Shukla Yajurveda · Chapter 13

agnicayane citi puṣkaraparṇādi upadhāna mantrāḥ

mayi gṛhṇāmy agre ' agniꣳ rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāya /
mām u devatāḥ sacantām

apāṃ pṛṣṭham asi yonir agneḥ samudram abhitaḥ pinvamānam /
vardhamāno mahām̐२ ' ā ca puṣkare divo mātrayā varimṇā prathasva

brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastād vi sīmataḥ suruco vena ' āvaḥ /
sa budhnyā ' upamā ' asya viṣṭhāḥ sataś ca yonim asataś ca vi vaḥ

hiraṇyagarbhaḥ sam avartatāgre bhūtasya jātaḥ patir eka ' āsīt /
sa dādhāra pṛthivīṃ dyām utemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema

drapsaś caskanda pṛthivīm anu dyām imaṃ ca yonim anu yaś ca pūrvaḥ /
samānaṃ yonim anu saṃcarantaṃ drapsaṃ juhomy anu sapta hotrāḥ

namo'stu sarpebhyo ye ke ca pṛthivīm anu /
ye ' antarikṣe ye divi tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ

yā ' iṣavo yātudhānānāṃ ye vā vanaspatīꣳ१ 'ranu /
ye vāvaṭaṣu śerate tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ

ye vāmī rocane divo ye vā sūryasya raśmiṣu /
yeṣām apsu sadas kṛtaṃ tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ

kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na pṛthvīṃ yāhi rājevāmavām̐२ ' ibhena /
tṛṣvīm anu prasitiṃ drūṇāno 'stāsi vidhya rakṣasas tapiṣṭhaiḥ

tava bhramāsa ' āśuyā patanty anu spṛśa dhṛṣatā śośucānaḥ /
tapūꣳṣy agne juhvā pataṅgān asaṃdito vi sṛja viṣvag ulkāḥ

prati spaśo vi sṛja tūrṇitamo bhavā pāyur viśo ' asyā adabdhaḥ /
yo no dūre ' aghaśaꣳso yo ' anty agne mākiṣ ṭe vyathir ā dadharṣīt

ud agne tiṣṭha praty ā tanuṣva ny amitrām̐२ ' oṣatāt tigmahete /
yo no ' arātiꣳ samidhāna cakre nīcā taṃ dhakṣy atasaṃ na śuṣkam

ūrdhvo bhava prati vidhyādhy asmad āviṣ kṛṇuṣva daivyāny agne /
ava sthirā tanuhi yātujūnāṃ jāmim ajāmiṃ pra mṛṇīhi śatrūn /
agneṣ ṭvā tejasā sādayāmi

agnir mūrdhā divaḥ kakut patiḥ pṛthivyā ' ayam /
apāꣳ retāꣳsi jinvati /
indrasya tvaujasā sādayāmi

bhuvo yajñasya rajasaś ca netā yatrā niyudbhiḥ sacase śivābhiḥ /
divi mūrdhānaṃ dadhiṣe svarṣāṃ jihvām agne cakriṣe havyavāham

dhruvāsi dharuṇāstṛtā viśvakarmaṇā /
mā tvā samudra'ud vadhīn mā suparṇo'vyathamānā pṛthivīṃ dṛꣳha

prajāpatiṣ ṭvā sādayatv apā pṛṣṭhe samudrasyeman /
vyacasvatīṃ prathasvatīṃ prathasva pṛthivyasi

bhūr asi bhūmir asy aditir asi viśvadhāyā viśvasya bhuvanasya dhartrī /
pṛthivīṃ yaccha pṛthivīṃ dṛꣳha pṛthivīṃ mā hiꣳsīḥ

viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāya pratiṣṭhāyai caritrāya /
agniṣ ṭvābhi pātu mahyā svastyā chardiṣā śaṃtamena tayā devatayāṅgirasvad dhruvā sīda

kāṇḍāt-kāṇḍāt prarohantī paruṣaḥ-paruṣas pari /
evā no dūrve pra tanu sahasreṇa śatena ca

yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi /
tasyās te devīṣṭake vidhema haviṣā vayam

yās te ' agne sūrye ruco divam ātanvanti raśmibhiḥ /
tābhir no ' adya sarvābhī ruce janāya nas kṛdhi

yā vo devāḥ sūrye ruco goṣv aśveṣu yā rucaḥ /
indrāgnī tābhiḥ sarvābhī rucaṃ no dhatta bṛhaspate

virāḍ jyotir adhārayat /
svarāḍ jyotir adhārayat /
prajāpatiṣ ṭvā sādayatu pṛṣṭhe pṛthivyā jyotiṣmatīm /
viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāya viśvaṃ jyotir yaccha /
agniṣṭe 'dhipatis tayā devatayāṅgirasvad dhruvā sīda

madhuś ca mādhavaś ca vāsantikāv ṛtū ' agner antaḥśleṣo'si kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantām āpa ' oṣadhayaḥ kalpantām agnayaḥ pṛthaṅ nama jyaiṣṭhyāya savratāḥ /
ye ' agnayaḥ samanaso 'ntarā dyāvāpṛthivī ' ime vāsantikāv ṛtū 'abhikalpamānā ' indram iva devā ' abhisaṃviśantu tayā devatayāṅgirasvad dhruve sīdatam

aṣāḍhāsi sahamānā sahasvārātīḥ sahasva pṛtanāyataḥ /
sahasravīryāsi sā mā jinva

madhu vātā ' ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ /
mādhvīr naḥ santv oṣadhīḥ

madhu naktam utoṣaso madhumat pārthivaꣳ rajaḥ /
madhu dyaur astu naḥ pitā

madhumān no vanaspatir madhumām̐२' astu sūryaḥ /
mādhvīr gāvo bhavantu naḥ

apāṃ gambhant sīda mā tvā sūryo'bhi tāpsīn māgnir vaiśvānaraḥ /
acchinnapatrāḥ prajā ' anuvīkṣasvānu tvā divyā vṛṣṭiḥ sacatām

trīnt samudrānt sam asṛpat svargān apāṃ patir vṛṣabha ' iṣṭakānām /
purīṣaṃ vasānaḥ sukṛtasya loke tatra gaccha yatra pūrve paretāḥ

mahī dyauḥ pṛthivī ca na ' imaṃ yajñaṃ mimikṣatām /
pipṛtāṃ no bharīmabhiḥ

viṣṇoḥ karmāṇi paśyata yato vratāni paspaśe /
indrasya yujyaḥ sakhā

dhruvāsi dharuṇeto jajñe prathamam ebhyo yonibhyo ' adhi jātavedāḥ /
sa gāyatryā triṣṭubhānuṣṭubhā ca devebhyo havyaṃ vahatu prajānan

iṣe rāye ramasva sahase dyumna ' ūrje' apatyāya /
samrāḍ asi svarāḍ asi sārasvatau tvotsau prāvatām

agne yukṣvā hi ye tavāśvāso deva sādhavaḥ /
araṃ vahanti manyave

yukṣvā hi devahūtamām̐२' aśvām̐२' agne rathīr iva /
ni hotā pūrvyaḥ sadaḥ

samyak sravanti sarito na dhenā ' antar hṛdā manasā pūyamānāḥ /
ghṛtasya dhārā ' abhi cākaśīmi hiraṇyayo vetaso madhye ' agneḥ

ṛce tvā ruce tvā bhāse tvā jyotiṣe tvā /
abhūd idaṃ viśvasya bhuvanasya vājinam agner vaiśvānarasya ca

agnir jyotiṣā jyotiṣmān rukmo varcasā varcasvān /
sahasradā ' asi sahasrāya tvā

ādityaṃ garbhaṃ payasā sam aṅdhi sahasrasya pratimāṃ viśvarūpam /
pari vṛṅdhi harasā mābhi maꣳsthāḥ śatāyuṣaṃ kṛṇuhi cīyamānaḥ

vātasya jūtiṃ varuṇasya nābhim aśvaṃ jajñānaꣳ sarirasya madhye /
śiśuṃ nadīnāꣳ harim adribudhnam agne mā hiꣳsīḥ parame vyoman

ajasram indum aruṣaṃ bhuraṇyum agnim īḍe pūrvacittiṃ namobhiḥ /
sa parvabhir ṛtuśaḥ kalpamāno gāṃ mā hiꣳsīr aditiṃ virājam

varūtrīṃ tvaṣṭur varuṇasya nābhim aviṃ jajñānāꣳ rajasaḥ parasmāt /
mahīꣳ sāhasrīm asurasya māyām agne mā hiꣳsīḥ parame vyoman

yo ' agnir agner adhiy ajāyata śokāt pṛthivyā ' uta vā divas pari /
yena prajā viśvakarmā jajāna tam agne heḍaḥ pari te vṛṇaktu

citraṃ devānām ud agād anīkaṃ cakṣur mitrasya varuṇasyāgneḥ /
āprā dyāvāpṛthivī ' antarikṣaꣳ sūrya ' ātmā jagatas tasthuṣaś ca

imaṃ mā hiꣳsīr dvipādaṃ paśuꣳ sahasrākṣo medhāya cīyamānaḥ /
mayuṃ paśuṃ medham agne juṣasva tena cinvānas tanvo ni ṣīda /
mayuṃ te śug ṛcchatu yaṃ dviṣmas taṃ te śug ṛcchatu

imaṃ mā hiꣳsīr ekaśaphaṃ paśuṃ kanikradaṃ vājinaṃ vājineṣu /
gauram āraṇyam anu te diśāmi tena cinvānas tanvo ni ṣīda /
gauraṃ te śug ṛcchatu yaṃ dviṣmas taṃ te śug ṛcchatu

imaꣳ sāhasraꣳ śatadhāram utsaṃ vyacyamānaꣳ sarirasya madhye /
ghṛtaṃ duhānām aditiṃ janāyāgne mā hiꣳsīḥ parame vyoman /
gavayam āraṇyam anu te diśāmi tena cinvānas tanvo ni ṣīda /
gavayaṃ te śug ṛcchatu yaṃ dviṣmas taṃ te śug ṛcchatu

imamūrṇāyuṃ varuṇasya nābhiṃ tvacaṃ paśūnāṃ dvipadāṃcatuṣpadām /
tvaṣṭuḥ prajānāṃ prathamaṃ janitram agne mā hiꣳsīḥ parame vyoman /
uṣṭram āraṇyam anu te diśāmi tena cinvānas tanvo ni ṣīda /
uṣṭraṃ te śug ṛcchatu yaṃ dviṣmas taṃ te śug ṛcchatu

ajo hy agner ajaniṣṭa śokāt so ' apaśyaj janitāram agre /
tena devā devatām agram āyaꣳs tena roham āyann upa medhyāsaḥ /
śarabham āraṇyam anu te diśāmi tena cinvānas tanvo ni ṣīda /
śarabhaṃ te śug ṛcchatu yaṃ dviṣmas taṃ te śug ṛcchatu

tvaṃ yaviṣṭha dāśuṣo nṝꣳḥ pāhi śṛṇudhī giraḥ /
rakṣā tokam uta tmanā

apāṃ tvemant sādayāmi /
apāṃ tvodmant sādayāmi /
apāṃ tvā bhasmant sādayāmi /
apāṃ tvā jyotiṣi sādayāmi /
apāṃ tvāyane sādayāmi /
arṇave tvā sadane sādayāmi /
samudre tvā sadane sādayāmi /
sarire tvā sadane sādayāmi /
apāṃ tvā kṣaye sādayāmi /
apāṃ tvā sadhiṣi sādayāmi /
apāṃ tvā sadane sādayāmi /
apāṃ tvā sadhasthe sādayāmi /
apāṃ tvā yonau sādayāmi /
apāṃ tvā purīṣe sādayāmi /
apāṃ tvā pāthasi sādayāmi /
gāyatreṇa tvā chandasā sādayāmi /
traiṣṭubhena tvā chandasā sādayāmi /
jāgatena tvā chandasā sādayāmi /
ānuṣṭubhena tvā chandasā sādayāmi /
pāśrūna tvā chandasā sādayāmi

ayaṃ puro bhuvaḥ /
tasya prāṇo bhauvanāyaḥ /
vasantaḥ prāṇāyanaḥ /
gāyatrī vāsantī /
gāyatryai gāyatram /
gāyatrād upāꣳśuḥ /
upāꣳśos trivṛt /
trivṛto rathantaram /
vasiṣṭha ' ṛṣiḥ /
prajāpatigṛhītayā tvayā prāṇaṃ gṛhṇāmi prajābhyaḥ

ayaṃ dakṣiṇā viśvakarmā /
tasya mano vaiśvakarmaṇam /
grīṣmo mānasaḥ /
triṣṭub graiṣmī /
triṣṭubhaḥ svāram /
svārād antaryāmaḥ /
'antaryāmāt pañcadaśaḥ /
pañcadaśād bṛhat /
bharadvāja ' ṛṣiḥ /
prajāpatigṛhītayā tvayā mano gṛhṇāmi prajābhyaḥ

ayaṃ paścād viśvavyacāḥ /
tasya cakṣur vaiśvavyacasam /
varṣāś cākṣuṣyaḥ /
jagatī vārṣī /
jagatyā ' ṛksamam /
ṛksamāc chukraḥ /
śukrāt saptadaśaḥ /
saptadaśād vairūpam /
jamadagnir ṛṣiḥ /
prajāpatigṛhītayā tvayā cakṣur gṛhṇāmi prajābhyaḥ

idaṃ uttarāt svaḥ /
tasya śrotraꣳ sauvam /
śarac chrautrī /
anuṣṭup śāradī /
anuṣṭubha ' aiḍam /
aiḍān manthī /
manthina ' ekaviꣳśaḥ ' /
ekaviꣳśād vairājam /
viśvāmitra ' ṛṣiḥ /
prajāpatigṛhītayā tvayā śrotraṃ gṛhṇāmi prajābhyaḥ

iyaṃ upari matiḥ /
tasyai vāṅ mātyā /
hemanto vācyaḥ /
paṅktir haimantī /
paṅktyai nidhanavat /
nidhanavata ' āgrayaṇaḥ /
āgrayaṇāt triṇavatrayastriꣳśau /
triṇavatrayastriꣳśābhyāꣳ śākvararaivate /
viśvakarma ' ṛṣiḥ /
prajāpatigṛhītayā tvayā vācaṃ gṛhṇāmi prajābhyaḥ /
[ lokaṃ pṛṇa chidraṃ pṛṇātho sīda dhruvā tvam /
indrāgnī tvā bṛhaspatir asmin yonāv asīṣadan /
tā asya sūdadohasaḥ somaꣳ śrīṇanti pṛśnayaḥ /
janman devānāṃ viśas triṣv ā rocane divaḥ /
indraṃ viśvā avīvṛdhant samudravyacasaṃ giraḥ /
rathītamaꣳ rathīnāṃ vājānāꣳ satpatiṃ patim // ]???