Shukla Yajurveda · Chapter 29

āśvamedhiko adhyāyaḥ/ śiṣṭāśvamedha mantrāḥ

samiddho ' añjan kṛdaraṃ matīnāṃ ghṛtam agne madhumat pinvamānaḥ /
vājī vahan vājinaṃ jātavedo devānāṃ vakṣi priyam ā sadhastham

ghṛtenāñjant saṃ patho devayānān prajānan vājy apy etu devān /
anu tvā sapte pradiśaḥ sacantāꣳ svadhām asmai yajamānāya dhehi

īḍyaś cāsi vandyaś ca vājinn āśuś cāsi medhyaś ca sapte /
agniṣ ṭvā devair vasubhiḥ sajoṣāḥ prītaṃ vahniṃ vahatu jātavedāḥ

stīrṇaṃ barhiḥ suṣṭarīmā juṣāṇoru pṛthu prathamānaṃ pṛthivyām /
devebhir yuktam aditiḥ sajoṣāḥ syonaṃ kṛṇvāna suvite dadhātu

etā ' u vaḥ subhagā viśvarūpā vi pakṣobhiḥ śrayamāṇā ' udātaiḥ /
ṛṣvāḥ satīḥ kavaṣaḥ śumbhamānā dvāro devīḥ suprāyaṇā bhavantu

antarā mitrāvaruṇā carantī mukhaṃ yajñānām abhi saṃvidāne /
uṣāsā vāꣳ suhiraṇye suśilpe ' ṛtasya yonāv iha sādayāmi

prathamā vāꣳ sarathinā suvarṇā devau paśyantau bhuvanāni viśvā /
apiprayaṃ codanā vāṃ mimānā hotārā jyotiḥ pradiśā diśantā

ādityair no bhāratī vaṣṭu yajñaꣳ sarasvatī saha rudrair na ' āvīt /
iḍopahūtā vasubhiḥ sajoṣā yajñaṃ no devīr amṛteṣu dhatta

tvaṣṭā vīraṃ devakāmaṃ jajāna tvaṣṭur arvā jāyata ' āśur aśvaḥ /
tvaṣṭedaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna bahoḥ kartāram iha yakṣi hotaḥ

aśvo ghṛtena tmanyā samakta ' upa devāꣳ२' ṛtuśaḥ pātha ' etu /
vanaspatir devalokaṃ prajānann agninā havyā svaditāni vakṣat

prajāpates tapasā vāvṛdhānaḥ sadyo jāto dadhiṣe yajñam agne /
svāhākṛtena haviṣā purogā yāhi sādhyā havir adantu devāḥ

yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamāna ' udyant samudrād uta vā purīṣāt /
śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū ' upastutyaṃ mahi jātaṃ te ' arvan

yamena dattaṃ trita ' enam āyunag indra ' eṇaṃ prathamo ' adhy atiṣṭhat /
gandharvo ' asya raśanām agṛbhṇāt sūrād aśvaṃ vasavo nir ataṣṭa

asi yamo ' asy ādityo ' arvann asi trito guhyena vratena /
asi somena samayā vipṛkta ' āhus te trīṇi divi bandhanāni

trīṇi ta ' āhur divi bandhanāni trīṇy apsu trīṇy antaḥ samudre /
uteva me varuṇaś chantsy arvan yatrā ta ' āhuḥ paramaṃ janitram

imā te vājinn avamārjanānīmā śaphānāꣳ sanitur nidhānā /
atrā te bhadrā raśanā ' apaśyam ṛtasya yā ' abhirakṣanti gopāḥ

ātmānaṃ te manasārād ajānām avo divā patayantaṃ pataṃgam /
śiro ' apaśyaṃ pathibhiḥ sugebhir areṇubhir jehamānaṃ patatri

atrā te rūpam uttamam apaśyaṃ jigīṣamāṇam iṣa ' ā pade goḥ /
yadā te marto ' anu bhogam ānaḍ ād id grasiṣṭha ' oṣadhīr ajīgaḥ

anu tvā ratho ' anu maryo ' arvann anu gāvo 'nu bhagaḥ kanīnām /
anu vrātāsas tava sakhyam īyur anu devā mamire vīryaṃ te

hiraṇyaśṛṅgo 'yo asya pādā manojavā ' avara indra ' āsīt /
devā ' id asya haviradyam āyan yo ' arvantaṃ prathamo ' adhyatiṣṭhat

īrmāntāsaḥ silikamadhyamāsaḥ saꣳ śūraṇāso divyāso ' atyāḥ /
haꣳsā ' iva śreṇiśo yatante yad ākṣiṣur divyam ajmam aśvāḥ

tava śarīraṃ patayiṣṇv arvan tava cittaṃ vāta ' iva dhrajīmān /
tava śṛṅgāṇi viṣṭhitā purutrāraṇyeṣu jarbhurāṇā caranti

upa prāgāc chasanaṃ vājy arvā devadrīcā manasā dīdhyānaḥ /
ajaḥ puro nīyate nābhir asyānu paścāt kavayo yanti rebhāḥ

upa prāgāt paramaṃ yat sadhastham arvāꣳ२' acchā pitaraṃ mātaraṃ ca /
adyā devān juṣṭatamo hi gamyā ' athā śāste dāśuṣe vāryāṇi

samiddho ' adya manuṣo duroṇe devo devān yajasi jātavedaḥ /
ā ca vaha mitramahaś cikitvān tvaṃ dūtaḥ kavir asi pracetāḥ

tanūnapāt patha ' ṛtasya yānān madhvā samañjant svadayā sujihva /
manmāni dhībhir uta yajñam ṛndhan devatrā ca kṛṇuhy adhvaraṃ naḥ

narāśaꣳsasya mahimānam eṣām upa stoṣāma yajatasya yajñaiḥ /
ye sukratavaḥ śucayo dhiyaṃdhāḥ svadanti devā ' ubhayāni havyā

ājuhvāna ' īḍyo vandyaś cā yāhy agne vasubhiḥ sajoṣāḥ /
tvaṃ devānām asi yahva hotā sa ' enān yakṣīṣito yajīyān

prācīnaṃ barhiḥ pradiśā pṛthivyā vastor asyā vṛjyate ' agre ' ahnām /
vy u prathate vitaraṃ varīyo devebhyo ' aditaye syonam

vyacasvatīr urviyā vi śrayantāṃ patibhyo na janayaḥ śumbhamānāḥ /
devīr dvāro bṛhatīr viśvaminvā devebhyo bhavata suprāyaṇāḥ

ā suṣvayantī yajate ' upāke ' uṣāsānaktā sadatāṃ ni yonau /
divye yoṣaṇe bṛhatī surukme ' adhi śriyaꣳ śukrapiśaṃ dadhāne

daivyā hotārā prathamā suvācā mimānā yajñaṃ manuṣo yajadhyai /
pracodayantā vidatheṣu kārū prācīnaṃ jyotiḥ pradiśā diśantā

ā no yajñaṃ bhāratī tūyam etv iḍā manuṣvad iha cetayantī /
tisro devīr barhir edaꣳ syonaꣳ sarasvatī svapasaḥ sadantu

ya ' ime dyāvāpṛthivī janitrī rūpair apiꣳśad bhuvanāni viśvā /
tam adya hotar iṣito yajīyān devaṃ tvaṣṭāram iha yakṣi vidvān

upāva sṛja tmanyā samañjan devānāṃ pātha ' ṛtuthā havīꣳṣi /
vanaspatiḥ śamitā devo ' agniḥ svadantu havyaṃ madhunā ghṛtena

sadyo jāto vyamimīta yajñam agnir devānām abhavat purogāḥ /
asya hotuḥ pradiśy ṛtasya vāci svāhākṛtaꣳ havir adantu devāḥ

ketuṃ kṛṇvann aketave peśo maryā ' apeśase /
sam uṣadbhir ajāyathāḥ

jīmūtasyeva bhavati pratīkaṃ yad varmī yāti samadām upasthe /
anāviddhayā tanvā jaya tvaꣳ sa tvā varmaṇo mahimā pipartu

dhanvanā gā dhanvanājiṃ jayema dhanvanā tīvrāḥ samado jayema /
dhanuḥ śatror apakāmaṃ kṛṇoti dhanvanā sarvāḥ pradiśo jayema

vakṣyantīved ā ganīganti karṇaṃ priyaꣳ sakhāyaṃ pariṣasvajānā /
yoṣeva śiṅkte vitatādhi dhanvan jyā iyaꣳ samane pārayantī

te ' ācarantī samaneva yoṣā māteva putraṃ bibhṛtām upasthe /
apa śatrūn vidhyatāꣳ saṃvidāne ' ārtnī ime viṣphurantī ' amitrān

bahvīnāṃ pitā bahur asya putraś ciścā kṛṇoti samanāvagatya /
iṣudhiḥ saṅkāḥ pṛtanāś ca sarvāḥ pṛṣṭhe ninaddho jayati prasūtaḥ

rathe tiṣṭhan nayati vājinaḥ puro yatra-yatra kāmayate suṣārathiḥ /
abhīśūnāṃ mahimānaṃ panāyata manaḥ paścād anu yacchanti raśmayaḥ

tīvrān ghoṣān kṛṇvate vṛṣapāṇayo 'śvā rathebhiḥ saha vājayantaḥ /
avakrāmantaḥ prapadair amitrān kṣiṇanti śatrūꣳ१' ranapavyayantaḥ

rathavāhanaꣳ havir asya nāma yatrāyudhaṃ nihitam asya varma /
tatrā ratham upa śagmaꣳ sadema viśvāhā vayaꣳ sumanasyamānāḥ

svāduṣaꣳsadaḥ pitaro vayodhāḥ kṛcchreśritaḥ śaktīvanto gabhīrāḥ /
citrasenā ' iṣubalā ' amṛdhrāḥ satovīrā ' uravo vrātasāhāḥ

brāhmaṇāsaḥ pitaraḥ somyāsaḥ śive no dyāvāpṛthivī ' anehasā /
pūṣā naḥ pātu duritād ṛtāvṛdho rakṣā mākir no ' aghaśaꣳsa ' īśata

suparṇaṃ vaste mṛgo ' asyā danto gobhiḥ saṃnaddhā patati prasūtā /
yatrā naraḥ saṃ ca vi ca dravanti tatrāsmabhyam iṣavaḥ śarma yaꣳsan

ṛjīte pari vṛṅdhi no 'śmā bhavatu nas tanūḥ /
somo ' adhi bravītu no 'ditiḥ śarma yacchatu

ā jaṅghanti sānv eṣāṃ jaghanāꣳ२' upa jighnate /
aśvājani pracetaso 'śvānt samatsu codaya

ahir iva bhogaiḥ pary eti bāhuṃ jyāyā hetiṃ paribādhamānaḥ /
hastaghno viśvā vayunāni vidvān pumān pumāꣳsaṃ pari pātu viśvataḥ

vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā ' asmatsakhā prataraṇaḥ suvīraḥ /
gobhiḥ saṃnaddho ' asi vīḍayasvāsthātā te jayatu jetvāni

divaḥ pṛthivyāḥ pary oja ' udbhṛtaṃ vanaspatibhyaḥ pary ābhṛtaꣳ sahaḥ /
apām ojmānaṃ pari gobhir āvṛtam indrasya vajraꣳ haviṣā rathaṃ yaja

indrasya vajro marutām anīkaṃ mitrasya garbho varuṇasya nābhiḥ /
semāṃ no havyadātiṃ juṣāṇo deva ratha prati havyā gṛbhāya

upa śvāsaya pṛthivīm uta dyāṃ purutrā te manutāṃ viṣṭhitaṃ jagat /
sa dundubhe sajūr indreṇa devair dūrād davīyo ' apa sedha śatrūn

ā krandaya balam ojo na ' ā dhā ni ṣṭanihi duritā bādhamānaḥ /
apa protha dundubhe ducchunā ' ita ' indrasya muṣṭir asi vīḍayasva

āmūr aja pratyā vartayemāḥ ketumad dundubhir vāvadīti /
sam aśvaparṇāś caranti no naro 'smākam indra rathino jayantu

āgneyaḥ kṛṣṇagrīvaḥ sārasvatī meṣī babhruḥ saumyaḥ pauṣṇaḥ śyāmaḥ śitipṛṣṭho bārhaspatyaḥ śilpo vaiśvadeva ' aindro 'ruṇo mārutaḥ kalmāṣa ' aindrāgnaḥ saꣳhito 'dhorāmaḥ sāvitro vāruṇaḥ kṛṣṇa ' ekaśitipāt petvaḥ

agnaye 'nīkavate rohitāñjir anaḍvān adhorāmau sāvitrau pauṣṇau rajatanābhī vaiśvadevau piśaṃgau tūparu mārutaḥ kalmāṣa ' āgneyaḥ kṛṣṇo 'jaḥ sārasvatī meṣī vāruṇaḥ petvaḥ

agnaye gāyatrāya trivṛte rāthantarāyāṣṭākapāla ' indrāya traiṣṭubhāya pañcadaśāya barhatāyaikādaśakapālo viśvebhyo devebhyo jāgatebhyaḥ saptadaśebhyo vairūpebhyo dvādaśakapālo mitrāvaruṇābhyām ānuṣṭubhābhyām ekaviꣳśābhyāṃ vairājābhyāṃ payasyā bṛhaspataye pāṅktāya triṇavāya śākvarāya caruḥ savitra ' auṣṇihāya trayastriꣳśāya raivatāya dvādaśakapālaḥ prājāpatyaś carur adityai viṣṇupatnyai carur agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālo 'numatyā ' aṣṭākapālaḥ //