શિક્ષાસમુચ્ચય (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 141160

સર્વચર્યાદુષ્કરચર્યાસાધનઃ સર્વક્ષાન્તિદૃઢીકરણઃ સર્વવીર્ય્âસંસાદનઃ ।
સર્વધ્યાનપ્રજ્ઞ્âઙ્ગસંભારઃ ।
તસ્માન્ નિત્યમુદિતઃ સ્યાત્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્183 ---> ]
યથ્âહ ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
સગૌરવઃ પ્રીતમનાઃ સદા ભવેત્ ।
સૌમ્યાય દૃષ્ટીય સદા સ્થિતો ભવેદ્ ।
ઇતિ ॥
ઉક્તં ચ્âક્ષયમતિસૂત્રે ।
તત્ર કતમા મુદિતા ।
યાવદ્ ધર્મ્âનુસ્મરણાત્ પ્રીતિઃ પ્રસાદઃ પ્રામોદ્યં ચિત્તસ્ય્âનવલીનત્âનવમૃદ્યત્âપરિતર્ષણા ।
સર્વકામરતીનામ્ અપકર્ષણા સર્વધર્મરતીનાં પ્રતિષ્ઠાનં ।
ચિત્તસ્ય પ્રામોદ્યં કાયસ્ય્âઉદ્બિલ્યં બુદ્ધેઃ સંપ્રહર્ષણં મનસ્ôત્પ્લવઃ ।
તથાગતકાય્âભિનન્દનરતિર્ લક્ષણ્âનુવ્યઞ્જનવિભૂષણપર્યેષ્ટિકૌશલ્યં ।
કુશલધર્મશ્રવણ્âપરિખેદતા ।
તત્વધર્મપ્રતિશરણપ્રતિપત્તિપ્રીતિપ્રસાદપ્રમોદ્યં મુદિતસ્ય ધર્મ્ôત્પ્લવઃ ।
સતતં સત્વેષ્વ્ અપ્રતિહતબુદ્ધિતા ।
તીવ્રચ્છન્દતા ।
બુદ્ધધર્મપર્યેષ્ટિષુ તસ્ય ચ ધર્મચ્છન્દસ્ય્âનુત્સૃજનતા ।
ઉદારેષુ બુદ્ધધર્મેષ્વ્ અધિમુક્તિઃ ।
વિમુક્તિઃ પ્રાદેશિકયાન્âપકૃષ્ટચિત્ત્ôત્પાદઃ ।
માત્સર્ય્âસંકુચિતશ્ ચિત્ત્ôત્પાદઃ ।
યાચિતસ્ય દાતુકામતા ।
દદતો દત્ત્વા ચ ત્રિમણ્ડલપરિશોધિતં દાનપ્રામોદ્યં ।
શીલવત્સુ સદા પ્રસાદઃ ।
દુઃશીલેષ્વ્ અનુગ્રહપ્રીતિઃ ।
સ્વશીલપરિશુદ્ધ્યા સર્વદુર્ગન્ધમ્ અતિક્રમ્âશ્વાસનં ।
તથાગતશીલપરિણામનતા ।
દૃઢ્âભેદ્યતા ।
પરદુરુક્તદુરાગતેષુ વચનપથેષ્વ્ અપ્રતિહતચિત્તતા ।
ક્ષાન્તિસૌરત્યં ।
નિર્માનતા ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f87બ્ ---> ]
ગુરુષુ ગૌરવ્âવનામશ્ ચિત્રીકારઃ ।
સદા સ્મિતમુખતા ભૃકુટિવિગતતા ।
પૂર્વ્âભિલાપિત્âકુહનત્âનેષ્યૈષિકતા શુદ્ધ્âશયતા ચિત્ત્âકર્કશત્âકુટિલતા ।
સર્વત્ર્âનુશંસદર્શિત્âત્મસ્ખલિતપ્રત્યવેક્ષિતા ।
આપત્તિષ્વ્ અચોદનતા સંરઞ્જનીયધર્મેષ્વ્ અનુવર્તનતા ।
શાસ્તૃપ્રેમ બોધિસત્વેષુ ।
આત્મપ્રેમ ધર્મેષુ ।

જીવિતપ્રેમ તથાગ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્184 ---> ]
તેષુ ।
માતાપિતૃપ્રેમ ગુરુષુ ।
પુત્રપ્રેમ સત્વેષુ ।
બુદ્ધપ્રેમ્âચાર્ય્ôપાધ્યાયેષુ ।
ઉત્તમ્âઙ્ગશિરઃપ્રેમ પ્રતિપત્તિષુ ।
હસ્તપાદપ્રેમ પારમિતાસુ ।
સર્વરત્નપ્રેમ ધર્મભાણકેષુ ।
સર્વરતિક્રીડાપ્રેમ્âનુશાસનીષુ ।
આરોગ્યપ્રેમ સંતુષ્ટૌ ।
ભૈષજ્યપ્રેમ ધર્મપર્યેષ્ટિષુ ।
વૈદ્યપ્રેમ ચોદકસ્મારકેષુ ।
ઇતિ હિ યા સર્વ્êન્દ્રિયેષ્વ્ અનવલીન્êન્દ્રિયત્êયમ્ ઉચ્યતે મુદિત્êત્ય્ આદિ ॥
અત્ર ચ શિક્ષિતાન્ બોધિસત્વાન્ ઇદં વચનમ્ અલંકરોતિ યદ્ ઉક્તમ્ આર્યમહામેઘે ।
નિરયગતિચિત્તનિત્યસમાધાનશીલાશ્ ચ નિરયગતિપ્રિયાશ્ ચ નિરયગતિપત્તનવણિજશ્ ચ ભવન્તિ ।
નિરયલોલાશ્ ચ ભવન્તિ નિરયલોભમત્સરિણશ્ ચ નિરય્âગ્નિચિત્તપ્રગુણ્ણાઃ ભવન્ત્îતિ ॥
ઉક્તા દુષ્ખ્âધિવાસના ક્ષાન્તિઃ ॥
આર્યસાગરમતિસૂત્રે તુ ત્રિવિધ્âપિ ક્ષાન્તિર્ ઉક્તા ।
ઇહ સાગરમતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ સર્વજ્ઞતાચિત્ત્ôત્પાદરત્ને ।
અનાર્યૈર્ દુઃશીલૈઃ સત્વૈર્ મારૈર્ મારકાયિકાભિર્ વા દેવતાભિર્ માર્âધિષ્ઠિતૈર્ વા મારદૂતૈર્ વા વિહેઠ્યમાનઃ સમીર્યમાણઃ ક્ષોભ્યમાનસ્ તર્જ્યમાનસ્ તાડ્યમાનો ન ભિદ્યતે તતો । અધ્યાશયચિત્ત્ôત્પાદો ન ભિદ્યતે સર્વસત્વપ્રમોક્ષમહાકરુણાવીર્ય્âરમ્ભાત્ ।
ન ભિદ્યતે ત્રિરત્નવંશ્âનુપચ્છેદપરાક્રમાત્ ।
ન ભિદ્યતે સર્વધર્મસમુદાનયનકુશલપ્રયોગાત્ ।
ન ભિદ્યતે લક્ષણ્âનુવ્યઞ્જનપરિનિષ્પત્તિગતાત્ પુણ્યસંભાર્ôપચયાત્ ।
ન ભિદ્યતે બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધ્યભિનિર્હાર્âહૃતાદ્ ઔત્સુક્યાત્ ।
ન ભિદ્યતે સર્વધર્મ્âપરિગ્રહ્âભિયુક્તાત્ કાયજીવિત્ôત્સર્ગાત્ ।
ન ભિદ્યતે સર્વસત્વપરિપાચન્âભિયુક્તાદ્ આત્મસૌખ્ય્âનધ્યવસાનાત્ ।
સ્âઇવમ્ અધ્યાશયસંપન્ન્âઇવ સમાનઃ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્185 ---> ]
સર્વસત્વાનામ્ અન્તિકાદ્ ઉચ્ચઘનાં સહતે ।
ઉન્મનનાં કુત્સનાં સહતે
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f88અ ---> ]
સર્વસત્વાનામ્ આક્રોશપરિભાષાં દુરુક્તદુરાગતાન્ વચનપથાન્ સહતે ।
સર્વસત્વપીડાં સહતે ।
સર્વસત્વભારાંશ્ ચ સહતે ઉત્તારયતિ વા ન ચ ખિદ્યતે ।
ન ચ લીયતે ।
ન સંલીયતે ।
ન વિષીદતિ ।
બલમ્ ઉપદર્શયતિ ।
સ્થામ સંજનયતિ ।

વીર્યમ્ આરભતે ।
પરાક્રમં પરાક્રમતે ।
ઉત્સાહં જનયતિ ।
ઉન્મૂઢચિત્તં નિગૃહ્ણાતિ ।
સ્âક્રુષ્ટો ન પ્રત્યાક્રોશતિ ।
તાડિતો ન પ્રતિતાડયતિ ।
રોષિતો ન પ્રતિરોષયતિ ।
ક્રુદ્ધાય ન પ્રતિક્રુધ્યતિ ।
એવં ચિત્તગણનાસંનાહં સંનહ્યતિ । ...
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્186 ---> ]
સચેત્ પુનર્ એતે સત્વા યાવન્તો દશસુ દિક્ષુ પ્રભાવ્યમાનાઃ પ્રભાવ્યન્તે તે સર્વે ઽસિશક્તિતોમરપાલિયોગેન માં પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતો ઽનુબધ્નીયુઃ ।
યત્ર્âઇષ પૃથિવીપ્રદેશે સ્થિતો વા નિષણ્ણો વા ચઙ્ક્રમ્યમાણો વા શયાનો વા બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદયિષ્યતિ દાનચિત્તં વા યાવત્ પ્રજ્ઞાચિત્તં વા શ્રુતકુશલમૂલચિત્તં વ્ôત્પાદયિષ્યતિ તત્ર્âસ્ય પૃથિવીપ્રદેશે શતધાબદરીપત્ત્રપ્રમાણં કાયં છેત્સ્યામો વિકરિષ્યામો વિધ્વંસયિષ્યામસ્ ।
તે ચેત્ સર્વસત્વા મામ્ આક્રોશયેયુઃ પરિભાષેરન્ કુત્સયેયુઃ પંસયેયુર્ અસત્યાભિર્ વાગ્ભિઃ પરુષાભિર્ વાગ્ભિઃ સમુચ્ચરેયુર્ અધિષ્ઠિત્âનર્થકર્માણઃ શતધાબદરીપત્ત્રપ્રમાણં મમ કાયં છિન્ધ્યુર્ ભિન્દ્યુર્ વિકરેયુર્ વિધ્વંસયેયુઃ ।
એવં મયા ન કસ્યચિત્ સત્વસ્ય્âન્તિકે ક્ષોભચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
પૂર્વા કોટિઃ સંસારસ્ય્âપ્રમાણીકૃતા યત્ર મે ઽયમ્ આત્મભાવો નરકગતસ્ય્âપિ તિર્યગ્યોનિગતસ્ય્âપિ યમલોકગતસ્ય્âપિ મનુષ્યગતસ્ય્âપિ કામ્âહારપલિગુદ્ધસ્ય ધર્માન્ અશ્રુતવતો વિષમ્âજીવગોચરસ્ય નિરર્થકજીવિનઃ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસ્ય શતધા છિન્નો ભિન્નો નિકૃત્તો વિવિધાભિશ્ ચ કારણાભિઃ કારિતો ન ચ મયા તતો નિદાનમ્ આત્મ્âર્થં કૃતો ન પર્âર્થઃ ।
સચેત્ પુનર્ પુનર્ મમ્âઇતે સર્વસત્વ્âપર્âન્તકોટિં છિન્દ્યુર્ ભિન્દ્યુર્ વિકિરેયુર્ વિધ્વંસયેયુસ્ તથ્âપિ મય્âપરિત્યક્ત્âઇવ સર્વજ્ઞતા ।
અપરિત્યક્ત્âઇવ સર્વસત્વાઃ ।
અપરિત્યક્તઃ કુશલો છર્મછન્દઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
સર્વા હ્ય્ એષા કાયપીડા કાયવિ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્187 ---> ]
વ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f88બ્ ---> ]
ર્તના ।
નૈરયિકસ્ય દુષ્ખસ્ય શતતમીમ્ અપિ કલાં ન્ôપૈતિ યાવદ્ ઉપનિષદમ્ અપિ ન ક્ષમતે ।
નરક્âવાસમ્ અપ્ય્ અહમ્ ઉત્સહે ।
ન પુનર્ મયા બુદ્ધધર્માઃ પરિત્યક્તવ્યા ન સર્વસત્વ્âરમ્બણા મહાકરુણા ॥
પે ॥
યન્ નિદાનં પુનર્ વ્યાપાદ્ôત્પદ્યેત ।
તં વયં ધર્મં પ્રહાસ્યામઃ ।
કતમશ્ ચ સ ધર્મો ।
યદ્ ઉત કાયપ્રેમ કાયનિકેતઃ કાય્âધ્યવસાનં ।
ઉત્સૃષ્ટશ્ ચ કાય્ôત્સૃષ્ટો વ્યાપાદઃ ।
એવં ધર્મગણન્âવિષ્ટઃ સાગરમતે બોધિસત્વઃ સર્વસત્વપીડાં સહતે ॥
પે ॥
યઃ કાયસ્ય્ôત્સર્ગઃ કાયપરિત્યાગઃ કાય્âનવેક્ષા ।
ઇયમ્ અસ્ય દાનપારમિતા ॥
યત્ કાયે છિદ્યમાને સર્વસત્વાન્ મૈત્ર્યા સ્ફરતિ ।
વેદનાભિશ્ ચ ન સંહ્રિયતે ।

ઇયમ્ અસ્ય શીલપારમિતા ॥
યત્ કાયે છિદ્યમાને ય્âઇવ્âસ્ય કાયં છિન્દતિ તેષામ્ એવ પ્રમોક્ષ્âર્થં ક્ષમતે ।
ન ચ ચિત્તેન ક્ષણ્યતે ક્ષાન્તિબલં ચ્ôપદર્શયત્îયમ્ અસ્ય ક્ષાન્તિપારમિતા ॥
યેન વીર્યેણ તં સર્વજ્ઞતાછન્દં ન્ôત્સૃજતિ ચિત્તબલ્âધીનં ચ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ।
સંસારમ્ એવ ચ્âનુબધ્નાતિ ।
કુશલમૂલ્âરમ્ભમ્ એવ ચ્âરભતે ।
ઇયમ્ અસ્ય વીર્યપારમિતા ॥
યત્ કાયે વિકીર્યમાણે તત્ સર્વજ્ઞતાચિત્ત્ôત્પાદરત્નં કર્તું ન સંમુહ્યતિ બોધિમ્ એવ્âપેક્ષતે શાન્તપ્રશાન્તમ્ એવ પ્રત્યવેક્ષતે ।
ઇયમ્ અસ્ય ધ્યાનપારમિતા ॥
યત્ કાયે છિદ્યમાને કાયસ્ય તૃણકાષ્ઠકુડ્યવત્પ્રતિભાસ્ôપમતાં પ્રત્યવેક્ષતે માયાધર્મતાં ચ કાયસ્ય્âવતરતિ ।
ભૂત્âનિત્યતાં ચ ભૂતદુષ્ખતાં ચ ભૂત્âનાત્મતાં ચ ભૂતશાન્તતાં ચ કાયસ્ય્ôપનિધ્યાયતિ ।
ઇયમ્ અસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિત્êતિ વિસ્તરઃ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરમ્ અસ્ય્âઇવં ભવતિ ।
એષ સત્વઃ કુસીદઃ શુક્લધર્મરહિતઃ ।
સ મામ્ આક્રોશયતિ પરિભાષતે ।
હન્ત વયમ્ આરબ્ધવીર્યા ભવિષ્યામઃ ।
અતૃપ્તાઃ કુશલમૂલપર્યેષણ્âભિયુક્તા ।
એષ્âઇવ તાવન્ મયા સત્વઃ પૂર્વતરં બોધિમણ્ડે નિષાદયિતવ્યઃ ।
પશ્ચાન્ મય્âનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિર્ અભિસં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્188 ---> ]
બોદ્ધવ્ય્êતિ ॥
પે ॥
ઈદૃશાનામ્ અસ્માભિઃ સત્વાનામ્ અદાન્તાનામ્ અગુપ્તાનામ્ અનુપશાન્તાનામ્ અર્થાય સંન્ōüહ્ōüઃ સંનદ્ધવ્ય્ōüઃ ॥
પે ॥
હન્ત વયં ધર્મતાં પ્રતિસરિષ્યામઃ ।
કો ઽત્ર્âક્રોશતિ વ્âક્રુશ્યતે વા ।
સ પરિગવે-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f89અ ---> ]
ષમાણો ન તં ધર્મમ્ ઉપલભતે ।
ય્âક્રોશતિ વ્âક્રુશ્યતે વા ।
સ્âત્મપર્âનુપલબ્ધ્ôપલમ્ભદૃષ્ટિવિગતઃ ક્ષમતએ ઇતિ ॥
ભગવત્યામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ ।
યેન મયા સર્વસત્વાનાં વિવાદ્ôત્સારયિતવ્યઃ ।
સો ઽહં સ્વયમ્ એવ વિવદામિ ।
લાભા મે દુર્લબ્ધા યો ઽહં જલ્પિતે પ્રતિજલ્પામિ ।
યેન મયા સર્વસત્વાનાં સંક્રમભૂતેન ભવિતવ્યં સો ઽહં પરસ્ય ત્વમ્ ઇત્ય્ અપિ વાચં ભાષે ।
પરુષં વા પ્રતિવાચો દદામિ ।
ઇદં મયા ન્âઇવ વક્તવ્યં જડસમેન ।

એડકમૂકસમેન મયા કલહવિવાદેષુ ભવિતવ્યં ।
પરતો દુરુક્તાન્ દુરાગતાન્ દુર્ભાષિતાન્ ભાષ્યમાણાન્ વચનપથાન્ શૃણ્વતા ચિત્તં ન્âઘાતયિતવ્યં ।
પરેષામ્ અન્તિકે ન મમ્âઇતત્ સાધુ ન પ્રતિરૂપં યો ઽહં પરસ્ય દોષ્âન્તરં સંજનયેયમ્ ।
એતન્ ન મમ પ્રતિરૂપં યદ્ અહં પરેષાં દોષ્âન્તરમ્ અપિ સંશ્રોતવ્યં મન્યે ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
ન મય્âશયો વિકોપયિતવ્યો યેન મયા સર્વસત્વાઃ સર્વસુખ્ôપધાનેન સુખયિતવ્યાઃ પરિનિર્વાપયિતવ્યાશ્ ચ્âનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્ય તત્ર નામ્âહં વ્યાપદ્યે ।
ન ચ મયા પરેષાં સ્વપરાદ્ધાનામ્ અપિ વ્યાપત્તવ્યં ।
સ નામ્âહં મોહં ક્ષોભં ગચ્છામિ ।
ઇદં તુ મયા કરણીયં ।
દૃઢપરાક્રમતયા પરાક્રાન્તવ્યં ।
ન મયા જીવિત્âન્તરાયે ઽપિ ક્રિયમાણે ક્ષોભઃ કરણીયઃ ।
ન મયા ભૃકુટી મુખે [[દોઉબ્ત્]] ઉત્પાદયિતવ્ય્êતિ ॥
બોધિસત્વપ્રાતિમોક્ષે ઽપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
યે ક્રુદ્ધાઃ સત્વાસ્ તાન્ આશ્વાસયતિ ક્ષમાપયતિ ।
અનુલોમયતિ ધર્મેણ તોષયત્îતિ ॥
ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે ક્ષાન્તિપારમિતા પરિચ્છેદો નવમઃ ॥
વીર્યપારમિતા દશમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
એવં ક્ષાન્તિપ્રતિસ્થિતઃ શ્રુતે વીર્યમ્ આરભેત ।
અન્યથા શ્રુતમ્ એવ્âસ્ય વિનાશાય સંપદ્યતે ॥
યથ્ôક્તં ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
કિયદ્બહૂ ધર્મપર્યાયુણેયા [[દોઉબ્ત્]] શીલં ન રક્ષેત શ્રુતે નમન્ત ।
ન બાહુશ્રુત્યેન સ શક્યુ ત્રાયિતું દુઃશીલયેન વ્રજમાન દુર્ગતિમ્ ॥
શ્રુત્âનુશંસાસ્ તુ નારાયણપરિપૃચ્છાયામ્ ઉક્તાઃ ।
તથા હિ કુલપુત્રાઃ શ્રુતવતઃ પ્રજ્ઞ્âગમો ભવતિ ।
પ્રજ્ઞાવતઃ ક્લેશપ્રશમો ભવતિ ।
નિઃક્લેશસ્ય મારો ઽવતારં ન લભતે ॥
અત્ર ચ મહર્ષેર્ ઉ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f89બ્ ---> ]
ત્તરસ્ય જાતકં વિસ્તરેણ કૃત્વ્âહ ।
ધર્મકામાનાં હિ ।
વિમલતેજઃ ।
બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં સગૌરવાણાં સપ્રતીશાનાં અન્યલોકધાતુસ્થિત્âપિ બુદ્ધા ભગવન્તો મુખમ્ ઉપદર્શયન્તિ ધર્મં ચ્âનુશ્રાવયન્તિ ।
ધર્મકામાનાં ।
વિમલતેજઃ ।
બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં પર્વતકન્દરવૃક્ષમધ્યેષુ ધર્મનિધાનાનિ નિક્ષિપ્તાનિ ।
ધર્મમુખાન્ય્ અનન્તાનિ પુસ્તકગતાનિ કરતલગતાનિ ભવન્તિ ।
ધર્મકામાનાં વિમલતેજઃ બોધિસત્વાનાં પૂર્વબુદ્ધદર્શિન્યો દેવતા બુદ્ધપ્રતિભાનમ્ ઉપસંહરન્તિ ॥
પે ॥
પરિક્ષીણ્âયુષ્કાણાં બુદ્ધા ભગવન્તો દેવતાશ્ ચ્âયુર્બલં ચ્ôપસંહરન્તિ ।
બુદ્ધ્âધિષ્ઠાનેન દેવત્âધિષ્ઠાનેન ચ કાઙ્ક્ષામાણા વર્ષસહસ્રમ્ અવતિષ્ઠન્તે ॥

પે ॥
યાવત્ કલ્પં વા કલ્પ્âવશેષં વા યાવદ્ વ્âકાઙ્ક્ષન્તિ ધર્મગૌરવજાતાનાં બોધિસત્વાનાં બુદ્ધા ભગવન્તો જરામ્ અપ્ય્ અપનયન્તિ ।
વ્યાધીન્ અપનયન્તિ ।
સ્મૃતિમ્ ઉપસંહરતિ ।
ગતિં મ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્190 ---> ]
તિં પ્રતિભાનં ચ્ôપસંહરન્તિ ॥
પે ॥
દૃષ્ટિકૃતાનિ વિનોદયન્તિ ।
સમ્યગ્દૃષ્ટિં ચ્ôપસંહરન્તિ ।
ધર્મગૌરવેણ ।
વિમલતેજઃ ।
બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં સર્વ્ôપક્રમભયાનિ ન ભવન્તિ ।
તસ્માત્ તર્હિ વિમલતેજઃ શ્રુતસંભારકૌશલ્ય્âભિયુક્તેન બોધિસત્વેન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ ॥
કિમ્ આકારં શ્રુતં બોધિસત્વવિનયે પ્રશસ્તં ।
યથ્âર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽભિહિતં ।
અશીત્યાકારપ્રવેશં શ્રુતં ।
તદ્ યથા ।
છન્દ્âકારમ્ આશય્âકારમ્ અધ્યાશય્âકારં પ્રયોગ્âકારં નિર્માણ્âકારમ્ અપ્રમાણ્âકારં કલ્યાણમિત્ર્âકારં ગૌરવ્âકારં પ્રદક્ષિણ્âકારં સુવચન્âકારં પર્યુપાસન્âકારમ્ અવહિતશ્રોત્ર્âકારં મનસ્કાર્âકારમ્ અવિક્ષેપ્âકારમ્ અવસ્થાન્âકારં રત્નસંજ્ઞ્âકારં ભૈષજ્યસંજ્ઞ્âકારં સર્વવ્યાધિશમન્âકારં સ્મૃતિભજન્âકારં ગતિબોધન્âકારં મતિરોચન્âકારં બુદ્ધિપ્રવેશ્âક્
આરમ્ અતૃપ્તબુદ્ધધર્મશ્રવણ્âકારં ત્યાગવૃંહણ્âકારં દાન્ત્âજાનેય્âકારં બહુશ્રુતસેવન્âકારં સત્યકૃત્યપ્રીત્યનુભવન્âકારં કાય્âઉદ્બિલ્ય્âકારં ચિત્તપ્રહ્લાદન્âકારમ્ અપરિખેદશ્રવણ્âકારં ધર્મશ્રવણ્âકારં પ્રતિપત્તિશ્રવણ્âકારં પરદેશનાશ્રવણ્âકારં અશ્રુતશ્રવણ્âકારં અભિજ્ઞાશ્રવણ્âકારમ્ અન્યયાન્âસ્પૃહણાશ્રવણ્âકારં પ્રજ્ઞાપારમિતાશ્રવણ્âકારં બોધિસત્વપિટકશ્રવણ્âકારં સંગ્રહવસ્તુશ્રવણ્âકારમ્ ઉપાયકૌશલ્યશ્રવણ્âકારં બ્રહ્મવિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f90અ ---> ]
હારશ્રવણ્âકારં સ્મૃતિસંપ્રજન્યશ્રવણ્âકારં ગૌરવ્âકારં ઉત્પાદકૌશલ્યશ્રવણ્âકારમ્ અનુત્પાદકૌશલ્યશ્રવણ્âકારમ્ અશુભ્âકારં મૈત્ર્યાઃ શ્રવણ્âકારં પ્રતીત્યસમુત્પાદ્âકારં અનિત્ય્âકારં દુષ્ખ્âકારમ્ અનાત્મ્âકારં શાન્ત્âકારં શૂન્યતાનિમિત્ત્âપ્રણિહિત્âકારં અનભિસંસ્
કાર્âકારં કુશલ્âભિસંસ્કાર્âકારં સત્વ્âધિષ્ઠાન્âકારં અવિપ્રણાશ્âકારં સ્વ્âધીન્âકારં સ્વચિત્ત્âરક્ષણ્âકારં વીર્યસ્ય્âશ્રંસન્âકારં ધર્મનિધ્યપ્ત્યાકારં ક્લેશવિપક્ષ્âકારં સ્વપક્ષપરિકર્ષણ્âકારં પરપક્ષક્લેશનિગ્રહ્âકારં સપ્તધનસમવશરણ્âકારં સર્વદારિદ્ર્ય્ôપછેદ્âકારં સર્વવિદ્વત્પ્રશસ્ત્âકારં પણ્ડિત્âભિનન્દન્âકારં આર્યસંમત્âકારં અનાર્યપ્રસાદન્âકારં સત્યદર્શન્âકારં સ્કન્ધદોષવિવર્જ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્191 ---> ]
ન્âકારં સંસ્કૃતદોષપરિતુલન્âકારમ્ અર્થપ્રતિશરણ્âકારં ધર્મપ્રતિશરણ્âકારં સર્વપાપ્âકરણ્âકારં આત્મપરહિત્âકારં સુકૃતકર્મ્âનનુતપ્યન્âકારં વિશેષગમન્âકારં સર્વબુદ્ધધર્મપ્રતિલાભ્âકારમ્ ઇતિ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્âહ ।
યશ્ ચ ધર્મસંભારયોગઃ સ્âઇવ્âસ્ય જ્ઞાનસંભારો ભવતિ ।
તત્ર કતમો ધર્મસંભારયોગો ય્êયમ્ અલ્પ્âર્થત્âલ્પકૃત્યત્âલ્પભાષત્âલ્પપરિષ્કારતા પૂર્વરાત્ર્âપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનુયુક્તસ્ય શ્રુત્âર્થપરિતુલનતા ।
ભૂયો ભૂયઃ પર્યેષણતા ।
ચિત્તસ્ય્âનાવિલતા ।
નીવરણાનાં વિષ્કમ્ભનતા ।
આપત્તિષુ નિઃશરણજ્ઞાનં ।
અકૌકૃત્યતા ।
અપર્યુત્થાનતા ।
પ્રતિપત્તિસારતા ।
ધર્મનિમ્નતા ધર્મપ્રવણતા ધર્મપ્રાગ્ભારતા ।
પરાક્રમસંપન્નત્âદીપ્તશિરશ્ચૈલ્ôપમતા જ્ઞાનપર્યેષ્ટ્યા ।
તન્મયવિહારિતા ।
અશિથિલશીલત્âનિક્ષિપ્તધુરતા વિશેષગામિતા સંગણિકાવિવર્જનમ્ એક્âરામત્âરણ્ય્âભિમુખમનસ્કારત્âર્યવંશસન્તુષ્ટિઃ ધુતગુણેષ્વ્ અચલનતા ધર્મ્âરામરતિરતતા લૌકિકમન્ત્ર્âસ્મરણતા લોક્ôત્તરધર્મપર્યેષ્ટિતા સ્મૃત્યપ્રમોષતા ।
અર્થગત્યનુગ-

[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f90બ્ ---> ]
મતા ।
મત્યા માર્ગ્âનુલોમતા ।
ધૃત્યા સંવરપ્રત્યયૈર્ જ્ઞાન્â-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્192 ---> ]
નુગમઃ ।
હ્રીરપત્રાપ્ય્âલંકારતા ।
જ્ઞાન્âનુગમનસારતા ।
અજ્ઞાનવિધમનતા ।
અવિદ્યામોહતમસ્તિમિરપટલપર્યવનદ્ધસ્ય પ્રજ્ઞાચક્ષુર્વિશુદ્ધિઃ ।
સુવિશુદ્ધબુદ્ધિતા ।
બુદ્ધિવિસ્તીર્ણતા ।
અસંકુચિતબુદ્ધિતા પ્રભિન્નબુદ્ધિતા ।
પ્રત્યક્ષબુદ્ધિતા ।
અપર્âધીનગુણતા ।
સ્વગુણૈર્ અમન્યનતા ।
પરગુણપરિકીર્તનતા ।
સુકૃતકર્મકારિતા ।
કર્મવિપાક્âનુદ્ધુરતા ।
કર્મપરિશુદ્ધિજ્ઞાનમ્ ઇતિ ॥
કિં શ્રોતવ્યં ।
ઉક્તં ભગવતા જ્ઞાનવૈપુલ્યસૂત્રે ।
સ્âર્થકાનિ શાસ્ત્રાણિ શિક્ષિતવ્યાનિ ।
અપ્âર્થકાનિ પરિવર્જયિતવ્યાનિ ।
તદ્ યથા ।
લોક્âયતશાસ્ત્રાણિ દણ્ડનીતિશાસ્ત્રાણિ કાર્ખેદશાસ્ત્રાણિ વાદવિદ્યાશાસ્ત્રાણિ કુમારક્રીડાશાસ્ત્રાણિ જમ્ભકવિદ્યાશાસ્ત્રાણિ ॥
પે ॥
યાન્ય્ અપિ તદ્ અન્યાનિ કાનિચિન્ મોક્ષપ્રતિકૂલાનિ શાસ્ત્રાણિ સંમોહાય સંવર્તન્તે તાનિ સર્વાણિ બોધિસત્વયાનસંપ્રસ્થિતેન પરિવર્જયિતવ્યાન્îતિ ॥
એવં શ્રુતવતા ચિત્તં શોધયિતુમ્ અરણ્યમ્ આશ્રયણીયં ।
કથં પુનર્ આશયસંપન્નસ્ય્âપ્ય્ ઉગ્રદત્તપરિપૃચ્છાયાં ગૃહમ્ અનુજ્ઞાતં ।
યત્નવતો ઽપ્ય્ અસામર્થ્યાત્ ।
પરદાર્âદિષ્વ્ અપિ તર્હિ ન્âપત્તિઃ સ્યાત્ ।
ન તેષામ્ અસામર્થ્યે ઽપિ પ્રકૃતિદુષ્ટત્વાદ્ ગૃહ્âવાસસ્ય ચ પ્રજ્ઞપ્તિસ્âવદ્યત્વાદ્ ઇતિ ॥
ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે વીર્યપારમિતા પરિચ્છેદો દશમઃ ॥
અરણ્યસંવર્ણનં નામ્âઇકાદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
તદ્ એવમ્ ઉગ્રદત્તપરિપૃચ્છાવિધિના ગૃહદોષાન્ ભાવયિત્વા શ્રુતવતા ચિત્તં શોધયિતુમ્ અરણ્યમ્ આશ્રયણીયમ્ ઇતિ સ્થિતં ॥
તથા ચ્ôક્તં ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
ન જાતુ કામાન્ પ્રતિષેવમાણઃ પુત્રેષુ દારેષુ જનિત્વ તૃષ્ણાં ।
ગૃહં ચ સેવિત્વ જુગુપ્સનીયમ્ અનુત્તરાં પ્રાપ્સ્યતિ સો ઽગ્રબોધિમ્ ॥
યે કામ વર્જેન્તિ યથ્âગ્નિકર્ષૂં પુત્રેષુ દારેષુ જનિત્વ તૃષ્ણાં ।

ઉત્તસ્ત ગેહાદ્ અભિનિષ્ક્રમન્તિ ન દુર્લભા તેષ્વ્ ઇયમ્ અગ્રબોધિઃ ॥
ન કશ્ચિ બુદ્ધઃ પુરિમેણ્âસીદ્ અનાગતો ભેષ્યતિ યો ઽવતિષ્ઠતે ।
યેહિ સ્થિતૈર્ એવ્âગારમધ્યે પ્રાપ્ત્êયં ઉત્તમ્âગ્રબોધિઃ ॥
પ્રહાય રા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f91અ ---> ]
જ્યં યથ ખેટપિણ્ડં વસેદ્ અરણ્યેષુ વિવેકકામઃ ।
ક્લેશાન્ પ્રહાય વિનિહત્ય માનં બુધ્યન્તિ બોધિં વિરજામ્ અસંસ્કૃતામ્ ॥
પે ॥
અન્નેહિ પાનેહિ ચ ચીવરેહિ પુષ્પેહિ ગન્ધેહિ વિલેપનેહિ ।
ન્ôપસ્થિતા ભોન્તિ નર્ôત્તમા જિના યથ પ્રવ્રજિત્વા ચરમાણધર્માન્ ॥
યશ્ ચ્âઇવ બોધિં પ્રતિકાઙ્ક્ષમાણઃ સત્વ્âર્થ નિર્વિણ્ણ કુસંસ્કૃતાતઃ ।
અરણ્ય્âભિમુખ સપ્ત પદાનિ ગચ્છેદ્ અયં તતઃ પુણ્યવિશિષ્ટ ભોતિ ॥
યદિ પુનર્ વિસભાગસત્વ્âનુનયાત્ પરિષત્કામતયા વા લાભ્âદિકામતયા વા વિવેકપ્રવેશે વિલમ્બેત ।
તદર્થમ્ અત્ર્âઇવ્ôક્તં ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્194 ---> ]
ન વિજ્ઞ બાલેહિ કરોન્તિ વિગ્રહં સત્કૃત્ય બાલાન્ પરિવર્જયન્તિ ।
મમ્âન્તિકે ચ્êતિ પ્રદુષ્ટચિત્તા ન બાલધર્મેહિ કરોન્તિ સંસ્તવમ્ ॥
ન વિજ્ઞ બાલાન કરોતિ સેવનાં વિદિત્વ બાલાન સ્વભાવસંતતિમ્ ।
કિયચ્ચિરં બાલસુસેવિતા પિ પુનો ઽપિ તે ભોન્તિ અમિત્રસન્નિભાઃ ॥
ન વિજ્ઞ બાલેષ્વ્ ઇહ વિશ્વસન્તિ વિજ્ઞાય બાલાન સ્વભાવસંતતિમ્ ।
સ્વભાવભિન્ના પ્રકૃતીય બાલાઃ કુતો ઽસ્તિ મિત્રં હિ પૃથગ્જનાનાં ॥
સહધાર્મિકેનો વચનેન્ôક્તાઃ ક્રોધં ચ દોષં ચ્âપ્રત્યયં ચ ।
પ્રાવિષ્કરોન્ત્îમિ બાલધર્મ્êમમ્ અર્થ વિજ્ઞાય ન વિશ્વસન્તિ ॥
બાલા હિ બાલેહિ સમં સમેન્તિ યથ્âમેધ્યેન્âમેધ્ય સાર્દ્ધમ્ ।
વિજ્ઞઃ પુનર્ વિજ્ઞજનેન સાર્દ્ધં સમેન્તિ સર્પિર્ યથ સર્પિમણ્ડે ॥
તથા ચ પુનર્ અત્ર્âઇવમ્ આહ ।
સૂસુખિતાઃ સદ તે નરલોકે યેષુ પ્રિય્âપ્રિય ન્âસ્તિ કહિંચિત્ ।
યે ચ ન કન્દરકે ઽભિરમન્તે શ્રામણકં સુસુખં અનુભોન્તિ ॥
યેષુ મમ્âપિ તુ ન્âસ્તિ કહિંચિત્ ।
યેષુ પરિગ્રહુ સર્વશુ ન્âસ્તિ ।
ખડ્ગસમા વિચરન્તિ મુ લોકં ગગને પવન યથ્êવ વ્રજન્તિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્195 ---> ]
સ્યુઃ સુખિતા વત તે નરલોકે યેષુ ન સજ્જતિ માનસ લોકે ।
વાયુસમં સદ તેષ્વ્ ઇહ ચિત્તં ન્ô ચ પ્રિય્âપ્રિય વિદ્યતિ સંગો ॥
અપ્રિય યે દુખિતેહિ નિવાસો યે ઽપિ પ્રિયા દુખિતેહિ વિયોગો ।
અન્ત્ôભે ઽપિ તેહિ જહિત્વા તે સુખિતા નરયે રત ધર્મે ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્ôક્તમ્ ।
ભવતિ સતતમ્ અલ્પકૃત્યયોગી પૃથુ ગુણ દોષત સર્વિ વર્જયિત્વા ।
ન વિવદતિ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f91બ્ ---> ]

કદાચિ યુક્તયોગ્îમિ ગુણ તસ્ય ભવન્ત્ય્ અરણ્યવાસે ॥
સદ ભવતિ નિવિણ્ણ સંસ્કૃતે ઽસૌ ન ભવતિ તસ્ય પૃહા કહિંચિ લોકે ।
ન ચ ભવતિ વિવૃદ્ધિર્ આસ્રવાણાં વનવસતો ઽસ્ય ભવન્તિ આનુશંસાઃ ॥
અધિકરણ ન તસ્ય જાતુ ભોતી સદ્ôપશાન્તરતો વિવેકચારી ।
વચચિ મનસિ કાય સંવૃતસ્યો બહુગુણ તસ્ય ભવન્ત્ય્ અરણ્યવાસે ॥
ભવતિ અનુકૂલ તસ્ય મોક્ષો લઘુ પ્રતિવિધ્યતિ સો ઽધિમુક્તિ શાન્તામ્ ।
વનિચરિ ધિમુક્તિ સેવતે ઽસ્ય્êમિ ગુણ ભોન્ત્ય્ અરણ્યવાસિ સર્વે ॥
પુનર્ આહ ।
વનષણ્ડ સેવથ વિવિક્ત સદા વિજહિત્વ ગ્રામનગરેષુ રતિમ્ ।
અદ્વિતીયખડ્ગસમ ભોથ સદા ન ચિરેણ લપ્સ્યથ સમાધિવરમ્ ।
ઇતિ ॥
આર્યરાષ્ટ્રપાલસૂત્રે ઽપ્ય્ આહ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્196 ---> ]
ત્યક્ત્વા ગેહમ્ અનન્તદોષગહનં ચિન્ત્âનપેક્ષાઃ સદા ।
તે ઽરણ્યે રતિમ્ આપ્નુવન્તિ ગુણિનઃ શાન્ત્êન્દ્રિયાઃ સૂરતાઃ ॥
ન સ્ત્રીસંભવ ન્âઇવ ચ્âપિ પુરુષૈસ્ તેષાં ક્વચિદ્ વિદ્યતે ।
એકાકી વિહરન્તિ ખડ્ગસદૃશાઃ શુદ્ધ્âશયા નિર્મલાઃ ॥
લાભૈર્ ન્âપિ ચ તેષુ હર્ષ સ્વમનો લીયન્ત્ય્ અલાભૈર્ ન ચ ।
અલ્પ્êચ્છ્êતર્êતરૈર્ અભિરતા માયાકુહાવર્જિતાઃ ।
તિ ॥
ઉગ્રદત્તપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ આહ ।
સત્વસંસર્ગો મે ન કર્તવ્યો ન હિ મય્âઇકસત્વસ્ય કુશલમૂલાનિ સંજનયિતવ્યાન્îત્ય્ આદિ ॥
યદિ પુનઃ શ્રુતવાન્ ઇમાં ક્ષણસંપદમ્ આસાદ્ય લાભ્âદૌ સક્તઃ ચિત્તં ન શોધયેત્ સ્âઇવ્âઇકઃ ।
સદેવકે લોકે વઞ્ચિતઃ સ્યાદ્ ॥
ઉક્તં હ્ય્ આર્યરત્નકૂટે ।
તદ્ યથા કાશ્યપ કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો મહત્ôદક્âર્ણવેન્ôહ્યમાન્ôદકતૃષ્ણયા કાલં કુર્યાદ્ ।
એવમ્ એવ કાશ્યપ્êહ્âઇકે શ્રમણબ્રાહ્મણા બહૂન્ ધર્માન્ ઉદ્ગૃહ્ય પર્યવાપ્ય ન રાગતૃષ્ણાં વિનોદયન્તિ ।
ન દ્વેષતૃષ્ણાં ।
ન મોહતૃષ્ણાં વિનોદયન્તિ ।
તે મહતા ધર્મ્âર્ણવેન્ôહ્યમાનાઃ ક્લેશતૃષ્ણયા કાલગતા ।
દુર્ગતિવિનિપાતગામિનો ભવન્ત્îતિ ॥
તસ્માદ્ અવશ્યમ્ અરણ્યમ્ આશ્રયેત્ ॥
તાદૃશાનિ ચ સ્થાનાનિ આશ્રયેત્ ।
યેષુ ચ સ્થાનેષુ ન્âતિદૂરે પિણ્ડપાતગોચરો ભવતિ ન
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્197 ---> ]
અતિસંનિકૃષ્ટે ।
યેષુ પાનીયાનિ ભવન્ત્ય્ અચ્છાનિ શુચીનિ નિર્મલાન્ય્ અલ્પ્âયાસાનિ મુખપરિભોગાનિ યા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f92અ ---> ]
નિ ચ સ્થાનાનિ વૃક્ષસંપન્નાનિ ભવન્તિ પુષ્પસંપન્નાનિ ફલસંપન્નાનિ પત્ત્રસંપન્નાન્ય્ અપગતદુષ્ટશ્વાપદાનિ ગુહાસંપન્નાનિ પ્રાગ્ભારસંપન્નાનિ સુખપરિસર્પ્યકાણિ શાન્તાન્ય્ અદ્વિતીયાનિ તાદૃશાનિ સ્થાનાન્ય્ આશ્રયેત્ ।
સ તેષુ સ્થાનેષ્વ્ આશ્રિતો યદ્ અનેન પૂર્વપઠિતં ભવતિ તત્ ત્રિભી રાત્રૈસ્ ત્રિર્દિવસસ્ય સ્વ્âધ્યાયતિ ન્âત્યુચ્ચેન સ્વરેણ ન્âતિનીચેન ન્ôદ્ધતૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ ન બહિર્ગતેન ચિત્તેન પ્રસાદમ્ ઉપજીવન્ ગ્રન્થમ્ ઉપધારયન્ નિમિત્તાન્ય્ ઉદ્ગૃહ્ણન્ મિદ્ધમ્ અપક્રામન્ ।

સચેદ્ આરણ્યકસ્ય ભિક્ષો રાજા વ્ôપસંક્રામતિ રાજમાત્રો વ્âન્યે વા બ્રાહ્મણક્ષત્રિયનૈગમજાનપદાઃ ।
તેન તેષામ્ આદરેણ સ્વાગતક્રિયા કર્તવ્યા ।
એવં ચ્âનેન વક્તવ્યં ।
નિષીદ મહારાજ યથા પ્રજ્ઞપ્તએ આસને ।
સચેદ્ ઉપવિશતિ દ્વાભ્યામ્ અપ્ય્ ઉપવેષ્ટવ્યં ।
સચેન્ ન્ôપવિશતિ ઉભાભ્યામ્ અપિ ન્ôપવેષ્ટવ્યં ।
સચેચ્ ચઞ્ચલ્êન્દ્રિયો ભવતિ ઉત્કર્ષયિતવ્યં ।
તસ્ય તે મહારાજ લાભાઃ સુલબ્ધા યસ્ય તે ભૂપ્રદેશે શીલવન્તો ગુણવન્તો બહુશ્રુતાઃ શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ પ્રતિવસન્તિ ।
અનુપદ્રુતાશ્ ચૌરભટ્âદિભિઃ ॥
સચેત્ સ્થિરો ભવતિ વિનીતઃ પ્રશાન્ત્êન્દ્રિયઃ ભવ્યશ્ ચ ભવતિ ધર્મદેશનાયાઃ તતો ઽસ્ય વિચિત્રા ધર્મદેશન્ôપસંહર્તવ્યા ।
સચેદ્ વિચિત્રાં ન પ્રિયાયતે ।
સંવેગ્âનુકૂલા ધર્મદેશન્ôપસંહર્તવ્યા ।
સચેત્ સંવેગ્âનુકૂલાં ન પ્રિયાયતે ઉદાર્ôદારાણિ તથાગતમાહાત્મ્યાનિ ઉપદેષ્ટવ્યાનિ ।
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયનૈગમજાનપદાનામ્ અપ્ય્ ઉપસંક્રામતાં યથ્âનુરૂપાઃ ક્રિય્ôપસંહર્તવ્યા ।
સ્âઇવં બહુશ્રુતઃ સન્ પ્રતિબલો ભવતિ ધાર્મશ્રવણિકાનાં ચિત્તમ્ આરાધયિતું ।
તે ચ સત્વાસ્ તસ્ય્âન્તિકે પ્રીતિં ચ પ્રસાદં ચ પ્રામોદ્યં ચ પ્રતિલભન્તએ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્198 ---> ]
ઉગ્રદત્તપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ આહ ।
પુનર્ અપરં ગૃહપતે પ્રવ્રજિતેન બોધિસત્વેન્âરણ્યે પ્રતિવસત્âઇવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં ।
કિમ્ અર્થમ્ અહમ્ અરણ્યે પ્રતિવસામિ ।
ન કેવલમ્ અરણ્યવાસેન શ્રમણો ભવતિ ।
બહવો ઽપ્ય્ અત્ર્âદાન્ત્âવિનીત્âયુક્ત્âનભિયુક્તાઃ પ્રતિવસન્તિ ।
તદ્ યથા ।
મૃગ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f92બ્ ---> ]
વાનરપક્ષિસંઘચૌરચણ્ડાલાઃ પ્રતિવસન્તિ ।
ન ચ તે શ્રમણગુણસમન્વાગતા ભવન્તિ ।
અપિ તુ ખલુ પુનર્ અહં યસ્ય્âર્થાય્âરણ્યે પ્રતિવસામિ સ મય્âર્થઃ પરિપૂરયિતવ્યો યદ્ ઉત શ્રામણ્ય્âર્થઃ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં ગૃહપતે પ્રવ્રજિતેન બોધિસત્વેન્âરણ્યે વિહરત્âઇવમ્ ઉપપરીક્ષિતવ્યં ।
કિમ્ અર્થમ્ અહમ્ અરણ્ય્મ્ આગતઃ ।
તેન્âઇવં મીમાંસયિતવ્યં ।
ભયભીતો ઽસ્મ્ય્ અહમ્ અરણ્યમ્ આગતઃ ।
કુતો ભયભીતઃ ।
સંગણિકાભયભીતઃ ।
સંસર્ગભયભીતો રાગદ્વેષમોહભયભીતો માનમદમ્રક્ષપરિદાહભયભીતો લોભ્êર્ષ્યામાત્સર્યભયભીતઃ રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્ષ્ટવ્યભયભીતઃ ।
સો ઽહં*કારમમકારભયભીતઃ ।
ઔદ્ધત્યવિચિકિત્સાભયભીતઃ ।
સ્કન્ધમારભયભીતઃ ।
ક્લેશમારભયભીતો ।

મૃત્યુમારભયભીતો ।
દેવપુત્રમારભયભીતઃ ।
અનિત્યે નિત્ય્êતિ વિપર્યાસભયભીતો ઽનાત્મન્ય્ આત્મ્êતિ વિપર્યાસભયભીતો ઽશુચૌ શુચિર્ ઇતિ વિપર્યાસભયભીતો ।
દુષ્ખે સુખમ્ ઇતિ વિપર્યાસભયભીતઃ ।
ચિત્તમનોવિજ્ઞાનભયભીતો ।
નિવરણ્âવરણપર્યુત્થાનભયભીતઃ ।
સત્કાયદૃષ્ટિભયભીતઃ પાપમિત્રભયભીતો ।
લાભસત્કારભયભીતો ઽકાલમન્ત્રભયભીતો ઽદૃષ્ટે દૃષ્ટમ્ ઇતિ ભયભીતો ઽશ્રુતે શ્રુતમ્ ઇતિ ભયભીતો ઽમતે મતમ્ ઇતિ ભયભીતો ઽવિજ્ઞાતે વિજ્ઞાતમ્ ઇતિ ભયભીતો ઽશ્રમણે શ્રમણમદભયભીતો ઽન્યોન્યવિદ્વેષણભયભીતઃ કામધાતુરૂપધાત્વરૂપ્યધાતુભયભીતઃ સર્વભવગત્યુપપત્તિભયભીતો નિરયતિર્યગ્યોનિપિતૃવિષયભયભીતઃ સંક્ષેપેણ સર્વેભ્યો ઽકુશલેભ્યો મનસિકારેભ્યો ભયભી
ત્âઇભ્યો હ્ય્ અહમ્ એવંરૂપેભ્યો ભયભૈરવેભ્યો ભીતો ઽરણ્ય્âવાસમ્ ઉપગતઃ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં ગૃહપતે પ્રવ્રજિતેન બોધિસત્વેન્âરણ્યવાસસ્થિતેન ભીતેન વા ત્રસ્તેન વ્âઇવં શિક્ષિતવ્યં ।
યાનિ કાનિચિદ્ ભયાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે સર્વાણિ તાન્ય્ આત્મગ્રાહત્ôત્પદ્યન્તે ॥
પે ॥
સચેત્ પુનર્ અહમ્ અરણ્યે પ્રતિવસન્ ન્âત્મગ્રાહં પરિત્યજેયં ન્âત્મ્âભિનિવેશં ન્âત્મપરિગ્રહં ન્âત્મનિદાનં ન્âત્મતૃષ્ણાં ન્âત્મસંજ્ઞાં ન્âત્મવાદ્ôપાદાનં ન્âત્મદૃ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્199 ---> ]
ષ્ટિં ન્âત્મ્âધિષ્ઠાનં ન્âત્મપરિકલ્પનાં ન્âત્મરક્ષાં પરિત્યજેયં ।
નિરર્થકો મે ઽરણ્યવાસઃ સ્યાદ્ ।
અપિ તુ ખલુ પુનર્ ગૃહપતે ન્âસ્ત્ય્ આત્મસંજ્ઞિનો ઽરણ્યવાસો ।
ન્âસ્તિ પરસંજ્ઞિનઃ ॥
પે ॥
અરણ્યવાસો નામ ગૃહપતે ઉચ્યતે સર્વધર્મેષ્વ્ અસંભવવાસઃ સર્વધર્મેષ્વ્ અસંગવાસઃ ॥
પે ॥
તદ્ યથા ગૃહપતે ઽરણ્યે તૃણગુલ્મ્âઉષધિવનસ્પતયઃ પ્રતિવસન્તો ન બિભ્યતિ ન્ôત્ત્રસ્યન્તિ ન સંત્રસ્યન્તિ ન સંત્રાસમ્ આપદ્યન્તે ।
એવમ્ એવ ગૃહપતે પ્રવ્રજિતેન બોધિસત્વેન્âરણ્યે વિહરતા તૃણગુલ્મ્âઉષધિવનસ્પતિકાષ્ઠકુડ્યવદ્ આત્મપ્રતિભાસવત્ સંજ્ઞા કાયે ઉત્પાદયિતવ્યા ।
માયાસમતા ચિત્તસ્ય્ôત્પાદયિતવ્યા ।
કો ઽત્ર બિભેતિ ।
કો ઽસ્મિન્ન્ ઉત્ત્રસ્યતિ ।તેન ભયભીતેન વા ત્રસ્તેન વ્âઇવં યોનિશઃ કાય્ôપપરીક્ષિતવ્યઃ ।
ન્âસ્ત્ય્ અત્ર કાયે આત્મા વા સત્વો વા જીવો વા પોષો વા પુદ્ગલો વા મનુજો વા માનવો વા ।
અભૂતપરિકલ્પ્âઇષ યદ્ ઉત ભયં નામ ।
સ મય્âભૂતપરિકલ્પો ન પરિકલ્પયિતવ્યઃ ।
તેન યથ્âરણ્યે તૃણગુલ્મ્âઉષધિવનસ્પતયઃ પ્રતિવસન્તિ અમમ્âપરિગ્રહાઃ ।
એવમ્ એવ્âમમેન્âપરિગ્રહેણ્âરણ્યમ્ એવ સર્વધર્મ્êતિ જ્ઞાત્વ્ôપસમ્પદ્ય વિહર્તવ્યં ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
રણછેદો ઽરણ્યવાસો ઽમમો ઽપરિગ્રહઃ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં ગૃહપતે પ્રવ્રજિતેન બોધિસત્વેન બુદ્ધ્âનુજ્ઞાતો ઽરણ્યવાસ્êતિ જ્ઞાત્વ્âરણ્યે વસ્તવ્યં ।
અત્ર હિ શુક્લધર્મપરિપૂરિર્ ભવતિ ।
ઉપસ્તબ્ધકુશલમૂલઃ પશ્ચાદ્ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાનીષ્વ્ અવતીર્ય ધર્મં દેશયિષ્યામિ ॥
પે ॥
સચેત્ પુનર્ ગૃહપતે પ્રવ્રજિતો બોધિસત્વ્ôદ્દેશસ્વ્âધ્યાય્âર્થં ગણમ્ અવતરતિ ।

તેન તત્ર સગૌરવેણ ભવિતવ્યં સપ્રતીસેન્âચાર્ય્ôપાધ્યાયેષુ સ્થવિરમધ્યનવકેષુ ભિક્ષુષુ પ્રદક્ષિણભવિતવ્યમ્ અનલસેન સ્વયંકારિણ્âપર્ôપતાપિના ન ચ તેન્ôપસ્થાનગુરુકેણ ભવિતવ્યં ।
એવં ચ્âનેન્ôપપરીક્ષિતવ્યં ।
તથાગતો ઽપ્ય્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સદેવસ્ય લોકસ્ય સ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્200 ---> ]
મારકસ્ય સબ્રહ્મકસ્ય સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાયાઃ પ્રજાયાઃ પૂજિતો દક્ષિણીયઃ સર્વસત્વાનાં ।
સો ઽપિ તાવન્ ન કસ્યચિત્ સકાશાદ્ ઉપસ્થાનં સ્વીકરોતિ ।
કિં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f93બ્ ---> ]
પુનર્ અસ્માભિર્ અશિક્ષિતૈઃ શિક્ષિતુકામૈઃ ।
અપિ તુ વયમ્ એવ સર્વસત્વાનામ્ ઉપસ્થાયકા ભવિષ્યામઃ ।
વયમ્ એવ પરેષામ્ ઉપસ્થાનપરિચર્યાં કરિષ્યામો ન ચ પુનઃ કસ્યચિત્ સકાશાદ્ ઉપસ્થાનપરિચર્યાં સ્વીકરિષ્યામઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
ઉપસ્થાનગુરુકસ્ય હિ ગૃહપતે ભિક્ષોર્ ગુણધર્મ્âનુગ્રહો નશ્યતિ ।
યેષાં ચ સંગ્રહં કરોતિ તેષામ્ એવં ભવતિ ।
ઉપસ્થાનહેતોર્ એષો ઽસ્માકં સંગ્રહં કરોતિ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્âહ ।
સચેત્ પુનર્ ગૃહપતે આરણ્યકો બોધિસત્વો ધર્મશ્રવણ્âર્થિક્âચાર્ય્ôપાધ્યાયદર્શન્âર્થિકો વા ગ્લાનપરિપૃચ્છકો વા ગ્રામ્âન્તિકં શયન્âસનમ્ આગચ્છેત્ તેન સ્âયમ્ આગમનાય પ્રક્રમણાય ચ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ।
સચેત્ પુનર્ અસ્ય પરપ્રતિબદ્ધ્ôદ્દેશઃ સ્વ્âધ્યાયો વા તેન વિહારે પ્રતિવસત્âરણ્યપ્રવણચિત્તેન ભવિતવ્યં ।
એષ્âઇવ તસ્ય્âરણ્યવાસો યત્ સર્વવસ્તુષ્વ્ અરણ્યસંજ્ઞા ધર્મપર્યેષ્ટ્યા ચ્âતૃપ્ત્êતિ ॥
આર્યરત્નરાશિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
યદિ પુનર્ અસ્ય તત્ર્âરણ્ય્âયતને વિહરતો ઽપ્રાપ્તફલપૃથગ્જનસ્ય વ્યાડમૃગ્âગચ્છેયુઃ ।
તેન તત્ર ન ભયં ન ત્રાસ્ôત્પાદયિતવ્યઃ ।
એવં ચ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ।
પૂર્વમ્ એવ્âહમ્ ઉત્સૃષ્ટકાયજીવિતો ઽરણ્યવાસમ્ ઉપગતો ।
ન મય્âત્ર ભેતવ્યં ।
ન્ôત્ત્રસિતવ્યં ।
અપિ તુ મૈત્રીમ્ ઉત્પાદયિત્વા દોષં વિવર્જયિષ્યામિ ભયમ્ અપનયિષ્યામિ ।
યદ્ય્ એવમ્ અપિ કૃત્વા તે વ્યાડમૃગા માં જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્ય ભુઞ્જીરન્ ।
તેન મય્âઇવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ।
લાભા મે સુલબ્ધા યસ્ય મે ઽસારાત્ કાયાત્ સારમ્ આદત્તં ભવિષ્યતિ ।
ન પુનર્ ઇમે વ્યાડમૃગાઃ શક્યા મય્âમિષેણ તોષયિતું મમ માંસં ભક્ષયિત્વા સુખસ્પર્શં વિહરિષ્યન્તિ ॥
પે ॥યદિ પુનસ્ તત્ર્âરણ્ય્âયતને વિહરતો ઽમનુષ્ય્ôપસંક્રમિષ્યન્તિ સુવર્ણા વા દુર્વર્ણા વા ।
તેન ન તત્ર્âનુનેતવ્યં ન પ્રતિહન્તવ્યં ।
યદિ પૂર્વબુદ્ધદર્શિન્યો દેવત્âરણ્યકં ભિક્ષુમ્ ઉપસંક્રમ્ય
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્201 ---> ]
પ્રશ્નં પરિપૃચ્છેયુઃ ।
તત્ર તેન્âરણ્યકેન ભિક્ષુણા યથાશક્તિ યથાબલં યથાધર્મ્âધિગમાય તાસાં દેવતાનાં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f94અ ---> ]
ધર્મો દેશયિતવ્યઃ ।
યદિ પુનસ્ તાવઙ્ ગમ્ભીરાન્ પ્રશ્નાન્ પરિપૃચ્છેયુર્ યાન્ સ્âરણ્યકો ભિક્ષુર્ ન શક્નુયાદ્ વિસર્જયિતું ।

તેન નિર્માનેન ભૂત્વા વાગ્ ભાષિતવ્ય્âશિક્ષિતો ન પરિભવિતવ્યઃ ।
યુઞ્જિષ્યામિ ઘટિષ્યે બુદ્ધશાસને ।
ભવિષ્યતિ સ કાલઃ સ સમયો યદ્âધિગતાન્ ધર્માન્ શ્રુત્વા સર્વકથાં વિસર્જયિષ્યામિ ।
અપિ તુ પ્રતિભાતુ તે ।
વયં ધાર્મશ્રવણિક્êતિ ॥
પે ॥તેન તત્ર્âરણ્ય્âયતને પ્રતિવસતા તૃણગુલ્મ્âઉષધિવનસ્પતીનાં નિમિત્તં ગ્રહીતવ્યં ।
કથમ્ એતે ભવન્તિ ।
યથ્âઇષાં ભાવનામ્ અસ્વામિકાનામ્ અમમાનામ્ અપરિગ્રહાણામ્ એવં નિશ્ચેષ્ટાનાં નિર્વ્યાપારાણાં ભવત્ય્ ઉત્પાદો ભઙ્ગશ્ ચ ।
ન ચ્âઇષાં કશ્ચિદ્ ઉત્પાદયિતા ।
ન નિરોધયિતા ।
એવમ્ એવ્âયં કાયસ્ તૃણકાષ્ઠકુડ્યપ્રતિભાસ્ôપમો ઽસ્વામિકો ઽમમો ઽપરિગ્રહો નિશ્ચેષ્ટો નિર્વ્યાપારો હેતુપ્રત્યયયુક્ત્ય્ôત્પદ્યતે ।
હેતુપ્રત્યયવૈકલ્યાન્ નિરુધ્યતે ।
ન પુનર્ અત્ર કશ્ચિદ્ ધર્મઃ પરમ્âર્થત*ઉત્પદ્યતે વા નિરુધ્યતે વ્êતિ ॥
પુનશ્ ચ્ôક્તં ।
તેન તત્ર્âરણ્ય્âયતને વિહરત્âઇવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ।
યદ્ય્ અપ્ય્ અહમ્ અરણ્યમ્ આગત્âઇકો ઽદ્વિતીયો ।
ન મે કશ્ચિત્ સહાયો યો માં સુકૃતં દુષ્કૃતં વા ચોદયેત્ ।
અપિ તુ ખલુ પુનઃ સન્ત્îમે દેવનાગયક્ષા બુદ્ધાશ્ ચ ભગવન્તો યે મમ ચિત્ત્âશયં જાનન્તિ ।
તે મમ સાક્ષિણઃ ।
સો ઽહમ્ ઇહ્âરણ્ય્âયતને પ્રતિવસન્ન્ અકુશલચિત્તસ્ય વશં ગચ્છામિ ।
યદિ પુનર્ અહમ્ ઇયદ્દૂરમ્ આગત્âઇકો ઽદ્વિતીયો ઽસંસ્તબ્ધો ઽમમો ઽપરિગ્રહઃ કામવિતર્કં વા વિતર્કયેયં ।
વ્યાપઆદં વિહિન્સાવિતર્કં વા વિતર્કયેયમ્ અન્યં વ્âકુશલવિતર્કં વિતર્કયેયં ।
નિર્વિશેષો ભવેયં સંસર્ગસંગણિકાભિર્ એતૈઃ સત્વૈઃ ।
તે ચ મે દેવનાગયક્ષા વિસંવાદિતાઃ બુદ્ધાશ્ ચ ભગવન્તો ઽનભિરાદ્ધા ભવિષ્યન્ત્îતિ ॥
ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે ઽરણ્યસંવર્ણનો નામ્âઇકાદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
ચિત્તપરિકર્મ દ્વાદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
તદ્ એવમ્ અરણ્યે વસન્ સમાધાનાય યુજ્યતે ॥
ઉક્તં હિ ભગવત્યાં ।
સ તેષામ્ એવ સત્વાનામ્ અર્થાય ધ્યાનપારમિતાયાં ચરન્ન્ અવિક્ષિપ્તચિત્તો ભવતિ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f94બ્ ---> ]
તથા હ્ય્ અસ્ય્âઇવં ભવતિ ।
લૌકિકી ધ્યાન્ôપપત્તિર્ અપિ તાવદ્ વિક્ષિપ્તચિત્તસ્ય દુર્લભા ।
કઃ પુનર્ વાદો ઽનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ ।
તસ્માન્ મય્âવિક્ષિપ્તચિત્તેન ભવિતવ્યમ્ ।
યાવન્ન્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધેયમ્ ઇતિ ॥પુનર્ અસ્યામ્ ઉક્તં ।
પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રથમચિત્ત્ôત્પાદમ્ ઉપાદાય ધ્યાનપારમિતાયાં ચરન્ સર્વ્âકારજ્ઞતાપ્રતિસંયુક્તૈર્ મનસિકારૈર્ ધ્યાનં સમાપદ્યતે ।
સ ચક્ષુષા રૂપાણિ દૃષ્ટ્વા ન નિમિત્તગ્રાહી ભવતિ ન્âનુવ્યઞ્જનગ્રાહી ।
યતો ઽધિકરણમ્ અસ્ય ચક્ષુરિન્દ્રિયેણ્âસંવરસંવૃતસ્ય વિહરતો ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્યે ઽન્યે વા પાપક્âકુશલા ધર્માશ્ ચિત્તમ્ અનુપ્રાપ્નુયુઃ ।
તેષાં સંવરાય પ્રતિપદ્યતે ।

રક્ષતિ ચક્ષુરિન્દ્રિયમ્ ।
એવં શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રુત્વા ।
ઘ્રાણેન ગન્ધાન્ ઘ્રાત્વા ।
જિહ્વયા રસાન્ આસ્વાદ્ય ।
કાયેન સ્પ્રષ્ટવ્યાનિ સ્પૃષ્ટ્વા ।
મનસા ધર્માન્ વિજ્ઞાય ન નિમિત્તગ્રાહી ભવતિ ।
ન્âનુવ્યઞ્જનગ્રાહી ।
યતો ઽધિકરણમ્ અસ્ય મન્êન્દ્રિયેણ્âસંવરસંવૃતસ્ય પાપકાશ્ ચિત્તમ્ અનુપ્રાપ્નુયુઃ ।
તેષાં સંવરાય પ્રતિપદ્યતે ।
રક્ષતિ મન્êન્દ્રિયં ।
સ ગચ્છન્ન્ અપિ તિષ્ઠન્ન્ અપિ નિષણ્ણો ઽપિ શયાનો ઽપિ ભાષમાણો ઽપિ સમાહિત્âવસ્થામ્ અસમાહિત્âવસ્થાં ન વિજહાતિ ।
સ ભવત્ય્ અહસ્તલોલઃ ।
અપાદલોલો ઽમુખલોલો ઽપ્રકીર્ણવાક્ ।
અવિક્ષિપ્ત્êન્દ્રિયો ઽનુદ્ધતો ઽનુન્નતો ઽચપલો ઽનલસો ઽસંભ્રાન્તકાયો ઽસંભ્રાન્તચિત્તઃ ।
શાન્તકાયઃ શાન્તવાક્ શાન્તચિત્તઃ ।
રહસ્ય્ અરહસિ વા કલ્પિત્êર્યાપથઃ સંતુષ્ટઃ ॥
પે ॥
સુભરઃ સુપોષઃ ।
સ્ûપાસ્યઃ કલ્યાણ્âચારગોચરઃ ।
સંગણિકય્âપિ વિવેકગોચરઃ ।
લાભે ઽલાભે ચ સમો નિર્વિકારઃ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્203 ---> ]
અનુન્નતો ઽનવનતઃ ।
એવં સુખે દુષ્ખે ।
સ્તુતૌ નિન્દાયાં ।
યશસ્ય્ અયશસિ ।
જીવિતે મરણે ચ સમો નિર્વિકારો ઽનુન્નતો ઽનવનતઃ ।
એવં શત્રૌ મિત્રે ચ ।
મન્âપવર્તિનિ ... ।
આર્યેષ્વ્ અનાર્યેષુ ।
શબ્દેષુ સંકીર્ણેષ્વ્ અસંકીર્ણેષુ ।
પ્રિય્âપ્રિયેષુ ચ રૂપેષુ સમો નિર્વિકારઃ ।
અનુન્નતો ઽનવનતઃ ।
અનુરોધવિરોધ્âપગતઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
તથા
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f95અ ---> ]
હિ સ સ્વલક્ષણશૂન્યાન્ અસંભૂતાન્ અનિષ્પન્નાન્ અનભિનિર્વૃત્તાન્ સર્વધર્માન્ પશ્યત્îતિ વિસ્તરઃ ॥
તત્ર લીને મનસિ મુદિતા ભાવનય્ôત્તેજનં કુર્યાત્ ।
ઉદ્ધતે ત્વ્ અનિત્યતામનસિકારૈઃ પ્રશમઃ ॥

ઉભયપ્રતિપક્ષ્âર્થં ચ્âર્યરાષ્ટ્રપાલ્ôક્તાં ગાથાં સ્મરેત્ ।
બહુ કલ્પકોટીભિ કદાચિ બુદ્ધો ઉત્પદ્યતે લોકહિતો મહર્ષિ ।
લબ્ધો ઽધુના સ પ્રવરઃ ક્ષણો ઽદ્ય ત્યજતિ પ્રમાદં યદિ મોક્તુકામ ।
ઇતિ ॥
તથા ।
મય્ôપમં વિતથમ્ એતત્ સ્વપ્ન્ôપમં ચ સંસ્કૃતમ્ અવેક્ષ્ય ન ચિરાદ્ ભવિષ્યતિ વિયોગઃ સર્વપ્રિયૈઃ ।
ન નિત્યમ્ ઇહ કશ્ચિત્ ।
ઉદ્યુજ્ય યથા ઘટત નિત્યં પારમિતાસુ ભૂમિષુ બલેષુ ।
મા જાતુ સ્રંસય વીર્યં યાવન્ ન બુધ્યથા પ્રવરબોધિમ્ ।
ઇતિ ॥
આર્યલલિતવિસ્તરે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
જ્વલિતં ત્રિભુવં જરવ્યાધિદુખૈર્ મરણ્âગ્નિપ્રદીપ્તમ્ અનાથમ્ ઇદમ્ ।
ભવનિઃશરણે સદ મૂઢ જગદ્ ભ્રમતિ ભ્રમરો યથા કુમ્ભગતઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્204 ---> ]
અધ્રુવં ત્રિભુવં શરદભ્રનિભં નટરઙ્ગસમા જગિ જન્મચ્યુતિઃ ।
ગિરિનદ્યસમં લઘુશીઘ્રજવં વ્રજતાયુ જગે યથ વિદ્યુ નભે ॥ ભુવિ દેવપુરે ત્રિઅપાયપથે ભવતૃષ્ણ્âવિદ્યવશા જનતા ।
પરિવર્ત્તિષુ પઞ્ચગતિષ્વ્ અબુધા યથ કુમ્ભકરસ્ય હિ ચક્ર ભ્રમી ॥
પ્રિયરૂપવરૈઃ સદ સ્નિગ્ધરુતૈઃ શુભગન્ધરસૈર્ વરસ્પર્શસુખૈઃ ।
પરિષિક્તમ્ ઇદં કલિપાશ જગત્ મૃગલુબ્ધકપાશિ યથ્âઇવ કપિ ॥
સભયાઃ સરણાઃ સદ વૈરકરાઃ બહુશોક્ôપદ્રવ કામગુણાઃ ।
અસિધારસમા વિષપત્ત્રનિભાઃ જહિત્âર્યજનૈર્ યથ મીઢઘટઃ ॥
સ્મૃતિમોષકરાસ્ તમસીકરણા ભયહેતુકરા દુખમૂલ સદા ।
ભવતૃષ્ણલતાય વિવૃદ્ધિકરાઃ સભયાઃ સરણા સદ કામગુણાઃ ॥
યથ્âગ્નિખદાઃ જ્વલિતાઃ સભયાઃ તથ કામ્êમે વિદિત્âર્યજનૈઃ ।
મહપઙ્કસમ્âશિશૂલસમા મધુદિગ્ધ્êવ ક્ષુરધારસમા ॥
યથ સર્પશિરો યથ મીઢઘટઃ તથ કામ્êમે વિદિતા વિદુષામ્ ।
તથ શૂલસામા દ્વિજપેશિસમા યથ શ્વાનકરં કિશવૈર તથ્ôદકચન્દ્રનિભ્êમિ કામગુણાઃ પ્રતિબિમ્બ્êવા ગિરિઘોષ યથા ।
પ્રતિભાસસમા નટરઙ્ગનિભા તથ સ્વપ્નસમા વિદિત્âર્યજનૈઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્205 ---> ]
ક્ષણિકાવસિક્êમિ કામગુણાઃ તથ માયમરીચિસમ્âલિક્ôદકબુદ્બુદફેનસમા વિતથાઃ પરિકલ્પસમુત્થિત બુદ્ધ બુધૈઃ ॥
પ્રથમે વયસે વરરૂપધરઃ પ્રિય્êષ્ટમતો ઇય બાલચારી ।
જરવ્યાધિદુખૈર્ હતતેજવપું વિજહન્તિ મૃગ્êવ શુષ્કનદીમ્ ॥
ધનધાન્યવરો બહુદ્રવ્યબલી પ્રિય્êષ્ટમતો ઇય બાલચારી ।
પરિહીણધનં પુન કૃચ્છ્રગતં વિજહન્તિ નર્êવ શૂન્યટવીમ્ ॥
યથ પુષ્પદ્રુમો સફલો વ દ્રુમો નરુદાનરતઃ તથ પ્રીતિકરઃ ।
ધનહીનુ જર્âર્દિતુ યાચનકો ભવતે તદ્âપ્રિયગૃધ્રસમઃ ॥
પ્રભુદ્રવ્યબલી વરરૂપધરઃ પ્રિયસઙ્ગમન્êન્દ્રિયપ્રીતિકરઃ ।
જરાવ્યાધિદુખ્âર્દિતુ ક્ષીણધનો ભવતે તદ્âપ્રિયમૃત્યુસમઃ ॥જરયા જરિતઃ સમતીતવયો દ્રુમ વિદ્યુહતો વ યથા ભવતિ ।
જરજીર્ણ્âગાર યથા સભયો જરનિઃશરણં લઘુ બ્રૂહિ મુને ॥
જર શોષયતે નરનારિગણં યથ માલુલતા ઘન શાલવનમ્ ।

જર વીર્યપરાક્રમવેગહરી જર પઙ્કનિમગ્ન યથા પુરુષો ॥
જર રૂપ સુરૂપવિરૂપકરી જર તેજહરી બલસ્થામહરી ।
સદ સૌખ્યહરી પરિભાવકરી જર મૃત્યુકરી જર્âઉજહરી ॥
બહુરોગશતૈર્ ઘનવ્યાધિદુખૈઃ ઉપસૃષ્ટુ જગજ્ જ્વલન્êવ મૃગાઃ ।
જર વ્યાધિગતં પ્રસમીક્ષ્ય જગત્ દુખનિઃશરણં લઘુ દેશય હી ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્206 ---> ]
શિશિરેહિ યથા હિમધાતુ મહં તૃણગુલ્મવન્âઉષધિ ઓજહરો ।
તથ્âઉજહરો ઽયુ વ્યાધિ જગે પરિહીયત્îન્દ્રિયરૂપબલમ્ ॥
ધનધાન્યમહ્âર્થક્ષય્âન્તકરઃ પરિભાવકરઃ સદ્ વ્યાધિ જગે ।
પ્રતિઘાતકરઃ પ્રિયદ્વેષકરઃ પરિદાહકરો યથ સૂર્યુ નભે ॥
મરણં ચ્યવનં ચ્યુતિ કાલક્રિયા પ્રિયદ્રવ્યજનેન વિયોગુ સદા ।
અપુન્âગમનં ચ્âસંગમનં દ્રુમપત્ત્રફલા નદિશ્રોતુ યથા ॥
મરણં વશિતાન્ અવશીકુરુતે મરણં હરતે નદિ દારુ યથા ।
અસહાયનરો વ્રજતે ઽદ્વિતીયઃ સ્વકકર્મફલ્âનુગતો વિવશઃ ॥
મરણં ગ્રસતે બહુ પ્રાણિશતાન્ મકરો વ જલ્âકરિ ભૂતગણાન્ ।
ગરુડો ઉરગં મૃગરાજ ગજ જ્વલનો વ તૃણ્âઉષધિભૂતગણમ્ ।
ઇતિ ॥
રાજ્âવવાદકસૂત્રે ઽપ્ય્ આહ ।
તદ્ યથા મહારાજ ચતસૃભ્યો દિગ્ભ્યશ્ ચત્વારઃ પર્વત્âગચ્છેયુર્ દૃઢાઃ ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f96અ ---> ]
સારવન્તો ઽખણ્ડ્âચ્છિદ્ર્âસુષિરાઃ સુસંવૃત્âઇકઘના નભઃ સ્પૃશન્તઃ પૃથિવીં ચ્ôલ્લિખન્તઃ સર્વતૃણકાષ્ઠશાખાપર્ણપલાશ્âદિ સર્વસત્વપ્રાણિભૂતાનિ નિર્મથ્નન્તસ્ તેભ્યો ન સુકરં જવેન વા પલાયિતું બલેન વા દ્રવ્યમન્ત્ર્âઉષધિભિર્ વા નિવર્તયિતુમ્ ।
એવમ્ એવ મહારાજ ચત્વાર્îમાનિ મહાભયાન્ય્ આગચ્છન્તિ યેષાં ન સુકરં જવેન વા પલાયિતું બલેન
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્207 ---> ]
દ્રવ્યમન્ત્ર્âઉષધૈર્ વા નિવર્તનં કર્તુમ્ ।
કતમાનિ ચત્વારિ ।
જરા વ્યાધિર્ મરણં વિપત્તિશ્ ચ ॥
જરા મહારાજ્âગચ્છતિ યૌવનં પ્રમથમાના ।
વ્યાધિર્ મહારાજ્âગચ્છત્ય્ આરોગ્યં પ્રમથમાનઃ ।
મરણમ્ આગચ્છતિ જીવિતં પ્રમથમાનં ।
વિપત્તિર્ મહારાજ્âગચ્છતિ સર્વાઃ સંપત્તીઃ પ્રમથમાના ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
તદ્ યથા મહારાજ સિંહો મૃગરાજો રૂપસંપન્નો જવસંપન્નઃ સુજાતનખદંષ્ટ્રાકરાલો મૃગગણમ્ અનુપ્રવિશ્ય મૃગં ગૃહીત્વા યથાકામકરણીયં કરોતિ ।
સ ચ મૃગો ઽતિબલં વ્યાડમુખમ્ આસાદ્ય વિવશો ભવતિ ।
એવમ્ એવ મહારાજ વિદ્ધસ્ય મૃત્યુશલ્યેન્âપગતમદસ્ય્âપરાયણસ્ય મર્મસુ છિદ્યમાનેષુ મુચ્યમાનેષુ સન્ધિષુ માંસશોણિતે પરિશુષ્યમાણે પરિતપ્તતૃષિતવિહ્વલવદનસ્ય કરચરણવિક્ષેપ્âભિયુક્તસ્ય્âકર્મણ્યસ્ય્âસમર્થસ્ય લાલાસિઙ્ઘાણકપૂયમૂત્રપુરીષ્ôપલિપ્તસ્ય ઈષજ્જીવિત્âવશેષસ્ય કર્મભવાત્ પુનર્ ભવમ્ આલમ્બાનસ્ય યમપુરુષભયભીતસ્ય કાલરાત્રિવશગતસ્ય ચરમ્âશ્વાસપ્રશ્વાસેષ્ûપરુધ્યમાનેષુ એ
કાકિનો ઽદ્વિતીયસ્ય્âસહાયસ્ય્êમં લોકં જહતઃ પરલોકમ્ આક્રામતો મહાપથં વ્રજતો મહાકાન્તારં પ્રવિશતો મહાગહનં સમવગાહમાનસ્ય મહ્âન્ધકારં પ્રતિપદ્યમાનસ્ય મહ્âર્ણવેન્ôર્જ્યમાનસ્ય કર્મવાયુન્âહ્રિયમાણસ્ય્âનિમિત્તીકૃતાં દિશં ગચ્છતો ન્âન્યત્ ત્રાણં ન્âન્યચ્ છરણં ન્âન્યત્ પરાયણમ્ ઋતે ધર્માત્ ।
ધર્મો હિ મહારાજ તસ્મિન્ સમયે ત્રાણં લયનં શરણં પરાયણં ભવતિ ।
તદ્ યથા શીત્âર્ત્તસ્ય્âગ્નિપ્રતાપઃ ।
અગ્નિમ્ અપગતસ્ય્âનિર્વાપણં ।
ઉષ્ણ્âર્ત્તસ્ય શૈત્યં ।
અધ્વાનં પ્રતિપન્નસ્ય શી-

[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f96બ્ ---> ]
તલં છાય્ôપવનં ।
પિપાસિતસ્ય શીતલજલં ।
બુભુક્ષિતસ્ય વા પ્રણીતમ્ અન્નં ।
વ્યાધિતસ્ય વૈદ્ય્âઉષધિપરિચારકાઃ ।
ભયભીતસ્ય બલવન્તઃ સહાયાઃ ।
સાધવઃ પ્રતિશરણા ભવન્તિ ।
એવમ્ એવ મહારાજ વિદ્ધસ્ય મૃત્યુશલ્યેન્âપગતમદસ્ય્âત્રાણસ્ય્âશરણસ્ય્âપરાયણસ્ય ન્âન્યત્ ત્રાણં ન્âન્યત્ પરાયણમ્ અન્યત્ર ધર્માત્ ।
તસ્માત્ તર્હિ તે મહારાજ્âનિત્યત્âનુદર્શિના ભવિતવ્યં ક્ષયવ્યય્âનુદર્શિના ભવિતવ્યં મરણભયભીતેન ।
ધર્મેણ્âઇવ તે મહારાજ રાજ્યં કારયિતવ્યં ન્âધર્મેણ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્208 ---> ]
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
અસ્ય્âપિ તે મહારાજ્âત્મભાવસ્ય્âઇવં સુચિરમ્ અપિ પરિરક્ષિતસ્ય સુચિરમ્ અપિ શુચિના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીય્âસ્વાદનીયેન સંતર્પિતસ્ય સંપ્રવારિતસ્ય ।
ક્ષુતપિપાસાપરિગતસ્ય કાલક્રિયા ભવિષ્યતિ ।
એવં કાશિકૌશેયદૂકૂલપત્ત્ર્ôર્ણાક્ષૌમ્âદિભિર્ વસ્ત્રવિશેષૈર્ આચ્છાદિતસ્ય ચરમશયન્âવસ્થિતસ્ય વિવિધસ્વેદ્âમ્બુક્લિન્નમલિનવસન્âવૃતસ્ય કાલક્રિયા ભવિષ્યતિ ।
એવમ્ અપિ તે મહારાજ સ્નાન્âનુલેપનવાસધૂપપુષ્પસુરભિગન્ધસ્ય્âત્મભાવસ્ય ન ચિરેણ દુર્ગન્ધતા ભવિષ્યતિ ।
એવં સ્ત્ર્ય્-આગારમધ્યગતસ્ય્âપિ તે સ્ત્રીગણપરિવૃતસ્ય નાનાવાદ્યગીતતૂર્યનાદ્યૈર્ ઉપગીયમાનસ્ય સુમનસઃ ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો મરણભયભીતસ્ય્âતીવ દુષ્ખદૌર્મનસ્યાભ્યાં કાલક્રિયા ભવિષ્યતિ ।
એવમ્ અપિ તે મહારાજ ગૃહેષ્ûપલેપન્ôપલિપ્તેષુ સુસ્થાપિત્âર્ગલેષુ સુપિહિતવાત્âયનેષુ બહુગન્ધધૂપપુષ્પતૈલવર્તિપ્રજ્વાલિતેષ્વ્ આસક્તપટ્ટદામકલાપેષુ મુક્તકુસુમ્âવકીર્ણેષુ ગન્ધઘટિકાનિર્ધૂપિતેષુ અન્યસ્તપાદપીઠપટિક્âસ્તરણગોણિક્âસ્તરણકાચલિન્દિકપ્રાવરણસ્âન્તર્ôછદપટિક્ôભયકૃત્ôપધાનેષુ પર્યઙ્કેષુ શયિત્વા ।
પુનશ્ ચ શૃગાલકાકગૃધ્રમૃતકડેવરમાંસ્âસ્થિકેશરુધિરવશ્âકુલે પરમબીભત્સે શ્મશાને ગતચેષ્ટસ્ય્âત્મભાવઃ પૃથિવ્યામ્ અવશઃ શેષ્યતે ।
એવમ્ અપિ તે મહારાજ ગજસ્કન્ધ્âશ્વપૃષ્ઠરથ્âભિરૂઢસ્ય શઙ્ખપટહેષ્વ્ આહન્યમાનેષુ છત્રેણ ધાર્યમાણેન બાલવ્યજનેન વીજય-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f97અ ---> ]
માનસ્ય્âનેકહસ્ત્યશ્વરથપદાતિભિર્ અનુયાતસ્ય્âઞ્જલિશતસહસ્રૈર્ નમસ્ક્રિયમાણસ્ય ।
નિર્ગમનમ્ અનુભૂય ન ચિરાન્ નિશ્ચેષ્ટસ્ય મૃતશયન્âભિરૂઢસ્ય ચતુર્ભિઃ પુરુષૈર્ ઉત્ક્ષિપ્તસ્ય દક્ષિણેન નગરદ્વારેણ નિર્ણીતસ્ય માતાપિતૃભ્રાતૃભગિનીભાર્યાપુત્રદુહિતૃવયસ્યદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયૈઃ શોકગતહૃદયૈર્ વિક્ષિપ્તકેશૈર્ ઉત્ક્ષિપ્તભુજૈઃ સ્ôરસ્તાડં પરમકરુણં ।
હા પુત્ર હા નાથ હા તાત હા સ્વામિન્ન્ ઇત્ય્ આક્રન્દમાનૈઃ પૌરજાનપદૈઃ સપરિભાવદૃશ્યમાનસ્ય શ્મશાનં નીતસ્ય પુનઃ કાકગૃધ્રશ્વશૃગાલ્âદિભિર્ ભક્ષિતસ્ય તાન્ય્ અસ્થીન્ય્ અગ્નિના વા દગ્ધાનિ પૃથિવ્યાં વા નિખા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્209 ---> ]
નિતાનિ અદ્ભિર્ વા ક્લિન્નાનિ વાત્âતાપવર્ષૈર્ વા ચૂર્ણીકૃતાનિ દિગ્વિદિક્ષુ પ્રક્ષિપ્તાનિ તત્ર્âઇવ પૂતભવમ્ આયાસ્યન્તિ ।
એવમ્ અનિત્યાઃ સર્વસંસ્કાર્âઇવમ્ અધ્રુવ્êતિ વિસ્તરઃ ॥
તત્ર ક્લેશાઃ પ્રાધાન્યેન રાગદ્વેષમોહા યસ્ય્âઇષામ્ એકતરસ્ય તાવત્ પ્રતિપક્ષમ્ આદૌ ભાવયેત્ તન્નિદાનં ચ વર્જયેત્ ॥
તત્ર્âર્યરત્નમેઘે તાવદ્ આહ ।
સ રાગસ્ય પ્રતિપક્ષં ભજતે ।
રાગ્ôત્પત્તિપ્રત્યયાંશ્ ચ વર્જયતિ ।
કતમશ્ ચ સ રાગસ્ય પ્રતિપક્ષઃ ।
કતમે ચ તે રાગ્ôત્પત્તિપ્રત્યયાઃ ।
અશુભાભાવન્âરાગસ્ય પ્રતિપક્ષઃ ।
જનપદકલ્યાણીરાગ્ôત્પત્તિપ્રત્યયઃ ।
કતમા ચ સ્âશુભાભાવના ।
યદ્ ઉત સન્ત્ય્ અસ્મિન્ કાયે કેશા રોમાણિ નખા દન્તા રજો મલં ત્વક્ માંસ્âસ્થિ સ્નાયુઃ શિરા વૃક્કા હૃદયં પ્લીહકઃ ક્લોમકઃ ।
અન્ત્રાણ્ય્ અન્ત્રગુણ્âમ્âશયઃ પક્વ્âશયઃ ।
ઔદર્યકં યકૃત્ પુરીષમ્ અશ્રુ સ્વેદઃ ખેટઃ સિઙ્ઘાણકં વસા લસિકા મજ્જા મેદઃ પિત્તં શ્લેશ્મા પૂયં શોણિતં મસ્તકં મસ્તકલુઙ્ગં*પ્રસ્રાવઃ ।
એષુ ચ વસ્તુષુ બોધિસત્વ્ôપપરીક્ષણજાતીયો ભવતિ ।

તસ્ય્âઇવમ્ ઉપપરીક્ષમાણસ્ય્âઇવં ભવતિ ।
યો ઽપિ તાવત્ સ્યાદ્ બાલો મૂઢઃ અભવ્યો ઽકુશલઃ સો ઽપિ તાવદ્ એતાનિ વસ્તૂનિ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્210 ---> ]
જ્ઞાત્વા રાગચિત્તં ન્ôત્પાદયેત્ ।
પ્રાગ્ એવ સપ્રજ્ઞજાતીયઃ ।
એવં હિ બોધિસત્વો ઽશુભાભાવનાબહુલો ભવત્îતિ ॥
ભગવત્યામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપાર-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f97બ્ ---> ]
મિતાયાં ચરન્ન્ ઇમમ્ એવં કાયં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ સુભૂતે ગોઘાતકો વા ગોઘાતક્âન્તેવાસી વા ગાં હત્વા તીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ ચત્વારિ ફલકાનિ કૃત્વા પ્રત્યવેક્ષતે સ્થિતો ઽથવા નિષણ્ણઃ ।
એવમ્ એવ સુભૂતે બોધિસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ ઇમમ્ એવ કાયં ધાતુશો યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
અસ્ત્ય્ અસ્મિન્ કાયે પૃથિવીધાતુર્ અબ્ધાતુર્ અપિ તેજોધાતુર્ અપિ વાયુધાતુર્ અપ્îતિ ।
પે ॥
પુનર્ અપ્ય્ આહ ।
તદ્ યથ્âપિ સુભૂતે કર્ષકસ્ય મૂતોડી પૂર્ણા નાનાધાન્યાનાં શાલીનાં વ્રીહીણાં તિલાનાં તણ્ડુલાનાં મુદ્રાનાં માષાણાં યવાનાં ગોધૂમાનાં મશૂરાણાં સર્ષપાણાં ।તાન્ એતાન્ ચક્ષુષ્માન્ પુરુષઃ પ્રત્યવેક્ષમાણઃ ।
એવંજાતીયાદ્ અયં શાલિર્ અયં વ્રીહિર્ અમી તિલ્âમી તણ્ડુલ્âમી મુદ્ર્âમી માષા યવ્âમી ગોધૂમ્âમી મશૂર્âમી સર્ષપ્êતિ ॥
એવમ્ એવ બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ન્ ઇમમ્ એવ કાયમ્ ઊર્દ્ધ્વં પાદતલાદ્ અધઃ કેશમસ્તકનખરોમત્વક્ રોમપર્યન્તં પૂર્ણં નાનાપ્રકારસ્ય્âશુચેર્ યથાભૂતં પ્રત્યવેક્ષતે ।
સન્ત્ય્ અસ્મિન્ કાયે કેશા રોમાણિ નખા યાવન્ મસ્તકં મસ્તકલુઙ્ગમ્ અક્ષિગૂથં કર્ણગૂથમ્ ઇતિ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વઃ શ્મશાનગતઃ પશ્યતિ નાનારૂપાણિ મૃતશરીરાણિ શ્મશાને ઽપવિદ્ધાનિ શવશયને ઉજ્ઝિતાનિ એક્âહમૃતાનિ વા દ્વ્યહમૃતાનિ વા ત્ર્યહમૃતાનિ વા ચતુરહમૃતાનિ વા પ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્211 ---> ]
ઞ્ચ્âહમૃતાનિ વા વ્યાધ્માતકાનિ વિનીલકાનિ વિપૂયકાનિ વિપઠ્યકાનિ ।
સ્êમમ્ એવ કાયં તત્ર્ôપસંહરતિ ।
અયમ્ અપિ કાય્âઇવંધર્મ્âઇવંસ્વભાવઃ ।
એતાં ધર્મતામ્ અવ્યતિવૃત્તએ ઇતિ ॥
એવં હિ સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ બહિર્ધા કાયે કાય્âનુદર્શી વિહરતિ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં યદા મૃતશરીરાણિ શ્મશાને ઉત્સૃષ્ટાનિ પશ્યતિ ।
ષડ્રાત્રમૃતાનિ કાકૈર્ વા ખાદ્યમાનાનિ કુરરૈર્ વા ગૃધ્રૈર્ વા શ્વભિર્ વા શૃગાલૈર્ વા તતો ઽન્યૈર્ વા નાનાવિધૈઃ પ્રાણકજાતૈઃ ખાદ્યમાનાનિ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f98અ ---> ]
સ્êમમ્ એવ કાયં તત્ર્ôપસંહરતિ ।
અયમ્ અપિ કાય્âઇવંધર્મ્âઇવંસ્વભાવઃ ।
એતાં ધર્મતાં ન વ્યતિવૃત્તએ ઇતિ ॥
પુનર્ અપરં યદા મૃતશરીરાણિ પશ્યતિ શ્મશાને ઉત્સૃષ્ટાનિ વિખાદિતાન્ય્ અશુચીનિ દુર્ગન્ધાનિ ।
સ્êમમ્ એવ કાયં તત્ર્ôપસંહરત્îતિ પૂર્વવત્ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં યદા પશ્યતિ મૃતશરીરાણિ શિવપથિકાયામ્ અસ્થિસંકલિકાં માંસશોણિતમ્રક્ષિતાં સ્નાયુવિનિબદ્ધાં ।સ તત્ર્êમમ્ એવ કાયમ્ ઇતિ પૂર્વવત્ ॥
પુનર્ અપરં યદા મૃતશરીરાણિ પશ્યતિ શિવપથિકાયામ્ અસ્થિસંકલીભૂતાનિ અપગતમાંસશોણિતસ્નાયુબન્ધનાનિ ।
સ્êમમ્ એવ કાયમ્ ઇતિ પૂર્વવત્ ॥

પુનર્ અપરં યદા પશ્યતિ શિવપથિકાયામ્ અસ્થીનિ દિગ્વિદિક્ષુ ક્ષિપ્તાનિ ।
યદ્ ઉત્âન્યેન પાદ્âસ્થીનિ ।
અન્યેન જઙ્ઘ્âસ્થીનિ ।
અન્યેન ચ્ôર્વસ્થીનિ ।
અન્યેન શ્રોણિકટાહકં ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્212 ---> ]
અન્યેન પૃષ્ઠવંશમ્ અન્યેન પાર્શ્વક્âસ્થીનિ ।
અન્યેન ગ્રીવ્âસ્થીનિ ।
અન્યેન બાહ્વસ્થીનિ ।
સ્êમમ્ એવ કાયમ્ ઉપસંહરત્îતિ પૂર્વવત્ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં યદા પશ્યતિ શિવપથિકાયામ્ અસ્થીન્ય્ અનેકવાર્ષિકાણિ વાત્âનુપરિશોષિતાનિ શઙ્ખસન્નિભાનિ ।
ઇમમ્ એવ કાયં તત્ર્ôપસંહરત્îતિ પૂર્વવત્ ।
અયમ્ અપિ કાય્âઇવંધર્મ્âઇવંસ્વભાવ્âઇતાં ધર્મતાં ન વ્યતિવૃત્તએ ઇતિ ॥
પુનર્ અપરં સુભૂતે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરન્ યદા પશ્યતિ શિવપથિકાયામ્ અસ્થીન્ય્ અનેકવાર્ષિકાણિ તિરોભૂતાનિ નીલાનિ કપોતવર્ણાનિ પૂતીનિ ચૂર્ણકજાતાનિ પૃથિવ્યાં પાંસુન્âસમસમીભૂતાનિ સ્êમમ્ એવ કાયં તત્ર્ôપસંહરતિ અયમ્ અપિ કાય્âઇવંધર્મ્âઇવંસ્વભાવઃ ।
એતાં ધર્મતાં ન વ્યતિવૃત્તએ ઇતિ ॥
એષ તાવત્ સમાસતો રાગસ્ય સમુદાચારપ્રતિપક્ષઃ ।
દ્વેષસ્ય મૈત્રી પ્રતિપક્ષઃ ।
અપ્રિયસત્વ્âદર્શનં ચ ।
તેન વા સહ ભોજન્âદ્યેક્âર્થતય્âપ્રીત્યુત્પાદનં તત્ર પરસુખસ્ય્âશંસા પ્રાર્થના તૃષ્ણ્âભિનન્દનં મૈત્રી ।
કામરાગપ્રત્યુપકારહેતુભ્યામ્ અક્લિષ્ટઃ સ્નેહ્êત્ય્ અર્થઃ ॥
સા ત્રિવિધ્âર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽભિહિતા ।
સત્વ્âરમ્બણા મૈ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f98બ્ ---> ]
ત્રી પ્રથમચિત્ત્ôત્પાદિકાનાં બોધિસત્વાનાં ।
ધર્મ્âરમ્બણા ચર્યાપ્રતિપન્નાનાં બોધિસત્વાનાં ।
અનારમ્બણા મૈત્રી અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાનાં બોધિસત્વાનામ્ ઇતિ ॥પુનર્ બુદ્ધ્âરમ્બણા બોધિસત્વ્âરમ્બણા શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધ્âરમ્બણા સત્વ્âરમ્બણા ચ ।
તત્ર સત્વ્âરમ્બણાયાઃ પૂર્વં પ્રિયે સત્વે હિતસુખ્ôપસંહારાન્ ન ધ્યાનમ્ અભ્યસ્ય ।
તત્સમે મૈત્રીમ્ ઉપસંહરેત્ ।
તતઃ પરિચિતેષુ ।
તત્ôદાસીનેષુ ।
તતઃ સમીપવાસિષુ ।
તતઃ સ્વગ્રામવાસિષુ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્213 ---> ]
એવં પરગ્રામે ચ ।
એવં યાવદ્ એકાં દિશમ્ અધિમુચ્ય સ્ફરિત્વ્ôપસંપદ્ય વિહરતિ ।
એવં દશસુ દિક્ષુ ।
બુદ્ધ્âદ્યારમ્બણાયાસ્ ત્વ્ અયં પ્રયાસો ન્âસ્તિ ॥સા ચ વજ્રધ્વજપરિણામનાયામ્ ઉક્તા ।
સ બોધિસત્વચર્યાયાં ચરન્ યાવન્તિ કાનિચિદ્ દૃશ્યન્તે રૂપાણિ મનોજ્ઞાનિ વા પ્રતિકૂલાનિ વા ।
એવં શબ્દા ગન્ધા રસા સ્પ્રષ્ટવ્યા ધર્મા મનોજ્ઞા વા પ્રતિકૂલા વા ।

અનવદ્યા વિશુદ્ધાઃ કલ્યાણ્ôદારપ્રભાસ્વરા વા યેન સૌમનસ્યં જાયતે ।
સુખમ્ અવક્રામતિ ।
પ્રસાદો જાયતે ।
પ્રીતિઃ સંભવતિ ।
પ્રામોદ્યં સંતિષ્ઠતે ।
હર્ષઃ પ્રાદુર્ભવતિ ।
દૌર્મનસ્યં નિવર્તતે ।
ચિત્તકલ્યતા પ્રાદુર્ભવતિ ।
ચિત્તં કર્મણ્યં ભવતિ ।
આશયો મૃદુભવતિ ।
ઇન્દ્રિયાણિ પ્રહ્લાદં ગચ્છન્તિ ।
સતતસુખં સંવેદયમાન્âઇવં પરિણામયતિ ।
સર્વબુદ્ધાનામ્ એતયા પરિણામનયા ભૂયસ્યા માત્રયા તે બુદ્ધા ભગવન્તો ઽચિન્ત્યેન બુદ્ધવિહારસુખેન સમન્વાગતા ભવન્ત્વ્ અતુલ્યેન બુદ્ધસમાધિસુખેન સુસંગૃહીતા ભવન્ત્વ્ અનન્તસુખેન ભૂયસ્યા માત્રય્ôપસ્તબ્ધા ભવન્તુ ।
અપ્રમાણેન બુદ્ધવિમોક્ષસુખેન સમન્વાગતા ભવન્તુ ।
અપ્રમેયેણ બુદ્ધપ્રાતિહાર્યસુખેન સુસંગૃહીતા ભવન્તુ ।
અચિન્ત્યેન બુદ્ધ્âસંગવિહારસુખેન સુપરિગૃહીતા ભવન્તુ ।
દુરાસદેન બુ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્214 ---> ]
દ્ધવૃષભિતસુખેન્âભિછન્ના ભવન્તુ ।
અપ્રમેયેણ બુદ્ધબલસુખેન્âત્યન્તસુખિતા ભવન્તુ ।
સર્વવેદિતશાન્તેન્âનુત્પત્તિસુખેન્âધિકારસુખા ભવન્તુ ।
અસંગવિહારસતતસમાહિતેન તથાગતસુખેન્âદ્વયસમુદા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f99અ ---> ]
ચારેણ્âવિકોપિતસુખા ભવન્તુ ॥એવં બોધિસત્વસ્ તત્કુશલમૂલં તથાગતેષુ પરિણમય્ય બોધિસત્વેષુ પરિણમયતિ ।
યદ્ ઇદમ્ અપરિપૂર્ણાનામ્ અભિપ્રાયાણાં પરિપૂર્ણાય પરિણમયતિ ।
અપરિશુદ્ધાનાં સર્વજ્ઞત્âધ્યાશયાનાં પરિશુદ્ધયે ।
અપરિનિષ્પન્નાનાં સર્વપારમિતાનાં પરિનિષ્પત્તયે ।
વજ્ર્ôપમસ્ય બોધિચિત્ત્ôત્પાદસ્ય્âધિષ્ઠાનાય ।
અનિવર્ત્યસ્ય સર્વજ્ઞતાસંનાહસ્ય્âપ્રતિપ્રસ્રબ્ધયે ।
બોધિસત્વાનાં કુશલમૂલાનાં માર્ગણતાયૈ ।
સર્વજગત્સમતાસ્થિતસ્ય મહાપ્રણિધાનસ્ય પરિપૂરયે ।
સર્વબોધિસત્વવિહારાણામ્ અધિગમાય ।
સર્વબોધિસત્વ્êન્દ્રિયાણાં તીક્ષ્ણ્âભિજ્ઞતાયૈ ।
સર્વબોધિસત્વકુશલમૂલાનાં સર્વજ્ઞતાસ્પર્શનતાયૈ ॥
સ્âઇવં તત્કુશલમૂલં બોધિસત્વાનામ્ અર્થાય પરિણમય્ય બુદ્ધશાસન્âવચરેષુ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધેષુ તત્કુશલમૂલમ્ એવં પરિણામયતિ ।
તે કેચિત્ સત્વ્âઇક્âચ્છટ્âસંહાતમાત્રમ્ અપિ બુદ્ધશબ્દં સૃણ્વતિ ।
ધર્મશબ્દં વ્âર્યસંઘપર્યુપાસનં વા કુર્વન્તિ તેષાં તત્કુશલમૂલમ્ અનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે પરિણામયતિ બુદ્ધ્âનુસ્મૃતિપરિપૂર્યૈ પરિણામયતિ ।
ધર્મ્âનુસ્મૃતિપ્રયોગતાયૈ પરિણામયતિ ।
આર્યસંઘગૌરવાય પરિણામયતિ ।
અચિરહિતબુદ્ધદર્શનતાયૈ પરિણામયતિ ।