Shukla Yajurveda · Chapter 17

agnicayane cityapariṣekādi japaparyantā mantrāḥ

aśmann ūrjaṃ parvate śiśriyāṇām ' adbhya oṣadhībhyo vanaspatibhyo 'dhi sambhṛtaṃ payaḥ /
tāṃ na ' iṣamūrjaṃ dhatta marutaḥ saꣳrarāṇāḥ /
' aśmaꣳs te kṣut /
mayi ta ūrk /
yaṃ dviṣmas taṃ te śug ṛcchatu

imā me ' agna ' iṣṭakā dhenavaḥ santv ekā ca daśa ca daśa ca śataṃ ca śataṃ ca sahasraṃ ca sahasraṃ cāyutaṃ cāyutaṃ ca niyutaṃ ca niyutaṃ ca prayutaṃ cārbudaṃ ca nyarbudaꣳ samudraś ca madhyaṃ cāntaś ca parārdhaś caitā me ' agna iṣṭakā dhenavaḥ santv amutrāmuṣmiṃl loke

ṛtava stha ' ṛtāvṛdha ' ṛtuṣṭhā stha ' ṛtāvṛdhaḥ /
ghṛtaścyuto madhuścyuto virājo nāma kāmadughā ' akṣīyamāṇāḥ

samudrasya tvāvakayāgne pari vyayāmasi /
pāvako ' asmabhyaꣳ śivo bhava

himasya tvā jarāyuṇāgne pari vyayāmasi /
pāvako ' asmabhyaꣳ śivo bhava

upa jmann upa vetase'va tara nadīṣv ā /
agne pittam apām asi /
maṇḍūki tābhir ā gahi semaṃ no yajñaṃ pāvakavarṇaꣳ śivaṃ kṛdhi

apām idaṃ nyayanaꣳ samudrasya niveśanam /
anyāꣳs ' te asmat tapantu hetayaḥ pāvako ' asmabhyaꣳ śivo bhava

agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā /
ā devān vakṣi yakṣi ca

sa naḥ pāvaka dīdivo gne devāꣳ ' ihā vaha /
upa yajñaꣳ haviś ca naḥ

pāvakayā yaś citayantyā kṛpā kṣāman ruruca ' uṣaso na bhānunā /
tūrvan na yāmann etaśasya nū raṇa ' ā yo ghṛṇe na tatṛṣāṇo ' ajaraḥ

namas te harase śociṣe namas te ' astv arciṣe /
anyāꣳs te asmat tapantu hetayaḥ pāvako ' asmabhyaꣳ śivo bhava

nṛṣade veṭ /
apsuṣade veṭ /
barhiṣade veṭ /
vanasade veṭ /
svarvide veṭ

ye devā devānāṃ yajñiyā yajñiyānāꣳ saṃvatsarīṇam upa bhāgam āsate /
ahutādo haviṣo yajñe ' asmint svayaṃ pibantu madhuno ghṛtasya

ye devā deveṣv adhi devatvam āyan ye brahmaṇaḥ puraetāro ' asya /
yebhyo na ' ṛte pavate dhāma kiṃ cana na te divo na pṛthivyā ' adhi snuṣu

prāṇadā ' apānadā vyānadā varcodā varivodāḥ /
anyāꣳs ' te asmat tapantu hetayaḥ pāvako ' asmabhyaꣳ śivo bhava

agnis tigmena śociṣā yāsad viśvaṃ ny atriṇam /
agnir no vanate rayim

ya ' imā viśvā bhuvanāni juhvad ṛṣir hotā ny asīdat pitā naḥ /
sa ' āśiṣā draviṇam icchamānaḥ prathamacchad avarāꣳ ' ā viveśa

kiꣳ svid āsīd adhiṣṭhānam ārambhaṇaṃ katamat svit kathāsīt /
yato bhūmiṃ janayan viśvakarmā vi dyām aurṇon mahinā viśvacakṣāḥ

viśvataścakṣur uta viśvatomukho viśvatobāhur uta viśvataspāt /
saṃ bāhubhyāṃ dhamati saṃ patatrair dyāvābhūmī janayan deva ' ekaḥ

kiꣳ svid vanaṃ ka ' u sa vṛkṣa ' āsa yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ /
manīṣiṇo manasā pṛcchated u tad yad adhyatiṣṭhad bhuvanāni dhārayan

yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmann utemā /
śikṣā sakhibhyo haviṣi svadhāvaḥ svayaṃ yajasva tanvaṃ vṛdhānaḥ

viśvakarman haviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṃ yajasva pṛthivīm uta dyām /
muhyantv anye ' abhito sapatnā ' ihāsmākaṃ maghavā sūrir astu

vācas patiṃ viśvakarmāṇamūtaye manojuvaṃ vāje ' adyā huvema /
sa no viśvāni havanāni joṣad viśvaśambhūr avase sādhukarmā

viśvakarman haviṣā vardhanena trātāram indram akṛṇor avadhyam /
tasmai viśaḥ samanamanta pūrvīr ayam ugro vihavyo yathāsat

cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtam ene ajanan namnamāne /
yaded antā ' adadṛhanta pūrva ' ād id dyāvāpṛthivī ' aprathetām

viśvakarmā vimanā ' ād vihāyā dhātā vidhātā paramota saṃdṛk /
teṣām iṣṭāni sam iṣā madanti yatrā saptaṛṣīn para ' ekam āhuḥ

yo naḥ pitā janitā yo vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā /
yo devānāṃ nāmadhā ' eka ' eva taꣳ saṃpraśnaṃ bhuvanā yanty anyā

ta ' āyajanta draviṇaꣳ sam asmā ' ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā /
asūrte sūrte rajasi niṣatte ye bhūtāni samakṛṇvann imāni

paro divā para ' enā pṛthivyā paro devebhir asurair yad asti /
kaꣳ svid garbhaṃ prathamaṃ dadhra āpo yatra devāḥ samapaśyanta pūrve

tam id garbhaṃ prathamaṃ dadhra ' āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve /
ajasya nābhāv adhy ekam arpitaṃ yasmin viśvāni bhuvanāni tasthuḥ

na taṃ vidātha ya ' imā jajānānyad yuṣmākam antaraṃ babhūva /
nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ' ukthaśāsaś caranti

viśvakarmā hy ajaniṣṭa deva ' ād id gandharvo ' abhavad dvitīyaḥ /
tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnām apāṃ garbhaṃ vyadadhāt purutrā

āśuḥ śiśāno vṛṣabho na bhīmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaś carṣaṇīnām /
saṃkrandano'nimiṣa ' ekavīraḥ śataꣳ senā ' ajayat sākam indraḥ

saṃkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā /
tad indreṇa jayata tat sahadhvaṃ yudho nara iṣuhastena vṛṣṇā

sa ' iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhir vaśī saꣳsraṣṭā sa yudha ' indro gaṇena /
saꣳsṛṣṭajit somapā bāhuśardhy ugradhanvā pratihitābhir astā

bṛhaspate pari dīyā rathena rakṣohāmitrām̐२' apabādhamānaḥ /
prabhañjant senāḥ pramṛṇo yudhā jayann asmākam edhy avitā rathānām

balavijñāya sthaviraḥ pravīraḥ sahasvān vājī sahamāna ' ugraḥ /
abhivīro ' abhisatvā sahojā jaitram indra ratham ā tiṣṭha govit

gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantam ajma pramṛṇantam ojasā /
imaꣳ sajātā ' anu vīrayadhvam indraꣳ sakhāyo ' anu saꣳ rabhadhvam

abhi gotrāṇi sahasā gāhamāno 'dayo vīraḥ śatamanyur indraḥ /
duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍ ayudhyo 'smākaꣳ senā avatu pra yutsu

indra ' āsāṃ netā bṛhaspatir dakṣiṇā yajñaḥ pura ' etu somaḥ /
devasenānām abhibhañjatīnāṃ jayantīnāṃ maruto yantv agram

indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ' ādityānāṃ marutāꣳ śardha ' ugram /
mahāmanasāṃ bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatām ud asthāt

ud dharṣaya maghavann āyudhāny ut satvanāṃ māmakānāṃ manāꣳsi /
ud vṛtrahan vājināṃ vājināny ud rathānāṃ jayatāṃ yantu ghoṣāḥ

asmākam indraḥ samṛteṣu dhvajeṣv asmākaṃ yā ' iṣavas tā jayantu /
asmākaṃ vīrā ' uttare bhavantv asmāꣳ' u devā ' avatā haveṣu

amīṣāṃ cittaṃ pratilobhayantī gṛhāṇāṅgāny apve parehi /
abhi prehi nir daha hṛtsu śokair andhenāmitrās tamasā sacantām

avasṛṣṭā parā pata śaravye brahmasaꣳśite /
gacchāmitrān pra padyasva māmīṣāṃ kaṃ canoc chiṣaḥ

pretā jayatā nara ' indro vaḥ śarma yacchatu /
ugrā vaḥ santu bāhavo 'nādhṛṣyā yathāsatha

asau yā senā marutaḥ pareṣām abhyeti na ' ojasā spardhamānā /
tāṃ gūhata tamasāpavratena yathāmī ' anyo ' anyaṃ na jānan

yatra vāṇāḥ sampatanti kumārā viśikhā'iva /
tanna ' indro bṛhaspatir aditiḥ śarma yacchatu viśvāhā śarma yacchatu

marmāṇi te varmaṇā chādayāmi somas tvā rājāmṛtenānu vastām /
uror varīyo varuṇas te kṛṇotu jayantaṃ tvānu devā madantu

ud enam uttarāṃ nayāgne ghṛtenāhuta /
rāyaspoṣeṇa saꣳ sṛja prajayā ca bahuṃ kṛdhi

indremaṃ pratarāṃ naya sajātānām asadvaśī /
sam enaṃ varcasā sṛja devānāṃ bhāgadā ' asat

yasya kurmo gṛhe havis tam agne vardhayā tvam /
tasmai devā ' adhi bruvann ayaṃ ca brahmaṇaspatiḥ

ud u tvā viśve devā ' agne bharantu cittibhiḥ /
sa no bahva śivas tvaꣳ supratīko vibhāvasuḥ

pañca diśo daivīr yajñam avantu devīr apāmatiṃ durmatiṃ bādhamānāḥ /
rāyaspoṣe yajñapatim ābhajantī rāyaspoṣe ' adhi yajño ' asthāt

samiddhe ' agnāv adhi māmahāna ' ukthapatra ' īḍyo gṛbhītaḥ /
taptaṃ gharmaṃ parigṛhyāyajantorjā yad yajñam ayajanta devāḥ

daivyāya dhartre joṣṭre devaśrīḥ śrīmanāḥ śatapayāḥ /
parigṛhya devā yajñam āyan devā devebhyo ' adhvaryanto ' asthuḥ

vītaꣳ haviḥ śamitaꣳ śamitā yajadhyai turīyo yajño yatra havyam eti /
tato vākā ' āśiṣo no juṣantām

sūryaraśmir harikeśaḥ purastāt savitā jyotir ud ayāꣳ' ajasram /
tasya pūṣā prasave yāti vidvānt sampaśyan viśvā bhuvanāni gopāḥ

vimāna ' eṣa divo madhya ' āsta ' āpaprivān rodasī ' antarikṣam /
sa viśvācīr abhi caṣṭe ghṛtācīr antarā pūrvam aparaṃ ca ketum

ukṣā samudro ' aruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yoniṃ pitur ā viveśa /
madhye divo nihitaḥ pṛśnir aśmā vi cakrame rajasas pāty antau

indraṃ viśvā ' avīvṛdhant samudravyacasaṃ giraḥ /
rathītamaꣳ rathīnāṃ vājānāꣳ satpatiṃ patim

devahūr yajña ' ā ca vakṣat sumnahūr yajña ' ā ca vakṣat /
yakṣad agnir devo devāꣳ' ā ca vakṣat

vājasya mā prasava ' udgrābheṇod agrabhīt /
adha sapatnān indro me nigrābheṇādharāꣳ' akaḥ

udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā ' avīvṛdhan /
adhā sapatnān indrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām

kramadhvam agninā nākam ukhyaꣳ hasteṣu bibhrataḥ /
divas pṛṣṭhaꣳ svar gatvā miśrā devebhir ādhvam

prācīm anu pradiśaṃ prehi vidvān agner agne puro ' agnir bhaveha /
viśvā ' āśā dīdyāno vi bhāhy ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade

pṛthivyā ' aham ud antarikṣam āruham antarikṣād divam āruham /
divo nākasya pṛṣṭhāt svar jyotir agām aham

svar yanto nāpekṣanta ' ā dyāꣳ rohanti rodasī /
yajñaṃ ye viśvatodhāraꣳ suvidvāꣳso vitenire

agne prehi prathamo devayatāṃ cakṣur devānām uta martyānām /
iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ sajoṣāḥ svar yantu yajamānāḥ svasti

naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśum ekaꣳ samīcī /
dyāvākṣāmā rukmo ' antar vi bhāti devā ' agniṃ dhārayan draviṇodāḥ

agne sahasrākṣa śatamūrdhañ chataṃ te prāṇāḥ sahasraṃ vyānāḥ /
tvaꣳ sāhasrasya rāya ' īśiṣe tasmai te vidhema vājāya svāhā

suparṇo 'si garutmān pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda /
bhāsāntarikṣam ā pṛṇa jyotiṣā divam ut tabhāna tejasā diśa ' ud dṛꣳha

ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastād agne yonim ā sīda sādhuyā /
asmintsadhasthe ' adhy uttarasmin viśve devā yajamānaś ca sīdata

taꣳ savitur vareṇyasya citrām āhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyām /
yām asya kaṇvo aduhat prapīnāꣳ sahasradhārāṃ payasā mahīṃ gām

vidhema te parame janmann agne vidhema stomair avare sadhasthe /
yasmād yoner udārithā yaje taṃ pra tve havīꣳṣi juhure samiddhe

preddho ' agne dīdihi puro no 'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha /
tvāꣳ śaśvanta ' upa yanti vājāḥ

agne tam adyāśvaṃ na stomaiḥ kratuṃ na bhadraꣳ hṛdispṛśam /
ṛdhyāmā ta ' ohaiḥ

cittiṃ juhomi manasā ghṛtena yathā devā ' ihāgaman vītihotrā ' ṛtāvṛdhaḥ /
patye viśvasya bhūmano juhomi viśvakarmaṇe viśvāhādābhyaꣳ havi

sapta te ' agne samidhaḥ sapta jihvāḥ sapta ' ṛṣayaḥ sapta dhāma priyāṇi /
sapta hotrāḥ saptadhā tvā yajanti sapta yonīr ā pṛṇasva ghṛtena svāhā

śukrajyotiś ca citrajyotiś ca satyajyotiś ca jyotiṣmāꣳś ca /
śukraś ca ' ṛtapāś cātyaꣳhāḥ

īdṛṅ cānyadṛṅ ca sadṛṅ ca pratisadṛṅ ca /
mitaś ca saṃmitaś ca sabharāḥ

ṛtaś ca satyaś ca dhruvaś ca dharuṇaś ca /
dhartā ca vidhartā ca vidhārayaḥ

ṛtajic ca satyajic ca senajic ca suṣeṇaś ca /
antimitraś ca dūre'amitraś ca gaṇaḥ

īdṛkṣāsa ' etādṛkṣāsa ' ū ṣu ṇaḥ sadṛkṣāsaḥ pratisadṛkṣāsa ' etana /
mitāsaś ca saṃmitāso no ' adya sabharaso maruto yajñe ' asmin

svatavāꣳś ca praghāsī ca sāṃtapanaś ca gṛhamedhī ca /
krīḍī ca śākī cojjeṣī

ugraś ca bhīmaś ca dhvāntaś ca dhuniś ca /
sāsahvāꣳś cābhiyugvā ca vikṣipaḥ svāhā /
indraṃ daivīr viśo maruto 'nuvartmāno 'bhavan yathendraṃ daivīr viśo maruto 'nuvartmāno 'bhavan /
evam imaṃ yajamānaṃ daivīś ca viśo mānuṣīś cānuvartmāno bhavantu

imaꣳ stanamūrjasvantaṃ dhayāpāṃ prapīnam agne sarirasya madhye /
utsaṃ juṣasva madhumantam arvant samudriyaꣳ sadanam ā viśasva

ghṛtaṃ mimikṣe ghṛtam asya yonir ghṛte śrito ghṛtam v asya dhāma /
anuṣvadham ā vaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi havyam

samudrād ūrmir madhumāꣳ' ud ārad upāꣳśunā sam amṛtatvam ānaṭ /
ghṛtasya nāma guhyaṃ yad asti jihvā devānām amṛtasya nābhiḥ

vayaṃ nāma pra bravāmā ghṛtasyāsmin yajñe dhārayāmā namobhiḥ /
upa brahmā śṛṇavac chasyamānaṃ catuḥśṛṅgo 'vamīd gaura etat

catvāri śṛṅgā trayo ' asya pādā dve śīrṣe sapta hastāso ' asya /
tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyāꣳ ' ā viveśa

tridhā hitaṃ paṇibhir guhyamānaṃ gavi devāso ghṛtam anv avindan /
indra ' ekaꣳ sūrya ' ekaṃ jajāna venād ekaꣳ svadhayā niṣṭatakṣuḥ

etā 'arṣanti hṛdyāt samudrāc chatavrajā ripuṇā nāvacakṣe /
ghṛtasya dhārā ' abhi cākaśīmi hiraṇyayo vetaso madhya ' āsām

samyak sravanti sarito na dhenā ' antar hṛdā manasā pūyamānāḥ /
ete ' arṣanty ūrmayo ghṛtasya mṛgā 'iva kṣipaṇor īṣamāṇāḥ

sindhor iva prādhvane śūghanāso vātapramiyaḥ patayanti yahvāḥ /
ghṛtasya dhārā ' aruṣo na vājī kāṣṭhā bhindann ūrmibhiḥ pinvamānaḥ

abhi pravanta samaneva yoṣāḥ kalyāṇyaḥ smayamānāso ' agnim /
ghṛtasya dhārāḥ samidho nasanta tā juṣāṇo haryati jātavedāḥ

kanyā 'iva vahatum etavā ' u ' añjy añjānā ' abhi cākaśīmi /
yatra somaḥ sūyate yatra yajño ghṛtasya dhārā ' abhi tat pavante

abhy arṣata suṣṭutiṃ gavyam ājim asmāsu bhadrā draviṇāni dhatta /
imaṃ yajñaṃ nayata devatā no ghṛtasya dhārā madhumat pavante

dhāman te viśvaṃ bhuvanam adhi śritam antaḥ samudre hṛdyantar āyuṣi /
apām anīke samithe ya ' ābhṛtas tam aśyāma madhumantaṃ ta ' ūrmim //