Śikṣāsamuccaya (another edition) · Part 141160
sarvacaryāduṣkaracaryāsādhanaḥ sarvakṣāntidṛḍhīkaraṇaḥ sarvavīryâsaṃsādanaḥ |
sarvadhyānaprajñâṅgasaṃbhāraḥ |
tasmān nityamuditaḥ syāt ||
[ Bendall ed p183 ---> ]
yathâha candrapradīpasūtre |
sagauravaḥ prītamanāḥ sadā bhavet |
saumyāya dṛṣṭīya sadā sthito bhaved |
iti ||
uktaṃ câkṣayamatisūtre |
tatra katamā muditā |
yāvad dharmânusmaraṇāt prītiḥ prasādaḥ prāmodyaṃ cittasyânavalīnatânavamṛdyatâparitarṣaṇā |
sarvakāmaratīnām apakarṣaṇā sarvadharmaratīnāṃ pratiṣṭhānaṃ |
cittasya prāmodyaṃ kāyasyâudbilyaṃ buddheḥ saṃpraharṣaṇaṃ manasôtplavaḥ |
tathāgatakāyâbhinandanaratir lakṣaṇânuvyañjanavibhūṣaṇaparyeṣṭikauśalyaṃ |
kuśaladharmaśravaṇâparikhedatā |
tatvadharmapratiśaraṇapratipattiprītiprasādapramodyaṃ muditasya dharmôtplavaḥ |
satataṃ satveṣv apratihatabuddhitā |
tīvracchandatā |
buddhadharmaparyeṣṭiṣu tasya ca dharmacchandasyânutsṛjanatā |
udāreṣu buddhadharmeṣv adhimuktiḥ |
vimuktiḥ prādeśikayānâpakṛṣṭacittôtpādaḥ |
mātsaryâsaṃkucitaś cittôtpādaḥ |
yācitasya dātukāmatā |
dadato dattvā ca trimaṇḍalapariśodhitaṃ dānaprāmodyaṃ |
śīlavatsu sadā prasādaḥ |
duḥśīleṣv anugrahaprītiḥ |
svaśīlapariśuddhyā sarvadurgandham atikramâśvāsanaṃ |
tathāgataśīlapariṇāmanatā |
dṛḍhâbhedyatā |
paraduruktadurāgateṣu vacanapatheṣv apratihatacittatā |
kṣāntisauratyaṃ |
nirmānatā |
[ Cambridge MS f87b ---> ]
guruṣu gauravâvanāmaś citrīkāraḥ |
sadā smitamukhatā bhṛkuṭivigatatā |
pūrvâbhilāpitâkuhanatâneṣyaiṣikatā śuddhâśayatā cittâkarkaśatâkuṭilatā |
sarvatrânuśaṃsadarśitâtmaskhalitapratyavekṣitā |
āpattiṣv acodanatā saṃrañjanīyadharmeṣv anuvartanatā |
śāstṛprema bodhisatveṣu |
ātmaprema dharmeṣu |
jīvitaprema tathāga-
[ Bendall ed p184 ---> ]
teṣu |
mātāpitṛprema guruṣu |
putraprema satveṣu |
buddhapremâcāryôpādhyāyeṣu |
uttamâṅgaśiraḥprema pratipattiṣu |
hastapādaprema pāramitāsu |
sarvaratnaprema dharmabhāṇakeṣu |
sarvaratikrīḍāpremânuśāsanīṣu |
ārogyaprema saṃtuṣṭau |
bhaiṣajyaprema dharmaparyeṣṭiṣu |
vaidyaprema codakasmārakeṣu |
iti hi yā sarvêndriyeṣv anavalīnêndriyatêyam ucyate muditêty ādi ||
atra ca śikṣitān bodhisatvān idaṃ vacanam alaṃkaroti yad uktam āryamahāmeghe |
nirayagaticittanityasamādhānaśīlāś ca nirayagatipriyāś ca nirayagatipattanavaṇijaś ca bhavanti |
nirayalolāś ca bhavanti nirayalobhamatsariṇaś ca nirayâgnicittapraguṇṇāḥ bhavantîti ||
uktā duṣkhâdhivāsanā kṣāntiḥ ||
āryasāgaramatisūtre tu trividhâpi kṣāntir uktā |
iha sāgaramate bodhisatvo mahāsatvaḥ sarvajñatācittôtpādaratne |
anāryair duḥśīlaiḥ satvair mārair mārakāyikābhir vā devatābhir mārâdhiṣṭhitair vā māradūtair vā viheṭhyamānaḥ samīryamāṇaḥ kṣobhyamānas tarjyamānas tāḍyamāno na bhidyate tato | adhyāśayacittôtpādo na bhidyate sarvasatvapramokṣamahākaruṇāvīryârambhāt |
na bhidyate triratnavaṃśânupacchedaparākramāt |
na bhidyate sarvadharmasamudānayanakuśalaprayogāt |
na bhidyate lakṣaṇânuvyañjanapariniṣpattigatāt puṇyasaṃbhārôpacayāt |
na bhidyate buddhakṣetrapariśuddhyabhinirhārâhṛtād autsukyāt |
na bhidyate sarvadharmâparigrahâbhiyuktāt kāyajīvitôtsargāt |
na bhidyate sarvasatvaparipācanâbhiyuktād ātmasaukhyânadhyavasānāt |
sâivam adhyāśayasaṃpannâiva samānaḥ
[ Bendall ed p185 ---> ]
sarvasatvānām antikād uccaghanāṃ sahate |
unmananāṃ kutsanāṃ sahate
[ Cambridge MS f88a ---> ]
sarvasatvānām ākrośaparibhāṣāṃ duruktadurāgatān vacanapathān sahate |
sarvasatvapīḍāṃ sahate |
sarvasatvabhārāṃś ca sahate uttārayati vā na ca khidyate |
na ca līyate |
na saṃlīyate |
na viṣīdati |
balam upadarśayati |
sthāma saṃjanayati |
vīryam ārabhate |
parākramaṃ parākramate |
utsāhaṃ janayati |
unmūḍhacittaṃ nigṛhṇāti |
sâkruṣṭo na pratyākrośati |
tāḍito na pratitāḍayati |
roṣito na pratiroṣayati |
kruddhāya na pratikrudhyati |
evaṃ cittagaṇanāsaṃnāhaṃ saṃnahyati | ...
[ Bendall ed p186 ---> ]
sacet punar ete satvā yāvanto daśasu dikṣu prabhāvyamānāḥ prabhāvyante te sarve 'siśaktitomarapāliyogena māṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato 'nubadhnīyuḥ |
yatrâiṣa pṛthivīpradeśe sthito vā niṣaṇṇo vā caṅkramyamāṇo vā śayāno vā bodhicittam utpādayiṣyati dānacittaṃ vā yāvat prajñācittaṃ vā śrutakuśalamūlacittaṃ vôtpādayiṣyati tatrâsya pṛthivīpradeśe śatadhābadarīpattrapramāṇaṃ kāyaṃ chetsyāmo vikariṣyāmo vidhvaṃsayiṣyāmas |
te cet sarvasatvā mām ākrośayeyuḥ paribhāṣeran kutsayeyuḥ paṃsayeyur asatyābhir vāgbhiḥ paruṣābhir vāgbhiḥ samuccareyur adhiṣṭhitânarthakarmāṇaḥ śatadhābadarīpattrapramāṇaṃ mama kāyaṃ chindhyur bhindyur vikareyur vidhvaṃsayeyuḥ |
evaṃ mayā na kasyacit satvasyântike kṣobhacittam utpādayitavyaṃ |
tat kasya hetoḥ |
pūrvā koṭiḥ saṃsārasyâpramāṇīkṛtā yatra me 'yam ātmabhāvo narakagatasyâpi tiryagyonigatasyâpi yamalokagatasyâpi manuṣyagatasyâpi kāmâhārapaliguddhasya dharmān aśrutavato viṣamâjīvagocarasya nirarthakajīvinaḥ aṅgapratyaṅgasya śatadhā chinno bhinno nikṛtto vividhābhiś ca kāraṇābhiḥ kārito na ca mayā tato nidānam ātmârthaṃ kṛto na parârthaḥ |
sacet punar punar mamâite sarvasatvâparântakoṭiṃ chindyur bhindyur vikireyur vidhvaṃsayeyus tathâpi mayâparityaktâiva sarvajñatā |
aparityaktâiva sarvasatvāḥ |
aparityaktaḥ kuśalo charmachandaḥ |
tat kasya hetoḥ |
sarvā hy eṣā kāyapīḍā kāyavi-
[ Bendall ed p187 ---> ]
va-
[ Cambridge MS f88b ---> ]
rtanā |
nairayikasya duṣkhasya śatatamīm api kalāṃ nôpaiti yāvad upaniṣadam api na kṣamate |
narakâvāsam apy aham utsahe |
na punar mayā buddhadharmāḥ parityaktavyā na sarvasatvârambaṇā mahākaruṇā ||
pe ||
yan nidānaṃ punar vyāpādôtpadyeta |
taṃ vayaṃ dharmaṃ prahāsyāmaḥ |
katamaś ca sa dharmo |
yad uta kāyaprema kāyaniketaḥ kāyâdhyavasānaṃ |
utsṛṣṭaś ca kāyôtsṛṣṭo vyāpādaḥ |
evaṃ dharmagaṇanâviṣṭaḥ sāgaramate bodhisatvaḥ sarvasatvapīḍāṃ sahate ||
pe ||
yaḥ kāyasyôtsargaḥ kāyaparityāgaḥ kāyânavekṣā |
iyam asya dānapāramitā ||
yat kāye chidyamāne sarvasatvān maitryā spharati |
vedanābhiś ca na saṃhriyate |
iyam asya śīlapāramitā ||
yat kāye chidyamāne yâivâsya kāyaṃ chindati teṣām eva pramokṣârthaṃ kṣamate |
na ca cittena kṣaṇyate kṣāntibalaṃ côpadarśayatîyam asya kṣāntipāramitā ||
yena vīryeṇa taṃ sarvajñatāchandaṃ nôtsṛjati cittabalâdhīnaṃ ca pratigṛhṇāti |
saṃsāram eva cânubadhnāti |
kuśalamūlârambham eva cârabhate |
iyam asya vīryapāramitā ||
yat kāye vikīryamāṇe tat sarvajñatācittôtpādaratnaṃ kartuṃ na saṃmuhyati bodhim evâpekṣate śāntapraśāntam eva pratyavekṣate |
iyam asya dhyānapāramitā ||
yat kāye chidyamāne kāyasya tṛṇakāṣṭhakuḍyavatpratibhāsôpamatāṃ pratyavekṣate māyādharmatāṃ ca kāyasyâvatarati |
bhūtânityatāṃ ca bhūtaduṣkhatāṃ ca bhūtânātmatāṃ ca bhūtaśāntatāṃ ca kāyasyôpanidhyāyati |
iyam asya prajñāpāramitêti vistaraḥ ||
pe ||
punar aparam asyâivaṃ bhavati |
eṣa satvaḥ kusīdaḥ śukladharmarahitaḥ |
sa mām ākrośayati paribhāṣate |
hanta vayam ārabdhavīryā bhaviṣyāmaḥ |
atṛptāḥ kuśalamūlaparyeṣaṇâbhiyuktā |
eṣâiva tāvan mayā satvaḥ pūrvataraṃ bodhimaṇḍe niṣādayitavyaḥ |
paścān mayânuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃ-
[ Bendall ed p188 ---> ]
boddhavyêti ||
pe ||
īdṛśānām asmābhiḥ satvānām adāntānām aguptānām anupaśāntānām arthāya saṃnŌühŌüḥ saṃnaddhavyŌüḥ ||
pe ||
hanta vayaṃ dharmatāṃ pratisariṣyāmaḥ |
ko 'trâkrośati vâkruśyate vā |
sa parigave-
[ Cambridge MS f89a ---> ]
ṣamāṇo na taṃ dharmam upalabhate |
yâkrośati vâkruśyate vā |
sâtmaparânupalabdhôpalambhadṛṣṭivigataḥ kṣamatae iti ||
bhagavatyām apy uktaṃ |
evaṃ cittam utpādayati |
yena mayā sarvasatvānāṃ vivādôtsārayitavyaḥ |
so 'haṃ svayam eva vivadāmi |
lābhā me durlabdhā yo 'haṃ jalpite pratijalpāmi |
yena mayā sarvasatvānāṃ saṃkramabhūtena bhavitavyaṃ so 'haṃ parasya tvam ity api vācaṃ bhāṣe |
paruṣaṃ vā prativāco dadāmi |
idaṃ mayā nâiva vaktavyaṃ jaḍasamena |
eḍakamūkasamena mayā kalahavivādeṣu bhavitavyaṃ |
parato duruktān durāgatān durbhāṣitān bhāṣyamāṇān vacanapathān śṛṇvatā cittaṃ nâghātayitavyaṃ |
pareṣām antike na mamâitat sādhu na pratirūpaṃ yo 'haṃ parasya doṣântaraṃ saṃjanayeyam |
etan na mama pratirūpaṃ yad ahaṃ pareṣāṃ doṣântaram api saṃśrotavyaṃ manye |
tat kasya hetoḥ |
na mayâśayo vikopayitavyo yena mayā sarvasatvāḥ sarvasukhôpadhānena sukhayitavyāḥ parinirvāpayitavyāś cânuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhya tatra nāmâhaṃ vyāpadye |
na ca mayā pareṣāṃ svaparāddhānām api vyāpattavyaṃ |
sa nāmâhaṃ mohaṃ kṣobhaṃ gacchāmi |
idaṃ tu mayā karaṇīyaṃ |
dṛḍhaparākramatayā parākrāntavyaṃ |
na mayā jīvitântarāye 'pi kriyamāṇe kṣobhaḥ karaṇīyaḥ |
na mayā bhṛkuṭī mukhe [[DOUBT]] utpādayitavyêti ||
bodhisatvaprātimokṣe 'py uktam |
ye kruddhāḥ satvās tān āśvāsayati kṣamāpayati |
anulomayati dharmeṇa toṣayatîti ||
iti śikṣāsamuccaye kṣāntipāramitā paricchedo navamaḥ ||
vīryapāramitā daśamaḥ paricchedaḥ ||
evaṃ kṣāntipratisthitaḥ śrute vīryam ārabheta |
anyathā śrutam evâsya vināśāya saṃpadyate ||
yathôktaṃ candrapradīpasūtre |
kiyadbahū dharmaparyāyuṇeyā [[DOUBT]] śīlaṃ na rakṣeta śrute namanta |
na bāhuśrutyena sa śakyu trāyituṃ duḥśīlayena vrajamāna durgatim ||
śrutânuśaṃsās tu nārāyaṇaparipṛcchāyām uktāḥ |
tathā hi kulaputrāḥ śrutavataḥ prajñâgamo bhavati |
prajñāvataḥ kleśapraśamo bhavati |
niḥkleśasya māro 'vatāraṃ na labhate ||
atra ca maharṣer u-
[ Cambridge MS f89b ---> ]
ttarasya jātakaṃ vistareṇa kṛtvâha |
dharmakāmānāṃ hi |
vimalatejaḥ |
bodhisatvānāṃ mahāsatvānāṃ sagauravāṇāṃ sapratīśānāṃ anyalokadhātusthitâpi buddhā bhagavanto mukham upadarśayanti dharmaṃ cânuśrāvayanti |
dharmakāmānāṃ |
vimalatejaḥ |
bodhisatvānāṃ mahāsatvānāṃ parvatakandaravṛkṣamadhyeṣu dharmanidhānāni nikṣiptāni |
dharmamukhāny anantāni pustakagatāni karatalagatāni bhavanti |
dharmakāmānāṃ vimalatejaḥ bodhisatvānāṃ pūrvabuddhadarśinyo devatā buddhapratibhānam upasaṃharanti ||
pe ||
parikṣīṇâyuṣkāṇāṃ buddhā bhagavanto devatāś câyurbalaṃ côpasaṃharanti |
buddhâdhiṣṭhānena devatâdhiṣṭhānena ca kāṅkṣāmāṇā varṣasahasram avatiṣṭhante ||
pe ||
yāvat kalpaṃ vā kalpâvaśeṣaṃ vā yāvad vâkāṅkṣanti dharmagauravajātānāṃ bodhisatvānāṃ buddhā bhagavanto jarām apy apanayanti |
vyādhīn apanayanti |
smṛtim upasaṃharati |
gatiṃ ma-
[ Bendall ed p190 ---> ]
tiṃ pratibhānaṃ côpasaṃharanti ||
pe ||
dṛṣṭikṛtāni vinodayanti |
samyagdṛṣṭiṃ côpasaṃharanti |
dharmagauraveṇa |
vimalatejaḥ |
bodhisatvānāṃ mahāsatvānāṃ sarvôpakramabhayāni na bhavanti |
tasmāt tarhi vimalatejaḥ śrutasaṃbhārakauśalyâbhiyuktena bodhisatvena bhavitavyam iti ||
kim ākāraṃ śrutaṃ bodhisatvavinaye praśastaṃ |
yathâryâkṣayamatisūtre 'bhihitaṃ |
aśītyākārapraveśaṃ śrutaṃ |
tad yathā |
chandâkāram āśayâkāram adhyāśayâkāraṃ prayogâkāraṃ nirmāṇâkāram apramāṇâkāraṃ kalyāṇamitrâkāraṃ gauravâkāraṃ pradakṣiṇâkāraṃ suvacanâkāraṃ paryupāsanâkāram avahitaśrotrâkāraṃ manaskārâkāram avikṣepâkāram avasthānâkāraṃ ratnasaṃjñâkāraṃ bhaiṣajyasaṃjñâkāraṃ sarvavyādhiśamanâkāraṃ smṛtibhajanâkāraṃ gatibodhanâkāraṃ matirocanâkāraṃ buddhipraveśâk
āram atṛptabuddhadharmaśravaṇâkāraṃ tyāgavṛṃhaṇâkāraṃ dāntâjāneyâkāraṃ bahuśrutasevanâkāraṃ satyakṛtyaprītyanubhavanâkāraṃ kāyâudbilyâkāraṃ cittaprahlādanâkāram aparikhedaśravaṇâkāraṃ dharmaśravaṇâkāraṃ pratipattiśravaṇâkāraṃ paradeśanāśravaṇâkāraṃ aśrutaśravaṇâkāraṃ abhijñāśravaṇâkāram anyayānâspṛhaṇāśravaṇâkāraṃ prajñāpāramitāśravaṇâkāraṃ bodhisatvapiṭakaśravaṇâkāraṃ saṃgrahavastuśravaṇâkāram upāyakauśalyaśravaṇâkāraṃ brahmavi-
[ Cambridge MS f90a ---> ]
hāraśravaṇâkāraṃ smṛtisaṃprajanyaśravaṇâkāraṃ gauravâkāraṃ utpādakauśalyaśravaṇâkāram anutpādakauśalyaśravaṇâkāram aśubhâkāraṃ maitryāḥ śravaṇâkāraṃ pratītyasamutpādâkāraṃ anityâkāraṃ duṣkhâkāram anātmâkāraṃ śāntâkāraṃ śūnyatānimittâpraṇihitâkāraṃ anabhisaṃs
kārâkāraṃ kuśalâbhisaṃskārâkāraṃ satvâdhiṣṭhānâkāraṃ avipraṇāśâkāraṃ svâdhīnâkāraṃ svacittârakṣaṇâkāraṃ vīryasyâśraṃsanâkāraṃ dharmanidhyaptyākāraṃ kleśavipakṣâkāraṃ svapakṣaparikarṣaṇâkāraṃ parapakṣakleśanigrahâkāraṃ saptadhanasamavaśaraṇâkāraṃ sarvadāridryôpachedâkāraṃ sarvavidvatpraśastâkāraṃ paṇḍitâbhinandanâkāraṃ āryasaṃmatâkāraṃ anāryaprasādanâkāraṃ satyadarśanâkāraṃ skandhadoṣavivarja-
[ Bendall ed p191 ---> ]
nâkāraṃ saṃskṛtadoṣaparitulanâkāram arthapratiśaraṇâkāraṃ dharmapratiśaraṇâkāraṃ sarvapāpâkaraṇâkāraṃ ātmaparahitâkāraṃ sukṛtakarmânanutapyanâkāraṃ viśeṣagamanâkāraṃ sarvabuddhadharmapratilābhâkāram iti ||
punar atrâivâha |
yaś ca dharmasaṃbhārayogaḥ sâivâsya jñānasaṃbhāro bhavati |
tatra katamo dharmasaṃbhārayogo yêyam alpârthatâlpakṛtyatâlpabhāṣatâlpapariṣkāratā pūrvarātrâpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktasya śrutârthaparitulanatā |
bhūyo bhūyaḥ paryeṣaṇatā |
cittasyânāvilatā |
nīvaraṇānāṃ viṣkambhanatā |
āpattiṣu niḥśaraṇajñānaṃ |
akaukṛtyatā |
aparyutthānatā |
pratipattisāratā |
dharmanimnatā dharmapravaṇatā dharmaprāgbhāratā |
parākramasaṃpannatâdīptaśiraścailôpamatā jñānaparyeṣṭyā |
tanmayavihāritā |
aśithilaśīlatânikṣiptadhuratā viśeṣagāmitā saṃgaṇikāvivarjanam ekârāmatâraṇyâbhimukhamanaskāratâryavaṃśasantuṣṭiḥ dhutaguṇeṣv acalanatā dharmârāmaratiratatā laukikamantrâsmaraṇatā lokôttaradharmaparyeṣṭitā smṛtyapramoṣatā |
arthagatyanuga-
[ Cambridge MS f90b ---> ]
matā |
matyā mārgânulomatā |
dhṛtyā saṃvarapratyayair jñānâ-
[ Bendall ed p192 ---> ]
nugamaḥ |
hrīrapatrāpyâlaṃkāratā |
jñānânugamanasāratā |
ajñānavidhamanatā |
avidyāmohatamastimirapaṭalaparyavanaddhasya prajñācakṣurviśuddhiḥ |
suviśuddhabuddhitā |
buddhivistīrṇatā |
asaṃkucitabuddhitā prabhinnabuddhitā |
pratyakṣabuddhitā |
aparâdhīnaguṇatā |
svaguṇair amanyanatā |
paraguṇaparikīrtanatā |
sukṛtakarmakāritā |
karmavipākânuddhuratā |
karmapariśuddhijñānam iti ||
kiṃ śrotavyaṃ |
uktaṃ bhagavatā jñānavaipulyasūtre |
sârthakāni śāstrāṇi śikṣitavyāni |
apârthakāni parivarjayitavyāni |
tad yathā |
lokâyataśāstrāṇi daṇḍanītiśāstrāṇi kārkhedaśāstrāṇi vādavidyāśāstrāṇi kumārakrīḍāśāstrāṇi jambhakavidyāśāstrāṇi ||
pe ||
yāny api tad anyāni kānicin mokṣapratikūlāni śāstrāṇi saṃmohāya saṃvartante tāni sarvāṇi bodhisatvayānasaṃprasthitena parivarjayitavyānîti ||
evaṃ śrutavatā cittaṃ śodhayitum araṇyam āśrayaṇīyaṃ |
kathaṃ punar āśayasaṃpannasyâpy ugradattaparipṛcchāyāṃ gṛham anujñātaṃ |
yatnavato 'py asāmarthyāt |
paradārâdiṣv api tarhi nâpattiḥ syāt |
na teṣām asāmarthye 'pi prakṛtiduṣṭatvād gṛhâvāsasya ca prajñaptisâvadyatvād iti ||
iti śikṣāsamuccaye vīryapāramitā paricchedo daśamaḥ ||
araṇyasaṃvarṇanaṃ nāmâikādaśaḥ paricchedaḥ ||
tad evam ugradattaparipṛcchāvidhinā gṛhadoṣān bhāvayitvā śrutavatā cittaṃ śodhayitum araṇyam āśrayaṇīyam iti sthitaṃ ||
tathā côktaṃ candrapradīpasūtre |
na jātu kāmān pratiṣevamāṇaḥ putreṣu dāreṣu janitva tṛṣṇāṃ |
gṛhaṃ ca sevitva jugupsanīyam anuttarāṃ prāpsyati so 'grabodhim ||
ye kāma varjenti yathâgnikarṣūṃ putreṣu dāreṣu janitva tṛṣṇāṃ |
uttasta gehād abhiniṣkramanti na durlabhā teṣv iyam agrabodhiḥ ||
na kaści buddhaḥ purimeṇâsīd anāgato bheṣyati yo 'vatiṣṭhate |
yehi sthitair evâgāramadhye prāptêyaṃ uttamâgrabodhiḥ ||
prahāya rā-
[ Cambridge MS f91a ---> ]
jyaṃ yatha kheṭapiṇḍaṃ vased araṇyeṣu vivekakāmaḥ |
kleśān prahāya vinihatya mānaṃ budhyanti bodhiṃ virajām asaṃskṛtām ||
pe ||
annehi pānehi ca cīvarehi puṣpehi gandhehi vilepanehi |
nôpasthitā bhonti narôttamā jinā yatha pravrajitvā caramāṇadharmān ||
yaś câiva bodhiṃ pratikāṅkṣamāṇaḥ satvârtha nirviṇṇa kusaṃskṛtātaḥ |
araṇyâbhimukha sapta padāni gacched ayaṃ tataḥ puṇyaviśiṣṭa bhoti ||
yadi punar visabhāgasatvânunayāt pariṣatkāmatayā vā lābhâdikāmatayā vā vivekapraveśe vilambeta |
tadartham atrâivôktaṃ |
[ Bendall ed p194 ---> ]
na vijña bālehi karonti vigrahaṃ satkṛtya bālān parivarjayanti |
mamântike cêti praduṣṭacittā na bāladharmehi karonti saṃstavam ||
na vijña bālāna karoti sevanāṃ viditva bālāna svabhāvasaṃtatim |
kiyacciraṃ bālasusevitā pi puno 'pi te bhonti amitrasannibhāḥ ||
na vijña bāleṣv iha viśvasanti vijñāya bālāna svabhāvasaṃtatim |
svabhāvabhinnā prakṛtīya bālāḥ kuto 'sti mitraṃ hi pṛthagjanānāṃ ||
sahadhārmikeno vacanenôktāḥ krodhaṃ ca doṣaṃ câpratyayaṃ ca |
prāviṣkarontîmi bāladharmêmam artha vijñāya na viśvasanti ||
bālā hi bālehi samaṃ samenti yathâmedhyenâmedhya sārddham |
vijñaḥ punar vijñajanena sārddhaṃ samenti sarpir yatha sarpimaṇḍe ||
tathā ca punar atrâivam āha |
sūsukhitāḥ sada te naraloke yeṣu priyâpriya nâsti kahiṃcit |
ye ca na kandarake 'bhiramante śrāmaṇakaṃ susukhaṃ anubhonti ||
yeṣu mamâpi tu nâsti kahiṃcit |
yeṣu parigrahu sarvaśu nâsti |
khaḍgasamā vicaranti mu lokaṃ gagane pavana yathêva vrajanti ||
[ Bendall ed p195 ---> ]
syuḥ sukhitā vata te naraloke yeṣu na sajjati mānasa loke |
vāyusamaṃ sada teṣv iha cittaṃ nô ca priyâpriya vidyati saṃgo ||
apriya ye dukhitehi nivāso ye 'pi priyā dukhitehi viyogo |
antôbhe 'pi tehi jahitvā te sukhitā naraye rata dharme ||
punar atrâivôktam |
bhavati satatam alpakṛtyayogī pṛthu guṇa doṣata sarvi varjayitvā |
na vivadati
[ Cambridge MS f91b ---> ]
kadāci yuktayogîmi guṇa tasya bhavanty araṇyavāse ||
sada bhavati niviṇṇa saṃskṛte 'sau na bhavati tasya pṛhā kahiṃci loke |
na ca bhavati vivṛddhir āsravāṇāṃ vanavasato 'sya bhavanti ānuśaṃsāḥ ||
adhikaraṇa na tasya jātu bhotī sadôpaśāntarato vivekacārī |
vacaci manasi kāya saṃvṛtasyo bahuguṇa tasya bhavanty araṇyavāse ||
bhavati anukūla tasya mokṣo laghu pratividhyati so 'dhimukti śāntām |
vanicari dhimukti sevate 'syêmi guṇa bhonty araṇyavāsi sarve ||
punar āha |
vanaṣaṇḍa sevatha vivikta sadā vijahitva grāmanagareṣu ratim |
advitīyakhaḍgasama bhotha sadā na cireṇa lapsyatha samādhivaram |
iti ||
āryarāṣṭrapālasūtre 'py āha |
[ Bendall ed p196 ---> ]
tyaktvā geham anantadoṣagahanaṃ cintânapekṣāḥ sadā |
te 'raṇye ratim āpnuvanti guṇinaḥ śāntêndriyāḥ sūratāḥ ||
na strīsaṃbhava nâiva câpi puruṣais teṣāṃ kvacid vidyate |
ekākī viharanti khaḍgasadṛśāḥ śuddhâśayā nirmalāḥ ||
lābhair nâpi ca teṣu harṣa svamano līyanty alābhair na ca |
alpêcchêtarêtarair abhiratā māyākuhāvarjitāḥ |
ti ||
ugradattaparipṛcchāyām apy āha |
satvasaṃsargo me na kartavyo na hi mayâikasatvasya kuśalamūlāni saṃjanayitavyānîty ādi ||
yadi punaḥ śrutavān imāṃ kṣaṇasaṃpadam āsādya lābhâdau saktaḥ cittaṃ na śodhayet sâivâikaḥ |
sadevake loke vañcitaḥ syād ||
uktaṃ hy āryaratnakūṭe |
tad yathā kāśyapa kaścid eva puruṣo mahatôdakârṇavenôhyamānôdakatṛṣṇayā kālaṃ kuryād |
evam eva kāśyapêhâike śramaṇabrāhmaṇā bahūn dharmān udgṛhya paryavāpya na rāgatṛṣṇāṃ vinodayanti |
na dveṣatṛṣṇāṃ |
na mohatṛṣṇāṃ vinodayanti |
te mahatā dharmârṇavenôhyamānāḥ kleśatṛṣṇayā kālagatā |
durgativinipātagāmino bhavantîti ||
tasmād avaśyam araṇyam āśrayet ||
tādṛśāni ca sthānāni āśrayet |
yeṣu ca sthāneṣu nâtidūre piṇḍapātagocaro bhavati na
[ Bendall ed p197 ---> ]
atisaṃnikṛṣṭe |
yeṣu pānīyāni bhavanty acchāni śucīni nirmalāny alpâyāsāni mukhaparibhogāni yā-
[ Cambridge MS f92a ---> ]
ni ca sthānāni vṛkṣasaṃpannāni bhavanti puṣpasaṃpannāni phalasaṃpannāni pattrasaṃpannāny apagataduṣṭaśvāpadāni guhāsaṃpannāni prāgbhārasaṃpannāni sukhaparisarpyakāṇi śāntāny advitīyāni tādṛśāni sthānāny āśrayet |
sa teṣu sthāneṣv āśrito yad anena pūrvapaṭhitaṃ bhavati tat tribhī rātrais trirdivasasya svâdhyāyati nâtyuccena svareṇa nâtinīcena nôddhatair indriyair na bahirgatena cittena prasādam upajīvan grantham upadhārayan nimittāny udgṛhṇan middham apakrāman |
saced āraṇyakasya bhikṣo rājā vôpasaṃkrāmati rājamātro vânye vā brāhmaṇakṣatriyanaigamajānapadāḥ |
tena teṣām ādareṇa svāgatakriyā kartavyā |
evaṃ cânena vaktavyaṃ |
niṣīda mahārāja yathā prajñaptae āsane |
saced upaviśati dvābhyām apy upaveṣṭavyaṃ |
sacen nôpaviśati ubhābhyām api nôpaveṣṭavyaṃ |
sacec cañcalêndriyo bhavati utkarṣayitavyaṃ |
tasya te mahārāja lābhāḥ sulabdhā yasya te bhūpradeśe śīlavanto guṇavanto bahuśrutāḥ śramaṇabrāhmaṇāḥ prativasanti |
anupadrutāś caurabhaṭâdibhiḥ ||
sacet sthiro bhavati vinītaḥ praśāntêndriyaḥ bhavyaś ca bhavati dharmadeśanāyāḥ tato 'sya vicitrā dharmadeśanôpasaṃhartavyā |
saced vicitrāṃ na priyāyate |
saṃvegânukūlā dharmadeśanôpasaṃhartavyā |
sacet saṃvegânukūlāṃ na priyāyate udārôdārāṇi tathāgatamāhātmyāni upadeṣṭavyāni |
brāhmaṇakṣatriyanaigamajānapadānām apy upasaṃkrāmatāṃ yathânurūpāḥ kriyôpasaṃhartavyā |
sâivaṃ bahuśrutaḥ san pratibalo bhavati dhārmaśravaṇikānāṃ cittam ārādhayituṃ |
te ca satvās tasyântike prītiṃ ca prasādaṃ ca prāmodyaṃ ca pratilabhantae iti ||
[ Bendall ed p198 ---> ]
ugradattaparipṛcchāyām apy āha |
punar aparaṃ gṛhapate pravrajitena bodhisatvenâraṇye prativasatâivam upaparīkṣitavyaṃ |
kim artham aham araṇye prativasāmi |
na kevalam araṇyavāsena śramaṇo bhavati |
bahavo 'py atrâdāntâvinītâyuktânabhiyuktāḥ prativasanti |
tad yathā |
mṛga-
[ Cambridge MS f92b ---> ]
vānarapakṣisaṃghacauracaṇḍālāḥ prativasanti |
na ca te śramaṇaguṇasamanvāgatā bhavanti |
api tu khalu punar ahaṃ yasyârthāyâraṇye prativasāmi sa mayârthaḥ paripūrayitavyo yad uta śrāmaṇyârthaḥ ||
pe ||
punar aparaṃ gṛhapate pravrajitena bodhisatvenâraṇye viharatâivam upaparīkṣitavyaṃ |
kim artham aham araṇym āgataḥ |
tenâivaṃ mīmāṃsayitavyaṃ |
bhayabhīto 'smy aham araṇyam āgataḥ |
kuto bhayabhītaḥ |
saṃgaṇikābhayabhītaḥ |
saṃsargabhayabhīto rāgadveṣamohabhayabhīto mānamadamrakṣaparidāhabhayabhīto lobhêrṣyāmātsaryabhayabhītaḥ rūpaśabdagandharasasparṣṭavyabhayabhītaḥ |
so 'haṃ*kāramamakārabhayabhītaḥ |
auddhatyavicikitsābhayabhītaḥ |
skandhamārabhayabhītaḥ |
kleśamārabhayabhīto |
mṛtyumārabhayabhīto |
devaputramārabhayabhītaḥ |
anitye nityêti viparyāsabhayabhīto 'nātmany ātmêti viparyāsabhayabhīto 'śucau śucir iti viparyāsabhayabhīto |
duṣkhe sukham iti viparyāsabhayabhītaḥ |
cittamanovijñānabhayabhīto |
nivaraṇâvaraṇaparyutthānabhayabhītaḥ |
satkāyadṛṣṭibhayabhītaḥ pāpamitrabhayabhīto |
lābhasatkārabhayabhīto 'kālamantrabhayabhīto 'dṛṣṭe dṛṣṭam iti bhayabhīto 'śrute śrutam iti bhayabhīto 'mate matam iti bhayabhīto 'vijñāte vijñātam iti bhayabhīto 'śramaṇe śramaṇamadabhayabhīto 'nyonyavidveṣaṇabhayabhītaḥ kāmadhāturūpadhātvarūpyadhātubhayabhītaḥ sarvabhavagatyupapattibhayabhīto nirayatiryagyonipitṛviṣayabhayabhītaḥ saṃkṣepeṇa sarvebhyo 'kuśalebhyo manasikārebhyo bhayabhī
tâibhyo hy aham evaṃrūpebhyo bhayabhairavebhyo bhīto 'raṇyâvāsam upagataḥ ||
pe ||
punar aparaṃ gṛhapate pravrajitena bodhisatvenâraṇyavāsasthitena bhītena vā trastena vâivaṃ śikṣitavyaṃ |
yāni kānicid bhayāny utpadyante sarvāṇi tāny ātmagrāhatôtpadyante ||
pe ||
sacet punar aham araṇye prativasan nâtmagrāhaṃ parityajeyaṃ nâtmâbhiniveśaṃ nâtmaparigrahaṃ nâtmanidānaṃ nâtmatṛṣṇāṃ nâtmasaṃjñāṃ nâtmavādôpādānaṃ nâtmadṛ-
[ Bendall ed p199 ---> ]
ṣṭiṃ nâtmâdhiṣṭhānaṃ nâtmaparikalpanāṃ nâtmarakṣāṃ parityajeyaṃ |
nirarthako me 'raṇyavāsaḥ syād |
api tu khalu punar gṛhapate nâsty ātmasaṃjñino 'raṇyavāso |
nâsti parasaṃjñinaḥ ||
pe ||
araṇyavāso nāma gṛhapate ucyate sarvadharmeṣv asaṃbhavavāsaḥ sarvadharmeṣv asaṃgavāsaḥ ||
pe ||
tad yathā gṛhapate 'raṇye tṛṇagulmâuṣadhivanaspatayaḥ prativasanto na bibhyati nôttrasyanti na saṃtrasyanti na saṃtrāsam āpadyante |
evam eva gṛhapate pravrajitena bodhisatvenâraṇye viharatā tṛṇagulmâuṣadhivanaspatikāṣṭhakuḍyavad ātmapratibhāsavat saṃjñā kāye utpādayitavyā |
māyāsamatā cittasyôtpādayitavyā |
ko 'tra bibheti |
ko 'sminn uttrasyati |tena bhayabhītena vā trastena vâivaṃ yoniśaḥ kāyôpaparīkṣitavyaḥ |
nâsty atra kāye ātmā vā satvo vā jīvo vā poṣo vā pudgalo vā manujo vā mānavo vā |
abhūtaparikalpâiṣa yad uta bhayaṃ nāma |
sa mayâbhūtaparikalpo na parikalpayitavyaḥ |
tena yathâraṇye tṛṇagulmâuṣadhivanaspatayaḥ prativasanti amamâparigrahāḥ |
evam evâmamenâparigraheṇâraṇyam eva sarvadharmêti jñātvôpasampadya vihartavyaṃ |
tat kasya hetoḥ |
raṇachedo 'raṇyavāso 'mamo 'parigrahaḥ ||
pe ||
punar aparaṃ gṛhapate pravrajitena bodhisatvena buddhânujñāto 'raṇyavāsêti jñātvâraṇye vastavyaṃ |
atra hi śukladharmaparipūrir bhavati |
upastabdhakuśalamūlaḥ paścādgrāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānīṣv avatīrya dharmaṃ deśayiṣyāmi ||
pe ||
sacet punar gṛhapate pravrajito bodhisatvôddeśasvâdhyāyârthaṃ gaṇam avatarati |
tena tatra sagauraveṇa bhavitavyaṃ sapratīsenâcāryôpādhyāyeṣu sthaviramadhyanavakeṣu bhikṣuṣu pradakṣiṇabhavitavyam analasena svayaṃkāriṇâparôpatāpinā na ca tenôpasthānagurukeṇa bhavitavyaṃ |
evaṃ cânenôpaparīkṣitavyaṃ |
tathāgato 'py arhan samyaksaṃbuddhaḥ sadevasya lokasya sa-
[ Bendall ed p200 ---> ]
mārakasya sabrahmakasya saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ pūjito dakṣiṇīyaḥ sarvasatvānāṃ |
so 'pi tāvan na kasyacit sakāśād upasthānaṃ svīkaroti |
kiṃ-
[ Cambridge MS f93b ---> ]
punar asmābhir aśikṣitaiḥ śikṣitukāmaiḥ |
api tu vayam eva sarvasatvānām upasthāyakā bhaviṣyāmaḥ |
vayam eva pareṣām upasthānaparicaryāṃ kariṣyāmo na ca punaḥ kasyacit sakāśād upasthānaparicaryāṃ svīkariṣyāmaḥ |
tat kasya hetoḥ |
upasthānagurukasya hi gṛhapate bhikṣor guṇadharmânugraho naśyati |
yeṣāṃ ca saṃgrahaṃ karoti teṣām evaṃ bhavati |
upasthānahetor eṣo 'smākaṃ saṃgrahaṃ karoti ||
punar atrâivâha |
sacet punar gṛhapate āraṇyako bodhisatvo dharmaśravaṇârthikâcāryôpādhyāyadarśanârthiko vā glānaparipṛcchako vā grāmântikaṃ śayanâsanam āgacchet tena sâyam āgamanāya prakramaṇāya ca cittam utpādayitavyaṃ |
sacet punar asya parapratibaddhôddeśaḥ svâdhyāyo vā tena vihāre prativasatâraṇyapravaṇacittena bhavitavyaṃ |
eṣâiva tasyâraṇyavāso yat sarvavastuṣv araṇyasaṃjñā dharmaparyeṣṭyā câtṛptêti ||
āryaratnarāśisūtre 'py uktaṃ |
yadi punar asya tatrâraṇyâyatane viharato 'prāptaphalapṛthagjanasya vyāḍamṛgâgaccheyuḥ |
tena tatra na bhayaṃ na trāsôtpādayitavyaḥ |
evaṃ ca cittam utpādayitavyaṃ |
pūrvam evâham utsṛṣṭakāyajīvito 'raṇyavāsam upagato |
na mayâtra bhetavyaṃ |
nôttrasitavyaṃ |
api tu maitrīm utpādayitvā doṣaṃ vivarjayiṣyāmi bhayam apanayiṣyāmi |
yady evam api kṛtvā te vyāḍamṛgā māṃ jīvitād vyaparopya bhuñjīran |
tena mayâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |
lābhā me sulabdhā yasya me 'sārāt kāyāt sāram ādattaṃ bhaviṣyati |
na punar ime vyāḍamṛgāḥ śakyā mayâmiṣeṇa toṣayituṃ mama māṃsaṃ bhakṣayitvā sukhasparśaṃ vihariṣyanti ||
pe ||yadi punas tatrâraṇyâyatane viharato 'manuṣyôpasaṃkramiṣyanti suvarṇā vā durvarṇā vā |
tena na tatrânunetavyaṃ na pratihantavyaṃ |
yadi pūrvabuddhadarśinyo devatâraṇyakaṃ bhikṣum upasaṃkramya
[ Bendall ed p201 ---> ]
praśnaṃ paripṛccheyuḥ |
tatra tenâraṇyakena bhikṣuṇā yathāśakti yathābalaṃ yathādharmâdhigamāya tāsāṃ devatānāṃ-
[ Cambridge MS f94a ---> ]
dharmo deśayitavyaḥ |
yadi punas tāvaṅ gambhīrān praśnān paripṛccheyur yān sâraṇyako bhikṣur na śaknuyād visarjayituṃ |
tena nirmānena bhūtvā vāg bhāṣitavyâśikṣito na paribhavitavyaḥ |
yuñjiṣyāmi ghaṭiṣye buddhaśāsane |
bhaviṣyati sa kālaḥ sa samayo yadâdhigatān dharmān śrutvā sarvakathāṃ visarjayiṣyāmi |
api tu pratibhātu te |
vayaṃ dhārmaśravaṇikêti ||
pe ||tena tatrâraṇyâyatane prativasatā tṛṇagulmâuṣadhivanaspatīnāṃ nimittaṃ grahītavyaṃ |
katham ete bhavanti |
yathâiṣāṃ bhāvanām asvāmikānām amamānām aparigrahāṇām evaṃ niśceṣṭānāṃ nirvyāpārāṇāṃ bhavaty utpādo bhaṅgaś ca |
na câiṣāṃ kaścid utpādayitā |
na nirodhayitā |
evam evâyaṃ kāyas tṛṇakāṣṭhakuḍyapratibhāsôpamo 'svāmiko 'mamo 'parigraho niśceṣṭo nirvyāpāro hetupratyayayuktyôtpadyate |
hetupratyayavaikalyān nirudhyate |
na punar atra kaścid dharmaḥ paramârthata*utpadyate vā nirudhyate vêti ||
punaś côktaṃ |
tena tatrâraṇyâyatane viharatâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ |
yady apy aham araṇyam āgatâiko 'dvitīyo |
na me kaścit sahāyo yo māṃ sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā codayet |
api tu khalu punaḥ santîme devanāgayakṣā buddhāś ca bhagavanto ye mama cittâśayaṃ jānanti |
te mama sākṣiṇaḥ |
so 'ham ihâraṇyâyatane prativasann akuśalacittasya vaśaṃ gacchāmi |
yadi punar aham iyaddūram āgatâiko 'dvitīyo 'saṃstabdho 'mamo 'parigrahaḥ kāmavitarkaṃ vā vitarkayeyaṃ |
vyāpaādaṃ vihinsāvitarkaṃ vā vitarkayeyam anyaṃ vâkuśalavitarkaṃ vitarkayeyaṃ |
nirviśeṣo bhaveyaṃ saṃsargasaṃgaṇikābhir etaiḥ satvaiḥ |
te ca me devanāgayakṣā visaṃvāditāḥ buddhāś ca bhagavanto 'nabhirāddhā bhaviṣyantîti ||
iti śikṣāsamuccaye 'raṇyasaṃvarṇano nāmâikādaśaḥ paricchedaḥ ||
cittaparikarma dvādaśaḥ paricchedaḥ ||
tad evam araṇye vasan samādhānāya yujyate ||
uktaṃ hi bhagavatyāṃ |
sa teṣām eva satvānām arthāya dhyānapāramitāyāṃ carann avikṣiptacitto bhavati |
tat kasya hetoḥ |
[ Cambridge MS f94b ---> ]
tathā hy asyâivaṃ bhavati |
laukikī dhyānôpapattir api tāvad vikṣiptacittasya durlabhā |
kaḥ punar vādo 'nuttarā samyaksaṃbodhiḥ |
tasmān mayâvikṣiptacittena bhavitavyam |
yāvann anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddheyam iti ||punar asyām uktaṃ |
punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prathamacittôtpādam upādāya dhyānapāramitāyāṃ caran sarvâkārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair dhyānaṃ samāpadyate |
sa cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati nânuvyañjanagrāhī |
yato 'dhikaraṇam asya cakṣurindriyeṇâsaṃvarasaṃvṛtasya viharato 'bhidhyādaurmanasye 'nye vā pāpakâkuśalā dharmāś cittam anuprāpnuyuḥ |
teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate |
rakṣati cakṣurindriyam |
evaṃ śrotreṇa śabdān śrutvā |
ghrāṇena gandhān ghrātvā |
jihvayā rasān āsvādya |
kāyena spraṣṭavyāni spṛṣṭvā |
manasā dharmān vijñāya na nimittagrāhī bhavati |
nânuvyañjanagrāhī |
yato 'dhikaraṇam asya manêndriyeṇâsaṃvarasaṃvṛtasya pāpakāś cittam anuprāpnuyuḥ |
teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate |
rakṣati manêndriyaṃ |
sa gacchann api tiṣṭhann api niṣaṇṇo 'pi śayāno 'pi bhāṣamāṇo 'pi samāhitâvasthām asamāhitâvasthāṃ na vijahāti |
sa bhavaty ahastalolaḥ |
apādalolo 'mukhalolo 'prakīrṇavāk |
avikṣiptêndriyo 'nuddhato 'nunnato 'capalo 'nalaso 'saṃbhrāntakāyo 'saṃbhrāntacittaḥ |
śāntakāyaḥ śāntavāk śāntacittaḥ |
rahasy arahasi vā kalpitêryāpathaḥ saṃtuṣṭaḥ ||
pe ||
subharaḥ supoṣaḥ |
sûpāsyaḥ kalyāṇâcāragocaraḥ |
saṃgaṇikayâpi vivekagocaraḥ |
lābhe 'lābhe ca samo nirvikāraḥ |
[ Bendall ed p203 ---> ]
anunnato 'navanataḥ |
evaṃ sukhe duṣkhe |
stutau nindāyāṃ |
yaśasy ayaśasi |
jīvite maraṇe ca samo nirvikāro 'nunnato 'navanataḥ |
evaṃ śatrau mitre ca |
manâpavartini ... |
āryeṣv anāryeṣu |
śabdeṣu saṃkīrṇeṣv asaṃkīrṇeṣu |
priyâpriyeṣu ca rūpeṣu samo nirvikāraḥ |
anunnato 'navanataḥ |
anurodhavirodhâpagataḥ |
tat kasya hetoḥ |
tathā
[ Cambridge MS f95a ---> ]
hi sa svalakṣaṇaśūnyān asaṃbhūtān aniṣpannān anabhinirvṛttān sarvadharmān paśyatîti vistaraḥ ||
tatra līne manasi muditā bhāvanayôttejanaṃ kuryāt |
uddhate tv anityatāmanasikāraiḥ praśamaḥ ||
ubhayapratipakṣârthaṃ câryarāṣṭrapālôktāṃ gāthāṃ smaret |
bahu kalpakoṭībhi kadāci buddho utpadyate lokahito maharṣi |
labdho 'dhunā sa pravaraḥ kṣaṇo 'dya tyajati pramādaṃ yadi moktukāma |
iti ||
tathā |
mayôpamaṃ vitatham etat svapnôpamaṃ ca saṃskṛtam avekṣya na cirād bhaviṣyati viyogaḥ sarvapriyaiḥ |
na nityam iha kaścit |
udyujya yathā ghaṭata nityaṃ pāramitāsu bhūmiṣu baleṣu |
mā jātu sraṃsaya vīryaṃ yāvan na budhyathā pravarabodhim |
iti ||
āryalalitavistare 'py uktaṃ |
jvalitaṃ tribhuvaṃ jaravyādhidukhair maraṇâgnipradīptam anātham idam |
bhavaniḥśaraṇe sada mūḍha jagad bhramati bhramaro yathā kumbhagataḥ ||
[ Bendall ed p204 ---> ]
adhruvaṃ tribhuvaṃ śaradabhranibhaṃ naṭaraṅgasamā jagi janmacyutiḥ |
girinadyasamaṃ laghuśīghrajavaṃ vrajatāyu jage yatha vidyu nabhe || bhuvi devapure triapāyapathe bhavatṛṣṇâvidyavaśā janatā |
parivarttiṣu pañcagatiṣv abudhā yatha kumbhakarasya hi cakra bhramī ||
priyarūpavaraiḥ sada snigdharutaiḥ śubhagandharasair varasparśasukhaiḥ |
pariṣiktam idaṃ kalipāśa jagat mṛgalubdhakapāśi yathâiva kapi ||
sabhayāḥ saraṇāḥ sada vairakarāḥ bahuśokôpadrava kāmaguṇāḥ |
asidhārasamā viṣapattranibhāḥ jahitâryajanair yatha mīḍhaghaṭaḥ ||
smṛtimoṣakarās tamasīkaraṇā bhayahetukarā dukhamūla sadā |
bhavatṛṣṇalatāya vivṛddhikarāḥ sabhayāḥ saraṇā sada kāmaguṇāḥ ||
yathâgnikhadāḥ jvalitāḥ sabhayāḥ tatha kāmême viditâryajanaiḥ |
mahapaṅkasamâśiśūlasamā madhudigdhêva kṣuradhārasamā ||
yatha sarpaśiro yatha mīḍhaghaṭaḥ tatha kāmême viditā viduṣām |
tatha śūlasāmā dvijapeśisamā yatha śvānakaraṃ kiśavaira tathôdakacandranibhêmi kāmaguṇāḥ pratibimbêvā girighoṣa yathā |
pratibhāsasamā naṭaraṅganibhā tatha svapnasamā viditâryajanaiḥ ||
[ Bendall ed p205 ---> ]
kṣaṇikāvasikêmi kāmaguṇāḥ tatha māyamarīcisamâlikôdakabudbudaphenasamā vitathāḥ parikalpasamutthita buddha budhaiḥ ||
prathame vayase vararūpadharaḥ priyêṣṭamato iya bālacārī |
jaravyādhidukhair hatatejavapuṃ vijahanti mṛgêva śuṣkanadīm ||
dhanadhānyavaro bahudravyabalī priyêṣṭamato iya bālacārī |
parihīṇadhanaṃ puna kṛcchragataṃ vijahanti narêva śūnyaṭavīm ||
yatha puṣpadrumo saphalo va drumo narudānarataḥ tatha prītikaraḥ |
dhanahīnu jarârditu yācanako bhavate tadâpriyagṛdhrasamaḥ ||
prabhudravyabalī vararūpadharaḥ priyasaṅgamanêndriyaprītikaraḥ |
jarāvyādhidukhârditu kṣīṇadhano bhavate tadâpriyamṛtyusamaḥ ||jarayā jaritaḥ samatītavayo druma vidyuhato va yathā bhavati |
jarajīrṇâgāra yathā sabhayo jaraniḥśaraṇaṃ laghu brūhi mune ||
jara śoṣayate naranārigaṇaṃ yatha mālulatā ghana śālavanam |
jara vīryaparākramavegaharī jara paṅkanimagna yathā puruṣo ||
jara rūpa surūpavirūpakarī jara tejaharī balasthāmaharī |
sada saukhyaharī paribhāvakarī jara mṛtyukarī jarâujaharī ||
bahurogaśatair ghanavyādhidukhaiḥ upasṛṣṭu jagaj jvalanêva mṛgāḥ |
jara vyādhigataṃ prasamīkṣya jagat dukhaniḥśaraṇaṃ laghu deśaya hī ||
[ Bendall ed p206 ---> ]
śiśirehi yathā himadhātu mahaṃ tṛṇagulmavanâuṣadhi ojaharo |
tathâujaharo 'yu vyādhi jage parihīyatîndriyarūpabalam ||
dhanadhānyamahârthakṣayântakaraḥ paribhāvakaraḥ sad vyādhi jage |
pratighātakaraḥ priyadveṣakaraḥ paridāhakaro yatha sūryu nabhe ||
maraṇaṃ cyavanaṃ cyuti kālakriyā priyadravyajanena viyogu sadā |
apunâgamanaṃ câsaṃgamanaṃ drumapattraphalā nadiśrotu yathā ||
maraṇaṃ vaśitān avaśīkurute maraṇaṃ harate nadi dāru yathā |
asahāyanaro vrajate 'dvitīyaḥ svakakarmaphalânugato vivaśaḥ ||
maraṇaṃ grasate bahu prāṇiśatān makaro va jalâkari bhūtagaṇān |
garuḍo uragaṃ mṛgarāja gaja jvalano va tṛṇâuṣadhibhūtagaṇam |
iti ||
rājâvavādakasūtre 'py āha |
tad yathā mahārāja catasṛbhyo digbhyaś catvāraḥ parvatâgaccheyur dṛḍhāḥ |
[ Cambridge MS f96a ---> ]
sāravanto 'khaṇḍâcchidrâsuṣirāḥ susaṃvṛtâikaghanā nabhaḥ spṛśantaḥ pṛthivīṃ côllikhantaḥ sarvatṛṇakāṣṭhaśākhāparṇapalāśâdi sarvasatvaprāṇibhūtāni nirmathnantas tebhyo na sukaraṃ javena vā palāyituṃ balena vā dravyamantrâuṣadhibhir vā nivartayitum |
evam eva mahārāja catvārîmāni mahābhayāny āgacchanti yeṣāṃ na sukaraṃ javena vā palāyituṃ balena
[ Bendall ed p207 ---> ]
dravyamantrâuṣadhair vā nivartanaṃ kartum |
katamāni catvāri |
jarā vyādhir maraṇaṃ vipattiś ca ||
jarā mahārājâgacchati yauvanaṃ pramathamānā |
vyādhir mahārājâgacchaty ārogyaṃ pramathamānaḥ |
maraṇam āgacchati jīvitaṃ pramathamānaṃ |
vipattir mahārājâgacchati sarvāḥ saṃpattīḥ pramathamānā |
tat kasya hetoḥ |
tad yathā mahārāja siṃho mṛgarājo rūpasaṃpanno javasaṃpannaḥ sujātanakhadaṃṣṭrākarālo mṛgagaṇam anupraviśya mṛgaṃ gṛhītvā yathākāmakaraṇīyaṃ karoti |
sa ca mṛgo 'tibalaṃ vyāḍamukham āsādya vivaśo bhavati |
evam eva mahārāja viddhasya mṛtyuśalyenâpagatamadasyâparāyaṇasya marmasu chidyamāneṣu mucyamāneṣu sandhiṣu māṃsaśoṇite pariśuṣyamāṇe paritaptatṛṣitavihvalavadanasya karacaraṇavikṣepâbhiyuktasyâkarmaṇyasyâsamarthasya lālāsiṅghāṇakapūyamūtrapurīṣôpaliptasya īṣajjīvitâvaśeṣasya karmabhavāt punar bhavam ālambānasya yamapuruṣabhayabhītasya kālarātrivaśagatasya caramâśvāsapraśvāseṣûparudhyamāneṣu e
kākino 'dvitīyasyâsahāyasyêmaṃ lokaṃ jahataḥ paralokam ākrāmato mahāpathaṃ vrajato mahākāntāraṃ praviśato mahāgahanaṃ samavagāhamānasya mahândhakāraṃ pratipadyamānasya mahârṇavenôrjyamānasya karmavāyunâhriyamāṇasyânimittīkṛtāṃ diśaṃ gacchato nânyat trāṇaṃ nânyac charaṇaṃ nânyat parāyaṇam ṛte dharmāt |
dharmo hi mahārāja tasmin samaye trāṇaṃ layanaṃ śaraṇaṃ parāyaṇaṃ bhavati |
tad yathā śītârttasyâgnipratāpaḥ |
agnim apagatasyânirvāpaṇaṃ |
uṣṇârttasya śaityaṃ |
adhvānaṃ pratipannasya śī-
[ Cambridge MS f96b ---> ]
talaṃ chāyôpavanaṃ |
pipāsitasya śītalajalaṃ |
bubhukṣitasya vā praṇītam annaṃ |
vyādhitasya vaidyâuṣadhiparicārakāḥ |
bhayabhītasya balavantaḥ sahāyāḥ |
sādhavaḥ pratiśaraṇā bhavanti |
evam eva mahārāja viddhasya mṛtyuśalyenâpagatamadasyâtrāṇasyâśaraṇasyâparāyaṇasya nânyat trāṇaṃ nânyat parāyaṇam anyatra dharmāt |
tasmāt tarhi te mahārājânityatânudarśinā bhavitavyaṃ kṣayavyayânudarśinā bhavitavyaṃ maraṇabhayabhītena |
dharmeṇâiva te mahārāja rājyaṃ kārayitavyaṃ nâdharmeṇa |
[ Bendall ed p208 ---> ]
tat kasya hetoḥ |
asyâpi te mahārājâtmabhāvasyâivaṃ suciram api parirakṣitasya suciram api śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyâsvādanīyena saṃtarpitasya saṃpravāritasya |
kṣutapipāsāparigatasya kālakriyā bhaviṣyati |
evaṃ kāśikauśeyadūkūlapattrôrṇākṣaumâdibhir vastraviśeṣair ācchāditasya caramaśayanâvasthitasya vividhasvedâmbuklinnamalinavasanâvṛtasya kālakriyā bhaviṣyati |
evam api te mahārāja snānânulepanavāsadhūpapuṣpasurabhigandhasyâtmabhāvasya na cireṇa durgandhatā bhaviṣyati |
evaṃ stry-āgāramadhyagatasyâpi te strīgaṇaparivṛtasya nānāvādyagītatūryanādyair upagīyamānasya sumanasaḥ krīḍato ramamāṇasya paricārayato maraṇabhayabhītasyâtīva duṣkhadaurmanasyābhyāṃ kālakriyā bhaviṣyati |
evam api te mahārāja gṛheṣûpalepanôpalipteṣu susthāpitârgaleṣu supihitavātâyaneṣu bahugandhadhūpapuṣpatailavartiprajvāliteṣv āsaktapaṭṭadāmakalāpeṣu muktakusumâvakīrṇeṣu gandhaghaṭikānirdhūpiteṣu anyastapādapīṭhapaṭikâstaraṇagoṇikâstaraṇakācalindikaprāvaraṇasântarôchadapaṭikôbhayakṛtôpadhāneṣu paryaṅkeṣu śayitvā |
punaś ca śṛgālakākagṛdhramṛtakaḍevaramāṃsâsthikeśarudhiravaśâkule paramabībhatse śmaśāne gataceṣṭasyâtmabhāvaḥ pṛthivyām avaśaḥ śeṣyate |
evam api te mahārāja gajaskandhâśvapṛṣṭharathâbhirūḍhasya śaṅkhapaṭaheṣv āhanyamāneṣu chatreṇa dhāryamāṇena bālavyajanena vījaya-
[ Cambridge MS f97a ---> ]
mānasyânekahastyaśvarathapadātibhir anuyātasyâñjaliśatasahasrair namaskriyamāṇasya |
nirgamanam anubhūya na cirān niśceṣṭasya mṛtaśayanâbhirūḍhasya caturbhiḥ puruṣair utkṣiptasya dakṣiṇena nagaradvāreṇa nirṇītasya mātāpitṛbhrātṛbhaginībhāryāputraduhitṛvayasyadāsīdāsakarmakarapauruṣeyaiḥ śokagatahṛdayair vikṣiptakeśair utkṣiptabhujaiḥ sôrastāḍaṃ paramakaruṇaṃ |
hā putra hā nātha hā tāta hā svāminn ity ākrandamānaiḥ paurajānapadaiḥ saparibhāvadṛśyamānasya śmaśānaṃ nītasya punaḥ kākagṛdhraśvaśṛgālâdibhir bhakṣitasya tāny asthīny agninā vā dagdhāni pṛthivyāṃ vā nikhā-
[ Bendall ed p209 ---> ]
nitāni adbhir vā klinnāni vātâtāpavarṣair vā cūrṇīkṛtāni digvidikṣu prakṣiptāni tatrâiva pūtabhavam āyāsyanti |
evam anityāḥ sarvasaṃskārâivam adhruvêti vistaraḥ ||
tatra kleśāḥ prādhānyena rāgadveṣamohā yasyâiṣām ekatarasya tāvat pratipakṣam ādau bhāvayet tannidānaṃ ca varjayet ||
tatrâryaratnameghe tāvad āha |
sa rāgasya pratipakṣaṃ bhajate |
rāgôtpattipratyayāṃś ca varjayati |
katamaś ca sa rāgasya pratipakṣaḥ |
katame ca te rāgôtpattipratyayāḥ |
aśubhābhāvanârāgasya pratipakṣaḥ |
janapadakalyāṇīrāgôtpattipratyayaḥ |
katamā ca sâśubhābhāvanā |
yad uta santy asmin kāye keśā romāṇi nakhā dantā rajo malaṃ tvak māṃsâsthi snāyuḥ śirā vṛkkā hṛdayaṃ plīhakaḥ klomakaḥ |
antrāṇy antraguṇâmâśayaḥ pakvâśayaḥ |
audaryakaṃ yakṛt purīṣam aśru svedaḥ kheṭaḥ siṅghāṇakaṃ vasā lasikā majjā medaḥ pittaṃ śleśmā pūyaṃ śoṇitaṃ mastakaṃ mastakaluṅgaṃ*prasrāvaḥ |
eṣu ca vastuṣu bodhisatvôpaparīkṣaṇajātīyo bhavati |
tasyâivam upaparīkṣamāṇasyâivaṃ bhavati |
yo 'pi tāvat syād bālo mūḍhaḥ abhavyo 'kuśalaḥ so 'pi tāvad etāni vastūni
[ Bendall ed p210 ---> ]
jñātvā rāgacittaṃ nôtpādayet |
prāg eva saprajñajātīyaḥ |
evaṃ hi bodhisatvo 'śubhābhāvanābahulo bhavatîti ||
bhagavatyām apy uktaṃ |
punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāra-
[ Cambridge MS f97b ---> ]
mitāyāṃ carann imam evaṃ kāyaṃ yathābhūtaṃ prajānāti |
tad yathâpi nāma subhūte goghātako vā goghātakântevāsī vā gāṃ hatvā tīkṣṇena śastreṇa catvāri phalakāni kṛtvā pratyavekṣate sthito 'thavā niṣaṇṇaḥ |
evam eva subhūte bodhisatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imam eva kāyaṃ dhātuśo yathābhūtaṃ prajānāti |
asty asmin kāye pṛthivīdhātur abdhātur api tejodhātur api vāyudhātur apîti |
pe ||
punar apy āha |
tad yathâpi subhūte karṣakasya mūtoḍī pūrṇā nānādhānyānāṃ śālīnāṃ vrīhīṇāṃ tilānāṃ taṇḍulānāṃ mudrānāṃ māṣāṇāṃ yavānāṃ godhūmānāṃ maśūrāṇāṃ sarṣapāṇāṃ |tān etān cakṣuṣmān puruṣaḥ pratyavekṣamāṇaḥ |
evaṃjātīyād ayaṃ śālir ayaṃ vrīhir amī tilâmī taṇḍulâmī mudrâmī māṣā yavâmī godhūmâmī maśūrâmī sarṣapêti ||
evam eva bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imam eva kāyam ūrddhvaṃ pādatalād adhaḥ keśamastakanakharomatvak romaparyantaṃ pūrṇaṃ nānāprakārasyâśucer yathābhūtaṃ pratyavekṣate |
santy asmin kāye keśā romāṇi nakhā yāvan mastakaṃ mastakaluṅgam akṣigūthaṃ karṇagūtham iti ||
pe ||
punar aparaṃ subhūte bodhisatvaḥ śmaśānagataḥ paśyati nānārūpāṇi mṛtaśarīrāṇi śmaśāne 'paviddhāni śavaśayane ujjhitāni ekâhamṛtāni vā dvyahamṛtāni vā tryahamṛtāni vā caturahamṛtāni vā pa-
[ Bendall ed p211 ---> ]
ñcâhamṛtāni vā vyādhmātakāni vinīlakāni vipūyakāni vipaṭhyakāni |
sêmam eva kāyaṃ tatrôpasaṃharati |
ayam api kāyâivaṃdharmâivaṃsvabhāvaḥ |
etāṃ dharmatām avyativṛttae iti ||
evaṃ hi subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran bahirdhā kāye kāyânudarśī viharati ||
pe ||
punar aparaṃ yadā mṛtaśarīrāṇi śmaśāne utsṛṣṭāni paśyati |
ṣaḍrātramṛtāni kākair vā khādyamānāni kurarair vā gṛdhrair vā śvabhir vā śṛgālair vā tato 'nyair vā nānāvidhaiḥ prāṇakajātaiḥ khādyamānāni
[ Cambridge MS f98a ---> ]
sêmam eva kāyaṃ tatrôpasaṃharati |
ayam api kāyâivaṃdharmâivaṃsvabhāvaḥ |
etāṃ dharmatāṃ na vyativṛttae iti ||
punar aparaṃ yadā mṛtaśarīrāṇi paśyati śmaśāne utsṛṣṭāni vikhāditāny aśucīni durgandhāni |
sêmam eva kāyaṃ tatrôpasaṃharatîti pūrvavat ||
pe ||
punar aparaṃ yadā paśyati mṛtaśarīrāṇi śivapathikāyām asthisaṃkalikāṃ māṃsaśoṇitamrakṣitāṃ snāyuvinibaddhāṃ |sa tatrêmam eva kāyam iti pūrvavat ||
punar aparaṃ yadā mṛtaśarīrāṇi paśyati śivapathikāyām asthisaṃkalībhūtāni apagatamāṃsaśoṇitasnāyubandhanāni |
sêmam eva kāyam iti pūrvavat ||
punar aparaṃ yadā paśyati śivapathikāyām asthīni digvidikṣu kṣiptāni |
yad utânyena pādâsthīni |
anyena jaṅghâsthīni |
anyena côrvasthīni |
anyena śroṇikaṭāhakaṃ |
[ Bendall ed p212 ---> ]
anyena pṛṣṭhavaṃśam anyena pārśvakâsthīni |
anyena grīvâsthīni |
anyena bāhvasthīni |
sêmam eva kāyam upasaṃharatîti pūrvavat ||
pe ||
punar aparaṃ yadā paśyati śivapathikāyām asthīny anekavārṣikāṇi vātânupariśoṣitāni śaṅkhasannibhāni |
imam eva kāyaṃ tatrôpasaṃharatîti pūrvavat |
ayam api kāyâivaṃdharmâivaṃsvabhāvâitāṃ dharmatāṃ na vyativṛttae iti ||
punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran yadā paśyati śivapathikāyām asthīny anekavārṣikāṇi tirobhūtāni nīlāni kapotavarṇāni pūtīni cūrṇakajātāni pṛthivyāṃ pāṃsunâsamasamībhūtāni sêmam eva kāyaṃ tatrôpasaṃharati ayam api kāyâivaṃdharmâivaṃsvabhāvaḥ |
etāṃ dharmatāṃ na vyativṛttae iti ||
eṣa tāvat samāsato rāgasya samudācārapratipakṣaḥ |
dveṣasya maitrī pratipakṣaḥ |
apriyasatvâdarśanaṃ ca |
tena vā saha bhojanâdyekârthatayâprītyutpādanaṃ tatra parasukhasyâśaṃsā prārthanā tṛṣṇâbhinandanaṃ maitrī |
kāmarāgapratyupakārahetubhyām akliṣṭaḥ snehêty arthaḥ ||
sā trividhâryâkṣayamatisūtre 'bhihitā |
satvârambaṇā mai-
[ Cambridge MS f98b ---> ]
trī prathamacittôtpādikānāṃ bodhisatvānāṃ |
dharmârambaṇā caryāpratipannānāṃ bodhisatvānāṃ |
anārambaṇā maitrī anutpattikadharmakṣāntipratilabdhānāṃ bodhisatvānām iti ||punar buddhârambaṇā bodhisatvârambaṇā śrāvakapratyekabuddhârambaṇā satvârambaṇā ca |
tatra satvârambaṇāyāḥ pūrvaṃ priye satve hitasukhôpasaṃhārān na dhyānam abhyasya |
tatsame maitrīm upasaṃharet |
tataḥ pariciteṣu |
tatôdāsīneṣu |
tataḥ samīpavāsiṣu |
tataḥ svagrāmavāsiṣu |
[ Bendall ed p213 ---> ]
evaṃ paragrāme ca |
evaṃ yāvad ekāṃ diśam adhimucya spharitvôpasaṃpadya viharati |
evaṃ daśasu dikṣu |
buddhâdyārambaṇāyās tv ayaṃ prayāso nâsti ||sā ca vajradhvajapariṇāmanāyām uktā |
sa bodhisatvacaryāyāṃ caran yāvanti kānicid dṛśyante rūpāṇi manojñāni vā pratikūlāni vā |
evaṃ śabdā gandhā rasā spraṣṭavyā dharmā manojñā vā pratikūlā vā |
anavadyā viśuddhāḥ kalyāṇôdāraprabhāsvarā vā yena saumanasyaṃ jāyate |
sukham avakrāmati |
prasādo jāyate |
prītiḥ saṃbhavati |
prāmodyaṃ saṃtiṣṭhate |
harṣaḥ prādurbhavati |
daurmanasyaṃ nivartate |
cittakalyatā prādurbhavati |
cittaṃ karmaṇyaṃ bhavati |
āśayo mṛdubhavati |
indriyāṇi prahlādaṃ gacchanti |
satatasukhaṃ saṃvedayamānâivaṃ pariṇāmayati |
sarvabuddhānām etayā pariṇāmanayā bhūyasyā mātrayā te buddhā bhagavanto 'cintyena buddhavihārasukhena samanvāgatā bhavantv atulyena buddhasamādhisukhena susaṃgṛhītā bhavantv anantasukhena bhūyasyā mātrayôpastabdhā bhavantu |
apramāṇena buddhavimokṣasukhena samanvāgatā bhavantu |
aprameyeṇa buddhaprātihāryasukhena susaṃgṛhītā bhavantu |
acintyena buddhâsaṃgavihārasukhena suparigṛhītā bhavantu |
durāsadena bu-
[ Bendall ed p214 ---> ]
ddhavṛṣabhitasukhenâbhichannā bhavantu |
aprameyeṇa buddhabalasukhenâtyantasukhitā bhavantu |
sarvaveditaśāntenânutpattisukhenâdhikārasukhā bhavantu |
asaṃgavihārasatatasamāhitena tathāgatasukhenâdvayasamudā-
[ Cambridge MS f99a ---> ]
cāreṇâvikopitasukhā bhavantu ||evaṃ bodhisatvas tatkuśalamūlaṃ tathāgateṣu pariṇamayya bodhisatveṣu pariṇamayati |
yad idam aparipūrṇānām abhiprāyāṇāṃ paripūrṇāya pariṇamayati |
apariśuddhānāṃ sarvajñatâdhyāśayānāṃ pariśuddhaye |
apariniṣpannānāṃ sarvapāramitānāṃ pariniṣpattaye |
vajrôpamasya bodhicittôtpādasyâdhiṣṭhānāya |
anivartyasya sarvajñatāsaṃnāhasyâpratiprasrabdhaye |
bodhisatvānāṃ kuśalamūlānāṃ mārgaṇatāyai |
sarvajagatsamatāsthitasya mahāpraṇidhānasya paripūraye |
sarvabodhisatvavihārāṇām adhigamāya |
sarvabodhisatvêndriyāṇāṃ tīkṣṇâbhijñatāyai |
sarvabodhisatvakuśalamūlānāṃ sarvajñatāsparśanatāyai ||
sâivaṃ tatkuśalamūlaṃ bodhisatvānām arthāya pariṇamayya buddhaśāsanâvacareṣu sarvaśrāvakapratyekabuddheṣu tatkuśalamūlam evaṃ pariṇāmayati |
te kecit satvâikâcchaṭâsaṃhātamātram api buddhaśabdaṃ sṛṇvati |
dharmaśabdaṃ vâryasaṃghaparyupāsanaṃ vā kurvanti teṣāṃ tatkuśalamūlam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati buddhânusmṛtiparipūryai pariṇāmayati |
dharmânusmṛtiprayogatāyai pariṇāmayati |
āryasaṃghagauravāya pariṇāmayati |
acirahitabuddhadarśanatāyai pariṇāmayati |
Original text: Śikṣāsamuccaya · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0