Shukla Yajurveda · Chapter 25

aśvamedhe aśvāṅgebhyo homaḥ

śādaṃ dadbhir avakāṃ dantamūlair mṛdaṃ barsvais tegān daꣳṣṭrābhyāꣳ sarasvatyā ' agrajihvaṃ jihvāyā ' utsādam avakrandena tālu vājaꣳ hanubhyām apa ' āsyena vṛṣaṇam āṇḍābhyām ādityāꣳ śmaśrubhiḥ panthānaṃ bhrūbhyāṃ dyāvāpṛthivī vartobhyāṃ vidyutaṃ kanīnakābhyāꣳ śuklāya svāhā kṛṣṇāya svāhā pāryāṇi pakṣmāṇy avāryā ' ikṣavo vāryāṇi pakṣmāṇi pāryā ' ikṣavaḥ

vātaṃ prāṇenāpānena nāsike ' upayāmam adhareṇauṣṭhena sad uttareṇa prakāśenāntaram anūkāśena bāhyaṃ niveṣyaṃ mūrdhnā stanayitnuṃ nirbādhenāśaniṃ mastiṣkeṇa vidyutaṃ kanīnakābhyāṃ karṇābhyāꣳ śrotraꣳ śrotrābhyāṃ karṇau tedanīm adharakaṇṭhenāpaḥ śuṣkakaṇṭhena cittaṃ manyābhir aditiꣳ śīrṣṇā nirṛtiṃ nirjarjalpena śīrṣṇā saṃkrośaiḥ prāṇān reṣmāṇaꣳ stupena

maśakān keśair indraꣳ svapasā vahena bṛhaspatiꣳ śakunisādena kūrmāñchaphair ākramaṇaꣳ sthūrābhyām ṛkṣalābhiḥ kapiñjalān javaṃ jaṅghābhyām adhvānaṃ bāhubhyāṃ jāmbīlenāraṇyam agnim atirugbhyāṃ pūṣaṇaṃ dorbhyām aśvināv aꣳsābhyāꣳ rudraꣳ rorābhyām

agneḥ pakṣatir vāyor nipakṣatir indrasya tṛtīyā somasya caturthy adityai pañcamīndrāṇyai ṣaṣṭhī marutāꣳ saptamī bṛhaspater aṣṭamy aryamṇo navamī dhātur daśamīndrasyaikādaśī varuṇasya dvādaśī yamasya trayodaśī

indrāgnyoḥ pakṣatir sarasvatyai nipakṣatir mitrasya tṛtīyāpāṃ caturthī nirṛtyai pañcamy agnīṣomayoḥ ṣaṣṭhī sarpāṇāꣳ saptamī viṣṇor aṣṭamī pūṣṇo navamī tvaṣṭur daśamīndrasyaikādaśī varuṇasya dvādaśī yamyai trayodaśī dyāvāpṛthivyor dakṣiṇaṃ pārśvaṃ viśveṣāṃ devānām uttaram

marutāꣳ skandhā viśveṣāṃ devānāṃ prathamā kīkasā rudrāṇāṃ dvitīyādityānāṃ tṛtīyā vāyoḥ puccham agnīṣomayor bhāsadau kruñcau śroṇibhyām indrābṛhaspatī ' ūrubhyāṃ mitrāvaruṇāv algābhyām ākramaṇaꣳ sthūrābhyāṃ balaṃ kuṣṭhābhyām

pūṣaṇaṃ vaniṣṭhunāndhāhīnt sthūlagudayā sarpān gudābhir vihruta ' āntrair apo vastinā vṛṣaṇam āṇḍābhyāṃ vājinaꣳ śepena prajāꣳ retasā cāṣān pittena pradarān pāyunā kūśmāñchakapiṇḍaiḥ

indrasya kroḍo 'dityai pājasyaṃ diśāṃ jatravo 'dityai bhasaj jīmūtān hṛdayaupaśenāntarikṣaṃ purītatā nabha ' udaryeṇa cakravākau matasnābhyāṃ divaṃ vṛkkābhyāṃ girīn plāśibhir upalān plīhnā valmīkān klomabhir glaubhir gulmān hirābhiḥ sravantīr hradān kukṣibhyāꣳ samudram udareṇa vaiśvānaraṃ bhasmanā

vidhṛtiṃ nābhyā dhṛtaꣳ rasenāpo yūṣṇā marīcīr vipruḍbhir nīhāramūṣmaṇā śīnaṃ vasayā pruṣvā ' aśrubhir hrādunīr dūṣīkābhir asnā rakṣāꣳsi citrāṇy aṅgair nakṣatrāṇi rūpeṇa pṛthivīṃ tvacā jumbakāya svāhā

hiraṇyagarbhaḥ sam avartatāgre bhūtasya jātaḥ patir eka ' āsīt /
sa dādhāra pṛthivīṃ dyām utemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika ' id rājā jagato babhūva /
ya ' īśe ' asya dvipadaś catuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

yasyeme himavanto mahitvā yasya samudraꣳ rasayā sahāhuḥ /
yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema

ya ' ātmadā baladā yasya viśva ' upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ /
yasya chāyāmṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

ā no bhadrāḥ kratavo yantu viśvato dabdhāso ' aparītāsa ' udbhidaḥ /
devā no yathā sadam id vṛdhe ' asann aprāyuvo rakṣitāro dive-dive

devānāṃ bhadrā sumatir ṛjūyatāṃ devānāꣳ rātir abhi no ni vartatām /
devānāꣳ sakhyam upa sedimā vayaṃ devā na ' āyuḥ pra tirantu jīvase

tān pūrvayā nividā hūmahe vayaṃ bhagaṃ mitram aditiṃ dakṣam asridham /
aryamaṇaṃ varuṇaꣳ somam aśvinā sarasvatī naḥ subhagā mayas karat

tan no vāto mayobhu vātu bheṣajaṃ tan mātā pṛthivī tat pitā dyauḥ /
tad grāvāṇaḥ somasuto mayobhuvas tad aśvinā śṛṇutaṃ dhiṣṇyā yuvam

tam īśānaṃ jagatas tasthuṣas patiṃ dhiyaṃjinvam avase hūmahe vayam /
pūṣā no yathā vedasām asad vṛdhe rakṣitā pāyur adabdhaḥ svastaye

svasti na ' indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nas tārkṣyo ' ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatir dadhātu

pṛṣadaśvā marutaḥ pṛśnimātaraḥ śubhaṃyāvāno vidatheṣu jagmayaḥ /
agnijihvā manavaḥ sūracakṣaso viśve no devā ' avasā gamann iha

bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhir yajatrāḥ /
sthirair aṅgais tuṣṭuvāꣳsas tanūbhir vyaśemahi devahitaṃ yad āyuḥ

śatam in nu śarado ' anti devā yatrā naś cakrā jarasaṃ tanūnām /
putrāso yatra pitaro bhavanti mā no madhyā rīriṣatāyur gantoḥ

aditir dyaur aditir antarikṣam aditir mātā sa pitā sa putraḥ /
viśve devā ' aditiḥ pañca janā ' aditir jātam aditir janitvam

mā no mitro varuṇo ' aryamāyur indra ' ṛbhukṣā marutaḥ pari khyan /
yad vājino devajātasya sapteḥ pravakṣyāmo vidathe vīryāṇi

yan nirṇijā rekṇasā prāvṛtasya rātiṃ gṛbhītāṃ mukhato nayanti /
suprāṅ ajo memyad viśvarūpa ' indrāpūṣṇoḥ priyam apy eti pāthaḥ

eṣa chāgaḥ puro ' aśvena vājinā pūṣṇo bhāgo nīyate viśvadevyaḥ /
abhipriyaṃ yat puroḍāśam arvatā tvaṣṭed enaꣳ sauśravasāya jinvati

yaddhaviṣyam ṛtuśo devayānaṃ trir mānuṣāḥ pary aśvaṃ nayanti /
atrā pūṣṇaḥ prathamo bhāga ' eti yajñaṃ devebhyaḥ prativedayann ajaḥ

hotādhvaryur āvayā ' agnimindho grāvagrābha ' uta śaꣳstā suvipraḥ /
tena yajñena svaraṃkṛtena sviṣṭena vakṣaṇā ā pṛṇadhvam

yūpavraskā ' uta ye yūpavāhāś caṣālaṃ ye ' aśvayūpāya takṣati /
ye cārvate pacanaꣳ sambharanty uto teṣām abhigūrtir na ' invatu

upa prāgāt suman me dhāyi manma devānām āśā ' upa vītapṛṣṭhaḥ /
anv enaṃ viprā ' ṛṣayo madanti devānāṃ puṣṭe cakṛmā subandhum

yad vājino dāma saṃdānam arvato yā śīrṣaṇyā raśanā rajjur asya /
yad vā ghāsya prabhṛtam āsye tṛṇaꣳ sarvā tā te ' api deveṣv astu

yad aśvasya kraviṣo makṣikāśa yad vā svarau svadhitau riptam asti /
yaddhastayoḥ śamitur yan nakheṣu sarvā tā te ' api deveṣv astu

yad ūvadhyam udarasyāpavāti ya ' āmasya kraviṣo gandho ' asti /
sukṛtā tacchamitāraḥ kṛṇvantūta medhaꣳ śṛtapākaṃ pacantu

yat te gātrād agninā pacyamānād abhi śūlaṃ nihatasyāvadhāvati /
mā tad bhūmyām ā śriṣan mā tṛṇeṣu devebhyas tad uśadbhyo rātam astu

ye vājinaṃ paripaśyanti pakvaṃ ya ' īm āhuḥ surabhir nir hareti /
ye cārvato māꣳsabhikṣām upāsata ' uto teṣām abhigūrtir na ' invatu

yannīkṣaṇaṃ māꣳspacanyā ukhāyā yā pātrāṇi yūṣṇa ' āsecanāni /
ūṣmaṇyāpidhānā carūṇām aṅkāḥ sūnāḥ pari bhūṣanty aśvam

mā tvāgnir dhvanayīd dhūmagandhir mokhā bhrājanty abhi vikta jaghriḥ /
iṣṭaṃ vītam abhigūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ taṃ devāsaḥ prati gṛbhṇantyaśvam

nikramaṇaṃ niṣadanaṃ vivartanaṃ yac ca paḍvīśam arvataḥ /
yac ca papau yac ca ghāsiṃ jaghāsa sarvā tā te ' api deveṣv astu

yad aśvāya vāsa ' upastṛṇanty adhīvāsaṃ yā hiraṇyāny asmai /
saṃdānam arvantaṃ paḍvīśaṃ priyā deveṣv ā yāmayanti

yat te sāde mahasā śūkṛtasya pārṣṇyā vā kaśayā vā tutoda /
sruceva tā haviṣo ' adhvareṣu sarvā tā te brahmaṇā sūdayāmi

catustriꣳśad vājino devabandhor vaṅkrīr aśvasya svadhitiḥ sam eti /
acchidrā gātrā vayunā kṛṇota paruṣ-parur anughuṣyā vi śasta

ekas tvaṣṭur aśvasyā viśastā dvā yantārā bhavatas tatha ' ṛtuḥ /
yā te gātrāṇām ṛtuthā kṛṇomi tā-tā piṇḍānāṃ pra juhomy agnau

mā tvā tapat priya ' ātmāpiyantaṃ mā svadhitis tanva 'ā tiṣṭhipat te /
mā te gṛdhnur aviśastātihāya chidrā gātrāṇy asinā mithū kaḥ

na vā ' u ' etan mriyase na riṣyasi devāꣳ२' id eṣi pathibhiḥ sugebhiḥ /
harī te yuñjā pṛṣatī ' abhūtām upāsthād vājī dhuri rāsabhasya

sugavyaṃ no vājī svaśvyaṃ puꣳsaḥ putrāꣳ२' uta viśvāpuṣaꣳ rayim /
anāgāstvaṃ no ' aditiḥ kṛṇotu kṣatraṃ no ' aśvo vanatāꣳ haviṣmān

imā nu kaṃ bhuvanā sīṣadhāmendraś ca viśve ca devāḥ /
ādityair indraḥ sagaṇo marudbhir asmabhyaṃ bheṣajā karat /
yajñaṃ ca nas tanvaṃ ca prajāṃ cādityair indraḥ saha sīṣadhāti

agne tvaṃ no ' antama ' uta trātā śivo bhava varūthyaḥ /
vasur agnir vasuśravā ' acchā nakṣi dyumattamaꣳ rayiṃ dāḥ /
taṃ tvā śociṣṭha dīdivaḥ sumnāya nūnam īmahe sakhibhyaḥ //
[sa no bodhi śrudhī havamuruṣyā ṇo ' aghāyataḥ samasmāt]