શિક્ષાસમુચ્ચય (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 120

શિક્ષાસમુચ્ચયઃ ।
દાનપારમિતા નામ પ્રથમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
નમઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્વેભ્યઃ ॥
યસ્ય્âશ્રવેણ નરક્âદિ મહાપ્રપાતદાહ્âદિદુષ્ખમ્
અનુભૂતમ્ અભૂદ્ ભવદ્ભિઃ ।
તીવ્રં પુનઃ પુનર્ અનન્તમ્ અશાન્તચિત્તૈસ્ તચ્ છ્રોતુમ્ આદરમ્ ઉદારતરં ભજધ્વમ્ ॥
શ્રુત્વા ... પાપં અનુદ્ધત્âત્મા પૂર્વ્âર્જિતં ચ વિપુલં ક્ષપયત્ય્ અશેષમ્ ।
અપ્રાપ્તપૂર્વમ્ અપિ સૌખ્યમ્ અવાપ્નુવન્તિ હાનિં સુખાચ્ ચ ન કદાચિદ્ અપિ પ્રયાન્તિ ॥
સમ્બોધિસત્વસુખમ્ ઉત્તમમ્ અક્ષય ... અપ્ય્ અસમસંપદમ્ આપ્નુવન્તિ ।
તદ્ ધર્મરત્નમ્ અતિદુર્લભમ્ અપ્ય્ અલબ્ધં લબ્ધક્ષણાઃ
શૃણ્વત સ્âદરમ્ ઉચ્યમાનમ્ ॥
આયાન્તુ ચ ત્રિભુવન્âઇકહિતસ્ય વાક્યં શ્રોતું પ્રસન્નમનસઃ
સુરનાગસત્વાઃ ।
ગન્ધર્વયક્ષગરુડ્âસુરકિન્નર્êન્દ્રાઃ પ્રેત્âદયઃ
શ્રવણજાતતૃષઃ સહર્ષાઃ ॥
સુગતાન્ સસુતાન્ સધર્મકાયાન્ પ્રણિપત્ય્âદરતો ઽખિલાંશ્ ચ વન્દ્યાન્ ।
સુગત્âત્મજસમ્વર્âવતારં કથયિષ્યામિ
સમુચ્ચિત્âર્થવાક્યૈઃ ॥
ન ચ કિઞ્ચિદ્ અપૂર્વમ્ અત્ર વાચ્યં ન ચ સંગ્રન્થનકૌશલં મમ્âસ્તિ ।
અત્âઇવ ન મે પર્âર્થયત્નઃ સ્વમનો ભાવયિતું મમ્êદમ્
ઇષ્ટમ્ ॥
મમ તાવદ્ અનેન યાતિ વૃદ્ધિં કુશલં ભાવયિતું પ્રસાદવેગઃ ।
યદિ મત્સમધાતુર્ એવ પશ્યેદ્ અપરો ઽપ્ય્ એનમ્ અતો ઽપિ સ્âર્થકો ઽયમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્2 ---> ]
ક્ષણસમ્પદ્ ઇયં સુદુર્લભા પ્રતિલબ્ધા પુરુષ્âર્થસાધની ।
યદિ ન્âત્ર વિચિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f2અ ---> ]
ન્ત્યતે હિતં પુનર્ અપ્ય્ એષ સમાગમઃ કુતઃ ॥
યથ્ôક્તમ્ આર્યગણ્ડવ્યૂહસૂત્રે ।
આર્યજય્ôષ્મ્âયતનવિમોક્ષે ॥
દુર્લભ્âષ્ટાક્ષણનિર્વૃત્તિર્ દુર્લભો મનુષ્યપ્રતિલમ્ભો દુર્લભા ક્ષણસંપત્વિશુદ્ધિર્ દુર્લભો બુદ્ધ્ôત્પાદો ।
દુર્લભ્âવિકલ્êન્દ્રિયતા ।
દુર્લભો બુદ્ધધર્મશ્રવો ।
દુર્લભં સત્પુરુષસમવધાનં ।
દુર્લભાનિ ભૂતકલ્યાણમિત્રાણિ ।
દુર્લભો ભૂતનય્âનુશાસન્ય્- ઉપસંહારઃ ।
દુર્લભં સમ્યગ્જીવિતં ।
દુર્લભઃ સદ્ધર્મે તદનુકૂલઃ પ્રયત્નો મનુષ્યલોકએ ઇતિ ॥
તદ્ એવંવિધં સમાગમમ્ આસાદ્ય સંવૃતિપરમ્âર્થતઃ
સુવિદિતસંસારદુષ્ખસ્ય્ôપશમનસુખ્âભિલાષિણો બુદ્ધગોત્ર્âનુભાવાત્ તુ યસ્ય મહાસત્વસ્ય્âઇવં પ્રત્યવેક્ષ્ôત્પદ્યતે ॥

યદા મમ પરેષાં ચ ભયં દુષ્ખં ચ ન પ્રિયં ।
તદ્âત્મનઃ કો વિશેષો યત્ તં રક્ષામિ ન્êતરમ્ ।
ઇતિ તેન્âત્મનઃ સત્વધાતોશ્ ચ ॥
દુષ્ખ્âન્તં કર્ત્તુકામેન સુખ્âન્તં ગન્તુમ્ ઇચ્છતા ।
શ્રદ્ધામૂલં દૃઢીકૃત્ય બોધૌ કાર્યા મતિર્ દૃઢા ॥
ઉક્તં હિ રત્ન્ôલ્કાધારણ્યામ્ ॥
શ્રદ્ધયમાનુ જિનાન્ જિનધર્મ્માન્ શ્રદ્ધયતે ચરિ બુદ્ધસુતાનામ્ ।
બોધિ અનુત્તર શ્રદ્ધયમાનો જાયતિ ચિત્તં મહાપુરુષાણામ્ ॥
શ્રદ્ધ પુરોગતમાતૃજનેત્રી પાલિકવર્દ્ધિક સર્વગુણાનામ્ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્3 ---> ]
કાંક્ષવિનોદનિ ઓઘપ્રતારણિ ।
શ્રદ્ધનિદર્શનિ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f2બ્ ---> ]
ક્ષેમપુરસ્ય ॥
શ્રદ્ધ્âનાવિલચિત્તપ્રસાદો માનવિવર્જિતગૌરવમૂલા ।
શ્રદ્ધ નિધાનધનં ચરણ્âગ્રં પાણિ યથા
શુભસંગ્રહમૂલમ્ ॥
શ્રદ્ધ પ્રમોદકરી પરિત્યાગે ।
શ્રદ્ધ પ્રહર્ષકરી જિનધર્મ્મે ।
શ્રદ્ધ વિશેષકરી ગુણજ્ઞાને ।
દૈશિક પ્રાપણિ બુદ્ધગતી યે ॥
ઇન્દ્રિયતીક્ષ્ણપ્રભાસ્વરતાયૈ ।
શ્રદ્ધબલં અવિમર્દનતાયૈ ।
નિશ્રયક્લેશ્âધર્ષિકતાયૈ ।
ઐષિકા શ્રદ્ધ સ્વયંભુગુણાનામ્ ॥
શ્રદ્ધ્âસઙ્ગતસઙ્ગસુખેષુ અક્ષણવર્જિત્âઇકક્ષણ્âગ્રમ્ ।
શ્રદ્ધ્âતિક્રમુ મારપથસ્ય ।
દર્શિક્ôત્તમમોક્ષપથસ્ય ॥
વીજમ્ અપૂતિકુ હેતુગુણાનાં ।
શ્રદ્ધ વિરોહણિ બોધિદ્રુમસ્ય ।
વર્દ્ધનિ જ્ઞાનવિશેષસુખાનાં ।
શ્રદ્ધ નિદર્શિક
સર્વજિનાનાં ॥
યે સદ શ્રદ્ધ સગૌરવબુદ્ધે ।
તે તુ ન શીલ ન શિક્ષ ત્યજન્તિ ।
યે તુ ન શીલ ન શિક્ષ ત્યજન્તી ।
તે ગુણવાં સ્તુતયે [[દોઉબ્ત્]]
ગુણવન્તઃ ॥
યે સદ શ્રદ્ધ સગૌરવધર્મ્મે ।
તે જિનધર્મ્મ્âતૃપ્તશૃણોન્તી [[દોઉબ્ત્]] ॥

યે જિનધર્મ્મ્ અતૃપ્તશૃણોન્તી ।
તેષ્વ્ અધિમુક્તિ અચિન્તિયધર્મ્મે ॥
યે સદ શ્રદ્ધ સગૌરવસંઘે ।
તે ઽવિવર્ત્તિક સંઘપ્રસન્નાઃ ॥
યે ઽવિવર્ત્તિક સંઘપ્રસન્નાસ્ તે ઽવિવર્ત્તિક શ્રદ્ધબલાતઃ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્4 ---> ]
યે ઽવિવર્ત્તિક શ્રદ્ધબલાતો ।
ઇન્દ્રિયતીક્ષ્ણપ્રભાસ્વર તેષામ્ ॥
ઇન્દ્રિયતીક્ષ્ણપ્રભાસ્વર યેષામ્ તેહિ વિવર્જિત પાપકમિત્રાઃ ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f3અ ---> ]
યેહિ વિવર્જિત પાપકમિત્રાઃ ધાર્મ્મિકમિત્રપરિગ્રહ તેષામ્ ॥
ધાર્મિકમિત્રપરિગ્રહ યેષામ્ ।
તે વિપુલં કુશલ્ôપચિન્વન્તિ ।
યે વિપુલં કુશલ્ôપચિનોન્તી હેતુબલ્ôપગતાય મહ્âત્મા ॥
હેતુબલ્ôપગતાય મહ્âત્મા ।
તેષ્ôદારધિમુક્તિવિશેષાઃ ।
યેષ્ôદારધિમુક્તિવિશેષાસ્ તે સદ્âધિષ્ઠિત સર્વજિનેભિઃ ॥
યે સદ્âધિષ્ઠિત સર્વજિનેભિસ્ તેષ્ûપપદ્યતિ બોધયિ ચિત્તમ્ ।
યેષ્ûપપદ્યતિ બોધયિ ચિત્તં તે ઽભિયુક્ત મહર્ષિગુણેષુ ॥
યે ઽભિયુક્ત મહર્ષિગુણેષુ જાતયબુદ્ધકુલે ઽનુજાતાઃ ।
જાતય બુદ્ધકુલે ઽનુજાતાસ્ તે સમયોગ્âયોગવિમુક્તાઃ ॥
યે સમયોગ્âયોગવિમુક્તાઃ ।
આશય તેષ પ્રસાદવિશુદ્ધઃ ॥
આશયુ યેષ પ્રસાદવિશુદ્ધઃ તેષ્âધ્યાશય્ûત્તમશ્રેષ્ઠઃ ।
યેષ્âધ્યાશય્ûત્તમશ્રેષ્ઠસ્ તે સદ પારમિતાસુ ચરન્તિ ॥
યે સદ પારમિતાસુ ચરન્તી તે પ્રતિપન્ન્êહો મહયાને ।
યે પ્રતિપન્ન્êહો મહયાને તે પ્રતિપત્તિતુ પૂજયિ બુદ્ધાન્ ॥
યે પ્રતિપત્તિતુ પૂજયિ બુદ્ધાન્ તેષુ અનુસ્મૃતિ બુદ્ધ્âભેદ્યા ।
યેષુ અનુસ્મૃતિ બુદ્ધ્âભેદ્યા ।
તે સદ પશ્યિય ચિન્તિય બુદ્ધાન્ ॥
યે સદ પશ્યિય ચિન્તિય બુદ્ધાન્ ।
તેષ ન જાતુ ન તિષ્ઠતિ બુદ્ધઃ ॥
યેષ ન જાતુ ન તિષ્ઠતિ બુદ્ધઃ તેષ ન જાતુ રહાયતિ ધર્મ્મઃ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્5 ---> ]
યેષ ન જાતુ રહાયતિ ધર્મઃ તે સદ ધિષ્ઠિત સર્વજિનેભિર્ ।
ઇત્યા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f3બ્ ---> ]
દિશ્રદ્ધામૂલો ગુણવિસ્તરો ઽનન્તસ્ તત્ર્ôક્તઃ ।
તત્ પરિસમાપ્ય સંક્ષેપતઃ પુનર્ આહ ।
દુર્લ્લભસત્વપૃથગ્જનકાયા ।

યે ઇમિ શ્રદ્દધ્îદૃશિ ધર્મ્માન્ ।
યે તુ શુભ્ôપચિતાઃ કૃતપુણ્યાસ્ તે ઇમિ શ્રદ્દધિ હેતુબલેન ॥
યો દશક્ષેત્રરજ્ôપમસત્વાન્ કલ્પમ્ ઉપસ્થિહિ સર્વસુખેન ।
ન્ôત તુ તાદૃશુ પુણ્યવિશેષો યાદૃશ શ્રદ્દધતો ઇમિ ધર્મ્માન્ ॥
ઇતિ ।
તથ્âર્યદશધર્મસૂત્રે ઽપિ દેશિતં ॥
શ્રદ્ધા હિ પરમં યાનં યેન નિર્યાન્તિ નાયકાઃ ।
તસ્માદ્ બુદ્ધ્âનુશારિત્વં ભજેત મતિમાન્ નરઃ ॥
અશ્રાદ્ધસ્ય મનુષ્યસ્ય શુક્લો ધર્મો ન રોહતિ ।
વીજાનામ્ અગ્નિદગ્ધાનામ્ અઙ્કુરો હરિતો યથા ॥
ઇતિ ।
અત્âઇવ્âર્યલલિતવિસ્તરસૂત્રે પ્રતિવેદિતં ।
શ્રદ્ધાયામ્ આનન્દ યોગઃ કરણીય્êદં તથાગતો વિજ્ઞપયત્îતિ ॥
તથા સિંહપરિપૃચ્છાયાં ।
શ્રદ્ધયા ।
ક્ષણમ્ અક્ષણં વર્જયત્îત્ય્ ઉક્તમ્ ॥
તદ્ એવં ।
શ્રદ્ધામૂલં દૃઢીકૃત્ય બોધિચિત્તં દૃઢં કર્તવ્યં સર્વપુણ્યસંગ્રહત્વાત્ તદ્ યથ્âર્યસિંહપરિપૃચ્છાયાં ।
સિંહેન રાજકુમારેણ ભગવાન્ પૃષ્તઃ ॥
સંગ્રહઃ સર્વધર્માણાં ।
કર્મણા કેન જાયતે ।
પ્રિયશ્ ચ ભોતિ સત્વાનાં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f4અ ---> ]
યત્ર યત્ર્ôપપદ્યતે ॥
ભગવાન્ આહ ।
સર્વસત્વપ્રમોક્ષાય ચિત્તં બોધાય નામયેત્ ।
એષ સંગ્રહ ધર્માણાં ભવતે તેન ચ પ્રિયઃ ॥
ઇતિ ।
તથ્âર્યગણ્ડવ્યૂહસૂત્રે ઽપિ વર્ણિતં ।
બોધિચિત્તં હિ કુલપુત્ર વીજભૂતં સર્વબુદ્ધધર્મા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્6 ---> ]
ણાં ।
ક્ષેત્રભૂતં સર્વજગચ્છુક્લધર્મવિરોહણતયા ।
ધરણિભૂતં સર્વલોકપ્રતિશરણતયા યાવત્ પિતૃભૂતં સર્વબોધિસત્વ્âરક્ષણતયા ॥
પેયાલં ॥
વૈશ્રવણભૂતં સર્વદારિદ્ર્યસંછેદનતયા ।
ચિન્તામણિરાજભૂતં સર્વ્âર્થસંસાધનતયા ।
ભદ્રઘટભૂતં સર્વ્âભિપ્રાયપરિપૂરણતયા ।
શક્તિભૂતં ક્લેશશત્રુવિજયાય ।
ધર્મભૂતં યોનિશો મનસ્કારસંછેદનતયા ।

ખડ્ગભૂતં ક્લેશશિરઃપ્રપાતનતયા ।
કુઠારભૂતં દુષ્ખવૃક્ષસંછેદનતયા ।
પ્રહરણભૂતં સર્વ્ôપદ્રવપરિત્રાણતયા ।
વડિસભૂતં સંસારજલચર્âભ્યુદ્ધરણતયા ।
વાતમણ્ડલીભૂતં સર્વ્âવરણનિવરણતૃનવિકિરણતયા ।
ઉદ્દાનભૂતં સર્વબોધિસત્વચર્યાપ્રણિધાનસંગ્રહણતયા ।
ચૈત્યભૂતં સદેવમાનુષ્âસુરસ્ય લોકસ્ય ।
ઇતિ હિ કુલપુત્ર બોધિચિત્તમ્ એભિશ્ ચ્âન્યૈશ્ ચ્âપ્રમાણૈર્ ગુણવિશેષૈઃ સમન્વાગતમ્ ઇતિ ॥
કથં પુનર્ જ્ઞાયતે ।
પૃથગ્જનસ્ય્âપિ બોધિચિત્તમ્ ઉત્પદ્યતે ।
ન વાઙ્મા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f4બ્ ---> ]
ત્રમ્ એતદ્ ઇતિ ।
અનેકસૂત્ર્âન્તદર્શનાત્ ॥
યથા તાવદ્ આર્યવિમલકીર્ત્તિનિર્દેશે નિર્દિષ્ટં ।
સુમેરુસમાં સત્કાયદૃષ્ટિમ્ ઉત્પાદ્ય બોધિચિત્તમ્ ઉત્પદ્યતે ।
તતશ્ ચ બુદ્ધધર્મા વિરોહન્ત્îતિ ॥
રત્નકરણ્ડસૂત્રાચ્ ચ પૃથગ્જનો ઽપિ બોધિસત્વ્êતિ જ્ઞાયતે ॥
યથ્ôક્તં ।
તદ્ યથ્âપિ નામ મઞ્જુશ્રીઃ અણ્ડકોષપ્રક્ષિપ્તો ઽપિ
કલવિઙ્કપોતો ।
અસંભિન્ન્âણ્ડ્âનિશ્ક્રાન્તઃ કોષાત્ કલવિઙ્કરુતમ્ એવ મુઞ્ચતિ ॥
એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીઃ અવિદ્ય્âણ્ડકોષપ્રક્ષિપ્તો ઽપિ બોધિસત્વો ।
અસંભિન્ન્âત્મદૃષ્ટિર્ અનિષ્ક્રાન્તસ્ ત્રૈધાતુકાદ્ બુદ્ધરુતમ્
એવ મુઞ્ચતિ ।
યદ્ ઇદં શૂન્યતાનિમિત્ત્âપ્રણિહિતરુતમ્ એવ ॥
સર્વધર્મપ્રવૃત્તિનિર્દેશે ઽપિ કથિતં ।
જયમતેશ્ ચ બોધિસત્વસ્ય પૃથિવી વિદારમ્ અદાત્ ।
સ કાલગતો મહાનિરયં પ્રાપતદ્ ઇતિ ।
સ હિ શૂન્યતાં ન્âધિમુક્તવાન્ શૂન્યતાવાદિનિ ચ પ્રતિઘં કૃતવાન્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્7 ---> ]
નિયત્âનિયત્âવતારમુદ્રાસૂત્રે ઽપ્ય્ આખ્યાતં ॥
કતમઃ પશુરથગતિકો બોધિસત્વઃ ।
તદ્ યથા ।
કશ્ચિત્ પુરુષઃ પઞ્ચબુદ્ધક્ષેત્રપરમ્âણુરજઃસમાન્
લોકધાતૂન્ અભિક્રમિતુકામઃ સ્યાત્ ।
સ પશુરથમ્ અભિરુહ્ય માર્ગં પ્રતિપદ્યતે સ ચિરેણ દીર્ઘેણ્âધ્વના યોજનશતં ગચ્છેત્ ।
સ તત્ર મહત્યા વાતમણ્ડલ્યા પશ્ચાત્ ખલુ પુ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f5અ ---> ]
નર્ અશીતિં યોજનસહસ્રાણિ પ્રત્યાકૃષ્ય પ્રત્યુદાવર્ત્ય્êતિ ।

તત્ કિં શક્નુયાત્ સ પુરુષસ્ તાન્ લોકધાતૂન્ પશુરથેન્âતિક્રમિતુમ્ ।
યાવદ્ અનભિલાપ્ય્âનભિલાપ્યૈર્ અપિ કલ્પૈર્ એકમ્ અપિ લોકધાતુમ્
અતિક્રમિતુમ્ ।
આહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ।
ભગવાન્ આહ ।
એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીઃ યઃ કશ્ચિદ્ બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય મહાયાનં ।
ન ધારયતિ ।
ન પઠતિ ।
શ્રાવકયાનીયાન્ સેવતે ।
તૈશ્ ચ સાર્દ્ધં સંસ્તવં કરોતિ ।
શ્રાવકયાનં ચ પઠતિ સ્વ્âધ્યાયતિ મીમાંસતે પરિબુધ્યતે ઽર્થાંશ્ ચ પાઠયતિ યાવદ્ બોધયતિ ।
સ તેન ધન્વપ્રજ્ઞો ભવતિ સો ઽનુત્તરજ્ઞાનમાર્ગાત્
પ્રત્યાકૃષ્યતે પ્રત્યુદાવર્ત્ત્યતે ।
યદ્ અપિ તસ્ય બોધિસત્વસ્ય બોધિભાવન્âતઃ પ્રજ્ઞ્êન્દ્રિયં પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ તદ્ અપિ તસ્ય ધન્વીક્રિયતે પ્રતિહન્યતે ।
શ્રયં પશુરથગતિકો બોધિસત્વ્êતિ ॥
તદ્ એવમ્ એષા શૂન્યત્âનધિમુક્તિર્ મહાયાન્âનભિરતિશ્ ચ્âસંપૂર્ણ્âધિમુક્તિચિત્તચર્યસ્ય્âપિ પ્રાયો ન સંદૃશ્યતે ।
પ્રાગ્ એવ્âધિમાત્ર્âધિમુક્તિચર્યસ્ય બોધિસત્વસ્ય ।
સ હિ રત્નમેઘે ।
સર્વબાલચરિતવિપત્તિસમતિક્રાન્તઃ પઠ્યતે ઽસંખ્યેયસમાધિધારણીવિમોક્ષ્âભિજ્ઞાવિદ્યાવિક્રીદિતો । અનન્તધર્મ્âરામરતિનિરામિષ્âપર્âન્તકલ્પકોટ્યનાભોગનિર્વિકલ્પપ્રીતિવેગ્âલોકપ્રતિલબ્ધશ્ ચ્âપ્રમેયકલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રપરમમહાયાનપ્રસ્થાનવિચિત્રભાવનાસંપૂર્ણ પર્âર્થપ્રતિપત્તિનિર્યાણ પુણ્યજ્ઞાનસંભાર્âભિનિહાર્âભિનિર્વૃત્તિઃ પૂર્વયોગશતસહસ્રસમૃદ્ધશ્ ચ
પઠ્યતે ।
અથ્âઇતન્ નેય્âર્થં ।
કસ્માદ્ અન્યે બોધિચિત્ત્ôત્પાદક્âસ્યાં ભૂમૌ ન્êષ્યન્તે ।
ન ચ્âત્ર્êચ્છયા કિઞ્ચિદ્ વિશેષચિહ્નં નીત્âર્થં કર્ત્તું લભ્યતે ।
અધિમાત્ર્âધિમુક્તિચર્ય્âધર્મતા વચનાચ્ ચ ગમ્યતે ।
યથા મધ્યમૃદુપ્રકાર્âપ્ય્ અધિમુક્તિચર્ય્âસ્ત્ય્ એવ્êતિ ॥
અસ્ય પુનસ્ તથાગતગુહ્યસૂત્રસ્ય કો ઽભિપ્રાયો ।
યદ્ ઉક્તં ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્8 ---> ]
કસ્ય ભગવન્ બોધિચિત્ત્ôત્પાદઃ ।
આહ ।
યસ્ય મહારાજ્âધ્યાશયો ઽવિકોપિતઃ ।
આહ ।
કસ્ય ભગવન્ન્ અધ્યાશયો ઽવિકોપિતઃ ।
આહ ।
યસ્ય મહારાજ મહાકરુણ્ôત્પાદઃ ।
આહ ।
કસ્ય ભગવન્ મહાકરુણ્ôત્પાદઃ ।
આહ ।
યસ્ય મહારાજ સર્વસત્વ્âપરિત્યાગઃ ।

આહ ।
કથં ભગવન્ સત્વ્âપરિત્યક્તા ભવન્તિ ।
આહ ।
યદા મહારાજ્âત્મસૌખ્યં પરિત્યક્તં ભવત્îતિ ।
બોધિચિત્તમાત્ર્âસન્તુષ્ટાનાં કરુણ્âભિલાષસંજન્âર્થમ્
ઇદમ્ ઉક્તં ।
યથા ન તે તથાગતશાસને પ્રવ્રજિતા યેષાં ન્âસ્તિ ત્યાગ્êતિ ।
એવમ્ ઇહ્âન્યબોધિચિત્તનિન્દા દ્રષ્ટવ્યા ન તુ બોધિચિત્તમ્ અન્યથા
ન્ôત્પદ્યતએ એવ ॥
યથા દશધર્મકસૂત્રે દેશિતં ।
ઇહ કુલપુત્ર બોધિસત્વો ગોત્રસ્થઃ સન્ન્ અનુત્પાદિતબોધિચિત્તઃ
તથાગતેન વા તથાગતશ્રાવકેણ વા સંચોદ્યમાનઃ
સંવેદ્યમાનઃ સમાદાપ્યમાનો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સમ્બોધૌ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f6અ ---> ]
બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદયત્îદં પ્રથમં કારણં બોધિચિત્ત્ôત્પાદાય ।
સંબોધેર્ વા બોધિચિત્તસ્ય વા વર્ણં ભાષ્યમાણં શ્રુત્વ્âનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયત્îદં દ્વિતીયં કારણં ।
સ સત્વા ... નશરણાન્ અદ્વીપાન્ દૃષ્ટ્વા કારુણ્યચિત્તમ્ ઉપસ્થાપ્ય
યાવદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સમ્બોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયત્îદં તૃતીયં કારણં બોધિચિત્ત્ôત્પાદાય ।
સ તથાગતસ્ય સર્વ્âકારપરિપૂર્ણતાં દૃષ્ટ્વા પ્રીતિમ્
ઉત્પાદ્ય્âનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયત્îદં ચતુર્થં કારણમ્ ઇતિ ।
તચ્ ચ બોધિચિત્તં દ્વિવિધં બોધિપ્રણિધિચિત્તં ચ
બોધિપ્રસ્થાન ચિત્તં ચ ।
યથ્âર્યગણ્ડવ્યૂહસૂત્રે ભાષિતં ।
દુર્લભાઃ કુલપુત્ર તે સત્વાઃ સર્વલોકે યે ઽનુત્તરસ્યાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં પ્રણિદધતિ ।
તતો ઽપિ દુર્લભતમાસ્ તે સત્વા યે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્
અભિસંપ્રસ્થિત્êતિ ।
તત્ર બોધિપ્રણિધિચિત્તં ।
મયા બુદ્ધેન ભવિતવ્યમ્ ઇતિ ચિત્તં પ્રણિધાનાદ્ ઉત્પન્નં ભવતિ ।
શૂરઙ્ગમસૂત્રે ઽપિ ।
શાઠ્ય્ôત્પાદિતસ્ય્âપિ બોધિચિત્તસ્ય બુદ્ધત્વહેતુત્વ્âભિધાનાત્ ।
કઃ પુનર્ વાદઃ કિઞ્ચિદ્ એવ કુશલં કૃત્વા ।
યથ્ôક્તં ભદ્રકલ્પિકસૂત્રે ।
ઘોષદત્તો નામ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્9 ---> ]
તથાગતો યત્ર નક્ષત્રરાજેન તથાગતેન
પ્રથમં બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદિતં તામ્બૂલપત્રં દત્ત્વા
ગોપાલકભૂતેન ।
એવં વિદ્યુત્પ્રદીપો નામ તથાગતો યત્ર યશસા તથાગતેન
પ્રથમં બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદિતં દશિકાં દત્ત્વા
તન્ત્રવાયભૂતેન ।

એવમ્ અનન્તપ્રભો નામ તથાગતો યત્ર્âર્ચિષ્મતા તથાગતેન
પ્રથમં બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદિતં તૃણપ્રદીપં દત્ત્વા
નગર્âવલમ્બકભૂતેન ।
એવં દૃઢવિક્રમો નામ તથાગતો યત્ર દુષ્પ્રધર્ષેણ
તથાગતેન પ્રથમં બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદિતં દત્તકાષ્ઠં દત્ત્વા કાષ્ઠહારકભૂતેન્êત્ય્ આદિ ॥
ચર્ય્âવિકલે ઽપિ ચ બોધિચિત્તે ન્âવમન્યતા કર્ત્તવ્યા ।
તસ્ય્âપ્ય્ અનન્તસંસારસુખપ્રસવનત્વાત્ ।
યથ્âર્યમૈત્રેયવિમોક્ષે વર્ણિતં ।
તદ્ યથ્âપિ નામ કુલપુત્ર ચિત્તમ્ અપિ વજ્રરત્નં સર્વપ્રતિવિશિષ્ટં સુવર્ણ્âલંકારમ્ અભિભવતિ ।
વજ્રરત્નનામ ચ ન વિજહાતિ ।
સર્વદારિદ્ર્યં વિનિવર્ત્તયતિ ।
એવમ્ એવ કુલપુત્ર્âશયપ્રતિપત્તિભિન્નમ્ અપિ સર્વજ્ઞતાચિત્ત્ôત્પાદવજ્રરત્નં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધગુણસુવર્ણ્âલંકારમ્ અભિભવતિ બોધિસત્ત્વનામ ચ ન વિજહાતિ ।
સર્વસંસારદારિદ્ર્યં વિનિવર્ત્તયત્îતિ ।
ઇતશ્ ચ વિન્âપિ ચર્યયા બોધિચિત્તમ્ ઉપકારકમ્ ઇતિ જ્ઞાતવ્યં ।
યેન્âપરરાજ્âવવાદકસૂત્રે કથિતં ।
યસ્માચ્ ચ ત્વં મહારાજ બહુકૃત્યો બહુકરણીયઃ ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f7અ ---> ]
અસહઃ સર્વેણ સર્વઃ સર્વથા સર્વં સર્વદા દાનપારમિતાયાં શિક્ષિતું ।
એવં યાવત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતું ।
તસ્માત્ તર્હિ ત્વં મહારાજ્âઇવમ્ એવ સમ્યક્સમ્બોધિછન્દં શ્રદ્ધાં ત્ર ... પ્રણિધિં ચ ગચ્છન્ન્ અપિ તિષ્ઠન્ન્ અપિ
નિષણ્ણો ઽપિ શયાનો ઽપિ જાગ્રદ્ અપિ ભુઞ્જાનો ઽપિ ।
પિવન્ન્ અપિ ।
સતતસમિતમ્ અનુસ્મર ।
મનસિકુરુ ભાવય ।
સર્વબુદ્ધબોધિસત્વપ્રત્યેકબુદ્ધ્âર્યશ્રાવકપૃથગ્જનાનામ્
આત્મનશ્ ચ્âતીત્âનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનિ સર્વકુશલમૂલાન્ય્ અભિસંક્ષિપ્ય તુલયિત્વા પિણ્ડયિત્વ્âનુમોદસ્વ્âગ્રય્âનુમોદનયા
યાવદ્ આકાશસમતયા નિર્વાણસમતય્âનુમોદસ્વ્âનુમોદ્ય ચ
સર્વબુદ્ધબોધિસત્વપ્રત્યેક-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્10 ---> ]
બુદ્ધ્âર્યશ્રાવકાણાં પૂજાકર્મણે નિર્યાતય ।
નિર્યાત્ય ચ સર્વસત્વસાધારણાનિ કુરુ ।
તતઃ સર્વસત્વાનાં યાવત્ સર્વજ્ઞાતપ્રતિલમ્ભાય
સર્વબુદ્ધધર્મપરિપૂરણાય દિને દિને ત્રૈકાલ્યમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામય્âઇવં ખલુ ત્વં મહારાજ પ્રતિપન્નઃ
સન્ રાજ્યં કારયિષ્યસિ રાજ્યકૃત્યાનિ ચ ન હાયયિષ્યસિ
બોધિસંભારાંશ્ ચ પરિપૂરયિષ્યસ્îતિ ॥
અત્ર્âઇવ ચ્âસ્ય વિપાક્ôક્તઃ ।
સ ખલુ પુનસ્ ત્વં મહારાજ તસ્ય સમ્યક્સંબોધિચિત્તકુશલમૂલકર્મણો-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f7બ્ ---> ]
વિપાકેન્âનેકશતકૃત્વો દેવેષ્ûપપન્નો ઽભૂઃ ।
અનેકશતકૃત્વો મનુષ્યેષ્ûપપન્નો ઽભૂઃ ।

સર્વાસુ ચ દેવમનુષ્ય્ôપપત્તિષ્વ્ આધિપત્યમ્ એવ કારયસિ ।
ન ચ તાવત્ તવ મહારાજ તસ્ય સમ્યક્સંબોધિચિત્તસ્ય
કુશલકર્મણ્ôનત્વં વ્âપૂર્ણત્વં વા પ્રજ્ઞાયતે ।
અપિ ચ મહારાજ્âઇકમ્ અપિ સમ્યક્સંબોધિચિત્તં સર્વસત્ત્વ્ôત્તારણ્âરમ્બણત્વાત્ સર્વસત્વ્âમોચન્âરમ્બણત્વાત્
સર્વસત્વસમાશ્વાસન્âરમ્બણત્વાત્ સર્વસત્વપરિનિર્વાણ્âરમ્બણત્વાદ્ અપ્રમેય્âસંખ્યેયકુશલ્ôપચયમ્ ।
કઃ પુનર્ વાદો ય્âઇવં બહુલીકરોત્îતિ ॥
એતચ્ ચ બોધિચિત્તં રૂપકાયદર્શન્ôત્પન્નં ।
તત્ર પૂર્વ્âવદાને પઠ્યતે ।
એવં તાવત્ પ્રણિધિબોધિચિત્તં વેદિતવ્યં ।
ઇદં તુ વક્તવ્યં કિમ્ અભૂમિપ્રવિષ્ઠસ્ય્âપિ
બોધિસત્વસમ્વર્âધિકારો ઽસ્તિ ન વ્êતિ ।
અસ્ત્îતિ વેદિતવ્યં આકાશગર્ભસૂત્રે લાભસત્કાર્âર્થં મૂલ્âપત્તિશ્રવણાત્ ।
દશભૂમિકસૂત્રે તુ પ્રથમાયાં ભૂમૌ દર્શિતં ।
ન ચ કઞ્ચિત્ સત્કારાં કસ્યચિત્ સકાશાત્ પ્રતિકાંક્ષત્ય્ અન્યત્ર
મય્âઇવ્âઇષાં સર્વસત્વાનાં સર્વ્ôપકરણબાહુલ્યમ્
ઉપનામયિતવ્યમ્ ઇતિ ।
તથા ચ્âહ ।
પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્વભૂમૌ સુવ્યવસ્થિતો ભવત્ય્ અચલનયો-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f8અ ---> ]
ગે
... તિ ।
પુનશ્ ચ્ôક્તં ।
તથાગ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્11 ---> ]
તવંશનિયતો ભવતિ સંબોધિપરાયણ્êતિ ।
આકાશગર્ભસૂત્રે ત્વ્ આહ ।
શ્રાવકયાનમ્ એવ્âસ્ય ન ભવતિ પ્રાગ્ એવ મહાયાનમ્ ઇતિ ।
તથ્âર્ય્ôગ્રપરિપૃચ્છાયાં માત્સર્યપર્યવનદ્ધસ્ય્âપિ
શિક્ષાપદાનિ પ્રજ્ઞપ્તાનિ ।
પ્રમુદિતાયાં તુ પઠ્યતે ।
આત્મસંજ્ઞ્âપગમાચ્ ચ્âસ્ય્âત્મસ્નેહો ન ભવતિ ।
કુતઃ ।
પુનઃ સર્વ્ôપકરણસ્નેહ્êતિ ।
તથા મસ્તક્âદિદાનમ્ અપ્ય્ અત્ર્âસ્ય્ôક્તં ॥
એવમ્ આદિ સૂત્રેષુ ભૂમિપ્રવિષ્ટસ્ય્âપિ શિક્ષાપ્રજ્ઞપ્તિર્ દૃશ્યતે ।
યત્ર વ્âસામાન્યેન બોધિસત્વમ્ અધિકૃત્ય્ôપદેશસ્ તત્ર્âભ્યાસયોગ્યતયા પ્રતિષેધવાક્યેન વ્âદિકર્મિકબોધિસત્વેન ન
શિક્ષિતવ્યં ભવેદ્ એતત્ ।
ઉભય્âસંભવે તુ સર્વત્ર શિક્ષિતવ્યં ।
તત્ર્âપ્ય્ એકસ્યાં શિક્ષાયાં શિક્ષણાયામ્ અશક્તસ્ય્êતરશિક્ષ્âનભ્યાસાદન્âપત્તિઃ ॥
આર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽપ્ય્ એવમ્ અવોચત્ ।

દાનકાલે શીલ્ôપસંહારસ્ય્âપેક્ષ્êતિ વિસ્તરઃ ।
ન ચ્âત્ર શિથિલેન ભવિતવ્યં ન ચ શેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ ।
યથાબલં યથાભજમાનમ્ ઇતિ દશભૂમિકસૂત્રે વચનાત્ ।
અયં ચ સંવરઃ સ્ત્રીણામ્ અપિ મૃદુક્લેશાનાં બોધ્યભિલાષચિત્તાનાં લભ્યતે ।
ઉક્તં હિ બોધિસત્વપ્રાતિમોક્ષે ।
ચતુર્ભિઃ શારિપુત્ર ધર્મૈઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f8બ્ ---> ]
સમન્વાગતાઃ બોધિસત્વાઃ
સત્યવાદિનો ભવન્ત્îત્ય્ આરભ્ય્âહ ।
ઇહ શારિપુત્ર કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વ્âનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય્âરબ્ધવીર્યો વિહરતિ
કુશલધર્મપર્યેષણાય્êત્ય્ આરભ્ય સર્વ્ôપદેશઃ ॥
સંવરગ્રહણં ચ બોધિસત્વશિક્ષાપદ્âભ્યાસપરમસ્ય
સાંવરિકસ્ય્âન્તિકાત્ કર્તવ્યં ।
એવં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્12 ---> ]
હ્ય્ અસ્ય શિક્ષ્âતિક્રમે તીવ્રમ્ અપત્રાપ્યં ગુરુવિસંવાદનભયં ચ્ôત્પદ્યતે ।
તત્ર ચ્âનાભોગતઃ પ્રેમગૌરવસિદ્ધિર્ ઇત્ય્ એષ
સામાન્યસંવરધર્મઃ ।
અત્âઇવ બોધિસત્વાઃ તથાગતાનાં પુરતઃ શિક્ષાણામ્ અન્યતમશિક્ષાનિષ્પત્તિકામાઃ સમાદાનં કુર્વન્તિ ।
તસ્ય ચ કલ્યાણમિત્રસ્ય્âભાવે દશદિગવસ્થિતબુદ્ધબોધિસત્વ્âભિમુખીભાવભાવનયા સંવરો ગ્રાહ્યઃ સંવરમ્
આત્મબલં ચ તુલયિત્વા ।
અન્યથા તુ સર્વબુદ્ધબોધિસત્વાઃ સદેવકશ્ ચ લોકો વિસંવાદિતઃ સ્યાત્ ।
સદ્ધર્મસ્મૃત્યુપસ્થાનસૂત્રે હિ કિઞ્ચિન્ માત્રં ચિન્તયિત્વ્âપ્ય્ અદદતઃ પ્રેતગતિર્ ઉક્તા પ્રતિજ્ઞાતં ચ્âદદતો નરકગતિઃ ।
કિં પુનર્ અનુત્તરમ્ અર્થમ્ અખિલસ્ય જગતઃ પ્રતિજ્ઞાય્âસંપાદયતઃ ।
અત્âઇવ્ôક્તં ધર્મસંગીતિસૂત્રે ।
સત્યગુરુકેણ કુલપુત્ર બોધિસત્વેન ભવિતવ્યં ।
સત્યસંગીતિઃ કુલપુત્ર ધર્મસંગી-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f9અ ---> ]
તિઃ ।
તત્ર કુલપુત્ર કતમત્ સત્યં યદ્ બોધિસત્વો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય તચ્ ચિત્તં જીવિતહેતોર્ અપિ ન
પરિત્યજતિ ન સત્વેષુ વિપ્રતિપદ્યતે ।
ઇદં બોધિસત્વસ્ય સત્યં ॥
યત્ પુનર્ બોધિસત્વો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય
પશ્ચાત્ તચ્ ચિત્તં પરિત્યજતિ સત્વેષુ વિપ્રતિપદ્યતે ઽયં બોધિસત્વસ્ય પ્રતિકૃષ્ટો મૃષાવાદ્êતિ ।
આર્યસાગરમતિસૂત્રે ઽપિ દેશિતં ।
સ્યાદ્ યથ્âપિ નામ સાગરમતે રાજા વા રાજમાત્રો વા સર્વં નાગરકં જનં શ્વો ભક્તેન્ôપનિમન્ત્ર્ય્ôપેક્ષકો ભવેન્ ન્âન્નપાનં સમુદાનયેત્ સત્યં સર્વજનકાયં વિસંવાદયેત્ ।
તત્ર તે ઽન્નપાનભોજનમ્ અલભમાન્ôચ્ચગ્ઘન્તઃ પ્રક્રામેયુઃ ।
એવમ્ એવ સાગરમતે યો બોધિસત્વઃ સર્વસત્વાન્ આશ્વાસ્ય્âતીર્ણતારણાય્âમુક્તમોચનાય્âનાશ્વસ્ત્âશ્વાસનાય યાવન્ ન
બાહુશ્રુત્યે ઽભિયોગં કરોતિ ન્âપિ તતો ઽન્યેષુ બોધિપક્ષ્યકુશલમૂલેષુ ધર્મેષુ ।
અયં બોધિસત્વો વિસંવાદયતિ

[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્13 ---> ]
સદેવકં લોકં ।
એવં ચ તં પૂર્વબુદ્ધદર્શિન્યો દેવત્ôચ્ચગ્ઘન્તિ
વિવાદયન્તિ ।
દુર્લભાસ્ તે યજ્ઞસ્વામિનો યે મહાયજ્ઞં પ્રતિજ્ઞાય્ôત્તારયન્તિ ।
તસ્માત્ તર્હિ સાગરમતે ન સા બોધિસત્વેન વાગ્ ભાષિતવ્યા યયા
સદેવમાનુ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f9અ ---> ]
ષ્âસુરં લોકં વિસંવાદયેત્ ॥
પુનર્ અપરં સાગરમતે બોધિસત્વઃ કેનચિદ્ એવ્âધીષ્ટો ભવતિ ધર્મેષ્વ્ અર્થકરણીયેષુ ।
તત્ર બોધિસત્વેન વાગ્ ભાષિતા ભવતિ યાવદ્ આત્મપરિત્યાગો ઽપિ
બોધિસત્વેન કર્તવ્યો ભવેત્ તત્ર ન પુનઃ સ સત્વો વિસંવાદયિતવ્ય્êતિ ।
તસ્માત્ સ્વબલ્âનુરૂપેણ્âઇકમ્ અપિ કુશલમૂલં સમાદાય
રક્ષિતવ્યં ।
યથ્ôક્તમ્ આર્યક્ષિતિગર્ભસૂત્રે ।
એભિર્ દશભિઃ કુશલૈઃ કર્મપથૈર્ બુદ્ધત્વં ।
ન પુનર્ યો ઽન્તશ્âઇકમ્ અપિ યાવજ્જીવં કુશલં કર્મપથં ન
રક્ષતિ અથ ચ પુનર્ એવં વદતિ ।
અહં મહાયાનિકો ઽહં ચ્âનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં પર્યેષામ્îતિ ।
સ પુદ્ગલઃ પરમકુહકો મહામૃષાવાદિકઃ સર્વેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પુરતો વિસંવાદકો લોકસ્ય્ôચ્છેદવાદી
સ મૂઢઃ કાલં કુરુતે વિનિપાતગામી ભવત્îતિ ।
યાવત્ કાલં ચ શક્નોતિ તાવત્ કાલં કુશલં સમાદાય
વર્તિતવ્યં ॥
એતચ્ ચ ભૈષજ્યગુરુવૈડૂર્યપ્રભસૂત્રે દ્રષ્ટવ્યં ।
યસ્ તુ મહાસત્વ્âઇવં શ્રુત્વ્âપિ બોધિસત્વચર્યાદુષ્કરતામ્
અપિ પ્રજ્ઞય્âવગાહ્ય્ôત્સહતએ એવ સકલદુષ્ખિતજનપરિત્રાણધુરમ્ અવવોઢું તેન વન્દનપૂજનપાપદેશનપુણ્ય્âનુમોદનબુદ્ધ્âધ્યેષણયાચનબોધિપરિણામનં કૃત્વા
કલ્યાણમિત્રમ્ અભ્યેત્ય ત-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f10અ ---> ]
દુક્ત્âનુવાદેન સ્વયં વા વક્તવ્યં ।
સમન્વાહર્âચાર્ય્âહમ્ એવં નામ્êત્ય્ ઉક્ત્વા ।
યથ્âર્યમઞ્જુશ્રીબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહ્âલઙ્કારસૂત્રે
ભગવતા મઞ્જુશ્રિયા પૂર્વજન્મ્âવદાને ચર્ય્ôપેતં બોધિચિત્તમ્
ઉત્પાદિતં તથ્ôત્પાદયિતવ્યં ।
એવં હિ તેન્ôક્તં ॥
યાવતી પ્રથમા કોટિઃ સંસારસ્ય્âન્તવર્જિતા ।
તાવત્ સત્વહિત્âર્થાય ચરિષ્યામ્ય્ અમિતાં ચરિમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્14 ---> ]
ઉત્પાદયામ સંબોધૌ ચિત્તં નાથસ્ય સંમુખમ્ ।
નિમન્ત્રયે જગત્ સર્વં દારિદ્ર્યાન્ મોચિત્âસ્મિ તત્ ॥
વ્યાપાદખિલચિત્તં વ્êર્ષ્યામાત્સર્યમ્ એવ વા ।

અદ્ય્âગ્રે ન કરિષ્યામિ બોધિં પ્રાપ્સ્યામિ યાવતા ।
બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યામિ કામાંસ્ ત્યક્ષ્યામિ પાપકાન્ ॥
બુદ્ધાનામ્ અનુશિક્ષિષ્યે શીલસંવરસંયમે ।
ન્âહં ત્વરિતરૂપેણ બોધિં પ્રાપ્તુમ્ ઇહ્ôત્સહે ॥
પર્âન્તકોટિં સ્થાસ્યામિ સત્વસ્ય્âઇકસ્ય કારણાત્ ।
ક્ષેત્રં વિશોધયિષ્યામિ અપ્રમેયમ્ અચિન્તિયમ્ ॥
નામધેયં કરિષ્યામિ દશ દિક્ષુ ચ વિશ્રુતં ।
કાયવાક્કર્મણી ચ્âહં શોધયિષ્યામિ સર્વશઃ ॥
શોધયિષ્યે મનસ્કર્મ કર્મ કર્ત્ત્âસ્મિ ન્âશુભમ્ ।
ઇતિ ॥
ન ચ્âત્ર સાર્વકાલિકાત્ સંવરગ્રહણાજ્ જન્મ્âન્તર્âપત્તિશઙ્કા કર્તવ્ય્âત્ર્âઇવ સૂત્રે ઽક્ષોભ્યપ્રણિધાન્âનુજ્ઞાનાદ્ એવં હ્ય્ ઉક્તં ।
યથા તેન્âક્ષોભ્યેણ તથાગતેન પૂર્વં બોધિસત્વભૂ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f10બ્ ---> ]
તેન્âઇવં વાગ્ ભાષિતા ।
વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુર્ યદિ સર્વસ્યાં જાતૌ ન
પ્રવ્રજેયમ્ ઇતિ ।
એકા જાતિઃ પ્રયત્નેન સંશોધ્યા વિબુધ્âત્મના ।
અન્યાસ્ તુ જાતીર્ આબોધેઃ સ્âઇવ સંશોધયિષ્યત્îત્ય્ ઉક્તેઃ ॥
એવં શારિપુત્ર બોધિસત્વેન્âક્ષોભ્યસ્ય તથાગતસ્ય
અનુશિક્ષિતવ્યં ।
એવં શિક્ષમાણઃ શારિપુત્ર બોધિસત્વો મહાસત્વઃ સર્વસ્યાં જાતૌ પ્રવ્રજત્ય્ ઉત્પાદાદ્ વા તથાગતાનામ્ અનુત્પાદાદ્ વ્âવશ્યં ગૃહ્âવાસાન્ નિષ્ક્રામતિ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
પરમો હ્ય્ અયં શારિપુત્ર લાભો યદ્ ઉત ગૃહ્âવાસાન્ નિષ્ક્રમણમ્ ઇતિ ।
યાવત્ ।
ભાર્યાપુત્રદુહિતૃતૃષ્ણા ચ્âસ્ય ન ભવત્îતિ ।
યથા જન્મ્âન્તરેષ્વ્ અયં દોષો ન ભવતિ તથ્âત્ર્âઇવ
વક્ષ્યમાણમ્ ઇત્ય્ આસ્તાં તાવદ્ એતત્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્15 ---> ]
તદ્ એવં સમાત્તસંવરસ્ય સામાન્યમ્ આપત્તિલક્ષણમ્ ઉચ્યતે ।
યેન્âપત્તિલક્ષણેન યુક્તં વસ્તુ સ્વયમ્ અપ્ય્ ઉત્પ્રેક્ષ્ય
પરિહરેન્ ન ચ્âપત્તિપ્રતિરૂપકેષ્વ્ અનાપત્તિપ્રતિરૂપકેષુ ચ
સંમુહ્યેત ।
બોધિસત્વઃ સર્વસત્વાનાં વર્ત્તમાન્âનાગતસર્વદુષ્ખદૌર્મનસ્ય્ôપશમાય વર્ત્તમાન્âનાગતસુખસૌમનસ્ય્ôત્પાદાય
ચ નિઃશાઠ્યતઃ કાયવાઙ્મનઃપરાક્રમૈઃ પ્રયત્નં કરોતિ ।
યદિ તુ તત્પ્રત્યયસામગ્રીં ન્âન્વેષતે તદનન્તરાય
પ્રતિકારાય ન ઘટતે ઽલ્પદુષ્ખદૌર્મનસ્યં બહુદુષ્ખદૌર્મનસ્યપ્રતિકારભૂતં ન્ôત્પાદયતિ ।
મહ્âર્થસિદ્ધ્યર્થં ચ્âલ્પ્âર્થહાનિં ન કરોતિ
ક્ષણમ્ અપ્ય્ ઉપેક્ષતે ।
સ્âપત્તિકો ભવતિ ।
સંક્ષેપતો ઽનાપત્તિઃ સ્વશક્ત્યવિશયેષુ કાર્યેષુ તત્ર

નિષ્ફલતયા શિક્ષ્યાપ્રજ્ઞપ્ત્યભાવાત્ ।
પ્રકૃતિસ્âવદ્યતયા ત્વ્ અન્યદ્ ગૃહ્યતએ એવ ।
યત્ર સ્વશક્ત્યગોચરે ઽપિ ત્યાગસામર્થ્યાદ્ આપત્તિઃ સ્યાત્
તન્ ન
ચિન્ત્યં ।
સામાન્યપાપદેશના ન ... વાત્ તુ તતો મુક્તિઃ ॥
એતત્ સમાસતો બોધિસત્વશિક્ષાશરીરં ।
વિસ્તરતસ્ ત્વ્ અપ્રમાણકલ્પ્âપર્યવસાનનિર્દેશં ।
અથવા સંક્ષેપતો દ્વે બોધિસત્વસ્ય્âપત્તી ।
યથા શક્તિયુક્ત્âયુક્તમ્ અસમીક્ષ્ય્âરભતે ।
નિવૃત્તઃ સમીક્ષ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f11અ ---> ]
તે સ્âપત્તિકો ભવતિ ।
નિરૂપ્ય યથ્âર્હમ્ અતિક્રામત્ય્ અન્તશશ્ ચણ્ડાલદાસેન્âપિ
ચોદિતઃ સ્âપત્તિકો ભવતિ ।
કુતઃ ॥
એતદ્ અધ્યાશયસંચોદનસૂત્રે વચનાત્ ।
અપિ તુ મૈત્રેય ચતુર્ભિઃ કારણૈઃ પ્રતિભાનં સર્વબુદ્ધભાષિ ... ભિઃ ।
ઇહ મૈત્રેય પ્રતિભાનં સત્ય્ôપસંહિતં ભવતિ ।
ન્âસત્ય્ôપસંહિતં ધર્મ્ôપસંહિતં ભવતિ ન
અધર્મ્ôપસંહિતં ।
ક્લેશહાયકં ભવતિ ન ક્લેશવિવર્દ્ધકં ।
નિર્વાણગુણ્âનુશંસસન્દર્શકં ભવતિ ન સંસારગુણ્âનુશંસસન્દર્શકં ।
એભિશ્ ચતુર્ભિઃ પેયાલં ।
યસ્ય કસ્યચિન્ મૈત્રેય્âઇભિશ્ ચતુર્ભિઃ કારણૈઃ
પ્રતિભાનં પ્રતિભાતિ પ્રતિભાસ્યતિ વા ।
તત્ર શ્રાદ્ધૈઃ કુલપુત્રૈઃ કુલદુહિતૃભિર્ વા
બુદ્ધસંજ્ઞ્ôત્પાદયિતવ્યા શાસ્તૃસંજ્ઞાં કૃત્વા ।
સ ધર્મઃ શ્રોતવ્યઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યત્ કિઞ્ચિન્ મૈત્રેય સુભાષિતં સર્વં તદ્ બુદ્ધભાષિતં ।
તત્ર મૈત્રેય ય્êમાનિ પ્રતિભાનાનિ પ્રતિક્ષિપેન્ ન્âઇતાનિ
બુદ્ધભાષિતાન્îતિ ।
તેષુ ચ્âગૌરવમ્ ઉત્પાદયેત્ પુદ્ગલવિદ્વેષેણ તેન
સર્વબુદ્ધભાષિતં પ્રતિભાનં પ્રતિક્ષિપ્તં ભવતિ ।
ધર્મં પ્રતિક્ષિપ્ય ધર્મવ્યસનસંવર્તનીયેન કર્મણ્âપાયગામી ભવતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્16 ---> ]
યઃ પુનર્ એતદ્ અભ્યાસ્âર્થં વ્યુત્પાદિતમ્ ઇચ્છતિ ।
તેન્âત્ર શિક્ષાસમુચ્ચયે તાવચ્ ચર્યામુખમાત્રશિક્ષણ્âર્થમ્
અભિયોગઃ કરણીયઃ શિક્ષ્âરમ્ભસ્ય્âઇવ મહાફલત્વાત્ ।

યથ્ôક્તં પ્રશાન્તવિનિશ્ચયપ્રતિહાર્યસૂત્રે ।
યશ્ ચ મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વો ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેભ્યો બુદ્ધેભ્યઃ પ્રત્યેકં સર્વેભ્યો ગંગાનદીવાલિકાસમાનિ
બુદ્ધક્ષેત્રાણિ વશિરાજમહામણિરત્નપ્રતિપૂર્ણાનિ
કૃત્વા
દહ્યાદ્ એવં દદઙ્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ કલ્પાન્ દાનં દદ્યાદ્ ।
યો વ્âન્યો મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વ્êમાન્ એવંરૂપાન્ ધર્માન્
શ્રુત્વ્âઇક્âન્તેન ગ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f11બ્ ---> ]
ત્વા ચિત્તેન્âભિનિરૂપયેદ્ ઇમેષ્વ્ એવંરૂપેષુ
ધર્મેષુ શિક્ષિષ્યામ્îતિ ।
સો ઽશિક્ષિતો ઽપિ મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વો ઽસ્યાં શિક્ષ્યાયાં છન્દિકો વતતરં પુણ્યં પ્રસવતિ ।
ન ત્વ્ એવ તદ્ દાનમ્ અયં પુણ્યક્રિયાવસ્ત્વ્ ઇતિ ।
તસ્માદ્ એવમ્ અનુશંસદર્શિના બોધિસત્વેન ન કથંચિન્ નિવર્ત્તિતવ્યં ।
યથ્âત્ર્âઇવ્âહ ।
તત્ર મઞ્જુશ્રીર્ યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપરમ્âણુરજઃસમાઃ સત્વ-સ્ તેષામ્ એક્âઇકઃ સત્વો રાજા ભવેજ્ જમ્બૂદ્વીપ્âધિપતિસ્ તે સર્વએ એવં ઘોષયેયુઃ ।
યો મહાયાનમ્ ઉદ્ગ્રહિષ્યતિ ધારયિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ
પર્યવાપ્સ્યતિ
પ્રવર્ત્તયિષ્યતિ તસ્ય નખછેદેન માસં પઞ્ચપલિકેન
દિવસેન્âવતારયિષ્યામઃ તં ચ્âઇતેન્âપક્રમેણ જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિષ્યામ્êતિ ।
સચેન્ મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વ્âઇવમ્ ઉચ્યમાનો ન્ô ત્રસ્યતિ ન
સંત્રાસમ્
આપ્સ્યતે ઽન્તશ્âઇકચિત્ત્ôત્પાદેન્âપિ ન બિભેતિ ન વિષીદતિ
ન
વિચિકિત્સતે ।
ઉત્તરિ ચ સદ્ધર્મ્મપરિગ્રહ્âર્થમ્ અભિયુજ્યતે
પાઠસ્વ્âધ્યાય્âભિમુક્તો વિહરતિ ।
અયં મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વશ્ ચિત્તશૂરો દાનશૂરઃ
શીલશૂરઃ ક્ષાન્તિશૂરઃ વીર્યશૂરઃ ધ્યાનશૂરઃ
પ્રજ્ઞાશૂરઃ સમાધિશૂરઃ ઇતિ વક્તવ્યઃ ॥
સચેન્ મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વઃ તેષાં વધકપુરુષાણાં ન
કુપ્યતિ ન રુષ્યતિ ન ખિલ દોષચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ ।
સ મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વો બ્રહ્મસમ્êન્દ્રસમો ઽકમ્પ્ય્êતિ ॥
ઇતશ્ ચ્âગ્ર્યકાલે શિક્ષ્âદરો મહાફલવિપાકઃ ।
તથા હિ ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્17 ---> ]
બુદ્ધાન કોટીન્ અયુતાન્ ઉપસ્થિહે ।
દત્તેન પાનેન પ્રસન્નચિત્તઃ ।
છત્રૈઃ પતાકાભિ ચ દીપમાલૈઃ ।
કલ્પાન કોટ્યો યથ ગઙ્ગ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f12અ ---> ]

વાલિકાઃ ॥
યશ્ ચ્âઇવ સદ્ધર્મે પ્રલુજ્યમાને ।
નિરુધ્યમાને સુગતસ્ય શાસને ।
રાત્રિં દિવં એક ચરેય શિક્ષામ્ ।
ઇદન્ તતઃ પુણ્યવિશિષ્ટ ભોતિ ॥
તસ્માત્ કર્તવ્યો ઽત્ર્âદરઃ ॥
ઉક્તાનિ ચ સૂત્ર્âન્તેષુ બોધિસત્વશિક્ષાપદાનિ ।
યથ્ôક્તમ્ આર્યરત્નમેઘે ।
કથં ચ કુલપુત્ર બોધિસત્વા બોધિસત્વશિક્ષાસંવરસંવૃતા ભવન્તિ ।
ઇહ બોધિસત્વઃ એવં વિચારયતિ ।
ન પ્રાતિમોક્ષસંવરમાત્રકેણ મયા શક્યમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધું ।
કિં તર્હિ યાન્îમાનિ તથાગતેન તેષુ તેષુ સૂત્ર્âન્તેષુ
બોધિસત્વસમુદાચારા ।
બોધિસત્વશિક્ષાપદાનિ પ્રજ્ઞપ્તાનિ તેષુ તેષુ મયા
શિક્ષિતવ્યમ્
ઇતિ વિસ્તરઃ ।
તસ્માદ્ અસ્મદ્વિધેન મન્દબુદ્ધિના દુર્વિજ્ઞેયો વિસ્તર્ôક્તત્વાદ્ બોધિસત્વસ્ય સંવરઃ ।
તતઃ કિં યુક્તં ॥
મર્મસ્થાનાન્ય્ અતો વિદ્યાદ્ યેન્âનાપત્તિકો ભવેત્ ॥
કતમાનિ ચ તાનિ મર્મસ્થાનાનિ યાનિ હિ સૂત્ર્âન્તેષુ
મહાયાન્âભિરતાનામ્ અર્થાય્ôક્તાનિ ।
યદ્ ઉત ।
આત્મભાવસ્ય ભોગાનાં ત્ર્યધ્વવૃત્તેઃ શુભસ્ય ચ ।
ઉત્સર્ગઃ સર્વસત્વેભ્યસ્ તદ્રક્ષા શુદ્ધિવર્ધનમ્ ॥
એષ બોધિસત્વસંવરસંગ્રહઃ ।
યત્ર બોધિસત્વાનામ્ અભ્યાસવિશ્રામે ઽપ્ય્ આપત્તયો વ્યવસ્થાપ્યન્તે ॥
યથ્ôક્તં બોધિસત્વપ્રાતિમોક્ષે ।
યો બોધિસત્વેન માર્ગઃ પરિગૃહીતઃ સર્વસત્વાનાં કૃતેન
દુષ્ખમ્ ઉપગામી ।
સચેદ્ બોધિસત્વસ્ય તં માર્ગં પરિગૃહ્ય્âવસ્થિતસ્ય્âપિ
કલ્પકોટેર્ અત્યયેન્âઇકં સુખચિત્તમ્ ઉત્પદ્યેત્âન્તશો નિષદ્ય
ચિત્તમ્ અપિ ।
તત્ર બોધિસત્વેન્âઇવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં સર્વસત્વાનામ્
આત્યયિકં પરિગૃહ્ય્âઇતદ્ અપિ મે વર્જયન્ નિષીદામ્îતિ ।
પરિગૃહ્યેત્ તમ્ [[દોઉબ્ત્]] ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f12બ્ ---> ]
અપિ મઞ્જુશ્રીર્ આહ ॥
પઞ્ચ્êમાનિ દેવપુત્ર્âનન્તર્યાણિ યૈર્ આનન્તર્યૈઃ
સમન્વાગતા બોધિસત્વાઃ ક્ષિપ્રમ્ અનુત્તરાસમ્યક્સંબોધિમ્
અભિસંબુધ્યતે ।

કતમાનિ પઞ્ચ ।
યદા દેવપુત્ર બોધિસત્વો ઽધ્યાશયત્ય્ અનુત્તરાયાં સમ્ય-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્18 ---> ]
ક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય ન્âન્તરા શ્રવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયત્îદં દેવપુત્ર પ્રથમમ્
આનન્તર્યં ।
સર્વસ્વપરિત્યાગિતાયાં ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય ન્âન્તરા
માત્સર્યચિત્તેન સાર્દ્ધં સ ન્યસત્îદં દેવપુત્ર દ્વિતીયમ્
આનન્તર્યમ્ ।
સર્વસત્વા મયા ત્રાતવ્ય્êત્ય્ એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય ન્âન્તરા
સીદત્îદં દેવપુત્ર તૃતીયમ્ આનન્તર્યમ્ ।
અનુત્પન્ન્âનિરુદ્ધાન્ સર્વધર્માન્ અવભોત્સ્યએ ઇત્ય્ એવં ચિત્તમ્
ઉત્પાદ્ય ન્âન્તરા દૃષ્ટિગતેષુ પ્રપતત્îદં દેવપુત્ર
ચતુર્થમ્ આનન્તર્યમ્ ।
એકક્ષણસમાયુક્તયા પ્રજ્ઞયા સર્વધર્માન્ અવભોત્સ્યએ ઇત્ય્ એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય ન્âન્તરા તિષ્ઠતિ ન વિષ્ઠીવતિ
અપ્રાપ્તાયાં સર્વજ્ઞતાયામ્ ઇદં દેવપુત્ર પઞ્ચમમ્ આનન્તર્યમ્ ઇતિ ॥
તસ્માદ્ એવમ્ આત્મભાવભોગપુણ્યાનામ્ અવિરતમ્
ઉત્સર્ગરક્ષાશુદ્ધિવૃદ્ધયો યથાયોગં ભાવનીયાઃ ॥
તત્ર તાવદ્ ઉત્સર્ગ્âર્થં પરિગ્રહદોષભાવનાદ્વારેણ
વૈરાગ્યમ્ ઉત્પાદયેત્ ત્યાગ્âનુશંસાંશ્ ચ ભાવયેત્ ।
યથા તાવચ્ ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
અધ્યવસિતા યે બાલાઃ કાયે ઽસ્મિન્ પૂતિકે સમ્યગ્ ।
જીવિતે ચઞ્ચલે ઽવશ્યે માયાસ્વપ્નનિભ્ôપમે ॥
અતિરૌદ્રાણિ કર્માણિ કૃત્વા મોહવશ્âનુગાઃ ।
તે યાન્તિ નરકાન્ ઘોરાન્ મૃત્યુયાનગત્âબુધા ।
ઇતિ ॥
તથ્âનન્તમુખનિર્હારધારણ્યામ્ ઉક્તં ॥
યે કેચિત્ સત્વા ન ભવન્તિ વિગ્રહાઃ પરિગ્રહસ્ તત્ર
નિદાનમૂલમ્ ।
તસ્માત્ ત્યજેદ્ યત્ર ભવેત્ તૃષ્ણા ।
ઉત્સૃષ્ટતૃષ્ણસ્ય હિ ધારણી ભવેત્ ॥
બોધિસત્વપ્રાતિમોક્ષે કથિતં ।
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્વઃ સર્વધર્મેષુ
પરકીયસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદયતિ ।
ન કઞ્ચિદ્ ભાવમ્ ઉપાદત્તે ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
ઉપાદાનં હિ ભયમ્ ઇતિ ॥
આર્ય્ôગ્રદત્તપરિપૃ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્19 ---> ]
ચ્છાયામ્ અપ્ય્ આહ ।
યદ્ દત્તં તન્ ન ભૂયો રક્ષિતવ્યં ।

યદ્ ગૃહે તદ્ રક્ષિતવ્યં ।
યદ્ દત્તં તત્ તૃષ્નાક્ષયાય ।
યદ્ ગૃહે તત્ તૃષ્ણાવર્દ્ધનં ।
યદ્ દત્તં તદ્ અપરિગ્રહં યદ્ ગૃહે તત્ સપરિગ્રહં ।
યદ્ દત્તં તદ્ અભયં યદ્ ગૃહે તત્ સભયમ્ ।
યદ્ દત્તં તદ્ બોધિમાર્ગ્ôપસ્તમ્ભાય ।
યદ્ ગૃહે તન્ માર્ôપસ્તમ્ભાય ।
યદ્ દત્તં તદ્ અક્ષયમ્ ।
યદ્ ગૃહે તત્ ક્ષયિ ।
યદ્ દત્તં તતઃ સુખમ્ યદ્ ગૃહે તદારભ્ય દુષ્ખં ।
યદ્ દત્તં તત્ ક્લેશ્ôત્સર્ગાય ।
યદ્ ગૃહે તત્ ક્લેશવર્દ્ધનમ્ ।
યદ્ દત્તં તન્ મહાભોગતાયૈ ।
યદ્ ગૃહે ન તન્ મહાભોગતાયૈ ।
યદ્ દત્તં તત્ સત્પુરુષકર્મ ।
યદ્ ગૃહે તત્ કાપુરુષકર્મ ।
યદ્ દત્તં તત્ સત્પુરુષચિત્તગ્રહણાય ।
યદ્ ગૃહે તત્ કાપુરુષચિત્તગ્રહણાય ।
યદ્ દત્તં તત્ સર્વબુદ્ધપ્રશસ્તં ।
યદ્ ગૃહે તદ્ બાલજનપ્રશસ્તમ્ ॥
યાવત્ સચેત્ પુનર્ અસ્ય પુત્રે ઽતિરિક્તતરં પ્રેમ્ôત્પદ્યતે
તથ્âન્યેષુ સત્વેષુ તેન તિસૃભિઃ પરિભાષણાભિઃ સ્વચિત્તં પરિભાષિતવ્યં ।
કતમાભિસ્ તિસૃભિઃ ।
સમ્યક્પ્રયુક્તસ્ય સમચિત્તસ્ય બોધિસત્વસ્ય બોધિર્ ન
વિષમચિત્તસ્ય
બોધિર્ ન મિથ્યાપ્રયુક્તસ્ય ।
અનાનાત્વચારિણો બોધિસત્વસ્ય બોધિર્ ન નાનાત્વચારિણઃ ।
આભિસ્ તિસૃભિઃ પરિભાષણાભિઃ સ્વચિત્તં પરિભાષ્ય
અન્યત્રે ઽમિત્રસંજ્ઞ્ôત્પાદયિતવ્ય્âમિત્રં હ્ય્ એતન્ મમ ।
ન મૈત્રં ।
યો ઽહમ્ અસ્ય્âર્થાય બુદ્ધપ્રજ્ઞપ્તાશિક્ષાય્ôદ્ધુરતાદ્ ગત્વ્âસ્મિન્ પુત્રે ઽતિરિક્તતરં પ્રેમ્ôત્પાદયામિ ।
ન તથ્âન્યેષુ સત્વેષુ ।
તેન તથા તથા ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં યથા યથ્âસ્ય
સર્વસત્વેષુ પુત્રપ્રેમ્âનુગતા મૈત્ર્ય્- ઉત્પદ્યતે ।
આત્મક્ષેમ્âનુ ... મૈત્ર્ય્- ઉત્પદ્યતે ।
એવં ચ્âનેન યોનિશઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યં ।
અન્યત્âઇષ્âગત ।
અન્યતો ઽહં ।
સર્વસત્વ્âપિ મમ પુત્ર્âભૂવન્ ।
અહં ચ સર્વસત્વાનાં પુત્રો ઽભૂવમ્ ।

ન્êહ સંવિદ્યતે કશ્ચિત્ કસ્યચિત્ ... પરો વા ।
યાવદ્ એવં હિ ગૃહપતે ।
ગૃહિણા બોધિસત્વેન ન કસ્મિંશ્ચિદ્ વસ્તુનિ મમત્વં પરિગ્રહો વા કર્તવ્યઃ ।
ન્âધ્યવસાનં ।
ન નિયતિઃ ન તૃષ્ણ્âનુશયઃ કર્તવ્યઃ ।
સચેત્ પુનર્ ગૃહપતે ગૃહિણં બોધિસત્વં યાચનક્ôપસંક્રમ્ય
કિઞ્ચિદ્ એવ વસ્તુ યાચેત ।
સચેદ્ અસ્ય વસ્ત્વ્ અપરિત્યક્તં ભવેત્ ।
ન્âઇવં ચિત્તં નિધ્યાપયિતવ્યં ।
યદ્ય્ અહમ્ એતદ્ વસ્તુ પરિત્યજેયં યદિ વા ન પરિત્યજેયમ્
અવશ્યં મમ્âઇતેન વસ્તુના વિનાભાવો ભવિષ્યતિ ।
અકામકેન મરણમ્ ઉપ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્20 ---> ]
ગન્તવ્યં ભવિષ્યતિ ।
એતચ્ ચ વસ્તુ માં ત્યક્ષ્યતિ અહં ચ્âઇનં ત્યક્ષ્યામિ ।
એતચ્ ચ વસ્તુ પરિત્યજ્ય્âહં આત્તસારઃ કાલં કરિષ્યામિ
એતચ્ ચ પરિત્યક્તં ન મે મરણકાલે ચિત્તં પર્યાદાય સ્થાસ્યતિ ।
એતચ્ ચ મે મરણકાલે પ્રીતિં પ્રામોદ્યમ્ અવિપ્રતિસારિતાં ચ
જનયિષ્યતિ ।
સચેત્ પુનર્ એવમ્ અપિ સમન્વાહરન્ શક્નુયાત્ તદ્ વસ્તુ પરિત્યક્તુમ્ ।
તેન સ યાચનકશ્ ચતસૃભિઃ સંજ્ઞપ્તિભિઃ સંજ્ઞપયિતવ્યઃ ।
કતમાભિશ્ ચતસૃભિઃ ।
દુર્બલસ્ તાવદ્ અસ્મ્ય્ અપરિપક્વકુશલમૂલઃ ।
આદિકર્મિકો મહાયાને ।
ન ચિત્તસ્ય વશી પરિત્યાગાય ।
સ્ôપાદાનદૃષ્ટિકો ઽસ્મિ ।
અહંકારમમકાર-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f14અ ---> ]
સ્થિતઃ ।
ક્ષમસ્વ સત્પુરુષ ।
મા પરિતાપ્સીસ્ તથ્âહં કરિષ્યામિ તથા પ્રતિપત્સ્યે ।
તથા વીર્યમ્ આરપ્સ્યે ।
યથ્âઇનં ચ તવ્âભિપ્રાયં પરિપૂરયિષ્યામિ
સર્વસત્વાનાં ચ્êતિ ।
એવં ખલુ ગૃહપતે ।
તેન યાચનકઃ સંજ્ઞપયિતવ્યઃ ।
એતચ્ ચ સંજ્ઞપનમ્ ઉપરિ દોષપરિહારાય્ôક્તં ।
મા ભૂદ્ બોધિસત્વસ્ય તત્ર્âપ્રસાદો બોધિસત્વે વા
યાચનકસ્ય્êતિ ।
ન તુ માત્સર્યમ્ એવં અનવદ્યં ભવતિ કુત્સિતં ચ્êદં ભગવતા બોધિસત્વાનાં ॥

યથ્âહ બોધિસત્વપ્રાતિમોક્ષે ।
ચત્વાર્êમે શારિપુત્ર ધર્મા બોધિસત્વાનાં ન સંવિદ્યન્તે ।
કતમે ચત્વારઃ ।
શાઠ્યં બોધિસત્વાનાં ન સંવિદ્યતે ।
માત્સર્યં બોધિસત્વાનાં ન સંવિદ્યતે ।
ઈર્ષ્યાપૈશુન્યં બોધિસત્વાનાં ન સંવિદ્યતે ।
ન્âહં શક્તો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધુમ્
ઇતિ ।
લીનં ચિત્તં બોધિસત્વાનાં ન સંવિદ્યતે ।
યસ્ય્êમે શારિપુત્ર ચત્વારો ધર્માઃ સંવિદ્યન્તે સ
પણ્ડિત.ઇર્ જ્ઞાતવ્યઃ ।
કુહકો વત્âયં ।
લપકો વત્âયં ।
નષ્ટધર્મો વત્âયં ।
સંક્લેશધર્મો વત્âયં લોક્âમિષગુરુકો વત્âયં ભક્તચોડકપરમો વત્âયમ્ ઇતિ ।
તથા ચિત્તશૂરાઃ ખલુ પુનઃ શારિપુત્ર બોધિસત્વા ભવન્તિ ।
યાવત્ સ્વહસ્તપરિત્યાગી ભવતિ પાદપરિત્યાગી ।
નાસાપરિત્યાગી ।
શીર્ષપરિત્યાગી ।
અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગપરિત્યાગી ।
પુત્રપરિત્યાગી ।
દુહિતૃપરિત્યાગી ।
ભાર્યાપરિત્યાગી ।
રતિપરિત્યાગી ।
પરિવારપરિત્યાગી ।
ચિત્તપરિત્યાગી ।
સુખપરિત્યાગી ।
ગૃહપરિત્યાગી ।
વસ્તુપરિત્યાગી ।
દેશપરિત્યાગી રત્નપરિત્યાગી ।
સર્વસ્વપરિત્યાગ્îતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્21 ---> ]
એવં નારાયણપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
ન તદ્ વસ્ત્ûપાદાતવ્યં યસ્મિન્
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f14બ્ ---> ]
વસ્તુનિ ન્âસ્ય ત્યાગચિત્તમ્
ઉત્પદ્યતે ।
ન ત્યાગબુદ્ધિઃ ક્રમેત ।
ન સ પરિગ્રહઃ પરિગ્રહીતવ્યો યસ્મિન્ પરિગ્રહે ન્ôત્સર્જનચિત્તમ્
ઉત્પાદયેન્ ન સ પરિવાર્ôપાદાતવ્યો યસ્મિન્ યાચનકૈર્ યાચ્યમાનસ્ય પરિગ્રહબુદ્ધિર્ ઉત્પદ્યતે ।

ન તદ્ રાજ્યમ્ ઉપાદાતવ્યં ન તે ભોગા ન તદ્ રત્નમ્
ઉપાદાતવ્યં યાવન્ ન તત્ કિઞ્ચિદ્ વસ્ત્ûપાદાતવ્યં ।
યસ્મિન્ વસ્તુનિ બોધિસત્વસ્ય્âપરિત્યાગબુદ્ધિર્ ઉત્પદ્યતે ॥
અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર બોધિસત્વેન મહાસત્વેન્âઇવં ચિત્તમ્
ઉત્પાદયિતવ્યં ।
અયં મમ્âત્મભાવઃ સર્વસત્વેભ્યઃ પરિત્યક્તઃ
ઉત્સૃષ્ટઃ ।
પ્રાગ્ એવ બાહ્યાનિ વસ્તૂનિ યસ્ય યસ્ય સત્વસ્ય યેન યેન યદ્ યત્
કાર્યં ભવિષ્યતિ તસ્મૈ તસ્મૈ તદ્ દાસ્યામિ
સત્સંવિદ્યમાનં હસ્તં હસ્ત્âર્થિકેભ્યો દાસ્યામિ પાદં પાદ્âર્થિકેભ્યો નેત્રં નેત્ર્âર્થિકેભ્યો દાસ્યામિ ।
માંસં માંસ્âર્થિકેભ્યઃ શોણિતં શોણિત્âર્થિકેભ્યો મજ્જાનં મજ્જ્âર્થિકેભ્યો ઽઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાન્ય્ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગ્âર્થિકેભ્યઃ શિરઃ શિરોર્થિકેભ્યઃ પરિત્યક્ષ્યામિ ।
કઃ પુનર્ વાદો બાહ્યેષુ વસ્તુષુ યદ્ ઉત
ધનધાન્યજાતરૂપરજતરત્ન્âભરણહયગજરથવાહનગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીપત્તનદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયપુત્રદુહિતૃપરિવારેષુ ।
અપિ તુ ખલુ પુનર્ યસ્ય યસ્ય યેન યેન યદ્ યત્ કાર્યં ભવિષ્યતિ
તસ્મૈ તસ્મૈ સત્વાય તત્ તદ્ દેયં સંવિદ્યમાનં દાસ્યામિ ।
અશોચન્ન્ અવિપ્રતિસારી અવિપાકપ્રતિકાઙ્ક્ષી પરિત્યક્ષ્યામિ ।
અનપેક્ષો દાસ્યામિ સત્વ્âનુગ્રહાય સત્વકારુણ્યેન
સત્વ્âનુકમ્પયા તેષામ્ એવ સત્વાનાં સંગ્રહાય ।
યથા મે ઽમી સત્વાઃ સં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f15અ ---> ]
ગૃહીતા બોધિપ્રાપ્તસ્ય
ધર્મજાનકાઃ સ્યુર્ ઇતિ ।
પેયાલં ॥
તદ્ યથ્âપિ નામ કુલ-પુત્ર ભૈષજ્યવૃક્ષસ્ય મૂલતો વા
હ્રિયમાણસ્ય ગણ્ડતઃ શાખાતઃ ત્વક્તઃ પત્રતો વા
હ્રિયમાણસ્ય
પુષ્પતઃ ફલતઃ સારતો વા હ્રિયમાણસ્ય ન્âઇવં ભવતિ
વિકલ્પો ।
મૂલતો મે હ્રિયતે યાવત્ સારતો મે હ્રિયતએ ઇતિ ॥
અપિ તુ ખલુ પુનર્ અવિકલ્પ્âઇવ હીનમધ્ય્ôત્કૃષ્ટાનાં સત્વાનાં વ્યાધીન્ અપનયતિ ।
એવમ્ એવ કુલપુત્ર બોધિસત્વેન મહાસત્વેન્âસ્મિંશ્ ચાતુર્મહાભૌતિકે આત્મભાવે ભૈષજ્યસંજ્ઞ્ôત્પાદયિતવ્યા
યેષાં યેષાં સત્વાનાં યેન યેન્âર્થઃ તત્ તદ્ એવ મે
હરન્તુ હસ્તં હસ્ત્âર્થિનઃ પાદં પાદ્âર્થિન્êતિ
પૂર્વવત્ ॥
આર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽપિ દેશિતં ।
અયમ્ એવ મયા કાયઃ સર્વસત્વાનાં કિંકરણીયેષુ
ક્ષપયિતવ્યઃ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ્êમાનિ બાહ્યાનિ ચત્વારિ મહાભૂતાનિ
પૃથિવીધાતુર્ અબ્ધાતુસ્ તેજોધાતુર્ વાયુધાતુશ્ ચ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્22 ---> ]