Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śikṣāsamuccaya (another edition) · Part 120

śikṣāsamuccayaḥ |
dānapāramitā nāma prathamaḥ paricchedaḥ ||
namaḥ sarvabuddhabodhisatvebhyaḥ ||
yasyâśraveṇa narakâdi mahāprapātadāhâdiduṣkham
anubhūtam abhūd bhavadbhiḥ |
tīvraṃ punaḥ punar anantam aśāntacittais tac chrotum ādaram udārataraṃ bhajadhvam ||
śrutvā ... pāpaṃ anuddhatâtmā pūrvârjitaṃ ca vipulaṃ kṣapayaty aśeṣam |
aprāptapūrvam api saukhyam avāpnuvanti hāniṃ sukhāc ca na kadācid api prayānti ||
sambodhisatvasukham uttamam akṣaya ... apy asamasaṃpadam āpnuvanti |
tad dharmaratnam atidurlabham apy alabdhaṃ labdhakṣaṇāḥ
śṛṇvata sâdaram ucyamānam ||
āyāntu ca tribhuvanâikahitasya vākyaṃ śrotuṃ prasannamanasaḥ
suranāgasatvāḥ |
gandharvayakṣagaruḍâsurakinnarêndrāḥ pretâdayaḥ
śravaṇajātatṛṣaḥ saharṣāḥ ||
sugatān sasutān sadharmakāyān praṇipatyâdarato 'khilāṃś ca vandyān |
sugatâtmajasamvarâvatāraṃ kathayiṣyāmi
samuccitârthavākyaiḥ ||
na ca kiñcid apūrvam atra vācyaṃ na ca saṃgranthanakauśalaṃ mamâsti |
atâiva na me parârthayatnaḥ svamano bhāvayituṃ mamêdam
iṣṭam ||
mama tāvad anena yāti vṛddhiṃ kuśalaṃ bhāvayituṃ prasādavegaḥ |
yadi matsamadhātur eva paśyed aparo 'py enam ato 'pi sârthako 'yam ||
[ Bendall ed p2 ---> ]
kṣaṇasampad iyaṃ sudurlabhā pratilabdhā puruṣârthasādhanī |
yadi nâtra vici-
[ Cambridge MS f2a ---> ]
ntyate hitaṃ punar apy eṣa samāgamaḥ kutaḥ ||
yathôktam āryagaṇḍavyūhasūtre |
āryajayôṣmâyatanavimokṣe ||
durlabhâṣṭākṣaṇanirvṛttir durlabho manuṣyapratilambho durlabhā kṣaṇasaṃpatviśuddhir durlabho buddhôtpādo |
durlabhâvikalêndriyatā |
durlabho buddhadharmaśravo |
durlabhaṃ satpuruṣasamavadhānaṃ |
durlabhāni bhūtakalyāṇamitrāṇi |
durlabho bhūtanayânuśāsany- upasaṃhāraḥ |
durlabhaṃ samyagjīvitaṃ |
durlabhaḥ saddharme tadanukūlaḥ prayatno manuṣyalokae iti ||
tad evaṃvidhaṃ samāgamam āsādya saṃvṛtiparamârthataḥ
suviditasaṃsāraduṣkhasyôpaśamanasukhâbhilāṣiṇo buddhagotrânubhāvāt tu yasya mahāsatvasyâivaṃ pratyavekṣôtpadyate ||

yadā mama pareṣāṃ ca bhayaṃ duṣkhaṃ ca na priyaṃ |
tadâtmanaḥ ko viśeṣo yat taṃ rakṣāmi nêtaram |
iti tenâtmanaḥ satvadhātoś ca ||
duṣkhântaṃ karttukāmena sukhântaṃ gantum icchatā |
śraddhāmūlaṃ dṛḍhīkṛtya bodhau kāryā matir dṛḍhā ||
uktaṃ hi ratnôlkādhāraṇyām ||
śraddhayamānu jinān jinadharmmān śraddhayate cari buddhasutānām |
bodhi anuttara śraddhayamāno jāyati cittaṃ mahāpuruṣāṇām ||
śraddha purogatamātṛjanetrī pālikavarddhika sarvaguṇānām |
[ Bendall ed p3 ---> ]
kāṃkṣavinodani oghapratāraṇi |
śraddhanidarśani
[ Cambridge MS f2b ---> ]
kṣemapurasya ||
śraddhânāvilacittaprasādo mānavivarjitagauravamūlā |
śraddha nidhānadhanaṃ caraṇâgraṃ pāṇi yathā
śubhasaṃgrahamūlam ||
śraddha pramodakarī parityāge |
śraddha praharṣakarī jinadharmme |
śraddha viśeṣakarī guṇajñāne |
daiśika prāpaṇi buddhagatī ye ||
indriyatīkṣṇaprabhāsvaratāyai |
śraddhabalaṃ avimardanatāyai |
niśrayakleśâdharṣikatāyai |
aiṣikā śraddha svayaṃbhuguṇānām ||
śraddhâsaṅgatasaṅgasukheṣu akṣaṇavarjitâikakṣaṇâgram |
śraddhâtikramu mārapathasya |
darśikôttamamokṣapathasya ||
vījam apūtiku hetuguṇānāṃ |
śraddha virohaṇi bodhidrumasya |
varddhani jñānaviśeṣasukhānāṃ |
śraddha nidarśika
sarvajinānāṃ ||
ye sada śraddha sagauravabuddhe |
te tu na śīla na śikṣa tyajanti |
ye tu na śīla na śikṣa tyajantī |
te guṇavāṃ stutaye [[DOUBT]]
guṇavantaḥ ||
ye sada śraddha sagauravadharmme |
te jinadharmmâtṛptaśṛṇontī [[DOUBT]] ||

ye jinadharmm atṛptaśṛṇontī |
teṣv adhimukti acintiyadharmme ||
ye sada śraddha sagauravasaṃghe |
te 'vivarttika saṃghaprasannāḥ ||
ye 'vivarttika saṃghaprasannās te 'vivarttika śraddhabalātaḥ |
[ Bendall ed p4 ---> ]
ye 'vivarttika śraddhabalāto |
indriyatīkṣṇaprabhāsvara teṣām ||
indriyatīkṣṇaprabhāsvara yeṣām tehi vivarjita pāpakamitrāḥ |
[ Cambridge MS f3a ---> ]
yehi vivarjita pāpakamitrāḥ dhārmmikamitraparigraha teṣām ||
dhārmikamitraparigraha yeṣām |
te vipulaṃ kuśalôpacinvanti |
ye vipulaṃ kuśalôpacinontī hetubalôpagatāya mahâtmā ||
hetubalôpagatāya mahâtmā |
teṣôdāradhimuktiviśeṣāḥ |
yeṣôdāradhimuktiviśeṣās te sadâdhiṣṭhita sarvajinebhiḥ ||
ye sadâdhiṣṭhita sarvajinebhis teṣûpapadyati bodhayi cittam |
yeṣûpapadyati bodhayi cittaṃ te 'bhiyukta maharṣiguṇeṣu ||
ye 'bhiyukta maharṣiguṇeṣu jātayabuddhakule 'nujātāḥ |
jātaya buddhakule 'nujātās te samayogâyogavimuktāḥ ||
ye samayogâyogavimuktāḥ |
āśaya teṣa prasādaviśuddhaḥ ||
āśayu yeṣa prasādaviśuddhaḥ teṣâdhyāśayûttamaśreṣṭhaḥ |
yeṣâdhyāśayûttamaśreṣṭhas te sada pāramitāsu caranti ||
ye sada pāramitāsu carantī te pratipannêho mahayāne |
ye pratipannêho mahayāne te pratipattitu pūjayi buddhān ||
ye pratipattitu pūjayi buddhān teṣu anusmṛti buddhâbhedyā |
yeṣu anusmṛti buddhâbhedyā |
te sada paśyiya cintiya buddhān ||
ye sada paśyiya cintiya buddhān |
teṣa na jātu na tiṣṭhati buddhaḥ ||
yeṣa na jātu na tiṣṭhati buddhaḥ teṣa na jātu rahāyati dharmmaḥ |
[ Bendall ed p5 ---> ]
yeṣa na jātu rahāyati dharmaḥ te sada dhiṣṭhita sarvajinebhir |
ityā-
[ Cambridge MS f3b ---> ]
diśraddhāmūlo guṇavistaro 'nantas tatrôktaḥ |
tat parisamāpya saṃkṣepataḥ punar āha |
durllabhasatvapṛthagjanakāyā |

ye imi śraddadhîdṛśi dharmmān |
ye tu śubhôpacitāḥ kṛtapuṇyās te imi śraddadhi hetubalena ||
yo daśakṣetrarajôpamasatvān kalpam upasthihi sarvasukhena |
nôta tu tādṛśu puṇyaviśeṣo yādṛśa śraddadhato imi dharmmān ||
iti |
tathâryadaśadharmasūtre 'pi deśitaṃ ||
śraddhā hi paramaṃ yānaṃ yena niryānti nāyakāḥ |
tasmād buddhânuśāritvaṃ bhajeta matimān naraḥ ||
aśrāddhasya manuṣyasya śuklo dharmo na rohati |
vījānām agnidagdhānām aṅkuro harito yathā ||
iti |
atâivâryalalitavistarasūtre prativeditaṃ |
śraddhāyām ānanda yogaḥ karaṇīyêdaṃ tathāgato vijñapayatîti ||
tathā siṃhaparipṛcchāyāṃ |
śraddhayā |
kṣaṇam akṣaṇaṃ varjayatîty uktam ||
tad evaṃ |
śraddhāmūlaṃ dṛḍhīkṛtya bodhicittaṃ dṛḍhaṃ kartavyaṃ sarvapuṇyasaṃgrahatvāt tad yathâryasiṃhaparipṛcchāyāṃ |
siṃhena rājakumāreṇa bhagavān pṛṣtaḥ ||
saṃgrahaḥ sarvadharmāṇāṃ |
karmaṇā kena jāyate |
priyaś ca bhoti satvānāṃ-
[ Cambridge MS f4a ---> ]
yatra yatrôpapadyate ||
bhagavān āha |
sarvasatvapramokṣāya cittaṃ bodhāya nāmayet |
eṣa saṃgraha dharmāṇāṃ bhavate tena ca priyaḥ ||
iti |
tathâryagaṇḍavyūhasūtre 'pi varṇitaṃ |
bodhicittaṃ hi kulaputra vījabhūtaṃ sarvabuddhadharmā-
[ Bendall ed p6 ---> ]
ṇāṃ |
kṣetrabhūtaṃ sarvajagacchukladharmavirohaṇatayā |
dharaṇibhūtaṃ sarvalokapratiśaraṇatayā yāvat pitṛbhūtaṃ sarvabodhisatvârakṣaṇatayā ||
peyālaṃ ||
vaiśravaṇabhūtaṃ sarvadāridryasaṃchedanatayā |
cintāmaṇirājabhūtaṃ sarvârthasaṃsādhanatayā |
bhadraghaṭabhūtaṃ sarvâbhiprāyaparipūraṇatayā |
śaktibhūtaṃ kleśaśatruvijayāya |
dharmabhūtaṃ yoniśo manaskārasaṃchedanatayā |

khaḍgabhūtaṃ kleśaśiraḥprapātanatayā |
kuṭhārabhūtaṃ duṣkhavṛkṣasaṃchedanatayā |
praharaṇabhūtaṃ sarvôpadravaparitrāṇatayā |
vaḍisabhūtaṃ saṃsārajalacarâbhyuddharaṇatayā |
vātamaṇḍalībhūtaṃ sarvâvaraṇanivaraṇatṛnavikiraṇatayā |
uddānabhūtaṃ sarvabodhisatvacaryāpraṇidhānasaṃgrahaṇatayā |
caityabhūtaṃ sadevamānuṣâsurasya lokasya |
iti hi kulaputra bodhicittam ebhiś cânyaiś câpramāṇair guṇaviśeṣaiḥ samanvāgatam iti ||
kathaṃ punar jñāyate |
pṛthagjanasyâpi bodhicittam utpadyate |
na vāṅmā-
[ Cambridge MS f4b ---> ]
tram etad iti |
anekasūtrântadarśanāt ||
yathā tāvad āryavimalakīrttinirdeśe nirdiṣṭaṃ |
sumerusamāṃ satkāyadṛṣṭim utpādya bodhicittam utpadyate |
tataś ca buddhadharmā virohantîti ||
ratnakaraṇḍasūtrāc ca pṛthagjano 'pi bodhisatvêti jñāyate ||
yathôktaṃ |
tad yathâpi nāma mañjuśrīḥ aṇḍakoṣaprakṣipto 'pi
kalaviṅkapoto |
asaṃbhinnâṇḍâniśkrāntaḥ koṣāt kalaviṅkarutam eva muñcati ||
evam eva mañjuśrīḥ avidyâṇḍakoṣaprakṣipto 'pi bodhisatvo |
asaṃbhinnâtmadṛṣṭir aniṣkrāntas traidhātukād buddharutam
eva muñcati |
yad idaṃ śūnyatānimittâpraṇihitarutam eva ||
sarvadharmapravṛttinirdeśe 'pi kathitaṃ |
jayamateś ca bodhisatvasya pṛthivī vidāram adāt |
sa kālagato mahānirayaṃ prāpatad iti |
sa hi śūnyatāṃ nâdhimuktavān śūnyatāvādini ca pratighaṃ kṛtavān ||
[ Bendall ed p7 ---> ]
niyatâniyatâvatāramudrāsūtre 'py ākhyātaṃ ||
katamaḥ paśurathagatiko bodhisatvaḥ |
tad yathā |
kaścit puruṣaḥ pañcabuddhakṣetraparamâṇurajaḥsamān
lokadhātūn abhikramitukāmaḥ syāt |
sa paśuratham abhiruhya mārgaṃ pratipadyate sa cireṇa dīrgheṇâdhvanā yojanaśataṃ gacchet |
sa tatra mahatyā vātamaṇḍalyā paścāt khalu pu-
[ Cambridge MS f5a ---> ]
nar aśītiṃ yojanasahasrāṇi pratyākṛṣya pratyudāvartyêti |

tat kiṃ śaknuyāt sa puruṣas tān lokadhātūn paśurathenâtikramitum |
yāvad anabhilāpyânabhilāpyair api kalpair ekam api lokadhātum
atikramitum |
āha |
nô hîdaṃ bhagavan |
bhagavān āha |
evam eva mañjuśrīḥ yaḥ kaścid bodhicittam utpādya mahāyānaṃ |
na dhārayati |
na paṭhati |
śrāvakayānīyān sevate |
taiś ca sārddhaṃ saṃstavaṃ karoti |
śrāvakayānaṃ ca paṭhati svâdhyāyati mīmāṃsate paribudhyate 'rthāṃś ca pāṭhayati yāvad bodhayati |
sa tena dhanvaprajño bhavati so 'nuttarajñānamārgāt
pratyākṛṣyate pratyudāvarttyate |
yad api tasya bodhisatvasya bodhibhāvanâtaḥ prajñêndriyaṃ prajñācakṣuḥ tad api tasya dhanvīkriyate pratihanyate |
śrayaṃ paśurathagatiko bodhisatvêti ||
tad evam eṣā śūnyatânadhimuktir mahāyānânabhiratiś câsaṃpūrṇâdhimukticittacaryasyâpi prāyo na saṃdṛśyate |
prāg evâdhimātrâdhimukticaryasya bodhisatvasya |
sa hi ratnameghe |
sarvabālacaritavipattisamatikrāntaḥ paṭhyate 'saṃkhyeyasamādhidhāraṇīvimokṣâbhijñāvidyāvikrīdito | anantadharmârāmaratinirāmiṣâparântakalpakoṭyanābhoganirvikalpaprītivegâlokapratilabdhaś câprameyakalpakoṭīniyutaśatasahasraparamamahāyānaprasthānavicitrabhāvanāsaṃpūrṇa parârthapratipattiniryāṇa puṇyajñānasaṃbhārâbhinihārâbhinirvṛttiḥ pūrvayogaśatasahasrasamṛddhaś ca
paṭhyate |
athâitan neyârthaṃ |
kasmād anye bodhicittôtpādakâsyāṃ bhūmau nêṣyante |
na câtrêcchayā kiñcid viśeṣacihnaṃ nītârthaṃ karttuṃ labhyate |
adhimātrâdhimukticaryâdharmatā vacanāc ca gamyate |
yathā madhyamṛduprakārâpy adhimukticaryâsty evêti ||
asya punas tathāgataguhyasūtrasya ko 'bhiprāyo |
yad uktaṃ |
[ Bendall ed p8 ---> ]
kasya bhagavan bodhicittôtpādaḥ |
āha |
yasya mahārājâdhyāśayo 'vikopitaḥ |
āha |
kasya bhagavann adhyāśayo 'vikopitaḥ |
āha |
yasya mahārāja mahākaruṇôtpādaḥ |
āha |
kasya bhagavan mahākaruṇôtpādaḥ |
āha |
yasya mahārāja sarvasatvâparityāgaḥ |

āha |
kathaṃ bhagavan satvâparityaktā bhavanti |
āha |
yadā mahārājâtmasaukhyaṃ parityaktaṃ bhavatîti |
bodhicittamātrâsantuṣṭānāṃ karuṇâbhilāṣasaṃjanârtham
idam uktaṃ |
yathā na te tathāgataśāsane pravrajitā yeṣāṃ nâsti tyāgêti |
evam ihânyabodhicittanindā draṣṭavyā na tu bodhicittam anyathā
nôtpadyatae eva ||
yathā daśadharmakasūtre deśitaṃ |
iha kulaputra bodhisatvo gotrasthaḥ sann anutpāditabodhicittaḥ
tathāgatena vā tathāgataśrāvakeṇa vā saṃcodyamānaḥ
saṃvedyamānaḥ samādāpyamāno 'nuttarāyāṃ samyaksambodhau
[ Cambridge MS f6a ---> ]
bodhicittam utpādayatîdaṃ prathamaṃ kāraṇaṃ bodhicittôtpādāya |
saṃbodher vā bodhicittasya vā varṇaṃ bhāṣyamāṇaṃ śrutvânuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpādayatîdaṃ dvitīyaṃ kāraṇaṃ |
sa satvā ... naśaraṇān advīpān dṛṣṭvā kāruṇyacittam upasthāpya
yāvad anuttarāyāṃ samyaksambodhau cittam utpādayatîdaṃ tṛtīyaṃ kāraṇaṃ bodhicittôtpādāya |
sa tathāgatasya sarvâkāraparipūrṇatāṃ dṛṣṭvā prītim
utpādyânuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpādayatîdaṃ caturthaṃ kāraṇam iti |
tac ca bodhicittaṃ dvividhaṃ bodhipraṇidhicittaṃ ca
bodhiprasthāna cittaṃ ca |
yathâryagaṇḍavyūhasūtre bhāṣitaṃ |
durlabhāḥ kulaputra te satvāḥ sarvaloke ye 'nuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau cittaṃ praṇidadhati |
tato 'pi durlabhatamās te satvā ye 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim
abhisaṃprasthitêti |
tatra bodhipraṇidhicittaṃ |
mayā buddhena bhavitavyam iti cittaṃ praṇidhānād utpannaṃ bhavati |
śūraṅgamasūtre 'pi |
śāṭhyôtpāditasyâpi bodhicittasya buddhatvahetutvâbhidhānāt |
kaḥ punar vādaḥ kiñcid eva kuśalaṃ kṛtvā |
yathôktaṃ bhadrakalpikasūtre |
ghoṣadatto nāma
[ Bendall ed p9 ---> ]
tathāgato yatra nakṣatrarājena tathāgatena
prathamaṃ bodhicittam utpāditaṃ tāmbūlapatraṃ dattvā
gopālakabhūtena |
evaṃ vidyutpradīpo nāma tathāgato yatra yaśasā tathāgatena
prathamaṃ bodhicittam utpāditaṃ daśikāṃ dattvā
tantravāyabhūtena |

evam anantaprabho nāma tathāgato yatrârciṣmatā tathāgatena
prathamaṃ bodhicittam utpāditaṃ tṛṇapradīpaṃ dattvā
nagarâvalambakabhūtena |
evaṃ dṛḍhavikramo nāma tathāgato yatra duṣpradharṣeṇa
tathāgatena prathamaṃ bodhicittam utpāditaṃ dattakāṣṭhaṃ dattvā kāṣṭhahārakabhūtenêty ādi ||
caryâvikale 'pi ca bodhicitte nâvamanyatā karttavyā |
tasyâpy anantasaṃsārasukhaprasavanatvāt |
yathâryamaitreyavimokṣe varṇitaṃ |
tad yathâpi nāma kulaputra cittam api vajraratnaṃ sarvaprativiśiṣṭaṃ suvarṇâlaṃkāram abhibhavati |
vajraratnanāma ca na vijahāti |
sarvadāridryaṃ vinivarttayati |
evam eva kulaputrâśayapratipattibhinnam api sarvajñatācittôtpādavajraratnaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhaguṇasuvarṇâlaṃkāram abhibhavati bodhisattvanāma ca na vijahāti |
sarvasaṃsāradāridryaṃ vinivarttayatîti |
itaś ca vinâpi caryayā bodhicittam upakārakam iti jñātavyaṃ |
yenâpararājâvavādakasūtre kathitaṃ |
yasmāc ca tvaṃ mahārāja bahukṛtyo bahukaraṇīyaḥ |
[ Cambridge MS f7a ---> ]
asahaḥ sarveṇa sarvaḥ sarvathā sarvaṃ sarvadā dānapāramitāyāṃ śikṣituṃ |
evaṃ yāvat prajñāpāramitāyāṃ śikṣituṃ |
tasmāt tarhi tvaṃ mahārājâivam eva samyaksambodhichandaṃ śraddhāṃ tra ... praṇidhiṃ ca gacchann api tiṣṭhann api
niṣaṇṇo 'pi śayāno 'pi jāgrad api bhuñjāno 'pi |
pivann api |
satatasamitam anusmara |
manasikuru bhāvaya |
sarvabuddhabodhisatvapratyekabuddhâryaśrāvakapṛthagjanānām
ātmanaś câtītânāgatapratyutpannāni sarvakuśalamūlāny abhisaṃkṣipya tulayitvā piṇḍayitvânumodasvâgrayânumodanayā
yāvad ākāśasamatayā nirvāṇasamatayânumodasvânumodya ca
sarvabuddhabodhisatvapratyeka-
[ Bendall ed p10 ---> ]
buddhâryaśrāvakāṇāṃ pūjākarmaṇe niryātaya |
niryātya ca sarvasatvasādhāraṇāni kuru |
tataḥ sarvasatvānāṃ yāvat sarvajñātapratilambhāya
sarvabuddhadharmaparipūraṇāya dine dine traikālyam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayâivaṃ khalu tvaṃ mahārāja pratipannaḥ
san rājyaṃ kārayiṣyasi rājyakṛtyāni ca na hāyayiṣyasi
bodhisaṃbhārāṃś ca paripūrayiṣyasîti ||
atrâiva câsya vipākôktaḥ |
sa khalu punas tvaṃ mahārāja tasya samyaksaṃbodhicittakuśalamūlakarmaṇo-
[ Cambridge MS f7b ---> ]
vipākenânekaśatakṛtvo deveṣûpapanno 'bhūḥ |
anekaśatakṛtvo manuṣyeṣûpapanno 'bhūḥ |

sarvāsu ca devamanuṣyôpapattiṣv ādhipatyam eva kārayasi |
na ca tāvat tava mahārāja tasya samyaksaṃbodhicittasya
kuśalakarmaṇônatvaṃ vâpūrṇatvaṃ vā prajñāyate |
api ca mahārājâikam api samyaksaṃbodhicittaṃ sarvasattvôttāraṇârambaṇatvāt sarvasatvâmocanârambaṇatvāt
sarvasatvasamāśvāsanârambaṇatvāt sarvasatvaparinirvāṇârambaṇatvād aprameyâsaṃkhyeyakuśalôpacayam |
kaḥ punar vādo yâivaṃ bahulīkarotîti ||
etac ca bodhicittaṃ rūpakāyadarśanôtpannaṃ |
tatra pūrvâvadāne paṭhyate |
evaṃ tāvat praṇidhibodhicittaṃ veditavyaṃ |
idaṃ tu vaktavyaṃ kim abhūmipraviṣṭhasyâpi
bodhisatvasamvarâdhikāro 'sti na vêti |
astîti veditavyaṃ ākāśagarbhasūtre lābhasatkārârthaṃ mūlâpattiśravaṇāt |
daśabhūmikasūtre tu prathamāyāṃ bhūmau darśitaṃ |
na ca kañcit satkārāṃ kasyacit sakāśāt pratikāṃkṣaty anyatra
mayâivâiṣāṃ sarvasatvānāṃ sarvôpakaraṇabāhulyam
upanāmayitavyam iti |
tathā câha |
pramuditāyāṃ bodhisatvabhūmau suvyavasthito bhavaty acalanayo-
[ Cambridge MS f8a ---> ]
ge
... ti |
punaś côktaṃ |
tathāga-
[ Bendall ed p11 ---> ]
tavaṃśaniyato bhavati saṃbodhiparāyaṇêti |
ākāśagarbhasūtre tv āha |
śrāvakayānam evâsya na bhavati prāg eva mahāyānam iti |
tathâryôgraparipṛcchāyāṃ mātsaryaparyavanaddhasyâpi
śikṣāpadāni prajñaptāni |
pramuditāyāṃ tu paṭhyate |
ātmasaṃjñâpagamāc câsyâtmasneho na bhavati |
kutaḥ |
punaḥ sarvôpakaraṇasnehêti |
tathā mastakâdidānam apy atrâsyôktaṃ ||
evam ādi sūtreṣu bhūmipraviṣṭasyâpi śikṣāprajñaptir dṛśyate |
yatra vâsāmānyena bodhisatvam adhikṛtyôpadeśas tatrâbhyāsayogyatayā pratiṣedhavākyena vâdikarmikabodhisatvena na
śikṣitavyaṃ bhaved etat |
ubhayâsaṃbhave tu sarvatra śikṣitavyaṃ |
tatrâpy ekasyāṃ śikṣāyāṃ śikṣaṇāyām aśaktasyêtaraśikṣânabhyāsādanâpattiḥ ||
āryâkṣayamatisūtre 'py evam avocat |

dānakāle śīlôpasaṃhārasyâpekṣêti vistaraḥ |
na câtra śithilena bhavitavyaṃ na ca śeṣāsu na samudāgacchati |
yathābalaṃ yathābhajamānam iti daśabhūmikasūtre vacanāt |
ayaṃ ca saṃvaraḥ strīṇām api mṛdukleśānāṃ bodhyabhilāṣacittānāṃ labhyate |
uktaṃ hi bodhisatvaprātimokṣe |
caturbhiḥ śāriputra dharmaiḥ
[ Cambridge MS f8b ---> ]
samanvāgatāḥ bodhisatvāḥ
satyavādino bhavantîty ārabhyâha |
iha śāriputra kulaputro vā kuladuhitā vânuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpādyârabdhavīryo viharati
kuśaladharmaparyeṣaṇāyêty ārabhya sarvôpadeśaḥ ||
saṃvaragrahaṇaṃ ca bodhisatvaśikṣāpadâbhyāsaparamasya
sāṃvarikasyântikāt kartavyaṃ |
evaṃ-
[ Bendall ed p12 ---> ]
hy asya śikṣâtikrame tīvram apatrāpyaṃ guruvisaṃvādanabhayaṃ côtpadyate |
tatra cânābhogataḥ premagauravasiddhir ity eṣa
sāmānyasaṃvaradharmaḥ |
atâiva bodhisatvāḥ tathāgatānāṃ purataḥ śikṣāṇām anyatamaśikṣāniṣpattikāmāḥ samādānaṃ kurvanti |
tasya ca kalyāṇamitrasyâbhāve daśadigavasthitabuddhabodhisatvâbhimukhībhāvabhāvanayā saṃvaro grāhyaḥ saṃvaram
ātmabalaṃ ca tulayitvā |
anyathā tu sarvabuddhabodhisatvāḥ sadevakaś ca loko visaṃvāditaḥ syāt |
saddharmasmṛtyupasthānasūtre hi kiñcin mātraṃ cintayitvâpy adadataḥ pretagatir uktā pratijñātaṃ câdadato narakagatiḥ |
kiṃ punar anuttaram artham akhilasya jagataḥ pratijñāyâsaṃpādayataḥ |
atâivôktaṃ dharmasaṃgītisūtre |
satyagurukeṇa kulaputra bodhisatvena bhavitavyaṃ |
satyasaṃgītiḥ kulaputra dharmasaṃgī-
[ Cambridge MS f9a ---> ]
tiḥ |
tatra kulaputra katamat satyaṃ yad bodhisatvo 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpādya tac cittaṃ jīvitahetor api na
parityajati na satveṣu vipratipadyate |
idaṃ bodhisatvasya satyaṃ ||
yat punar bodhisatvo 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpādya
paścāt tac cittaṃ parityajati satveṣu vipratipadyate 'yaṃ bodhisatvasya pratikṛṣṭo mṛṣāvādêti |
āryasāgaramatisūtre 'pi deśitaṃ |
syād yathâpi nāma sāgaramate rājā vā rājamātro vā sarvaṃ nāgarakaṃ janaṃ śvo bhaktenôpanimantryôpekṣako bhaven nânnapānaṃ samudānayet satyaṃ sarvajanakāyaṃ visaṃvādayet |
tatra te 'nnapānabhojanam alabhamānôccagghantaḥ prakrāmeyuḥ |
evam eva sāgaramate yo bodhisatvaḥ sarvasatvān āśvāsyâtīrṇatāraṇāyâmuktamocanāyânāśvastâśvāsanāya yāvan na
bāhuśrutye 'bhiyogaṃ karoti nâpi tato 'nyeṣu bodhipakṣyakuśalamūleṣu dharmeṣu |
ayaṃ bodhisatvo visaṃvādayati

[ Bendall ed p13 ---> ]
sadevakaṃ lokaṃ |
evaṃ ca taṃ pūrvabuddhadarśinyo devatôccagghanti
vivādayanti |
durlabhās te yajñasvāmino ye mahāyajñaṃ pratijñāyôttārayanti |
tasmāt tarhi sāgaramate na sā bodhisatvena vāg bhāṣitavyā yayā
sadevamānu-
[ Cambridge MS f9a ---> ]
ṣâsuraṃ lokaṃ visaṃvādayet ||
punar aparaṃ sāgaramate bodhisatvaḥ kenacid evâdhīṣṭo bhavati dharmeṣv arthakaraṇīyeṣu |
tatra bodhisatvena vāg bhāṣitā bhavati yāvad ātmaparityāgo 'pi
bodhisatvena kartavyo bhavet tatra na punaḥ sa satvo visaṃvādayitavyêti |
tasmāt svabalânurūpeṇâikam api kuśalamūlaṃ samādāya
rakṣitavyaṃ |
yathôktam āryakṣitigarbhasūtre |
ebhir daśabhiḥ kuśalaiḥ karmapathair buddhatvaṃ |
na punar yo 'ntaśâikam api yāvajjīvaṃ kuśalaṃ karmapathaṃ na
rakṣati atha ca punar evaṃ vadati |
ahaṃ mahāyāniko 'haṃ cânuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ paryeṣāmîti |
sa pudgalaḥ paramakuhako mahāmṛṣāvādikaḥ sarveṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ purato visaṃvādako lokasyôcchedavādī
sa mūḍhaḥ kālaṃ kurute vinipātagāmī bhavatîti |
yāvat kālaṃ ca śaknoti tāvat kālaṃ kuśalaṃ samādāya
vartitavyaṃ ||
etac ca bhaiṣajyaguruvaiḍūryaprabhasūtre draṣṭavyaṃ |
yas tu mahāsatvâivaṃ śrutvâpi bodhisatvacaryāduṣkaratām
api prajñayâvagāhyôtsahatae eva sakaladuṣkhitajanaparitrāṇadhuram avavoḍhuṃ tena vandanapūjanapāpadeśanapuṇyânumodanabuddhâdhyeṣaṇayācanabodhipariṇāmanaṃ kṛtvā
kalyāṇamitram abhyetya ta-
[ Cambridge MS f10a ---> ]
duktânuvādena svayaṃ vā vaktavyaṃ |
samanvāharâcāryâham evaṃ nāmêty uktvā |
yathâryamañjuśrībuddhakṣetraguṇavyūhâlaṅkārasūtre
bhagavatā mañjuśriyā pūrvajanmâvadāne caryôpetaṃ bodhicittam
utpāditaṃ tathôtpādayitavyaṃ |
evaṃ hi tenôktaṃ ||
yāvatī prathamā koṭiḥ saṃsārasyântavarjitā |
tāvat satvahitârthāya cariṣyāmy amitāṃ carim ||
[ Bendall ed p14 ---> ]
utpādayāma saṃbodhau cittaṃ nāthasya saṃmukham |
nimantraye jagat sarvaṃ dāridryān mocitâsmi tat ||
vyāpādakhilacittaṃ vêrṣyāmātsaryam eva vā |

adyâgre na kariṣyāmi bodhiṃ prāpsyāmi yāvatā |
brahmacaryaṃ cariṣyāmi kāmāṃs tyakṣyāmi pāpakān ||
buddhānām anuśikṣiṣye śīlasaṃvarasaṃyame |
nâhaṃ tvaritarūpeṇa bodhiṃ prāptum ihôtsahe ||
parântakoṭiṃ sthāsyāmi satvasyâikasya kāraṇāt |
kṣetraṃ viśodhayiṣyāmi aprameyam acintiyam ||
nāmadheyaṃ kariṣyāmi daśa dikṣu ca viśrutaṃ |
kāyavākkarmaṇī câhaṃ śodhayiṣyāmi sarvaśaḥ ||
śodhayiṣye manaskarma karma karttâsmi nâśubham |
iti ||
na câtra sārvakālikāt saṃvaragrahaṇāj janmântarâpattiśaṅkā kartavyâtrâiva sūtre 'kṣobhyapraṇidhānânujñānād evaṃ hy uktaṃ |
yathā tenâkṣobhyeṇa tathāgatena pūrvaṃ bodhisatvabhū-
[ Cambridge MS f10b ---> ]
tenâivaṃ vāg bhāṣitā |
visaṃvāditā me buddhā bhagavanto bhaveyur yadi sarvasyāṃ jātau na
pravrajeyam iti |
ekā jātiḥ prayatnena saṃśodhyā vibudhâtmanā |
anyās tu jātīr ābodheḥ sâiva saṃśodhayiṣyatîty ukteḥ ||
evaṃ śāriputra bodhisatvenâkṣobhyasya tathāgatasya
anuśikṣitavyaṃ |
evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisatvo mahāsatvaḥ sarvasyāṃ jātau pravrajaty utpādād vā tathāgatānām anutpādād vâvaśyaṃ gṛhâvāsān niṣkrāmati |
tat kasya hetoḥ |
paramo hy ayaṃ śāriputra lābho yad uta gṛhâvāsān niṣkramaṇam iti |
yāvat |
bhāryāputraduhitṛtṛṣṇā câsya na bhavatîti |
yathā janmântareṣv ayaṃ doṣo na bhavati tathâtrâiva
vakṣyamāṇam ity āstāṃ tāvad etat ||
[ Bendall ed p15 ---> ]
tad evaṃ samāttasaṃvarasya sāmānyam āpattilakṣaṇam ucyate |
yenâpattilakṣaṇena yuktaṃ vastu svayam apy utprekṣya
pariharen na câpattipratirūpakeṣv anāpattipratirūpakeṣu ca
saṃmuhyeta |
bodhisatvaḥ sarvasatvānāṃ varttamānânāgatasarvaduṣkhadaurmanasyôpaśamāya varttamānânāgatasukhasaumanasyôtpādāya
ca niḥśāṭhyataḥ kāyavāṅmanaḥparākramaiḥ prayatnaṃ karoti |
yadi tu tatpratyayasāmagrīṃ nânveṣate tadanantarāya
pratikārāya na ghaṭate 'lpaduṣkhadaurmanasyaṃ bahuduṣkhadaurmanasyapratikārabhūtaṃ nôtpādayati |
mahârthasiddhyarthaṃ câlpârthahāniṃ na karoti
kṣaṇam apy upekṣate |
sâpattiko bhavati |
saṃkṣepato 'nāpattiḥ svaśaktyaviśayeṣu kāryeṣu tatra

niṣphalatayā śikṣyāprajñaptyabhāvāt |
prakṛtisâvadyatayā tv anyad gṛhyatae eva |
yatra svaśaktyagocare 'pi tyāgasāmarthyād āpattiḥ syāt
tan na
cintyaṃ |
sāmānyapāpadeśanā na ... vāt tu tato muktiḥ ||
etat samāsato bodhisatvaśikṣāśarīraṃ |
vistaratas tv apramāṇakalpâparyavasānanirdeśaṃ |
athavā saṃkṣepato dve bodhisatvasyâpattī |
yathā śaktiyuktâyuktam asamīkṣyârabhate |
nivṛttaḥ samīkṣa-
[ Cambridge MS f11a ---> ]
te sâpattiko bhavati |
nirūpya yathârham atikrāmaty antaśaś caṇḍāladāsenâpi
coditaḥ sâpattiko bhavati |
kutaḥ ||
etad adhyāśayasaṃcodanasūtre vacanāt |
api tu maitreya caturbhiḥ kāraṇaiḥ pratibhānaṃ sarvabuddhabhāṣi ... bhiḥ |
iha maitreya pratibhānaṃ satyôpasaṃhitaṃ bhavati |
nâsatyôpasaṃhitaṃ dharmôpasaṃhitaṃ bhavati na
adharmôpasaṃhitaṃ |
kleśahāyakaṃ bhavati na kleśavivarddhakaṃ |
nirvāṇaguṇânuśaṃsasandarśakaṃ bhavati na saṃsāraguṇânuśaṃsasandarśakaṃ |
ebhiś caturbhiḥ peyālaṃ |
yasya kasyacin maitreyâibhiś caturbhiḥ kāraṇaiḥ
pratibhānaṃ pratibhāti pratibhāsyati vā |
tatra śrāddhaiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhir vā
buddhasaṃjñôtpādayitavyā śāstṛsaṃjñāṃ kṛtvā |
sa dharmaḥ śrotavyaḥ |
tat kasya hetoḥ |
yat kiñcin maitreya subhāṣitaṃ sarvaṃ tad buddhabhāṣitaṃ |
tatra maitreya yêmāni pratibhānāni pratikṣipen nâitāni
buddhabhāṣitānîti |
teṣu câgauravam utpādayet pudgalavidveṣeṇa tena
sarvabuddhabhāṣitaṃ pratibhānaṃ pratikṣiptaṃ bhavati |
dharmaṃ pratikṣipya dharmavyasanasaṃvartanīyena karmaṇâpāyagāmī bhavati ||
[ Bendall ed p16 ---> ]
yaḥ punar etad abhyāsârthaṃ vyutpāditam icchati |
tenâtra śikṣāsamuccaye tāvac caryāmukhamātraśikṣaṇârtham
abhiyogaḥ karaṇīyaḥ śikṣârambhasyâiva mahāphalatvāt |

yathôktaṃ praśāntaviniścayapratihāryasūtre |
yaś ca mañjuśrīr bodhisatvo gaṅgānadīvālikāsamebhyo buddhebhyaḥ pratyekaṃ sarvebhyo gaṃgānadīvālikāsamāni
buddhakṣetrāṇi vaśirājamahāmaṇiratnapratipūrṇāni
kṛtvā
dahyād evaṃ dadaṅ gaṅgānadīvālikāsamān kalpān dānaṃ dadyād |
yo vânyo mañjuśrīr bodhisatvêmān evaṃrūpān dharmān
śrutvâikântena ga-
[ Cambridge MS f11b ---> ]
tvā cittenâbhinirūpayed imeṣv evaṃrūpeṣu
dharmeṣu śikṣiṣyāmîti |
so 'śikṣito 'pi mañjuśrīr bodhisatvo 'syāṃ śikṣyāyāṃ chandiko vatataraṃ puṇyaṃ prasavati |
na tv eva tad dānam ayaṃ puṇyakriyāvastv iti |
tasmād evam anuśaṃsadarśinā bodhisatvena na kathaṃcin nivarttitavyaṃ |
yathâtrâivâha |
tatra mañjuśrīr ye trisāhasramahāsāhasralokadhātuparamâṇurajaḥsamāḥ satva-s teṣām ekâikaḥ satvo rājā bhavej jambūdvīpâdhipatis te sarvae evaṃ ghoṣayeyuḥ |
yo mahāyānam udgrahiṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati
paryavāpsyati
pravarttayiṣyati tasya nakhachedena māsaṃ pañcapalikena
divasenâvatārayiṣyāmaḥ taṃ câitenâpakrameṇa jīvitād vyaparopayiṣyāmêti |
sacen mañjuśrīr bodhisatvâivam ucyamāno nô trasyati na
saṃtrāsam
āpsyate 'ntaśâikacittôtpādenâpi na bibheti na viṣīdati
na
vicikitsate |
uttari ca saddharmmaparigrahârtham abhiyujyate
pāṭhasvâdhyāyâbhimukto viharati |
ayaṃ mañjuśrīr bodhisatvaś cittaśūro dānaśūraḥ
śīlaśūraḥ kṣāntiśūraḥ vīryaśūraḥ dhyānaśūraḥ
prajñāśūraḥ samādhiśūraḥ iti vaktavyaḥ ||
sacen mañjuśrīr bodhisatvaḥ teṣāṃ vadhakapuruṣāṇāṃ na
kupyati na ruṣyati na khila doṣacittam utpādayati |
sa mañjuśrīr bodhisatvo brahmasamêndrasamo 'kampyêti ||
itaś câgryakāle śikṣâdaro mahāphalavipākaḥ |
tathā hi candrapradīpasūtre |
[ Bendall ed p17 ---> ]
buddhāna koṭīn ayutān upasthihe |
dattena pānena prasannacittaḥ |
chatraiḥ patākābhi ca dīpamālaiḥ |
kalpāna koṭyo yatha gaṅga-
[ Cambridge MS f12a ---> ]

vālikāḥ ||
yaś câiva saddharme pralujyamāne |
nirudhyamāne sugatasya śāsane |
rātriṃ divaṃ eka careya śikṣām |
idan tataḥ puṇyaviśiṣṭa bhoti ||
tasmāt kartavyo 'trâdaraḥ ||
uktāni ca sūtrânteṣu bodhisatvaśikṣāpadāni |
yathôktam āryaratnameghe |
kathaṃ ca kulaputra bodhisatvā bodhisatvaśikṣāsaṃvarasaṃvṛtā bhavanti |
iha bodhisatvaḥ evaṃ vicārayati |
na prātimokṣasaṃvaramātrakeṇa mayā śakyam anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhuṃ |
kiṃ tarhi yānîmāni tathāgatena teṣu teṣu sūtrânteṣu
bodhisatvasamudācārā |
bodhisatvaśikṣāpadāni prajñaptāni teṣu teṣu mayā
śikṣitavyam
iti vistaraḥ |
tasmād asmadvidhena mandabuddhinā durvijñeyo vistarôktatvād bodhisatvasya saṃvaraḥ |
tataḥ kiṃ yuktaṃ ||
marmasthānāny ato vidyād yenânāpattiko bhavet ||
katamāni ca tāni marmasthānāni yāni hi sūtrânteṣu
mahāyānâbhiratānām arthāyôktāni |
yad uta |
ātmabhāvasya bhogānāṃ tryadhvavṛtteḥ śubhasya ca |
utsargaḥ sarvasatvebhyas tadrakṣā śuddhivardhanam ||
eṣa bodhisatvasaṃvarasaṃgrahaḥ |
yatra bodhisatvānām abhyāsaviśrāme 'py āpattayo vyavasthāpyante ||
yathôktaṃ bodhisatvaprātimokṣe |
yo bodhisatvena mārgaḥ parigṛhītaḥ sarvasatvānāṃ kṛtena
duṣkham upagāmī |
saced bodhisatvasya taṃ mārgaṃ parigṛhyâvasthitasyâpi
kalpakoṭer atyayenâikaṃ sukhacittam utpadyetântaśo niṣadya
cittam api |
tatra bodhisatvenâivaṃ cittam utpādayitavyaṃ sarvasatvānām
ātyayikaṃ parigṛhyâitad api me varjayan niṣīdāmîti |
parigṛhyet tam [[DOUBT]] |
[ Cambridge MS f12b ---> ]
api mañjuśrīr āha ||
pañcêmāni devaputrânantaryāṇi yair ānantaryaiḥ
samanvāgatā bodhisatvāḥ kṣipram anuttarāsamyaksaṃbodhim
abhisaṃbudhyate |

katamāni pañca |
yadā devaputra bodhisatvo 'dhyāśayaty anuttarāyāṃ samya-
[ Bendall ed p18 ---> ]
ksaṃbodhau cittam utpādya nântarā śravakapratyekabuddhabhūmau cittam utpādayatîdaṃ devaputra prathamam
ānantaryaṃ |
sarvasvaparityāgitāyāṃ cittam utpādya nântarā
mātsaryacittena sārddhaṃ sa nyasatîdaṃ devaputra dvitīyam
ānantaryam |
sarvasatvā mayā trātavyêty evaṃ cittam utpādya nântarā
sīdatîdaṃ devaputra tṛtīyam ānantaryam |
anutpannâniruddhān sarvadharmān avabhotsyae ity evaṃ cittam
utpādya nântarā dṛṣṭigateṣu prapatatîdaṃ devaputra
caturtham ānantaryam |
ekakṣaṇasamāyuktayā prajñayā sarvadharmān avabhotsyae ity evaṃ cittam utpādya nântarā tiṣṭhati na viṣṭhīvati
aprāptāyāṃ sarvajñatāyām idaṃ devaputra pañcamam ānantaryam iti ||
tasmād evam ātmabhāvabhogapuṇyānām aviratam
utsargarakṣāśuddhivṛddhayo yathāyogaṃ bhāvanīyāḥ ||
tatra tāvad utsargârthaṃ parigrahadoṣabhāvanādvāreṇa
vairāgyam utpādayet tyāgânuśaṃsāṃś ca bhāvayet |
yathā tāvac candrapradīpasūtre |
adhyavasitā ye bālāḥ kāye 'smin pūtike samyag |
jīvite cañcale 'vaśye māyāsvapnanibhôpame ||
atiraudrāṇi karmāṇi kṛtvā mohavaśânugāḥ |
te yānti narakān ghorān mṛtyuyānagatâbudhā |
iti ||
tathânantamukhanirhāradhāraṇyām uktaṃ ||
ye kecit satvā na bhavanti vigrahāḥ parigrahas tatra
nidānamūlam |
tasmāt tyajed yatra bhavet tṛṣṇā |
utsṛṣṭatṛṣṇasya hi dhāraṇī bhavet ||
bodhisatvaprātimokṣe kathitaṃ |
punar aparaṃ śāriputra bodhisatvaḥ sarvadharmeṣu
parakīyasaṃjñām utpādayati |
na kañcid bhāvam upādatte |
tat kasya hetoḥ |
upādānaṃ hi bhayam iti ||
āryôgradattaparipṛ-
[ Bendall ed p19 ---> ]
cchāyām apy āha |
yad dattaṃ tan na bhūyo rakṣitavyaṃ |

yad gṛhe tad rakṣitavyaṃ |
yad dattaṃ tat tṛṣnākṣayāya |
yad gṛhe tat tṛṣṇāvarddhanaṃ |
yad dattaṃ tad aparigrahaṃ yad gṛhe tat saparigrahaṃ |
yad dattaṃ tad abhayaṃ yad gṛhe tat sabhayam |
yad dattaṃ tad bodhimārgôpastambhāya |
yad gṛhe tan mārôpastambhāya |
yad dattaṃ tad akṣayam |
yad gṛhe tat kṣayi |
yad dattaṃ tataḥ sukham yad gṛhe tadārabhya duṣkhaṃ |
yad dattaṃ tat kleśôtsargāya |
yad gṛhe tat kleśavarddhanam |
yad dattaṃ tan mahābhogatāyai |
yad gṛhe na tan mahābhogatāyai |
yad dattaṃ tat satpuruṣakarma |
yad gṛhe tat kāpuruṣakarma |
yad dattaṃ tat satpuruṣacittagrahaṇāya |
yad gṛhe tat kāpuruṣacittagrahaṇāya |
yad dattaṃ tat sarvabuddhapraśastaṃ |
yad gṛhe tad bālajanapraśastam ||
yāvat sacet punar asya putre 'tiriktataraṃ premôtpadyate
tathânyeṣu satveṣu tena tisṛbhiḥ paribhāṣaṇābhiḥ svacittaṃ paribhāṣitavyaṃ |
katamābhis tisṛbhiḥ |
samyakprayuktasya samacittasya bodhisatvasya bodhir na
viṣamacittasya
bodhir na mithyāprayuktasya |
anānātvacāriṇo bodhisatvasya bodhir na nānātvacāriṇaḥ |
ābhis tisṛbhiḥ paribhāṣaṇābhiḥ svacittaṃ paribhāṣya
anyatre 'mitrasaṃjñôtpādayitavyâmitraṃ hy etan mama |
na maitraṃ |
yo 'ham asyârthāya buddhaprajñaptāśikṣāyôddhuratād gatvâsmin putre 'tiriktataraṃ premôtpādayāmi |
na tathânyeṣu satveṣu |
tena tathā tathā cittam utpādayitavyaṃ yathā yathâsya
sarvasatveṣu putrapremânugatā maitry- utpadyate |
ātmakṣemânu ... maitry- utpadyate |
evaṃ cânena yoniśaḥ pratyavekṣitavyaṃ |
anyatâiṣâgata |
anyato 'haṃ |
sarvasatvâpi mama putrâbhūvan |
ahaṃ ca sarvasatvānāṃ putro 'bhūvam |

nêha saṃvidyate kaścit kasyacit ... paro vā |
yāvad evaṃ hi gṛhapate |
gṛhiṇā bodhisatvena na kasmiṃścid vastuni mamatvaṃ parigraho vā kartavyaḥ |
nâdhyavasānaṃ |
na niyatiḥ na tṛṣṇânuśayaḥ kartavyaḥ |
sacet punar gṛhapate gṛhiṇaṃ bodhisatvaṃ yācanakôpasaṃkramya
kiñcid eva vastu yāceta |
saced asya vastv aparityaktaṃ bhavet |
nâivaṃ cittaṃ nidhyāpayitavyaṃ |
yady aham etad vastu parityajeyaṃ yadi vā na parityajeyam
avaśyaṃ mamâitena vastunā vinābhāvo bhaviṣyati |
akāmakena maraṇam upa-
[ Bendall ed p20 ---> ]
gantavyaṃ bhaviṣyati |
etac ca vastu māṃ tyakṣyati ahaṃ câinaṃ tyakṣyāmi |
etac ca vastu parityajyâhaṃ āttasāraḥ kālaṃ kariṣyāmi
etac ca parityaktaṃ na me maraṇakāle cittaṃ paryādāya sthāsyati |
etac ca me maraṇakāle prītiṃ prāmodyam avipratisāritāṃ ca
janayiṣyati |
sacet punar evam api samanvāharan śaknuyāt tad vastu parityaktum |
tena sa yācanakaś catasṛbhiḥ saṃjñaptibhiḥ saṃjñapayitavyaḥ |
katamābhiś catasṛbhiḥ |
durbalas tāvad asmy aparipakvakuśalamūlaḥ |
ādikarmiko mahāyāne |
na cittasya vaśī parityāgāya |
sôpādānadṛṣṭiko 'smi |
ahaṃkāramamakāra-
[ Cambridge MS f14a ---> ]
sthitaḥ |
kṣamasva satpuruṣa |
mā paritāpsīs tathâhaṃ kariṣyāmi tathā pratipatsye |
tathā vīryam ārapsye |
yathâinaṃ ca tavâbhiprāyaṃ paripūrayiṣyāmi
sarvasatvānāṃ cêti |
evaṃ khalu gṛhapate |
tena yācanakaḥ saṃjñapayitavyaḥ |
etac ca saṃjñapanam upari doṣaparihārāyôktaṃ |
mā bhūd bodhisatvasya tatrâprasādo bodhisatve vā
yācanakasyêti |
na tu mātsaryam evaṃ anavadyaṃ bhavati kutsitaṃ cêdaṃ bhagavatā bodhisatvānāṃ ||

yathâha bodhisatvaprātimokṣe |
catvārême śāriputra dharmā bodhisatvānāṃ na saṃvidyante |
katame catvāraḥ |
śāṭhyaṃ bodhisatvānāṃ na saṃvidyate |
mātsaryaṃ bodhisatvānāṃ na saṃvidyate |
īrṣyāpaiśunyaṃ bodhisatvānāṃ na saṃvidyate |
nâhaṃ śakto 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhum
iti |
līnaṃ cittaṃ bodhisatvānāṃ na saṃvidyate |
yasyême śāriputra catvāro dharmāḥ saṃvidyante sa
paṇḍita.ir jñātavyaḥ |
kuhako vatâyaṃ |
lapako vatâyaṃ |
naṣṭadharmo vatâyaṃ |
saṃkleśadharmo vatâyaṃ lokâmiṣaguruko vatâyaṃ bhaktacoḍakaparamo vatâyam iti |
tathā cittaśūrāḥ khalu punaḥ śāriputra bodhisatvā bhavanti |
yāvat svahastaparityāgī bhavati pādaparityāgī |
nāsāparityāgī |
śīrṣaparityāgī |
aṅgapratyaṅgaparityāgī |
putraparityāgī |
duhitṛparityāgī |
bhāryāparityāgī |
ratiparityāgī |
parivāraparityāgī |
cittaparityāgī |
sukhaparityāgī |
gṛhaparityāgī |
vastuparityāgī |
deśaparityāgī ratnaparityāgī |
sarvasvaparityāgîti ||
[ Bendall ed p21 ---> ]
evaṃ nārāyaṇaparipṛcchāyām apy uktaṃ |
na tad vastûpādātavyaṃ yasmin
[ Cambridge MS f14b ---> ]
vastuni nâsya tyāgacittam
utpadyate |
na tyāgabuddhiḥ krameta |
na sa parigrahaḥ parigrahītavyo yasmin parigrahe nôtsarjanacittam
utpādayen na sa parivārôpādātavyo yasmin yācanakair yācyamānasya parigrahabuddhir utpadyate |

na tad rājyam upādātavyaṃ na te bhogā na tad ratnam
upādātavyaṃ yāvan na tat kiñcid vastûpādātavyaṃ |
yasmin vastuni bodhisatvasyâparityāgabuddhir utpadyate ||
api tu khalu punaḥ kulaputra bodhisatvena mahāsatvenâivaṃ cittam
utpādayitavyaṃ |
ayaṃ mamâtmabhāvaḥ sarvasatvebhyaḥ parityaktaḥ
utsṛṣṭaḥ |
prāg eva bāhyāni vastūni yasya yasya satvasya yena yena yad yat
kāryaṃ bhaviṣyati tasmai tasmai tad dāsyāmi
satsaṃvidyamānaṃ hastaṃ hastârthikebhyo dāsyāmi pādaṃ pādârthikebhyo netraṃ netrârthikebhyo dāsyāmi |
māṃsaṃ māṃsârthikebhyaḥ śoṇitaṃ śoṇitârthikebhyo majjānaṃ majjârthikebhyo 'ṅgapratyaṅgāny aṅgapratyaṅgârthikebhyaḥ śiraḥ śirorthikebhyaḥ parityakṣyāmi |
kaḥ punar vādo bāhyeṣu vastuṣu yad uta
dhanadhānyajātarūparajataratnâbharaṇahayagajarathavāhanagrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīpattanadāsīdāsakarmakarapauruṣeyaputraduhitṛparivāreṣu |
api tu khalu punar yasya yasya yena yena yad yat kāryaṃ bhaviṣyati
tasmai tasmai satvāya tat tad deyaṃ saṃvidyamānaṃ dāsyāmi |
aśocann avipratisārī avipākapratikāṅkṣī parityakṣyāmi |
anapekṣo dāsyāmi satvânugrahāya satvakāruṇyena
satvânukampayā teṣām eva satvānāṃ saṃgrahāya |
yathā me 'mī satvāḥ saṃ-
[ Cambridge MS f15a ---> ]
gṛhītā bodhiprāptasya
dharmajānakāḥ syur iti |
peyālaṃ ||
tad yathâpi nāma kula-putra bhaiṣajyavṛkṣasya mūlato vā
hriyamāṇasya gaṇḍataḥ śākhātaḥ tvaktaḥ patrato vā
hriyamāṇasya
puṣpataḥ phalataḥ sārato vā hriyamāṇasya nâivaṃ bhavati
vikalpo |
mūlato me hriyate yāvat sārato me hriyatae iti ||
api tu khalu punar avikalpâiva hīnamadhyôtkṛṣṭānāṃ satvānāṃ vyādhīn apanayati |
evam eva kulaputra bodhisatvena mahāsatvenâsmiṃś cāturmahābhautike ātmabhāve bhaiṣajyasaṃjñôtpādayitavyā
yeṣāṃ yeṣāṃ satvānāṃ yena yenârthaḥ tat tad eva me
harantu hastaṃ hastârthinaḥ pādaṃ pādârthinêti
pūrvavat ||
āryâkṣayamatisūtre 'pi deśitaṃ |
ayam eva mayā kāyaḥ sarvasatvānāṃ kiṃkaraṇīyeṣu
kṣapayitavyaḥ |
tad yathâpi nāmêmāni bāhyāni catvāri mahābhūtāni
pṛthivīdhātur abdhātus tejodhātur vāyudhātuś ca
[ Bendall ed p22 ---> ]

Original text: Śikṣāsamuccaya · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc