Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śikṣāsamuccaya (another edition) · Part 221240

pe |
syāt khalu punaḥ kauśika trisāhasramahāsāhasrasya lokadhātoḥ palâgreṇa tulyamānasasya pramāṇam udgrahītuṃ |
na tv eva kauśika bodhisatvasya mahāsatvasya teṣām anumodanāsahagatānāṃ cittôtpādānāṃ puṇyapramāṇaṃ grahītuṃ ||evam ukte śakro devānām indro bhagavantam etad avocat |
mārâdhiṣṭhitās te bhagavan satvā veditavyā |
ye bodhisatvānāṃ mahāsatvānāṃ prathamacittôtpādam upādāya yāvad anuttarāṃ samyaksaṃ-
[ Cambridge MS f140a ---> ]
bodhim abhisaṃbuddhānām evam aprameyam anumodanāsahagataṃ puṇyam iti na śṛṇvanti na jānanti |
tām anumodanāṃ na samanvāharanti |
mārapakṣikās te bhagavan satvā bhaviṣyanti ||bhagavān āha |
pe |
yaiḥ kauśika kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś cême cittôtpādânumoditā bodhisatvayānikair vā pratyekabuddhayānikair vā śrāvakayānikair vā |
te kṣipraṃ tathāgatān arhataḥ samyaksaṃbuddhān ārāgayiṣyanti || bhagavān āha ||evaṃ tair anumodanāsahagataiś cittôtpādakuśalamūlair yatra yatrôpapatsyante tatra tatra satkṛtāś ca bhaviṣyanti gurukṛtāś ca mānitāś ca pūjitāś cârcitāś câpacāyitāś ca bhaviṣyanti |
na ca te 'manâpāni rūpāṇi drakṣyanti |
na ca te 'manâpān śabdān śroṣyanti |
evaṃ na gandhān na rasān na spraṣṭavyān sprakṣyanti na ca teṣām apāyeṣûpapattiḥ pratikāṅkṣitavyā svargôpapattis teṣāṃ pratikāṅkṣitavyā |
tat kasya hetoḥ |
tathā hi taiḥ satvaiḥ sarvasatvasukhâvahanāni asaṃkhyeyānāṃ satvānāṃ kuśalamūlāny anumoditāni yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhyâprameyâsaṃkhyeyān satvān parinirvāpayiṣyantîti ||punar atrâivâha |
ye subhūte gaṅgāna-
[ Cambridge MS f140b ---> ]
dīvālikôpameṣu trisāhasramahāsāhasreṣu lokadhātuṣu sarvasatvās te sarve 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ pratitiṣṭheyur anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prati-
[ Bendall ed p315 ---> ]
ṣṭhāya gaṅgānadīvālikāsamān kalpān upalambhasaṃjñinaś catvāri dhyānāni samāpadyeran |
yaś ca bodhisatvo mahāsatvo 'nayā prajñāpāramitayôpāyakauśalyena ca parigṛhītâtītânāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ śīlasamādhiprajñāvimuktivimuktijñānadarśanaskandhaṃ |
śrāvakānāṃ pratyekabuddhānām api śīlasamādhiprajñāvimuktivimuktijñānadarśanaskandhaṃ sarvam ekato 'bhisaṃkṣipya piṇḍayitvā tulayitvā niravaśeṣam anumodetâgrayânumodanayā jyeṣṭhayā śreṣṭhayā varayā pravarayā praṇītayôttarayā niruttarayôttarôttarayâsamayâsamasamayâpratisamayânumodanayânumodyânumodanāsahagataṃ [[DOUBT]] puṇyakriyāvastv anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati |
asya subhūte 'numodanāsahagatasya puṇyakriyāvastuno 'sau pūrvakâupalambhikānāṃ bodhisatvānāṃ caturdhyānamayaḥ puṇyâbhisaṃskāraḥ śatatamīm api kalāṃ nôpaiti yāvad upaniṣada-
m api na kṣamatae iti ||ayam eva nayaḥ pariṇāmanāyām uktaḥ |
athavâgrapariṇāmanayā pariṇāmitatvāt sarvapuṇyānām asya buddhatvāya satkṛtapraṇidhibuddhatvam eva syāt |
ataḥ kā parā puṇyavṛddhiḥ |
tad dhy aśeṣasatvamokṣakṛtapuṇyajñānôpetaṃ nirvikalpaṃ ca ||
adhyeṣaṇāyās tv anuśaṃsâryôgraparipṛcchāyām uktā dharmagrāhyatām upādāyâprameyâsaṃkhyeyeṣu buddhakṣetreṣv āyuḥ parirakṣaṇāyêti ||
āryaśikṣāsamuccaye vandanâdyanuśaṃsā saptadaśaparicchedaḥ samāptaḥ ||
ratnatrayânusmṛtir nāmâṣṭādaśaḥ paricchedaḥ ||
uktā bhadracaryāvidhinā puṇyavṛddhiḥ |
asyāś câyam aparo hetuḥ |
yo 'yaṃ śraddhâdīnāṃ sadâbhyāsaḥ ||yathôktam āryatathāgataguhyasūtre |
catvārême mahārāja dharmā mahāyānasaṃprasthitānāṃ viśeṣagāmitāyai saṃvartante 'parihāṇāya ca |
katame catvāraḥ |
śraddhā mahārāja viśeṣagāmitāyai saṃvartate 'parihāṇāya |
tatra katamā śraddhā |
yayā śraddhayâryān upasaṃkrāmati |

akaraṇīyaṃ ca na karoti ||gauravaṃ mahārāja viśeṣagāmitāyai saṃvartate |
yena gauraveṇa subhāṣitaṃ śṛṇoti śuśrūṣate 'virahitaśrotraś ca dharmaṃ śṛṇoti ||nirmānatā mahārāja viśeṣagāmitāyai saṃvartate |
yayā nirmānatayâryāṇām abhinamati praṇamati namasyati ||vīryaṃ mahārāja viśeṣagāmitāyai saṃvartate 'parihāṇāya |
yena vīryeṇa kāyalaghutāṃ cittalaghutāṃ-
[ Cambridge MS f141b ---> ]
ca pratilabhate sarvakāryāṇi côttārayati ||ime mahārāja catvārêti ||eṣāṃ śraddhâdīnāṃ sadâbhyāsaḥ kāryaḥ |
athavânyeṣāṃ śraddhâdīnāṃ ||
yathâhâryâkṣayamatisūtre pañcêmānîndriyāṇi |
katamāni pañca |
śraddhêndriyaṃ vīryêndriyaṃ smṛtîndriyaṃ samādhîndriyaṃ prajñêndriyam iti ||tatra katamā śraddhā |
yathā śraddhāyāś caturo dharmān abhiśraddadhāti |
katamāṃś caturaḥ |
saṃsārâvacarīṃ laukikīṃ samyagdṛṣṭiṃ śraddadhāti |
sa karmavipākapratiśaraṇo bhavati |
yad yat karma kariṣyāmi tasya tasya karmaṇaḥ phalavipākaṃ pratyanubhaviṣyāmîti |
sa jīvitahetor api pāpaṃ karma na karoti |
bodhisatvacārikām abhiśraddadhāti |
taccaryāpratipannaś cânyatra
[ Bendall ed p317 ---> ]
yāne spṛhāṃ nôtpādayati |
paramârthanītârthaṃ gambhīrapratītyasamutpādanairātmyaniḥsatvanirjīvaniḥpudgalavyavahāraśūnyatānimittâpraṇihitalakṣaṇān sarvadharmān śrutvā śraddadhāti |
sarvadṛṣṭikṛtāni ca nânuśete sarvabuddhadharmān balavaiśāradyaprabhṛtīṃś ca śraddadhāti |
śraddhāya ca vigatakathaṃkathas tān buddhadharmān samudānayati |
idam ucyate śraddhêndriyam ||tatra katamad vīryêndriyaṃ |
yān dharmān śraddhêndriyeṇa śraddadhāti tān dharmān vīryêndriyeṇa samudānayatîdam ucyate vīryêndriyaṃ ||
tatra katamat smṛtîndriyaṃ |
yān dharmān vīryêndriyeṇa samudānayati tān dharmān
[ Cambridge MS f142a ---> ]
smṛtîndriyeṇa na vipraṇāśayati |
idam ucyate smṛtîndriyam ||tatra katamat samādhîndriyaṃ |
yān dharmān smṛtîndriyeṇa na vipraṇāśayati tān samādhîndriyeṇâikâgrīkarotîdam ucyate samādhîndriyaṃ ||tatra katamat prajñêndriyam |yān dharmān samādhîndriyeṇâikâgrīkaroti tān prajñêndriyeṇa pratyavekṣate pratividhyati |
yad eteṣu dharmeṣu pratyātmajñānam aparapratyayajñānam idam ucyate prajñêndriyaṃ ||evam imāni pañcêndriyāṇi sahitāny anuprabaddhāni sarvabuddhadharmān paripūrayanti |
vyākaraṇabhūmiṃ câpyayantîti ||śraddhâdīnāṃ balānāṃ sadâbhyāsaḥ kāryaḥ |
yathôktam āryaratnacūḍasūtre |
tatra katamat kulaputra bodhisatvasya balacaryāpariśuddhiḥ |
yad ebhir evêndriyair upastabdho 'navamardyo bhavati sarvamāraiḥ |
asaṃhāryo bhavati śrāvakapratyekabuddhayānābhyāṃ |
avinivartyo bhavati mahāyānāt |
durdharṣo bhavati sarvakleśaiḥ |
dṛḍho bhavati pūrvapratijñāsu |

tṛpto bhavati cittena |
balavān bhavati kāyena |
gupto bhavatîndriyaiḥ |
duḥparājayo bhavati tīrthikaraiḥ |
ity ādi ||
evaṃ tāvac chraddhâdīnāṃ sadâbhyāsaḥ puṇyavṛddhaye ||
kā maitrī ||
yathâha candrapradīpasūtre |
[ Bendall ed p318 ---> ]
yāvanti pūjā bahuvidhâprameyā yā kṣetrakoṭī-
[ Cambridge MS f142b ---> ]
n ayutabimbareṣu |
tāṃ pūjakṛtvā puruṣavareṣu nityaṃ saṃkhyākalāpo na bhavati maitracitta |
iti ||kā buddhâdyanusmṛtiḥ ||
tatra rāṣṭrapālasūtre saṃvarṇitā |
vandāmi te kanakavarṇanibhā varalakṣaṇā vimalacandramukhā |
vandāmi te 'samajñānaparā sadṛśo na te 'sti tribhave virajā ||
mṛdu cāru snigdha śubha keśa nakhā girirājatulya tava côṣṇir iha |
nôṣnīṣam īkṣitu tavâsti samo vibhrājate bhruvi tavôrṇa mune ||kundênduśaṅkhahimaśubhranibhā nīlôtpalâbhaśubhanetravarā |
kṛpayêkṣase jagad idaṃ hi yayā vandāmi te vimalanetra jina ||jihvā prabhūta tanu tāmranibhā vadanaṃ ca chādayasi yena svakaṃ |
dharmaṃ vadan vinayase ca jagat vandāmi te madhurasnigdhagirā ||
daśanāḥ śubhāḥ sudṛḍha vajranibhāḥ triṃśaddaśa apy aviralāḥ sahitāḥ |
kurvan smitaṃ vinayase ca jagat vandāmi te madhurasatyakathā ||
rūpeṇa câpratisamo 'si jinaḥ prabhayā ca bhāsayasi kṣetraśatān |
brahmêndrapālajagato bhagavan jihmībhavanti tava te prabhayā ||
[ Bendall ed p319 ---> ]
eṇeya jaṅgha bhagavann asamā gajarājabarhimṛgarājagato |
īkṣan vrajasy api yugaṃ bhagavan saṃkampayan dharaṇiśailataṭān ||
[ Cambridge MS f143a ---> ]
kāyaś ca lakṣaṇacito bhagavan sūkṣma chavī kanakavarṇanibhā |
nêkṣañ jagad vrajati tṛptim idaṃ rūpaṃ tavâpratimarūpadhara ||
tvaṃ pūrvakalpaśatacīrṇatapāḥ tvaṃ sarvatyāgadamadānarataḥ |
tvaṃ sarvasatvakṛpamaitramanāḥ vandāmi te paramakāruṇikam ||tvaṃ dānaśīlanirataḥ satataṃ tvaṃ kṣāntivīryanirataḥ sudṛḍhaḥ |
tvaṃ dhyānaprajñaprabhatejadharo vandāmi te 'samajñānadhara ||
tvaṃ vādisūra kugaṇapramathī tvaṃ siṃhavan nadasi parṣadi ca |
tvaṃ vaidyarāja trimalântakaro vandāmi te paramaprītikara ||vākkāyamānasaviśuddha mune tribhaveṣv aliptajalapadmam iva |
tvaṃ brahmaghoṣakalaviṅkaruto vandāmi te traibhavapāragatam ||māyôpamaṃ jagad imaṃ bhavatā naṭaraṅgasvapnasadṛśaṃ viditaṃ |
nâtmā na satva na ca jīvagatī dharmā marīcidakacandrasamāḥ ||śūnyāś ca śāntânutpādanayaṃ avijānad eva jagad udbhramati |
teṣām upāyanayayuktiśataiḥ avatārayasy atikṛpālutayā ||
[ Bendall ed p320 ---> ]

rāgâdibhiś ca bahurāgaśataiḥ saṃbhrāmitaṃ satata vīkṣya jagat |
vaidyôpamo vicarase 'pratimo parimocayan sugata satvaśatān ||
jātījarāmaraṇaśoka-
[ Cambridge MS f143b ---> ]
hataṃ priyaviprayogaparidevaśataiḥ |
satatâturaṃ jagad avekṣya mune parimocayan vicarase kṛpayā ||
rathacakravad bhramati sarvajagat tiryakṣu pretaniraye sugatau |
mūḍhâdeśikânāthagatāḥ tasya pradarśayasi mārgavaraṃ ||
ye te babhūvu purimāś ca jināḥ dharmêśvarā jagati cârthakarāḥ |
ayam eva taiḥ prakathitâryapatho yad deśayasy api vibho 'pratimaḥ ||
snigdhaṃ hy akarkaśa manojña varaṃ brahmâdhikaṃ paramaprītikaraṃ |
gandharvakinnaravarâpsarasām abhibhūya tāṃ giram udāharase ||satyârjavâkṣayam upāyanayaiḥ pariśodhitāṃ giram anantaguṇāṃ |
śrutvā hi yāṃ niyutasatvaśatāḥ yānatrayeṇa janayanti śamam ||tava pūjayā sukham anekavidham divyaṃ labhanti manujeṣu tathā |
āḍhyo mahādhana mahāvibhavo bhavate jagaddhitakaro nṛpatiḥ ||balacakravarty- api ca dvīpapatiḥ jagad āvṛṇoti daśabhiḥ kuśalaiḥ |
ratnāni sapta labhate suśubhā tvayi saṃprasādajanako 'pratimaḥ ||
[ Bendall ed p321 ---> ]
brahmâpi śakrâpi lokapatiḥ bhavate ca saṃtuṣiṭa devapatiḥ |
paranirmito 'pi ca sa yāmapatiḥ tvatpūjayā bhavati câpi jinaḥ ||evaṃ hy amogha tava pūjā kṛtā saṃdarśanaṃ-
[ Cambridge MS f144a ---> ]
śravaṇam apy asamaṃ |
bhavate jagad vividhaduḥkhaharaṃ spṛśate padaṃ ca paramaṃ virajaṃ ||mārgajña mārgakuśalā bhagavan kupathān nivārayasi lokam imaṃ |
kṣeme śive viraji āryapathe pratiṣṭhāpayasi jagad bhagavan ||puṇyârthikasya tava puṇyanidhe satatâkṣayā bhavati puṇyakriyā |
bahukalpakoṭiṣu na yāti kṣayaṃ yāvad dhi na spṛśati bodhi varāṃ ||
pariśuddhakṣetra labhate ruciraṃ parinirmitâbha sada prītikaraṃ |
śuddhāś ca kāyavacasā manasā satvā bhavanty api ca kṣetravare ||ity evam ādiguṇa nâikavidhān labhate jinârcanakṛtān manujaḥ |
svargâpavarga manujeṣu sukhaṃ labhate ca puṇyanidhi sarvajage ||
kīrtiyaśaś ca prasṛtaṃ vipulaṃ tava sarvadikṣu bahukṣetraśatān |
saṃkīrtayanti sugatāḥ satataṃ tava varṇamāla pariṣatsu jināḥ ||vigatajvarā jagati mokṣakarāḥ priyadarśanâsamakāruṇikāḥ |
śāntêndriyā śamaratā bhagavan vandāmi te naravarapravara ||
[ Bendall ed p322 ---> ]
labdhâbhijña jina pañca mayā gagane sthitena te niśamya giram |
bhavitâsmi vīra sugatapratimo vibhajiṣya dharmam amalaṃ jagataḥ ||stutvâdya sarvaguṇapāragataṃ naradevanāgamahitaṃ sugataṃ |
puṇyaṃ yad arjitam idaṃ-
[ Cambridge MS f144b ---> ]
vipulaṃ jagad āpnuyād api ca buddhapadam |iti ||
athavā yathâryadharmasaṃgītisūtre kathitaṃ |
punar aparaṃ buddhā bhagavanto mahāpuṇyajñānasaṃbhārā mahāmaitrīmahākaruṇāgocarā mahāsatvarāśeḥ trāṇabhūtā mahābhaiṣajyaśalyahartāraḥ sarvasatvasamacittânityasamādhigocarāḥ saṃsāranirvāṇavimuktā yāvat satvānāṃ mātāpitṛkalpāḥ samānamaitracittāḥ |
pe ||
sarvalokânabhibhūtāḥ sarvalokasyâlokabhūtā mahāyogayogino mahâtmāno mahājanaparivārā viśiṣṭajanaparivārânivāritadarśanaśravaṇaparyupāsanāḥ svasukhanirapekṣāḥ paraduṣkhapraśamanapriyā dharmapriyā dharmadharā dharmâhārā dharmabhiṣajo dharmêśvarā dharmasvāmino dharmadānapatayo nityatyāgâbhiratā nityâpramattā nityavivekâbhiratāḥ sarvatra tīrthasetubhūtā mahārājamārgaprakhyā yāvad asecanakadarśanā buddhā bhagavanta |
evaṃ tān anusmarati |

evaṃ ca tān anusmṛtya tadguṇapariniṣpattyarthaṃ smṛtim upasthāpayatîti ||
tad ucyate buddhânusmṛtir iti ||
atrâiva dharmânusmṛtim āha |
iha bodhisatvasyâivaṃ bhavati |
yae ete buddhā bhagavanto 'nantâparyantaguṇâite dharmajā dharmapadā dharmanirmitā dharmâdhipateyā dharmaprabhā dharmagocarā dharmapratiśaraṇā dharmaniṣpannāḥ |
peyālaṃ ||
yāny api laukikāni lokôttarāṇi ca sukhāni santi |
[ Bendall ed p323 ---> ]
tāny api dharma-
[ Cambridge MS f145a ---> ]
jāni dharmaniṣpannāni |
tasmān mayā bodhyarthikena dharmagurukeṇa bhavitavyaṃ |
dharmagauraveṇa dharmapratiśaraṇena dharmaparāyaṇena dharmasāreṇa dharmânva ... dharmapratipannena |
itîyam ucyate bodhisatvasya dharmânusmṛtiḥ ||
punar aparaṃ bodhisatvasyâivaṃ bhavati |
samo hi dharmaḥ samaḥ satveṣu pravartate |
dharmo hīnamadhyaviśiṣṭânapekṣyaḥ pravartate |
tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |
na dharmo sukhaprekṣikayā pravartate |
apakṣapatito hi dharmaḥ |
tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |na dharmaḥ kālam apekṣya pravartate |ākāliko hi dharmaḥ |
aihipaśyikaḥ |
pratyātmavedanīyaḥ |tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |na dharmôdāre pravartate hīneṣu na pravartate |
anunnāmâvanāmo hi dharmaḥ |tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |na dharmaḥ śuddheṣu pravartate kṣateṣu na pravartate |
utkarṣâpakarṣâpagato hi dharmas tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |na dharmâryeṣu pravartate pṛthagjaneṣu na pravartate |
kṣetradṛṣṭivigato hi dharmaḥ |
tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |
na dharmo divā pravartate rātrau na pravartate |
rātryāṃ vā pravartate divā na pravartate |
sadâdhiṣṭhito hi dharmaḥ |
tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyam |
na dharmo vinayavelām atikrāmati |
na dharmasya kvacid vilambaḥ |
tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyam |
na dharmasyônatvaṃ na pūrṇatvam aprameyâsaṃkhyeyo hi dharmâkāśavan na kṣīyate na vardhate |
tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |
na dharmaḥ satvai rakṣyate |
dharmaḥ satvān rakṣati |
tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |na dharmaḥ śaraṇaṃ paryeṣate |dharmaḥ sarvalokasya śaraṇaṃ |tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |na dharmasya kvacit pratighāto* |apratihatalakṣaṇo hi dharmaḥ |
[ Bendall ed p324 ---> ]

tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyaṃ |na dharmo 'nuśayaṃ vahati |
niranuśayo hi dharmaḥ |tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyam |
na dharmaḥ saṃsārabhayabhīto na nirvāṇânunītaḥ |
sadā nirvikalpo hi dharmaḥ |tathā mayā dharmasadṛśacittena bhavitavyam |evaṃ bodhisatvo dharmavad dharme smṛtim upasthāpayati |
tad ucyate dharmânusmṛtir iti ||atrâivâha |
saṃgho hi dharmavādī dharmacaraṇo dharmacintako dharmakṣetraṃ dharmadharo dharmapratiśaraṇo dharmapūjako dharmakṛtyakārī dharmagocaro dharmacāritrasaṃpannaḥ |
svabhāvaṛjukaḥ svabhāvaśu-
[ Cambridge MS f146a ---> ]
ddhaḥ sânukrośo dharmânukāruṇikaḥ sadā vivekagocaraḥ |
sadā dharmaparāyaṇaḥ sadā śuklakārîty ādi ||
tatra bodhisatvasya saṃgham anusmarataḥ evaṃ bhavati |
yae ete saṃghasya bhūtā guṇâite mayâtmanaḥ sarvasatvānāṃ ca niṣpādayitavyêti ||yathâryavimalakīrtinirdeśe bodhisatvaguṇôktās tathā saṃghânusmṛtir bhāvyā |
sarvasatvāna ye rūpā rutaghoṣāś cêritāḥ |
ekakṣaṇena darśenti bodhisatvā viśāradāḥ ||
te jīrṇavyādhitā bhonti bodhisatvā mṛtam ātmāna darśayī |satvānāṃ paripākāya māyādharma vikrīḍitāḥ ||kalpôddāhaṃ ca darśenti uddahitvā vasuṃdharām |
nityasaṃjñina satvānām anityam iti darśayī ||satvaiḥ śatasahasrebhir ekarāṣṭre nimantritāḥ |
sarveṣāṃ gṛha bhuñjanti sarvān nāmanti bodhaye ||
ye kecin mantravidyā vā śilpasthānā bahuvidhāḥ |
sarvatra pāramiprāptāḥ sarvasatvasukhâvahāḥ ||
[ Bendall ed p325 ---> ]
yāvanto loka pāṣaṇḍāḥ sarvatra pravrajanti te |
nānādṛṣṭigataṃ prāptāṃs te satvān paripācati || candrā vā bhonti sūryā vā śakrabrahmaprajêśvarāḥ |
bhavanti āpas tejaś ca pṛthivī mārutas tathā ||
rogântarakalpeṣu bhaiṣajyaṃ bhonti uttamāḥ |
yena te satva mucyante sukhī bhonti a-
[ Cambridge MS f146b ---> ]
nāmayāḥ ||durbhikṣântarakalpeṣu bhavantī pānabhojanam |kṣudhāpipāsām apanīya dharmaṃ deśenti prāṇinām ||
śastrântarakalpeṣu maitrīdhyāyī bhavanti te |
avyāpāde niyojenti satvakoṭiśatān bahūn ||mahāsaṃgrāmamadhye ca samapakṣā bhavanti te |
sandhisāmagri rocenti bodhisatvā mahābalāḥ ||
ye câpi nirayāḥ kecid buddhakṣetreṣv acintiṣu |
saṃcintya tatra gacchanti satvānāṃ hitakāraṇāt ||yāvantyā gatayaḥ kāścit tiryagyonau prakāśitāḥ |
sarvatra dharmaṃ deśenti tenôcyanti nāyakāḥ ||kāmabhogāṃś ca darśenti dhyānaṃ ca dhyāyināṃ tathā |
vidhvasta māraṃ kurvanti avatāraṃ na denti te ||
agnimadhye yathā padmam abhūtaṃ taṃ vinirdiśet |
evaṃ kāmāṃś ca dhyānaṃ câbhūtaṃ te vidarśayī ||
[ Bendall ed p326 ---> ]
saṃcintya gaṇikāṃ bhonti puṃsām ākarṣaṇāya te |
rāgâṅku saṃlobhya buddhajñāne sthāpayanti te ||grāmikāś ca sadā bhonti sârthavāhāḥ purohitāḥ |
agrâmātyâtha câmātyaḥ [[DOUBT]] satvānāṃ hitakāraṇāt ||

daridrāṇāṃ ca satvānāṃ nidhānā bhonti akṣayāḥ |
teṣāṃ dānāni datvā ca bodhicittaṃ janenti te ||
mānastabdheṣu satveṣu mahānagnā bhavanti te |
sarvamānasam udghātaṃ bodhiṃ prārthenti uttamām ||bhayârditānāṃ satvānāṃ saṃtiṣṭhante 'grataḥ sadā |
abhayaṃ teṣu datvā ca paripācenti bodhaye ||pañcâbhijñāś ca te bhūtvā ṛṣayo brahmacāriṇaḥ |
śīle satvān niyojenti kṣāntisauratyasaṃyame ||upasthānagurūn satvān paśyantîha viśāradāḥ |
ceṭā bhavanti dāsā vā śiṣyatvam upayānti ca ||yena yenâiva câṅgena satvo dharmarato bhavet |
darśenti hi kriyāḥ sarvā mahôpāyasuśikṣitāḥ ||
[ Bendall ed p327 ---> ]
yeṣām anantā śikṣā hi anantaś câpi gocaraḥ |
anantajñānasaṃpannânantaprāṇimocakāḥ ||
na teṣāṃ kalpakoṭībhiḥ kalpakoṭiśatair api |
buddhair api vadadbhis tu guṇântaḥ suvaco bhaved |
iti ||yathâryaratnôlkādhāraṇyāṃ bodhisatvaguṇôktās tathā bhāvayitavyāḥ |
raśmi pramuñciya mālyaviyūhā mālyavataṃsaka mālya vitānāḥ |
mālyavicinnavikīrṇasamantāḥ te jinapūja karonti mahâtmā ||raśmi pramuñciya cūrṇaviyūhā cūrṇavataṃsaka cūrṇavitānāḥ |
cūrṇavicitravikīrṇa samantān te jinapūja karonti maha-ātmā ||raśmi pramuñciya padmaviyūhā padmavataṃsaka padmavitānā |
padmavicitravikīrṇasamantān te jinapūja karonti mahâtmā ||raśmi pramuñciya hāraviyūhā hāravataṃsaka hāravitānā |
[ Cambridge MS f147b ---> ]
hāravicitravikīrṇasamantān te jinapūja karonti mahâtmā ||raśmi pramuñciya dhvajâgraviyūhā te dhvaja pāṇḍuralohitapītāḥ |
nīlam aneka patāka vicitrā ||dhvaja samalaṃkarite jinakṣetrāḥ te maṇijālavicitraviyūhā |
paṭṭa patāka pralambita dāmā kiṅkiṇijāla jinasvaraghoṣān ||chatra dharenti tathāgatamūrdhne te yathâikajinasya karonti |
pāṇitalāt tu acintiyapūjāṃ evam aśeṣatasarvajinānāṃ ||
eṣa samādhi vikurva ṛṣīṇāṃ te jagasaṃgrahajñānavikurvā |
agrasamādhyabhinirharamāṇāḥ sarvakriyôpacāra sukhebhiḥ ||
[ Bendall ed p328 ---> ]
satva vinenti upāyasahasraiḥ keci tathāgatapūjamukhena |
dānâcinti atyāgamukhena sarvadhutaṃguṇaśīlamukhena ||akṣayakṣānti akṣobhyamukhena keci vrataṃ tapavīryamukhena |
dhyāna praśānti vihāramukhena svarthaviniścayaprajñamukhena ||sarvôpāya sahasramukhena brahmavihārâbhijñamukhena |
saṃgrahavastu hitâiṣimukhena puṇyasamuccaya jñānamukhena ||satyapratītya vimokṣamukhena keci balêndriyamārgamukhena |
śrāvakayānavimuktimukhena pratyayayānaviśuddhimukhena ||uttamayānavikurvamu-
[ Cambridge MS f148a ---> ]
khena kecid anityataduṣkhamukhena |
keci nirātmanijīvamukhenâśubhata saṃjñivirāgamukhena ||śāntanirodhasamādhimukhena yātuka caryamukhā jagatī ye |yātuka dharmamukhāḥ pratiyantaḥ te tu samantavimokṣamukhena ||satva vinenti yathâśaya loke ye tu samantavimokṣamukhena |
satva vinenti yathâśaya loke teṣa nimitta na śakya grahītuṃ ||kenacid eṣa samādhivikurvāḥ tena tivyūhata [[DOUBT]] agrasamādhiḥ |
sarvajagatparipācanulomā sarvaratī mukhaprītipraharṣāḥ ||cintiya darśayi sarva vinenti yatra durbhikṣa sudurlabha sarvaṃ |
ye pariṣkāra sukhâvaha loke tatra ca sarvabhiprāyakriyābhiḥ ||dātu dadanti karonti jagârthaṃ te varabhojanapānarasâgraiḥ |vastranibandhanaratnavicitraiḥ rājyadhanâtmapriyaiḥ parityāgaiḥ ||
[ Bendall ed p329 ---> ]
dānadhimukti jagad vinayanti te varalakṣaṇacitritagātrā |
uttamâbharaṇā varadhīrāḥ mālyavibhūṣitagandhanuliptā ||rūpa vidarśiya satva vinenti darśana prītipraharṣaratānāṃ |

te vararūpasurūpasumedhāḥ uttamarūpa nidarśayamānāḥ ||rūpadhimukti jagad vinayanti te madhuraiḥ kalaviṅkarutebhī |
kokilahaṃsakuṇālaraveṇa dundubhikinnarabrahmarutena deśayi sarvadhimuktiṣu dharmam || ye catur evâśīti sahasrā yebhi jinā jagato 'rtha karonti |
tebhita dharmaprabhedamukhebhiḥ satva vinenti yathâśaya loke ||te sukhaduṣkhasahāya karonti arthânarthasahāyaka bhontī |
sarvakriyāsu sahāya bhavitvā satva vinenti sahāyamukhena ||duṣkhôpadravasatkṛtadoṣān te tu sahanti sahāyanidānās |
tebhi sahāya sahantiya pīḍāṃ sarvajagasya hitāya sukhāya ||yatra na niṣkramaṇaṃ na ca dharmo jñāyati raṇyagato na ca mokṣaḥ |
tatra tu rājyasamṛddhisahāya niṣkramaśāntamanâniketāḥ ||
[ Bendall ed p330 ---> ]
te gṛhabandhanatṛṣṇaniketāt sarvajagatparimocanahetoḥ |
sarvata kāmaratī aniketā niṣkramamoks.a prabhāvayamānāḥ ||te daśa carya prabhāvayamānâcari dharma mahāpuruṣāṇāṃ |
sarvam aśeṣata carya ṛṣīṇāṃ bhāvayamāna karonti jagârthaṃ ||yatr amitâyuṣa satva bhavantī saukhyasamarpitamandakileśāḥ |
tatra jarârdita vyādhinapṛṣṭā darśayi mṛtyuvaśaṃ avaśâtmā ||rāgapradīpitu doṣapradīptaṃ mohamahâgnipradīpitu lokam |
prajvalitaṃ jaravyādhitamṛtyu loka nidarśayi satva vinenti ||daśabalaiś caturvaiśāradyair aṣṭadaśair api dharmaviśeṣaiḥ |
buddhamahâtma tu sūcayamānāḥ buddhaguṇebhi karonti jagârtham ||
te câdeśa ṛddhyanuśāstī rūpadhiṣṭhānabalena samantāt |
darśayamāna tathāgata ṛddhī ṛddhivikurvita satva vinenti ||te vividhehi upāyanayehi loka-
[ Cambridge MS f149a ---> ]
vicāri karonti jagârthaṃ |
loki alipta jale yatha padmaṃ prītiprasādakarā vicaranti ||
kāvyakarāḥ kavirāja bhavantī te naṭanartaka jhallakamallāḥ |
utkuṭaśobhikahārakanṛtyā māyakarāḥ pṛthu rūpanidarśī ||
[ Bendall ed p331 ---> ]
grāmika nāyaka sārathi bhontī sârthika śreṣṭhika gṛhapati bhonti |
rājâmātya purohitadūtā vaidyaviśāradaśāstravidhijñāḥ || te 'ṭavīṣu mahādruma bhontī auṣadhâkṣayaratnanidhānāḥ |
cintamaṇi druma kāmadadāś ca deśikôtpathamārgagatānāṃ ||arcciya santu tu loka viditvā karmavidhīṣu ajānaka satvāḥ |
te kṛṣikarmaprayogavaṇijyā śilpivicitra prabhāvayi loke ||ye 'viheṭhâhiṃsaprayogaḥ sarvasukhâvahavijñapraśastāḥ |
vidyabalâuṣadhi śāstravicitrāḥ sarva prabhāvita tebhi ṛṣībhiḥ ||ye ṛṣiṇāṃ caraṇāḥ paramâgrā yatrâdhimukta sadevaku lokaḥ |
ye vrataduṣkara ye tapaśreṣṭhāḥ sarvi prabhāvita tebhi vidūbhiḥ ||te carakāḥ parivrājaka tīrthyāḥ tāpasagotamamonacarāṇām |
nagnâcelaguruśramaṇānāṃ tīrthikâcaryā hi bhavanti ||
[ Bendall ed p332 ---> ]
te tu ajīvika dharmacarāṇāṃ uttarikāṇânuttarikāṇāṃ |
dīrghajaṭāna kumāravratānāṃ teṣv api ācaryā hi bhavanti ||sūryanuvartakapañcatapānāṃ kukkuragovratikā mṛgacaryā |
cārika tīrthya daśa tritayānāṃ teṣv api ācaryā hi bhavanti ||
devatajñānapraveśaratānāṃ tīrthupadarśanadeśacarāṇāṃ |
[ Cambridge MS f149a ---> ]
mūlaphalâmbucarâpi bhūtvā dharmâcintiya te paramâgrāḥ ||utkuṭasthāyinâikacarāṇāṃ kaṇṭakabhasmatṛṇaśśayanānāṃ |
ye muṣaleśaya [[DOUBT]] yuktivihārī teṣv api ācaryā hi bhavanti ||yāvata bāhirakāḥ pṛthutīrthyâśaya teṣv adhimukti samīkṣya |
tīkṣṇadurāsadôgratapebhī tīrthika duṣkhaprahāṇa vinenti ||
[ Bendall ed p333 ---> ]
dṛṣṭisamākula loke viditvā sarvakudṛṣṭisamāśrita tīrthyāḥ |
sūkṣmapadebhir upāyana yebhī satyaprakāśana teṣu karonti ||keṣuci drāmiḍamantrapadebhī deśayi satya suguptapadebhiḥ |

keṣûja .. vyaktapadebhiḥ keṣucid eva rahasyapadebhiḥ ||keṣuci akṣarabhedapadebhiḥ arthaviniścayavajrapadebhiḥ |
vādipramardanajñānapadebhiḥ śāstrâdharmakamokṣapadebhiḥ ||keṣuci mānuṣamantrapadebhiḥ sarvapraveśaniruktipadeṣu |
keṣuci devaniruktipadebhiḥ nāganiruktita yakṣapadebhiḥ ||
rākṣasâthagandharvapadebhiḥ bhūtakumbhāṇḍamahôragakebhiḥ |
kiṃnarâpsaragaruḍapadebhiḥ satyaprakāśanamokṣupanenti ||te yathasatya niruktividhijñâivam aśeṣata ye jinadharmā |
dharmam acintiya vākyapathajñā deśa-
[ Cambridge MS f150a ---> ]
yi eṣa samādhivikurvā ||te jagasaukhyatâgrasamādhī sarvajage 'bhinirharamānā |
raśmim acintiyam utsṛjamānā raśmi pramuñciya satva vinenti ||
raśmi pramuñciya darśayamānā yāvata satva vijānita raśmi |
teṣu sudarśana bhoti amogham hetu anuttari jñānavarasya ||
darśayi buddha vidarśayi dharmaṃ saṃgha nidarśayi mārga narāṇām |
darśayi cetika te jinabimbā tena sudarśanaraśmi nivṛttā ||
[ Bendall ed p334 ---> ]
raśmi pramuñci prabhaṃkara nāmā yā prabha jihma karoti marūṇāṃ |
sarvarajaṃ ca tamaṃ ca hanitvā so prabha bhāsati lokahitānāṃ ||tāya prabhāsaya codita satvās te jinapūjapradīpa dharentī |
te jinapūjapradīpa dharitvā lokapradīpakarā jina bhonti ||
tailapradīpa ghṛtasya pradīpā dāru tṛṇā naḍaveṇu pradīpān |
gandharasāyanaratnapradīpān datva jineṣu prabhaṃkara labdhāḥ ||raśmi pramuñciya pratāraṇi nāmā tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
... nāvapratāraṇinadyapatheṣu |
dūṣita saṃskṛta varṇita śāntī tena pratāraṇi raśmi nivṛttā ||
raśmi pipāsavinodani nāmā tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
kāmaguṇeṣu tṛṣāṃ prajahitvā dharmavimuktirasârthika bhonti ||kāmaguṇeṣu tṛṣāṃ prajahitvā dharmavimuktirasârthika bhūtvā |
buddha bhavanty amṛtaṃjalavarṣī tṛṣṇapipāsavinodana loke ||puṣkariṇī nadikūpataḍāgôtsaya kārita bodhinidānāḥ |
kāma vivarṇita varṇita-
[ Cambridge MS f150b ---> ]
dhyānā tṛṣṇavinodani tena nivṛttā ||
prītikarī yada raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
prītiphuṭā varabodhinidānaṃ cinta janenti bhaviṣya svayaṃbhū ||lakṣaṇamaṇḍita padmaniṣaṇṇā yat kṛtavigraha kāruṇikānāṃ |
bhāṣita buddhaguṇāḥ sada kālaṃ prītikarī prabha tena nivṛttā ||raśmi pramuñci ratiṃkara nāmā tāya prabhāsaya bodhita satvā |
buddharatīrata dharmaratīrata saṃgharatīrata te sada bhonti ||tritayaratīrata te sada bhūtvā buddhasamāgamadharmagaṇârye |
labdhanupattikakṣānti labhanti codita smārita ye bahu satvā ||
buddhânusmṛtidharmagaṇârye bodhi ya cittaguṇān vivaritvā |
tena ratiṃkara raśmi nivṛttā ||puṇyasamuccayaraśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvā |
dānu dadanti vicitram anekaṃ prārthayamānu anuttaru bodhiṃ ||āśaya pūritu yācanakānāṃ yajña nirargaḍa tair yajamānaiḥ |
sarvabhiprāyata dānu daditvā puṇyasamuccaya raśmi nivṛttā ||jñānavatī yada raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
eka tu dharma mukhātu anekā dharmamukhān avabuddhi kṣaṇena ||
[ Bendall ed p336 ---> ]
dharmaprabheda ... grāhita satvān arthaviniścaya jñāna vibhaktī |
[ Cambridge MS f151a ---> ]

dharmapadârthavibhāṣaṇa kṛtvā jñānavatī prabha tena nivṛttā || prajñapradīpayâusari raśmi tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
śūnya nisatvâjātavipannān otari dharmâbhāvasvabhāvān |
māyamarīcisamā dakacandrasvapnasamān pratibimbasamān vā |
dharmâsvāmika śūnya nirīhān bhāṣati prajñapradīpa nivṛttā ||dharmavikurvaṇi raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvā |
dhāraṇi akṣayakoṣu labhitvā sarvatathāgatakoṣu labhenti ||dharmadharāṇu parigrahu kṛtvā dhārmikarakṣa karitva ṛṣīṇāṃ |
dharmânugraha kṛtva jagasya dharmavikurvaṇi raśmi nivṛttā ||
tyāgavatī yada raśmi vimuñcī tāya ya matsara codita satvā |
jñātvânityâśāśvatabhogān tyāgaratīrata te sada bhonti ||
matsaradurdama satvâdāntā jñātva dhanaṃ supinâbhrasvabhāvaṃ |
bṛṃhita tyāga prasannam anena tyāgavatīprabha tena nivṛttā ||niṣparidāha yâusari raśmiḥ tāya duḥśīlaya codita satvā |
śīlaviśuddhi pratiṣṭhita bhūtvā cinta janenti bhaveya svayaṃbhūḥ ||
[ Bendall ed p337 ---> ]
karmapathe kuśale pariśuddhe śīla samādayi yad bahusatvān |
bodhayi citta samādayanena raśmi nivṛtta sa niṣparidāhaḥ ||
[ Cambridge MS f151b ---> ]
kṣāntiviyūha yâusari raśmi tāya yâkṣama codita satvāḥ |
krodhakhilaṃ adhimāna jahitvā kṣāntiratīrata te sada bhonti ||duḥkṛta kṣānti apāyamatīnāṃ cittâkṣobhita bodhinidānaṃ |
varṇita kṣāntiguṇāḥ sadakālaṃ tena nivṛtta sa kṣāntiviyūhā ||raśmi uttaptavatī yada muñcī tāya kuśīdaya codita satvāḥ |
yukta prayukta triṣū rataneṣu pūja karonti akhinnaprayogāḥ ||
yukta prayukta triṣū rataneṣu pūja karitvâkhinnaprayogāḥ |
te catu mārapathâtikrāntāḥ kṣipra spṛśanti anuttara bodhiṃ ||
vīrya samādayi yad bahusatvān pūja karitva triṣū rataneṣu |
dharma dharitva kṣayaṃgata kāle tenôtaptavatī prabha labdhā ||śāntikarī yada raśmi pramuñcī tāya vibhrāntaya codita satvāḥ |
teṣu na rāgu na dveṣa na mohāḥ bodhita bhonti samāhita cittāḥ ||pāpa kumitra kiliṣṭa carīye saṃgaṇikāvinivartana kṛtvā |varṇita dhyāna praśāntâraṇye śāntikarī prabha tena nivṛttā ||prajñaviyūha yâusari raśmī tāya duḥprajña saṃcodita satvāḥ |
satyapratītya vimokṣanaye 'smin nidriya jñānagatiṃ gata bhonti ||
[ Bendall ed p338 ---> ]
indriyajñānagatiṃ gata bhūtvā ... |
sūryapradīpasamādhi labhitvā prajñaprabhāsa-
[ Cambridge MS f152a ---> ]
karā jina bhonti ||rājyadhanâtmapriyaiḥ parityāgaiḥ dharma ya mārgita bodhinidānaṃ |
taṃ ca satkṛtya prakāśiya dharmaṃ raśmi nivṛtta sa prajñaviyūhāḥ ||buddhavatī yada raśmi pramuñcī tāya prabhāya saṃcodita satvāḥ |
buddha sahasrânekâcintyān paśyiṣu padmavaneṣu niṣaṇṇān ||buddhamahâtmata buddhavimokṣā bhāsita buddhavikurvânantā |
buddhabalâviprabhāvana kṛtvā buddhavatī prabha tena nivṛttā ||te 'bhayaṃdada raśmi pramuñcī tāyâbhayârdita satva saspṛṣṭāḥ |
bhūtagrahâvadhatāḍanabandhe mucyiṣu sarvupasargabhayebhyaḥ ||
ye 'bhayena nimantrita satvāḥ prāṇibadhāt tu nivārita bhonti |
trāyita yaccharaṇâgata bhītās tena bhayaṃdada raśmi nivṛttā ||sarvasukhâvahâusari raśmī tāya gilānayâtura spṛṣṭāḥ |
sarvata vyādhidukhāt pratimuktā dhyānasamādhisukhāni labhanti ||rogavinodani mūla phaloṣadha ratna rasāyana gandhanulepān |
phāṇita kṣīra madhū ghṛta telān bhojana pāna daditvaya labdhā ||
[ Bendall ed p339 ---> ]
buddhanidarśani raśmi pramuñcī tāya sacoditâyu kṣayānte |

buddhânusmari paśyiṣu buddham te cyuta gacchi sabuddhakkṣetraṃ ||kāla karonti ca smārita buddhā darśitaprītakarā
[ Cambridge MS f152b ---> ]
jinabimbān |
buddhagatāḥ śaraṇaṃ maraṇânte bhāsiya buddhanidarśani labdhā ||dharmaprabhāvani raśmi pramuñcī tāya prabhāya saṃcodita satvā |
dharma paṭhanti śṛṇvanti likhantī dharmaratī rata te sada bhonti |||dharmadurbhikṣaya dyotitu dharmo dharmagaveṣiṇa pūritâśā |
chanda janitva prayujyatha dharme bhāṣata dharmaprabhāvani labdhā ||ghoṣavatī yada raśmi pramuñcī buddhasutā paricodanatāyāṃ |
yātuka śabdapracāru triloke sarva tathāgataghoṣa śṛṇvanti ||ucca svareṇa stavanti maharṣīn tūryamahattaraghaṇṭapradānaiḥ |
sarvajage jinaghoṣarutârthaṃ niścari ghoṣavatī prabhalabdhā ||te 'mṛtaṃdada raśmi pramuñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
sarva pramāda ciraṃ prajahitvā sarvaguṇaiḥ pratipadyati yogaṃ ||duṣkhânekôpadravapūrṇaṃ bhāṣita saṃskṛta nityam akṣemaṃ |
śāntinirodhasukhaṃ sada kṣemaṃ bhāṣayatâmṛtaṃdada labdhā ||raśmi viśeṣavatī yada muñcī tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
śīlaviśeṣa samādhiviśeṣaṃ prajñaviśeṣa śṛṇonti jinānāṃ ||
[ Bendall ed p340 ---> ]
śīlatâgra samādhitâgro prajñatâgra mahāmunirājā |
[ Cambridge MS f153a ---> ]
ya stuta varṇita bodhinidānaṃ tena viśeṣavatī prabha labdhā ||ratnaviyūha yâusari raśmi tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
akṣara ratnanidhāna labhitvā pūjayi ratnavarebhi maharṣīn ||
ratnavisarga jine jinastūpe saṃgrahi kṛtsnajanaṃ ratanebhiḥ |
ratnapradāna karitva jinānāṃ raśmi nivṛtta ya ratnaviyūhāḥ ||gandhaprabhāsa yâusari raśmī tāya prabhāsaya codita satvāḥ |
ghrātvâmānuṣa gandha manojñān buddhaguṇe niyutāni bhavanti ||gandhanulepanumānuṣadivyair [[DOUBT]] yat kṛta pūja narâdhipatīnāṃ |
gandhamayān jinavigrahastūpān kṛtva nivṛtta sugandhaprabhāsaḥ ||muñcati raśmi vicitraviyūhān indrapatākadhvajâgra vicitrān |
tūryanināditagandhapradhūpita śobhisurôttamapuṣpavikīrṇaṃ ||tūryapratyudgami pūjajinānāṃ puṣpavilepanadhūpanacūrṇaiḥ |
chattradhvajâgrapatākavitānais tena vicitraviyūha nivṛttāḥ ||raśmi prasādakarī yada muñcī pāṇitalôpama saṃsthihi bhūmiḥ |
śodhayato ṛṣi āśramastūpān tena prasādakarī prabha labdhā ||muñcati meghavatī yada raśmiṃ saṃsthihi gandha pravarṣati meghaṃ |
stūpa varâṅgaṇagandhajalenâsiñciya
[ Cambridge MS f153b ---> ]
meghavatī prabha labdhā ||
bhūṣaṇavyūha pramuñcatu raśmīn nagnâcela subhūṣaṇa bhontī |
vastranibandhanahāravicitraṃ datva vibhūṣaṇa raśmi nivṛttā ||
[ Bendall ed p341 ---> ]
raśmi rasâgravatī yada muñcī bhukṣita bhojya rasâgra labhantī |
bhojana pāna vicitra rasâgrān datva rasâgravatī prabha labdhā ||arthanidarśani muñcati raśmīn ratnanidhāna labhanti daridrāḥ |
akṣayaratnanidhiṃ tribhi ratnair dānatârthanidarśani labdhā ||cakṣuviśodhani muñcati raśmīn andha tadā dṛśi rūpa vicitram |
dīpapradāna jine jinastūpe cakṣuviśodhani raśmi nivṛttā ||śrotraviśodhani muñcati raśmīn śrotravihīna śruṇī pṛthuśabdān |
vādyapradānajine jinastūpe śrotraviśodhani raśmi nivṛttā ||ghrāṇaviśodhani muñcati raśmīn ghrāyi aghrāyitapūrva sugandhān |
gandhapradāna jine jinastūpe ghrāṇaviśodhani raśmi nivṛttā ||jihvaviśodhani muñcati raśmīn snigdhamanojñarutai stuti buddhān |
vāca durukta vivarjita rukṣā ślakṣṇôdīrita raśmi nivṛttā ||kāyaviśodhani muñcati raśmīn indriyahīna suindriya bhonti |
kāyapraṇāma jine jinastūpe kurvata kāyaviśodhani labdhvā ||citta-
[ Cambridge MS f154a ---> ]
viśodhani muñcati raśmīn unmatu sarva sacita bhavanti |
citta samādhivaśânuga kṛtvā cittaviśodhani raśmi nivṛttā ||rūpaviśodhani muñcati raśmīn paśyiya cintiya rūpanarêndrān |

rūpakaśodhani citrasamantāt stūpâlaṃkaratā pratilabdhā ||
śabdaviśodhani muñcati raśmīn śabdâśabdata śūnya vijānī |
pratyaya jāta pratiśrutatulyaṃ śabdaprakāśana raśmi nivṛttā ||gandhaviśodhani muñcati raśmīn sarva dugandha sugandha bhavantī |
gandhavarâgra janair jinastūpān snāpanabodhidruma prabhâiṣā ||
[ Bendall ed p342 ---> ]
te rasaśodhani muñcati raśmīn sadviṣa nirviṣa bhonti rasâgrāḥ |
buddha saśrāvakamātṛpit-rṇāṃ sarvarasâgrapradāna prabhâiṣāṃ ||sparśaviśodhani muñcati raśmīn kakkhaṭa sparśa mṛdū sukha bhontī |
śaktitriśūlâsi [[DOUBT]] tomaravarṣā mālya mṛdū padumôtpala bhontī ||duṣyâneka mṛdū sukhasparśā saṃstari mārgi vrajanti jinānāṃ |
[ Cambridge MS f154b ---> ]
puṣpavilepanacīvarasūkṣmā mālyavitāna pradāna prabhêyam ||dharmaviśodhani muñcati raśmīn sarvata romata cintiya dharmān |
niścarataḥ śruṇi lokahitānāṃ toṣayi sarvadhimuktijinānām ||pratyaya jātâjāta svabhāvā dharmaśarīrâjātaśarīrāḥ |
dharmata nityasthitā gaganasthā sūcata dharmaviśodhani labdhā ||raśmi sukhāpramukhêti kṛtvâikatu romamukhāt tu ṛṣīṇāṃ |
niścari gaṅgarajôpama raśmī sarvapṛthagvidhakarmaprayogāḥ ||te yathâikata romamukhāto osari gaṅgarajôpama raśmī |
evam aśeṣata sarvatu romā deśa samādhivikurva ṛṣīṇāṃ ||yena guṇena ya raśmi nivṛttā tasmi guṇeṣu sahāyaka pūrve |
teṣu tam eva pramuñcati raśmiṃ jñānavikurvaṇâiṣa ṛṣīṇāṃ ||teṣa ya puṇya sahāyaka pūrve yair anumodita yācita yebhiḥ |
yebhi ca dṛṣṭa śubhôpacitaṃ vā te ima raśmi prajānati teṣāṃ ||ye ca śubhôpacitāḥ kṛtapuṇyāḥ pūjita yebhi punaḥ punaḥ buddhāḥ |
arthika chandika buddhaguṇebhiḥ codana teṣa karotiya raśmiḥ ||
[ Bendall ed p343 ---> ]
sūrya yathā jātyandha na paśyī nô ca sa nâsti udeti sa loke |
cakṣusametôdāgamu jñātvā sarva prayujya
[ Cambridge MS f343 ---> ]
svaka svaka dharme ||
evata raśmi mahāpuruṣāṇāṃ asti ca te itare ca na paśyī |
mithyahatâdhimuktivihīnāḥ durlabha te côdāramatīnāṃ ||ābharaṇāni nipāna vimānāḥ ratna rasāyana gandhanulepāḥ |
te pi tu asti mahâtmajanasya te ca sudurlabha kṛcchragatānāṃ ||evata raśmi mahāpuruṣāṇāṃ asti ca te itare ca na paśyī |
mithyahatâdhimuktivihīnāḥ durlabha te côdāramatīnāṃ ||yasy imu [[DOUBT]] raśmiprabheda śruṇitvā bheṣyanti śraddadhimukti [[DOUBT]] prasādaḥ |
tena na kāṅkṣa na saṃśaya kāryo nâṅga na bheṣyi mahāguṇaketuḥ ||te parivāraviyūhavikurvâgrasamādhyabhinirharamāṇāḥ |
sarvadaśaddiśi apratimānāḥ darśayi buddhasutāḥ parivāraṃ ||te trisahasrapramāṇuvicitraṃ padmam adhiṣṭhihi raśmiviyūhāḥ |
kāyaparyaṅka parisphuṭapadmaṃ darśayi eṣa samādhivikurvā ||te daśakṣetrarajôpamânye padmam adhiṣṭhihi saṃparivāraṃ |
sarva parīvṛta buddhasutebhī ye ca samādhyasamādhivihārī ||ye paripācita tena ṛṣīṇāṃ satva niṣpa-dita buddhaguṇeṣu |
te parivāri ataṃ mahapadmaṃ sarvôdikṣiṣu prāñjalibhūtāḥ ||
[ Bendall ed p344 ---> ]
te ca samāhita bālaśarīre vyutthi-
[ Cambridge MS f155b ---> ]
hi yauvanavegasthitebhyaḥ ||
yauvanavegasthiteṣu samāhita vyutthihi jīrṇaka vṛddha śarīrāḥ |
jīrṇakavṛddhaśarīri samāhita vyutthihi śraddhôpāsikakāyāt ||śraddhôpāsikakāyasamāhita vyutthihi bhikṣuṇikāyaśarīrā |
bhikṣuṇikāya śarīri samāhita vyutthihi bhikṣubahuśrutakāyāḥ ||bhikṣubahuśrutakāya samāhita vyutthihi śaikṣâśaikṣaśarīrāḥ |
śaikṣâśaikṣaśarīri samāhita vyutthihi pratyayabuddhaśarīrā ||pratyaya buddha śarīri samāhita vyutthihi buddhavarâgraśarīrā |
buddhavarâgraśarīri samāhita vyutthihi devatakāya śarīrā ||devatakāyaśarīri samāhita vyutthihi nāgamaharddhikakāyāḥ |

nāgamaharddhikakāyasamāhita vyutthihi yakṣamaharddhikakāyāḥ ||yakṣamaharddhikakāyasamāhita vyutthihi sarvatabhūtaśarīrāḥ |
sarvatabhūtaśarīri samāhita vyutthihi ekaturomamukhātaḥ ||
ekatu romamukhasmi samāhita vyutthihi sarvata romamukheṣu |
sarviṣu romamukheṣu samāhita vyutthihi ekatu vālapathātaḥ ||ekatu vālapathasmi samāhita vyutthihi sarvata vālapathebhyaḥ |
sarviṣu vālapatheṣu samāhita vyutthihi te paramâṇurajātaḥ ||ekarajasmi samāhita bhūtvā vyutthihi sarvarajebhyâśeṣam |
sarvarajeṣu samāhita bhūtvā vyutthihi sāgaravajratalātaḥ ||
[ Bendall ed p345 ---> ]
sāgaravajratalasmi samāhita
[ Cambridge MS f156a ---> ]
vyutthihi te maṇivṛkṣaphalebhyaḥ |
vṛkṣaphaleṣu samāhita bhūtvā vyutthihi raśmimukhebhi jinānāṃ ||raśmimukheṣu jināna samāhita vyutthihi sāgaratoyanadībhyaḥ |
sāgaratoyanadīṣu samāhita vyutthihi tejapathātu mahâtmā ||tejapathasmi samāhita bhūtvā vyutthihi vāyupathânusmṛtîmān |
vāyupathe tu samāhita bhūtvā vyutthihi bhūmitalānu mahâtmā ||
bhūmitale tu samāhita bhūtvā vyutthihi sarvatu devavimānāt |
sarvi tu devabalāna samāhita vyutthihi te gaganânusmṛtîmān ||eti samādhi vimokṣâcintyās teṣâcintyaguṇôpacitānāṃ |
kalpâcintya prabhāṣiyamāṇāḥ sarvajinebhi na śakya kṣayītum ||sarvajinebhi ca bhāṣitâite karmavipāku jagasyâcintyo |
nāgavikurvita buddhavikurvā dhyāyina dhyānâcintya vikurvā ||te ca vaśe sthitâṣṭa vimokṣāḥ śrāvakâika bhavībahu bhontī |
bhūtva bahuḥ punâika bhavitvā dhyāyati prajvalate gaganasmin ||te hi mahākaruṇāya vihīnā bodhi anarthiku lokôpekṣī |
darśayi kāyavikurvâcintyā kasya na darśayi loka hitâiṣī ||candra sa sūrya nabhe vicarantau darśayi sarvadiśi pratibhāsaṃ |
utsasarohradakūpataḍā-
[ Cambridge MS f156b ---> ]
ge bhājanaratnasamudranadīṣu ||
[ Bendall ed p346 ---> ]
evam acintiya darśiyi rūpaṃ sarvadaśaddiśi te naravīrāḥ |
sarvasamādhivimokṣavidhijñā yatra tathāgata sākṣi svayaṃbhūḥ ||sāgaradeva rutāvatināmā yāvat satva samudry utpannā |
teṣu svarâṅgaruteṣu vidhijñā toṣayi sarvarutān svarutena ||sā hi sarāga sadoṣa rutāvati sarvarute pratighoṣa vidhijñā |
dhāraṇidharmabalaṃ vaśiprāptā kaḥ sa na toṣi sadevakalokam ||māyakaro yatha vidyavidhijño darśayi rūpa vicitrânantān |
rātridivâikamuhūrtuku māsān varṣaśataṃ puna sphītapradīptān ||māyakaro hi sarāgu sadoṣo toṣayi māyavikurvita lokaṃ |
dhyānâbhijña vimokṣasuśikṣita kasya na toṣayi caryavidhijñaḥ ||rāhu yathêṣa ya nirmaṇi kāyaṃ kurvati vajra pade talabandhaṃ |
darśana sāgaru nābhipramāṇaṃ bhoti sumerutale sama śīrṣaḥ ||so 'pi sarāgu sadoṣa samoho rāhu nidarśayîdṛśa ṛddhī |
mārapramardana lokapradīpa kasya na darśayi ṛddhi anantā ||paśyâcintiya śakravikurvā devasurêndraraṇasmi pravṛtte |
yātuka bimbaranekasurāṇāṃ tātuka nirmaṇi śakru svakāyān ||
[ Bendall ed p347 ---> ]
sarvasurêndrasurāś ca vijānī śakrama ... purato gata svâyum |eṣa gṛhyeta vajradharāṇāṃ saṃbhramu gacchisu sarvasurêndrāḥ ||netra sahasra bhayaṅkara darśī jvālapramuñcana vajra gṛhītaṃ |
varmita kāya durāsada teja śakram udīkṣya palātv asurêndrāḥ || so hitêtvarapuṇyabalenā śakra vikurvati devajayârthī |
sarvajagasyâśeṣata trāṇāṃ akṣayapuṇya kuto na vikurvī || ...
vāyuta saṃbhuta meghapravarṣī vāyuta megha punaḥ prasamentī |
vāyuta sasya virohati loke vāyu sukhâvaha sarvajagasya ||
so hi aśikṣita pāramitāsu buddhaguṇeṣu aśikṣita vāyuḥ |
darśayi lokavipākâcintyā kasya na darśayi te varalabdhā ||

iti śikṣāsamuccaye ratnatrayânusmṛtināmâṣṭādaśaḥ paricchedaḥ samāptaḥ ||
navadaśaḥ paricchedaḥ ||
anyo 'pi puṇyavṛddhaye hetuḥ kāryaḥ |
yo 'yaṃ sarvâvasthāsu satvârthaḥ ||yathā kathitaṃ câryaratnameghe |
sa tathāgatacaitye vā tathāgatavigrahe vā puṣpaṃ vā dhūpaṃ vā gandhaṃ vā dadat sarvasatvānāṃ dauḥśīlyadaurgandhyamalâpanayanāya tathāgataśīlapratilambhāya ca pariṇāmayati |
sa sanmārjanôpalepanaṃ kurvan sarvasatvānām aprāsādikêryāpathavigamāya |
prāsādikêryāpathasaṃpade ca pariṇāmayati |
sa puṣpacchatram āropayan sarvasatvānāṃ sarvakleśaparidāhavigamāya pariṇāmayati |
sa vihāraṃ praviśann evaṃ cittam utpādayati |
[ Cambridge MS f158a ---> ]
sarvasatvān nirvāṇapuraṃ praveśayeyaṃ |
sa niṣkramann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvān saṃsāracārakān niṣkrāmayeyaṃ |
sa labhanadvāram udghāṭayann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvānāṃ lokôttareṇa jñānena nirvāṇasugatidvāram udghāṭayeyaṃ |
sa pithad evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvānāṃ sarvâpāyadvārāṇi pidadhyāṃ |
sa niṣīdann evaṃ*cittam utpādayati |
sarvasatvān bodhimaṇḍe niṣādayeyaṃ |
sa dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvān eva parinirvāpayeyaṃ |
sa tato vyuttiṣṭhann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvān vyutthāpayeyaṃ sarvakleśaparyutthānebhyaḥ |
sa śarīragatyā gacchann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvā mahāpuruṣagatyā gacchantu |
sa tatrôpaviṣṭae evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvā niḥśalyakriyā yad uta rāgadveṣamohebhyaḥ |
sa śaucaṃ kurvann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvānāṃ kleśamalāt prakṣālayeyaṃ |sa hastau prakṣālayann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvānāṃ sarvakleśa-
[ Bendall ed p349 ---> ]
vāsanām apanayeyaṃ |sa pādau prakṣālayann evaṃ cittam utpādayati sarvasatvānām anekaprakārāṇi kleśarajāṃsy apanayeyaṃ |mukhaṃ prakṣālayann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvānāṃ sarvadharmamukhāni pariśodhayeyaṃ |
sa dantakāṣṭhaṃ bhakṣayann evaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvānāṃ nānāvidhān kleśamalān apanayeyaṃ |
sarvāṃ kāyâvasthāṃ sarvasatvahitasukhāya pariṇāmayati |
tathāgatacaityaṃ vandamānâivaṃ cittam utpādayati |
sarvasatvā vandanīyā bhavantu sadevakasya lokasyêti ||athavā yathâryaprajñāpāramitāyāṃ |
punar aparaṃ śāriputra vyāḍakāntāramadhyagatena bodhisatvena mahāsatvena nôttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyam na saṃtrāsam āpattavyam |
tat kasmād dhetoḥ |

tathā hi tena sarvaṃ parityaktaṃ sarvasatvānām arthāya |
tenâivaṃ cittam utpādayitavyam |sacen māṃ vyāḍā bhakṣayeyus tebhyâiva tad dānaṃ dattaṃ bhavatu |
mama ca dānapāramitāparipūrir bhaviṣyati |
abhyāsannā ca bhaviṣyati |
tathā ca kariṣyāmi yathā me 'nuttarāṃ samyaksaṃbo-
[ Cambridge MS f158b ---> ]
dhim abhisambuddhasya satas tatra buddhakṣetre tiryagyonigatāḥ satvāḥ sarveṇa sarvaṃ na bhaviṣyanti na prajñāsyante ||corakāntāramadhyagatena śāriputra bodhisatvena mahāsatvena nôttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyaṃ na saṃtrāsam āpattavyaṃ |tat kasmād dhetoḥ |
sarvasvaparityāgakuśalā hi te bodhisatvā mahāsatvôtsṛṣṭakāyenâpi ca bodhisatvena bhavitavyaṃ parityaktapariṣkārôpakaraṇena ca |
tenâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |te cen me satvāḥ pariṣkārôpakaraṇāni haranti tebhyâivâitad dānaṃ dattaṃ bhavatu |
sacen māṃ kecij jīvitād vyaparopayeyuḥ tatra mayā na dveṣo na krodhôtpādayitavyaḥ |
teṣām api mayā na kāyena na vacasā na manasâparāddhavyaṃ |
evaṃ ca me tasmin samaye dānapāramitā ca śīlapāramitā ca kṣāntipāramitā ca paripūriṃ gamiṣyati |
anuttarā ca me samyaksaṃbodhir abhyāsannā bhaviṣyati |
tathā ca kariṣyāmi tathā pratipatsye yathā me 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya satas tatra buddhakṣetre |
ete cânye ca doṣāḥ sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ na bhaviṣyanti na prajñāsyante ||pānīyakāntāramadhyagatena śāriputra bodhisatve-
[ Cambridge MS f159a ---> ]
na mahāsa-
[ Bendall ed p350 ---> ]
tvena nôttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyaṃ na saṃtrāsam āpattavyaṃ |tat kasmād dhetoḥ |
asaṃtrastadharmāṇo hi bodhisatvā mahāsatvā bhavanti |
evaṃ cânena cittam utpādayitavyaṃ |
sarvasatvānāṃ mayā sarvatṛṣṇacchedāya śikṣitavyaṃ |
na bodhisatvena mahāsatvena saṃtrāsam āpattavyaṃ |saced ahaṃ tṛṣṇayā kālaṃ kariṣyāmi |
api tu khalu punaḥ satvānām antike mahākaruṇācittam utpādayiṣyāmi |
aho vatâlpapuṇyâmī satvā yad eteṣāṃ loke evaṃrūpāṇi pānīyakāntārāṇi prajñāyante |
tathā punar ahaṃ kariṣyāmi tathā pratipatsye yathā me 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya satas tatra buddhakṣetre sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ pānīyakāntārāṇi na prajñāsyante |
tathā ca sarvasatvān puṇyaiḥ saṃyojayiṣyāmi yathâṣṭâṅgôpetapānīyalābhino bhaviṣyanti |
tathā dṛḍhaṃ vīryam ārapsye sarvasatvānāṃ kṛtaśo yathā vīryapāramitā tasmin samaye paripūriṃ gamiṣyanti ||punar aparaṃ śāriputra bubhukṣākāntāramadhyagatena bodhisatvena mahāsatvena nôttrasitavyaṃ na saṃtrasitavyaṃ na saṃtrāsam āpattavyaṃ |
evaṃ cânena saṃnāhaḥ saṃnaddhavyaḥ |
tathā dṛḍhaṃ vīryam ārapsye tathā ca svaṃ bu-
[ Cambridge MS f159b ---> ]
ddhakṣetraṃ pariśodhayiṣyāmi yathā me 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya satas tatra buddhakṣetre sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ evaṃrūpāṇi bubhukṣākāntārāṇi na bhaviṣyanti na prajñāsyante |
sukhitâiva te satvā bhaviṣyanti sukhasamaṅginaḥ |
sarvasukhasamarpitās tathā ca kariṣyāmi yathā teṣāṃ satvānāṃ yo yâivâbhiprāyo bhaviṣyati yad yad evâkāṅkṣiṣyanti manasā tat tad eva prādurbhaviṣyati |
tad yathâpi nāma devānāṃ trāyastriṃśānāṃ manasā sarvaṃ prādurbhavati manasā sarvam utpadyate |
tathā dṛḍhaṃ vīryam ārapsye yathā teṣāṃ satvānāṃ dhārmikâbhiprāyāḥ paripūriṃ gamiṣyanti |
avaikalyaṃ ca jīvitapariṣkāraiḥ sarvasatvānāṃ bhaviṣyati sarveṣāṃ sarvataḥ sarvadêti ||evam ayaṃ ... sarvâvasthāsu satvârthaḥ ... puṇyavṛrdhihetuḥ |
vistaratas tv āryagocarapariśuddhisūtre draṣṭavyaḥ ||
kiṃ ca |
... dharmadānaṃ nirāmiṣaṃ |

puṇyavṛddhinimittaṃ bhavati ||
[ Bendall ed p351 ---> ]
yathôktam āryâdhyāśayasaṃcodanasūtre |
viṃśatir ime maitreyânuśaṃsā nirāmiṣadāne |
yo lābhasatkāram apratikāṅkṣan dharmadānaṃ dadāmi |
katame viṃśatiḥ |
yad uta |
smṛtimāṃś ca bhavati matimāṃś ca bhavati buddhimāṃś ca bhavati gatimāṃś ca bhavati dhṛtimāṃś ca bhavati prajñāvāṃś ca bhavati |
[ Cambridge MS f160a ---> ]
lokôttarāṃ ca prajñām anuvidhyati |
alparāgo bhavati |
alpadveṣo 'lpamohaḥ |
māraś câsyâvatāraṃ na labhate |
buddhair bhagavadbhiḥ samanvāhriyate |
amanuṣyāś câinaṃ rakṣanti |
devāś câsyâujaḥ kāye praks.ipanti |
amitrāś câsyâvatāraṃ na labhante |
mitrāṇi câsyâbhedyāni bhavanti |
ādeyavacanaś ca bhavati |
vaiśāradyāṃś ca pratilabhate |
saumanasyabahulaś ca bhavati vidvatpraśastaś ca |
anusmaraṇīyaṃ câsya tad dharmadānaṃ bhavati |
ime maitreya viṃśatir anuśaṃsêti ||āryaprajñāpāramitāyāṃ tv āha |
sacet tvam ānanda śrāvakayānikānāṃ pudgalānāṃ śrāvakabhūmau dharmaṃ deśeyaḥ |
tasyāṃ ca dharmadeśanāyāṃ ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau satvās te sarve 'rhatvaṃ sākṣāt kuryus tad adyâpi tvayā me śrāvakeṇa śrāvakakṛtyaṃ na kṛtaṃ syāt |
sacet punaḥ tvam ānanda bodhisatvasya mahāsatvasyâikam api prajñāpāramitāpratisaṃyuktaṃ padaṃ deśayeḥ prakāśayer evam ahaṃ tvayā śrāvakeṇârādhitaḥ syāṃ |
tayā ca pūrvikayā dharmadeśanayā ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau satvās te sarve 'rhatvaṃ prāpnuyus teṣāṃ cârhatāṃ yad dānamayaṃ puṇyakriyāvastu śīlama-
[ Cambridge MS f160b ---> ]
yaṃ puṇyakriyāvastu bhāvanāmayaṃ puṇyakriyāvastu |
tat kiṃ manyase ānandâpi tu sa bahu puṇyaskandhaḥ |
āha |
bahu bhagavan bahu sugata |
bhagavān āha |
ataḥ sânanda śrāvakayānikapudgalo bahutaraṃ puṇyaskandhaṃ prasavati yo bodhisatvānāṃ mahāsatvānāṃ prajñāpāramitāpratisaṃyuktaṃ dharmaṃ deśayati |
ato 'py ānanda bahutaraṃ puṇyaskandhaṃ prasavati yo bodhisatvo mahāsatvo 'parasya bodhisatvasya prajñāpāramitāpratisaṃyuktaṃ dharmaṃ deśayati |
antaśâika-
[ Bendall ed p352 ---> ]
divasam api |
tiṣṭhatv ānandâikadivasaḥ |
antaśaḥ prāgbhaktam api |

tiṣṭhatv ānanda prāgbhaktaṃ |
antaśâikanālikām api |
yāvad antaśâikakṣaṇasaṃnipātam api |
peyālaṃ ||
idam ānanda tasya bodhisatvasya mahāsatvasya dharmadānaṃ sarvaśrāvakayānikānām api sarvapratyekabuddhayānikānāṃ ca pudgalānāṃ kuśalamūlam abhibhavati |
evaṃ kuśalamūlasamanvāgato bodhisatvo mahāsatvaḥ |
evaṃ kuśalamūlaṃ samanvāharann asthānam ānandânavakāśo yat sa bodhisatvo mahāsatvo vivartetânuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ |
nâitat sthānaṃ vidyatae iti ||kathaṃ dharmadānaṃ dātavyaṃ |
yathâryasaddharmapuṇḍarīke 'bhihitaṃ | kālena cô cintayamā-
[ Cambridge MS f161a ---> ]
nu paṇḍitaḥ praviśya layanaṃ tatha ghaṭṭayitvā |
vipaśya dharmaṃ imi sarva yoniśo utthāya deśetâlīnacittaḥ ||sukhasthito bhoti sadā vicakṣaṇo sukhaṃ niṣaṇṇas tatha dharma bhāsate |
udāraprajñapta karitvâsanaṃ caukṣe manojñe pṛthivīpradeśe ||caukṣaṃ ca so cīvara prāvaritvā suraktaraṅgaṃ ca prasannaraṅgaiḥ |
āsevakaṃ kṛṣṇa tathā daditvā mahāpramāṇaṃ ca nivāsayitvā ||
[ Bendall ed p353 ---> ]
sapādapīṭhasmi niṣadyâsane vicitraduṣyehi susaṃstṛtasmin |
sudhautapādaś côpāruhitvā snigdhena śīrṣeṇa mukhena câpi ||dharmâsane tatra niṣīdiyānaḥ ekâgra satveṣu samaṃ vipaśyan |
upasaṃharec citrakathā bahūś ca bhikṣūnaś cô bhikṣunikās tathâiva ||kilāsitāś câpi vivarjayīta na câpi utpādayi khedasaṃjñāṃ |
aratiṃ ca sarvāṃ vijahīta paṇḍitaḥ maitrībalaṃ parṣadi bhāvayec ca ||bhāṣec ca rātriṃdivam agradharmān dṛṣṭântakoṭīniyutaiḥ sa paṇḍitaḥ |
saṃharṣayet tāṃ ca tathâiva toṣayet na câpi kiñcit tatra jātu prārthayet ||khŌüdyaṃ ca bhojyaṃ ca tathânnapŌünaṃ vastrŌüṇi śayyâsanacīvarŌüṇi |
gilānabhaiṣajya na cintayet saḥ na vijñape-
[ Cambridge MS f161b ---> ]
t parṣadi kiñcid anyat ||
[ Bendall ed p354 ---> ]
anyatra cinteya sadā vicakṣaṇaḥ bhaveya buddho 'ham ime ca satvā |
etac ca me sarvasukhôpadhānaṃ yaṃ dharma śrāvemi hitāya loke ||atrâivâha ||
na kasyacid antaśo dharmapremṇâpy adhikataram anugrahaṃ karoti ||
āryacandrapradīpasūtre 'py āha |
adhyeṣayeyur yadi tvāṃ te dharmadānasya kāraṇāt |
prathamaṃ vāca bhāṣeyā nâhaṃ vaitulyaśikṣitaḥ ||
evaṃ tvaṃ*vāca bhāṣeyā yuṣme vā vijñapaṇḍitāḥ |
kathaṃ mahâtmanāṃ śakyaṃ purato bhāṣituṃ mayā ||
sahasâiṣāṃ na jalpeta tulayitvā tu bhājanaṃ |
yadi bhājanaṃ vijānīyāḥ anadhīṣṭo 'pi deśayeḥ ||
yadi duḥśīlān paśyesi pariṣāyāṃ bahūn sthitān |
saṃlekhaṃ mā prabhāṣe tvaṃ varṇaṃ dānasya kīrtayeḥ ||
bhaveyur yadi câlpêcchāḥ śuddhāḥ śīle pratiṣṭhitāḥ |
maitraṃ cittaṃ janitvā tvaṃ kuryāḥ saṃlekhikīṃ kathām ||
[ Bendall ed p355 ---> ]
parīttā yadi pāpêcchāḥ śīlavanto 'tra vistarāḥ |

labdhapakṣas tadā bhūtvā varṇaṃ śīlasya kīrtayeḥ |
iti ||uktaṃ câryasāgaramatisūtre |
tad yathā |
same |
samavati |
śamitaśatru |
aṅkure |
maṅkure |
mārajite |
karāḍe |
keyūre |
oghavati |
ohokayati |
viśaṭhanirmale |
malâpanaye |
okhare |
kharograse |
[ Cambridge MS f162a ---> ]
grasane |
hemukhī |
parāṅmukhī |
āmukhī |
śamitāni sarvagrahabandhanāni |
nigṛhītāḥ sarvaparapravādinaḥ |
vimuktā mārapāśāḥ |
sthāpitā buddhamudrāḥ samudghātitāḥ sarvamārāḥ |
acalitapadapariśuddhyā vigacchanti sarvamārakarmāṇi ||
imāni sāgaramate mantrapadāni dharmabhāṇakena supravṛttāni kṛtvā dharmâsanakena supravṛttāni kṛtvā dharmâsananiṣaṇṇena sarvāṃ parṣadaṃ bodhyākārâbhinirhṛtayā maitryā spharitvā |
ātmani vaidyasaṃjñām utpādya dharme bhaiṣajyasaṃjñāṃ dharmaśravaṇikeṣv āturasaṃjñāṃ tathāgate satpuruṣasaṃjñāṃ dharmanetryāṃ cirasthitikasaṃjñām utpādyêmāni mantrapadāny āmukhīkṛtya dharmasaṃkathā karaṇīyā |
tasya samantād yo janaśate na māro na mārakāyikā vā devatôpasaṃkramayiṣyanti vicakṣuḥkaraṇe |
ye 'py enam upasaṃkramiṣyanti te 'py asya na śakṣyanty antarāyaṃ kartum iti ||atrâivâha |
dharmabhāṇakena caukṣeṇa śucisamudācāreṇa susnātena śucinivāsitena bhavitavyam iti ||evaṃ dharmadānaṃ ||
[ Bendall ed p356 ---> ]
bodhicittaṃ ca puṇyasya vṛddhihetuḥ samāsataḥ ||yathôktam āryaratnakaraṇḍakasūtre |
tad yathâpi nāma mañjuśrīr nānāgandhavṛkṣāś ca caturdhātusaṃgṛhītā vivardhante |
evam eva mañjuśrīr nānāsaṃbhārôpacitaṃ bodhisatvasya kuśalamūlaṃ |
bodhicittasaṃgṛhītaṃ sarvajñatāpariṇāmitaṃ vivardhatae |
iti ||eṣâdikâdika-
[ Cambridge MS f162b ---> ]
rmikāṇāṃ sahasā bodhisatvaśikṣā smaraṇârtham upadarśitā |

vistaratas tu buddhaviṣayâiva ||atra câsyā yathôktāyāḥ śikṣāyāḥ |
siddhiḥ samyakprahāṇānām apramādâviyojanāt |
smṛtyâtha saṃprajanyena yoniśaś cintanena ca ||tatrânutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāyâiva chandaṃ janayati vyāyacchati vīryam ārabhate cittaṃ pragṛhṇāti samyakpraṇidadhātîty anena rakṣā ||utpannānāṃ ca prahāṇāya chandaṃ janayatîty anena śuddhiḥ |
anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya chandaṃ janayati |
yāvad utpannānāṃ ca sthitaye bhūyobhāvāya chandaṃ janayatîty ādi |
anena vṛddhiḥ |
etāni ca nityam apramādâdhiṣṭhitāni kāryāṇi sarvakuśalamūlānāṃ tanmūlatvāt ||yathôktam āryacandrapradīpasūtre |
yāvanta dharmāḥ kuśalāḥ prakīrtitāḥ śīlaśrutaṃ tyāgu tathâiva kṣāntiḥ |
sarveṣu mūlaṃ hy ayam apramādo nidhānalambhaḥ sugatena deśita |
iti ||
ko 'yam apramādo nāma |
iṣṭavighātâniṣṭâgamaśaṅkāpūrvakaṃ pratikāratātparyaṃ |
tad yathā tīvrakopaprasādasya rājño bhaiṣajyatailaparipūrṇabhājanaṃ gṛhītvā picchila-
[ Cambridge MS f163a ---> ]
saṃkrameṇa bhṛtyasya
[ Bendall ed p357 ---> ]
gacchataḥ ||uktaṃ hy āryatathāgataguhyasūtre |tatra katamo 'pramādo |yad indriyasaṃvaraḥ |
sa cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati |
nânuvyañjanagrāhī |
evaṃ yāvan manasā dharmān vijñāya na nimittagrāhī bhavati |
nânuvyañjanagrāhī |
sarvadharmeṣv āsvādaṃ câdīnavaṃ ca niḥśaraṇaṃ ca yathābhūtaṃ prajānāti |
ayam ucyate 'pramādaḥ ||punar aparam apramādo yat svacittasya damanaṃ paracittasyârakṣā kleśarater aparikarmaṇā dharmarater anuvartanaṃ yāvad ayam ucyate 'pramādaḥ |
yasya guhyakâdhipate śraddhā câpramādaś ca tasyânulomikena vīryeṇa kāryaṃ |
yena tān apramādakāraṇān śraddhākāraṇāṃś ca dharmān samudānayati |
yasya guhyakâdhipate śraddhā câpramādaś ca vīryaṃ ca tena smṛtisaṃprajanye yogaḥ karaṇīyaḥ |
yena smṛtisaṃprajanyena sarvān bodhipakṣān dharmān na vipraṇāśayati |
yasya guhyakâdhipate śraddhā câpramādaś ca vīryaṃ ca smṛtisaṃprajanyaṃ ca tena yoniśaḥ prayoge yogaḥ karaṇīyaḥ |
yoniśaḥ prayukto hi guhyakâdhipate bodhisatvo yad asti tad astîti prajānāti |
yan nâsti tan nâstîti prajānāti |
yāvad asti saṃvṛtyā cakṣur ity ādi ||tathā atrâivâha |
sadâpramādo hy amṛtasya mūlaṃ satvârthayu-
[ Cambridge MS f163b ---> ]
ktasya ca bodhicittaṃ |
yad yoniśaś câiva vivekacittam aparigrahaḥ sarvasukhasya mūlam iti ||āha ca |
parâtmasamatâbhyāsād bodhicittaṃ dṛḍhībhavet |
āpekṣikaṃ parâtmatvaṃ pārâvāraṃ yathāmṛṣā ||
[ Bendall ed p358 ---> ]
tatkūlaṃ na svataḥ pāraṃ kim apekṣyâstv apāratā |
ātmatvaṃ na svataḥ siddhaṃ kim apekṣya paro bhavet ||tadduṣkhena na me bādhêty ato yadi na rakṣasi |

nâgāmikāyaduṣkhāt te bādhā tat kena rakṣasi ||aham eva tadâpîti mithyêyaṃ parikalpanā |
anyâiva mṛto yasmād anyas tatra prajāyate ||anyaś cej jāyate tatra kiṃ puṇyena prayojanaṃ |
yūnaḥ kiṃ vṛddhakāyasya sukhāya dhanasaṃcayaiḥ ||mṛte garbhagate tāvad anyo bālaḥ prajāyate |
mṛte bālye kumāratvaṃ tannāśāyâgato yuvā ||
tannāśāc câgato vṛddhaḥ |
ekaḥ kāyaḥ kathaṃ mataḥ |
evaṃ pratikṣaṇaṃ cânyaḥ kāyaḥ keśanakhâdivat ||
atha bālyāparityāgād bālo yāti kumāratāṃ |
kāyasvabhāvo vaktavyo yo 'vasthārahitaḥ sthitaḥ |
kāyaś cet pratimâkāraḥ pesībhasmasu nâsti saḥ ||sūkṣmabhāvena cet tatra sthaulyaṃ tyaktvā vyavasthitaḥ |
anirdeśyaḥ svataḥ prāptaḥ |
kāyêty ucyate na saḥ ||tatra cintâiva me nâsti dṛśyakāyas tu nāśavān |
avasthābhiś ca saṃbandhaḥ saṃvṛtyā câiva dṛśyate ||
[ Bendall ed p359 ---> ]
āga-
[ Cambridge MS f164a ---> ]
māc ca tad astitvaṃ yuktyāgamanivāritam |
na guṇavyatirekeṇa pradhānaṃ vidyate yataḥ ||na ca trīṇi pradhānāni tathā sattā guṇâpi |
pratyekaṃ tryātmakās te 'pi śeṣaṃ nâikavidhaṃ jagat ||acetanaṃ ca vastrâdi tatsukhâdyātmakaṃ katham |
sukhâder na paṭṭôtpattiḥ paṭṭâdes tu sukhâdayaḥ |
paṭṭâdīnām ahetutvād abhāvas tatsukhaṃ kutaḥ ||tasmād āgamayuktibhyāṃ anityaṃ sarvasaṃskṛtaṃ |tad dhetuphalasaṃbandhaḥ pratyakṣatvān na sādhyate ||svasaṃtāne ca dṛṣṭo 'sau nityeṣu ca kathaṃ yathā |
param aṇus [[DOUBT]] tu nâiko 'sti digbhedânupapattitaḥ ||dīpatailaṃ kṣayaṃ yāti kṣīyamānaṃ na lakṣyate |
evaṃ bhāvā na lakṣyante kṣīyamānāḥ pratikṣaṇaṃ ||saṃtānaḥ samudŌüyaś ca paṅktisenâdivan mṛṣŌü |
tatrâbhyāsād ahaṃkāraḥ parasmin kiṃ na jāyate ||
[ Bendall ed p360 ---> ]
tasmād evaṃ jagat jñeyaṃ yathâyatanasaṃcayaḥ |
aprāptam eva tad duṣkhaṃ pratikāryaṃ parâtmanoḥ ||ayuktam api ced etat svâtmany astîtaratra na |
yad ayuktaṃ nivartyaṃ tat svam anyad vā yathābalaṃ ||kṛpayā bahu duṣkhaṃ cet kasmād utpādyate balāt |
jagadduṣkhaṃ nirūpyêdaṃ kṛpāduṣkhaṃ kathaṃ bahu ||evaṃ bhāvitasaṃtānāḥ paraduṣkhasamapriyāḥ |
avīcīm avagāhante haṃsāḥ padmavanaṃ yathā ||satveṣu mucyamāneṣu ye te prāmodyasāgarāḥ |
tair eva nanu paryāptaṃ mokṣeṇâpy arasena kim ||
evaṃ parârthaṃ kṛtvâpi na mado na ca vismayaḥ |
na vipākaphalâkāṅkṣā parârthâikântatṛṣṇayā [[DOUBT]] ||daśadiksatvasaṃpattir ātmī-
[ Cambridge MS f164b ---> ]
yâsya na saṃśayaḥ |
nâsty erṣyâvakāśo 'pi parasaukhye svasaṃjñayā ||
[ Bendall ed p361 ---> ]
pareṣām ātmano vâpi sāmānyā pāpadeśanā |
puṇyânumodanā câivaṃ buddhâdhyeṣaṇayācanaṃ ||
pariṇāmanam apy evaṃ nirviśeṣaṃ pravartate |

Original text: Śikṣāsamuccaya · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc