḍanayogânuyuktaḥ |
sa kiyad dhīnānām api satvānāṃ rūpavikalānām apy avanamati praṇamati dharmagrāhyatām upādāyêti ||
punar atrâivôktaṃ |
syād yathâpi nāma bhagavan yadā mahāsāgaraḥ pratisaṃtiṣṭhate tadā nimne pṛthivīpradeśe saṃtiṣṭhate |
tasya nimnatvād alpakṛcchreṇa sarvanadyaś ca sarvapraśravaṇāni ca prapatanti |
evam eva bhagavan nirmānasya gurudakṣiṇīyagauravasya bodhisatvasyâlpakṛcchreṇa tāni gambhīrāṇi dharmasukhāni śro-
[ Cambridge MS f75a ---> ]
têndriyasyâbhāsam āgacchanti |
smṛtau câvatiṣṭhante |
tasmāt tarhi bhagavan yo bodhisatvo mānônnato bhavati mānastabdhaḥ na ca gurudakṣiṇīyebhyo 'vanamati na praṇamati veditavyaṃ bhagavan mārâṅkuśâviddho vatâyaṃ bodhisatvêti ||
āryalokôttaraparivarte côktaṃ |
daśêmāni bho jinaputra bodhisatvānāṃ mārakarmāṇi |
katamāni daśa |
yad idaṃ gurudakṣiṇīyâcāryamātāpitṛśramaṇabrāhmaṇasamyaggatasamyakpratipanneṣv agauravatā mārakarma |
dharmabhāṇakānāṃ viśiṣṭadharmâdhigatānām udāradharmadeśakānāṃ mahāyānasamārūḍhānāṃ nirvāṇapathavidhijñānāṃ dhāraṇīsūtrântarājapratilabdhānāṃ nâvanamati |
garvitastabdhaś ca bhavati |
dharmabhāṇake na gauravam utpādayati |
na śuśrūṣāṃ na citrīkāraṃ karoti |
mārakarma dharmaśravaṇasāṃkathye ca niṣaṇṇae udāradharmavege samutpanne dharmabhāṇakasya sādhukāraṃ na
[ Bendall ed p152 ---> ]
prayacchati mā kaścid asmin praśaṃsatîti mārakarma ||
abhimānaṃ côtpādyâtmānaṃ pratigṛhṇāti |
parāṃś ca na gṛhṇāti |
ātmajñatāṃ ca nâvatarati |
cittanidhyaptiṃ nôtpādayati |
mārakarma ||
adhimānaṃ côtpādyâjānann abudhyamāno varṇârhāṇāṃ pudgalānāṃ varṇaṃ praticchādayati |
avarṇaṃ bhāṣate |
na ca parasya guṇavarṇenâttamanā bhavati |
mārakarma ||jānāti ca |
ayaṃ dharmo 'yaṃ vinayo bhūtam idaṃ buddhavacanam iti |
pudgalavidveṣeṇa dharmavidveṣaṃ karoti |
saddharmaṃ pratikṣipati |
anyāṃś ca vigrāhayati |
mārakarma ||
uccamānasaṃ prārthayate parihāradharmaṃ na mārgayati |
parôpasthānaṃ so 'bhiyāti |
abhinandati |
vṛddhasthavirāṇāṃ ciracaritabrahmacaryāṇāṃ na pratyupatiṣṭhate na ca pratyudgacchati |
mārakarma ||
bhṛkuṭīmukhaḥ khalu punar bhavati |
na smitamukhaḥ |
na khila madhuravacanaḥ |
sadā kaṭhinacittaś chidrânveṣī ||
avatāraprekṣī |
mā-
[ Cambridge MS f75b ---> ]
rakarma ||
abhimānaṃ ca patitvā paṇḍitān nôpasaṃkrāmati |
Original text: Śikṣāsamuccaya · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0