Shukla Yajurveda · Chapter 19

sautrāmaṇī/ surādīndrābhiṣekāntā mantrāḥ

svādvīṃ tvā svādunā tīvrāṃ tīvreṇāmṛtām amṛtena /
madhumatīṃ madhumatā sṛjāmi saꣳ somena /
somo'si /
aśvibhyāṃ pacyasva /
sarasvatyai pacyasva /
indrāya sutrāmṇe pacyasva

parīto ṣiñcatā sutaꣳ somo ya ' uttamaꣳ haviḥ /
dadhanvān yo naryo apsv antar ā suṣāva somam adribhiḥ

vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa pratyaṅk somo ' atidrutaḥ /
indrasya yujyaḥ sakhā /
vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa prāṅ somo ' atidrutaḥ /
indrasya yujyaḥ sakhā

punāti te parisrutaꣳ somaꣳ sūryasya duhitā /
vāreṇa śaśvatā tanā

brahma kṣatraṃ pavate teja ' indriyaꣳ surayā somaḥ suta ' āsuto madāya /
śukreṇa deva devatāḥ pipṛgdhi rasenānnaṃ yajamānāya dhehi

kuvid aṅga yavamanto yavaṃ cid yathā dānty anupūrvaṃ viyūya /
ihehaiṣāṃ kṛṇuhi bhojanāni ye barhiṣo nama ' uktiṃ yajanti /
upayāmagṛhīto 'sy aśvibhyāṃ tvā sarasvatyai tvendrāya tvā sutrāmṇe /
' eṣa te yonis tejase tvā vīryāya tvā balāya tvā

nānā hi vāṃ devahitaꣳ sadas kṛtaṃ mā saꣳ sṛkṣāthāṃ parame vyoman /
surā tvam asi śuṣmiṇī soma ' eṣa mā mā hiꣳsīḥ svāṃ yonim āviśantī

upayāmagṛhīto 'sy āśvinaṃ tejaḥ sārasvataṃ vīryam aindraṃ balam /
eṣa te yonir modāya tvānandāya tvā mahase tvā

tejo 'si tejo mayi dhehi /
vīryam asi vīryaṃ mayi dhehi /
balam asi balaṃ mayi dhehi /
ojo 'sy ojo mayi dhehi /
manyur asi manyuṃ mayi dhehi /
saho 'si saho mayi dhehi

yā vyāghraṃ viṣūcikobhau vṛkaṃ ca rakṣati /
śyenaṃ patatriṇaꣳ siꣳhaꣳ semaṃ pātv aꣳhasaḥ

yad āpipeṣa mātaraṃ putraḥ pramudito dhayan /
etat tad agne ' anṛṇo bhavāmy ahatau pitarau mayā /
sampṛca stha saṃ mā bhadreṇa pṛṅkta /
vipṛca stha vi mā pāpmanā pṛṅkta

devā yajñam atanvata bheṣajaṃ bhiṣajāśvinā /
vācā sarasvatī bhiṣag indrāyendriyāṇi dadhataḥ

dīkṣāyai rūpaꣳ śaṣpāṇi prāyaṇīyasya tokmāni /
krayasya rūpaꣳ somasya lājāḥ somāꣳśavo madhu

ātithyarūpaṃ māsaraṃ mahāvīrasya nagnahuḥ /
rūpam upasadām etat tisro rātrīḥ surāsutā

somasya rūpa krītasya parisrut pari ṣicyate /
aśvibhyāṃ dugdhaṃ bheṣajam indrāyaindraꣳ sarasvatyā

āsandī rūpaꣳ rājāsandyai vedyai kumbhī surādhānī /
antara ' uttaravedyā rūpaṃ kārotaro bhiṣak

vedyā vediḥ sam āpyate barhiṣā barhir indriyam /
yūpena yūpa ' āpyate praṇīto ' agnir agninā

havirdhānaṃ yad aśvināgnīdhraṃ yat sarasvatī /
indrāyaindraꣳ sadas kṛtaṃ patnīśālaṃ gārhapatyaḥ

praiṣebhiḥ praiṣān āpnoty āprībhir āprīr yajñasya /
prayājebhir anuyājān vaṣaṭkārebhir āhutīḥ

paśubhiḥ paśūn āpnoti puroḍāśair havīꣳṣy ā /
chandobhiḥ sāmidhenīr yājyābhir vaṣaṭkārān

dhānāḥ karambhaḥ saktavaḥ parīvāpaḥ payo dadhi /
somasya rūpaꣳ haviṣa āmikṣā vājinaṃ madhu

dhānānāꣳ rūpaṃ kuvalaṃ parīvāpasya godhūmāḥ /
saktūnāꣳ rūpaṃ badaram upavākāḥ karambhasya

payaso rūpaṃ yad yavā dadhno rūpaṃ karkandhūni /
somasya rūpaṃ vājinaꣳ saumyasya rūpam āmikṣā

ā śrāvayeti stotriyāḥ pratyāśrāvo ' anurūpaḥ /
yajeti dhāyyārūpaṃ pragāthā yeyajāmahāḥ

ardha'ṛcair ukthānāꣳ rūpaṃ padair āpnoti nividaḥ /
praṇavaiḥ śastrāṇāꣳ rūpaṃ payasā soma āpyate

aśvibhyāṃ prātaḥsavanam indreṇaindraṃ mādhyandinam /
vaiśvadevaꣳ sarasvatyā tṛtīyam āptaꣳ savanam

vāyavyair vāyavyān āpnoti satena droṇakalaśam /
kumbhībhyām ambhṛṇau sute sthālībhi sthālīr āpnoti

yajurbhir āpyante grahā grahai stomāś ca viṣṭutīḥ /
chandobhir ukthāśastrāṇi sāmnāvabhṛtha'āpyate

iḍābhir bhakṣān āpnoti sūktavākenāśiṣaḥ /
śaṃyunā patnīsaṃyājānt samiṣṭayajuṣā saꣳsthām

vratena dīkṣām āpnoti dīkṣayāpnoti dakṣiṇām /
dakṣiṇā śraddhām āpnoti śraddhayā satyam āpyate

etāvad rūpaṃ yajñasya yad devair brahmaṇā kṛtam /
tad etat sarvam āpnoti yajñe sautrāmaṇī sute

surāvantaṃ barhiṣadaꣳ suvīraṃ yajñaꣳ hinvanti mahiṣā namobhiḥ /
dadhānāḥ somaṃ divi devatāsu mademendraṃ yajamānāḥ svarkāḥ

yas te rasaḥ sambhṛta ' oṣadhīṣu somasya śuṣmaḥ surayā sutasya /
tena jinva yajamānaṃ madena sarasvatīm aśvināv indram agnim

yam aśvinā namucer āsurād adhi sarasvaty asunod indriyāya /
imaṃ taꣳ śukraṃ madhumantam induꣳ somaꣳ rājānam iha bhakṣayāmi

yad atra riptaꣳ rasinaḥ sutasya yad indro ' apibacchacībhiḥ /
ahaṃ tad asya manasā śivena somaꣳ rājānam iha bhakṣayāmi

pitṛbhyaḥ svadhāyibhyaḥ svadhā namaḥ /
pitāmahebhyaḥ svadhāyibhyaḥ svadhā namaḥ /
prapitāmahebhyaḥ svadhāyibhyaḥ svadhā namaḥ /
akṣan pitaraḥ /
'amīmadanta pitaraḥ /
'atītṛpanta pitaraḥ /
pitaraḥ śundhadhvam

punantu mā pitaraḥ somyāsaḥ punantu mā pitāmahāḥ /
punantu prapitāmahāḥ pavitreṇa śatāyuṣā /
punantu mā pitāmahāḥ somyāsaḥ punantu prapitāmahāḥ /
pavitreṇa śatāyuṣā viśvam āyur vyaśnavai

agna ' āyūꣳṣi pavasa ' ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ /
āre bādhasva ducchunām

punantu mā devajanāḥ punantu manasā dhiyaḥ /
punantu viśvā bhūtāni jātavedaḥ punīhi mā

pavitreṇa punīhi mā śukreṇa deva dīdyat /
agne kratvā kratūm̐२'r anu

yat te pavitram arciṣy agne vitatam antarā /
brahma tena punātu mā

pavamānaḥ so ' adya naḥ pavitreṇa vicarṣaṇiḥ /
yaḥ potā sa punātu mā

ubhābhyāṃ deva savitaḥ pavitreṇa savena ca /
māṃ punīhi viśvataḥ

vaiśvadevī punatī devy āgād yasyām imā bahvyas tanvo vītapṛṣṭhāḥ /
tayā madantaḥ sadhamādeṣu vayaꣳ syāma patayo rayīṇām

ye samānāḥ samanasaḥ pitaro yamarājye /
teṣāṃ lokaḥ svadhā namo yajño deveṣu kalpatām

ye samānāḥ samanaso jīvā jīveṣu māmakāḥ /
teṣāꣳ śrīr mayi kalpatām asmim̐lloke śataꣳ samāḥ

dve sṛtī ' aśṛṇavaṃ pitṝṇām ahaṃ devānām uta martyānām /
tābhyām idaṃ viśvam ejat sam eti yad antarā pitaraṃ mātaraṃ ca

idaꣳ haviḥ prajananaṃ me ' astu daśavīraꣳ sarvagaṇaꣳ svastaye /
ātmasani prajāsani paśusani lokasany abhayasani /
agniḥ prajāṃ bahulāṃ me karotv annaṃ payo reto ' asmāsu dhatta

ud īratām ' avara ut parāsa ' un madhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ /
asuṃ ya ' īyur avṛkā ' ṛtajñās te no 'vantu pitaro haveṣu

aṅgiraso naḥ pitaro navagvā ' atharvāṇo bhṛgavaḥ somyāsaḥ /
teṣāṃ vayaꣳ sumatau yajñiyānām api bhadre saumanase syāma

ye naḥ pūrve pitaraḥ somyāso 'nūhire somapīthaṃ vasiṣṭhāḥ /
tebhir yamaḥ saꣳrarāṇo havīꣳṣy uśann uśadbhiḥ pratikāmam attu

tvaꣳ soma pra cikito manīṣā tvaꣳ rajiṣṭham anu neṣi panthām /
tava praṇītī pitaro na ' indo deveṣu ratnam abhajanta dhīrāḥ

tvayā hi naḥ pitaraḥ soma pūrve karmāṇi cakruḥ pavamāna dhīrāḥ /
vanvann avātaḥ paridhīm̐२'r aporṇu vīrebhir aśvair maghavā bhavā naḥ

tvaꣳ soma pitṛbhiḥ saṃvidāno 'nu dyāvāpṛthivī ' ā tatantha /
tasmai ta ' indo haviṣā vidhema vayaꣳ syāma patayo rayīṇām

barhiṣadaḥ pitara ' ūty arvāg imā vo havyā cakṛmā juṣadhvam /
ta ' ā gatāvasā śaṃtamenāthā naḥ śaṃ yor arapo dadhāta

āhaṃ pitṝn suvidatrāꣳ२' avitsi napātaṃ ca vikramaṇaṃ ca viṣṇoḥ /
barhiṣado ye svadhayā sutasya bhajanta pitvasta ' ihāgamiṣṭhāḥ

upahūtāḥ pitaraḥ somyāso barhiṣyeṣu nidhiṣu priyeṣu /
ta ' ā gamantu ta ' iha śruvantv adhi bruvantu te 'vantv asmān

ā yantu naḥ pitaraḥ somyāso'gniṣvāttāḥ pathibhir devayānaiḥ /
asmin yajñe svadhayā madanto 'dhi bruvantu te 'vantv asmān

agniṣvāttāḥ pitara ' eha gacchata sadaḥ-sadaḥ sadata supraṇītayaḥ /
attā havīꣳṣi prayatāni barhiṣy athā rayiꣳ sarvavīraṃ dadhātana

ye ' agniṣvāttā ye ' anagniṣvāttā madhye divaḥ svadhayā mādayante /
tebhyaḥ svarāḍ asunītim etāṃ yathāvaśaṃ tanvaṃ kalpayāti

agniṣvāttāꣳ ṛtumato havāmahe nārāśaꣳse somapīthaṃ ya ' āśuḥ /
te no viprāsaḥ suhavā bhavantu vayaꣳ syāma patayo rayīṇām

ācyā jānu dakṣiṇato niṣadyemaṃ yajñam abhi gṛṇīta viśve /
mā hiꣳsiṣṭa pitaraḥ kena cin no yadva ' āgaḥ puruṣatā karāma

āsīnāso ' aruṇīnām upasthe rayiṃ dhatta dāśuṣe martyāya /
putrebhyaḥ pitaras tasya vasvaḥ pra yacchata ta ' ihorjaṃ dadhāta

yam agne kavyavāhana tvaṃ cin manyase rayim /
taṃ no gīrbhiḥ śravāyyaṃ devatrā panayā yujam

yo ' agniḥ kavyavāhanaḥ pitṝn yakṣad ṛtāvṛdhaḥ /
pred u havyāni vocati devebhyaś ca pitṛbhya ' ā

tvam agna ' īḍitaḥ kavyavāhanāvāḍ havyāni surabhīṇi kṛtvī /
prādāḥ pitṛbhyaḥ svadhayā te ' akṣann addhi tvaṃ deva prayatā havīꣳṣi

ye ceha pitaro ye ca neha yāꣳś ca vidma yāꣳ२' u ca na pravidma /
tvaṃ vettha yati te jātavedaḥ svadhābhir yajñaꣳ sukṛtaṃ juṣasva

idaṃ pitṛbhyo namo ' astv adya ye pūrvāso ya ' uparāsa īyuḥ /
ye pārthive rajasy ā niṣattā ye vā nūnaꣳ suvṛjanāsu vikṣu

adhā yathā naḥ pitaraḥ parāsaḥ pratnāso ' agna ' ṛtam āśuṣāṇāḥ /
śucīdayan dīdhitim ukthaśāsaḥ kṣāmā bhindanto ' aruṇīr apa vran

uśantas tvā ni dhīmahy uśantaḥ sam idhīmahi /
uśann uśata ' ā vaha pitṝn haviṣe ' attave

apāṃ phenena namuceḥ śira ' indrod avartayaḥ /
viśvā yad ajaya spṛdhaḥ

somo rājāmṛtaꣳ suta ' ṛjīṣeṇājahān mṛtyum /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa ' indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

adbhyaḥ kṣīraṃ vyapibat kruṅṅ āṅgiraso dhiyā /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

somam adbhyo vyapibac chandasā haꣳsaḥ śuciṣat /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa ' indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

annāt parisruto rasaṃ brahmaṇā vyapibat kṣatraṃ payaḥ somaṃ prajāpatiḥ /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa ' indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

reto mūtraṃ vi jahāti yoniṃ praviśad indriyam /
garbho jarāyuṇāvṛta ' ulvaṃ jahāti janmanā /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa ' indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

dṛṣṭvā rūpe vyākarot satyānṛte prajāpatiḥ /
aśraddhām anṛte 'dadhāc chraddhāꣳ satye prajāpatiḥ /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa ' indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

vedena rūpe vyapibat sutāsutau prajāpatiḥ /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa ' indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

dṛṣṭvā parisruto rasaꣳ śukreṇa śukraṃ vyapibat /
payaḥ somaṃ prajāpatiḥ /
ṛtena satyam indriyaṃ vipānaꣳ śukram andhasa ' indrasyendriyam idaṃ payo 'mṛtaṃ madhu

sīsena tantraṃ manasā manīṣiṇa ' ūrṇāsūtreṇa kavayo vayanti /
aśvinā yajñaꣳ savitā sarasvatīndrasya rūpaṃ varuṇo bhiṣajyan

tad asya rūpam amṛtaꣳ śacībhis tisro dadhur devatāḥ saꣳrarāṇāḥ /
lomāni śaṣpair bahudhā na tokmabhis tvag asya māꣳsam abhavan na lājāḥ

tad aśvinā bhiṣajā rudravartanī sarasvatī vayati peśo ' antaram /
asthi majjānaṃ māsaraiḥ kārotareṇa dadhato gavāṃ tvaci

sarasvatī manasā peśalaṃ vasu nāsatyābhyāṃ vayati darśataṃ vapuḥ /
rasaṃ parisrutā na rohitaṃ nagnahur dhīras tasaraṃ na vema

payasā śukram amṛtaṃ janitraꣳ surayā mūtrāj janayanta retaḥ /
apāmatiṃ durmatiṃ bādhamānā ' ūvadhyaṃ vātaꣳ sabvaṃ tad ārāt

indraḥ sutrāmā hṛdayena satyaṃ puroḍāśena savitā jajāna /
yakṛt klomānaṃ varuṇo bhiṣajyan matasne vāyavyair na mināti pittam

āntrāṇi sthālīr madhu pinvamānā gudāḥ pātrāṇi sudughā na dhenuḥ /
śyenasya patraṃ na plīhā śacībhir āsandī nābhir udaraṃ na mātā

kumbho vaniṣṭhur janitā śacībhir yasminn agre yonyāṃ garbho ' antaḥ /
plāśir vyaktaḥ śatadhāra ' utso duhe na kumbhī svadhāṃ pitṛbhyaḥ

mukhaꣳ sad asya śira ' it satena jihvā pavitram aśvināsant sarasvatī /
capyaṃ na pāyur bhiṣag asya vālo vastir na śepo harasā tarasvī

aśvibhyāṃ cakṣur amṛtaṃ grahābhyāṃ chāgena tejo haviṣā śṛtena /
pakṣmāṇi godhūmaiḥ kuvalair utāni peśo na śukram asitaṃ vasāte

avir na meṣo nasi vīryāya prāṇasya panthā ' amṛto grahābhyām /
sarasvaty upavākair vyānaṃ nasyāni barhir badarair jajāna

indrasya rūpaṃ vṛṣabho balāya karṇābhyāꣳ śrotram amṛtaṃ grahābhyāṃ /
yavā na barhir bhruvi kesarāṇi karkandhu jajñe madhu sāraghaṃ mukhāt

ātmann upasthe na vṛkasya loma mukhe śmaśrūṇi na vyāghraloma /
keśā na śīrṣan yaśase śriyai śikhā siꣳhasya loma tviṣir indriyāṇi

aṅgāny ātman bhiṣajā tad aśvinātmānam aṅgaiḥ sam adhāt sarasvatī /
indrasya rūpaꣳ śatamānam āyuś candreṇa jyotir amṛtaṃ dadhānāḥ

sarasvatī yonyāṃ garbham antar aśvibhyāṃ patnī sukṛtaṃ bibharti /
apāꣳ rasena varuṇo na sāmnendraꣳ śriyai janayann apsu rājā

tejaḥ paśūnāꣳ havir indriyāvat parisrutā payasā sāraghaṃ madhu /
aśvibhyāṃ dugdhaṃ bhiṣajā sarasvatyā sutāsutābhyām amṛtaḥ soma ' induḥ //