Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Samhita · Chapter p4

p4.1

śrī devyuvāca
brūhi me vākyamīśāna paramārthadhiyaṃ prati
ye vighnāḥ santi lokānāṃ vada me priya śaṅkara

p4.2

īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi yathā vighnāḥ sthitāḥ sadā
muktiṃ prati narāṇāñca bhogaḥ paramabandhanaḥ

p4.3

nārī śayyāsanaṃ vastraṃ dhanamasya viḍambanam
tāmbūlagnayayayānāni rājyaiśvaryavibhūtayaḥ
haimaṃ raupyaṃ tathā tāmraṃ ratrañcāgurudhenavaḥ
pāṇḍityaṃ vedaśāstrāṇi nṛtyaṃ gītaṃ vibhūṣaṇam
vaṃśī vīṇā mṛdaṅgāśca gajedraścāśvavāhanam
dārāpatyāni viṣayā vighnā ete prakīrtitāḥ
bhogarūpā ime vighnā dharmarūpānimācchuśu

p4.4

snānaṃ pūjāvidhirhomaṃ tathā mokṣamayī sthitiḥ
vatopavāsaniyamamaunamindriyaniyahaḥ
dhyeyo dhyānaṃ tathā mantro dānaṃ khyātirdiśāsu ca
vāpīkūpataḍāgādiprāsādārāmakalpanā
yaśaṃ cāndrāyaṇa kacchūṃ tīrthāni vividhāni ca
dṛśyante ca ime vighnā dharmarūpeṇa saṃsthitāḥ

p4.5

yattu vighnaṃ bhavejjñānaṃ kathayāmi varānane
gomukhaṃ svāsanaṃ kṛtvā dhautiprakṣālana ca tat
nāḍīsañcāravijñānaṃ pratyāhāranirodhanam
kukṣisaṃcālanaṃ kṣipraṃ praveśa indriyādhvanā
nāḍīkarmāṇi kalyāṇi bhojanaṃ śrayatāṃ mama

p4.6

navadhāturasaṃ chindhi śuyiukāstāḍayetpunaḥ
ekakālaṃ samādhiḥ khyāñjigabhūtamidaṃ śṛṇu

p4.7

saṅgamaṃ gaccha sādhūnāṃ saṃkocaṃ bhaja durjanāt
praveśanirgame vāyorgurulakṣaṃ vilokayet

p4.8

piṇḍasthaṃ rūpasaṃsthañca rūpasthaṃ rūpavarjitam
barhyaitasminmatāvacchā hṛdayañca praśāmyati
ityete kathitā vighnā jñānarūpe vyavasthitāḥ

p4.9

mantrayogo hatvaścaiva layayogastṛtīyakaḥ
caturtho rājayogaḥ syātsa dvidhābhāvavarjitaḥ

p4.10

caturdhā sādhako jñeyo mṛdumadhyādhimātrakāḥ
adhimātratamaḥ śreṣṭho bhavābdhau laghanakṣamaḥ

p4.11

mandotsāhī susamasvo vyādhistho gurudūṣakaḥ
lobhī pāpamatiścaiva bahvāśī vanitāśrayaḥ
capalaḥ kātaro rogī parādhīno'tiniṣṭhuraḥ
mandācāro mandavīryo jñātavyo mṛdumānavaḥ
dvādaśābde bhavetsiddhiretakhya yatnataḥ param
mantrayogādhikārī sa jñātavyo guruṇā dhruvam

p4.12

samabuddhiḥ kṣamāyuktaḥ puyayākākṣī priyaṃvadaḥ
madhyasthaḥ sarvakāryeṣu sāmānyaḥ khyāva saṃśayaḥ
etajjātvaiva gurubhirdīyate muktito layaḥ

p4.13

sthirabuddhirlaye yuktaḥ svādhīno vīryavānapi
mahāśayo dayāyuktaḥ kṣamāvān satyavānapi
śūro vayasthaḥ śraddhāvān gurupādājjapūjakaḥ
yogābhyāsarataścaiva jñātavyaścādhimātrakaḥ
etasya siddhiḥ ṣaḍvarṣe bhavedabhyāsayogataḥ
etasmai dīyate dhīro haḍhayogaśca sāhataḥ

p4.15

mahāvīryānvitotsāhī manojñaḥ śauryavānapi
śāstrajño'bhyāsaśīlaśca nirmohaśca nirākulaḥ
navayauvanasampatro mitāhārī jiteṃdriyaḥ
nirbhayaśca śucirdakṣo dātā sarvajanāśrayaḥ
adhikārī sthiro dhīmān yathecchāvasthitaḥ kṣamī
suśīlo dharmacārī ca guptaceṣṭaḥ priyaṃvadaḥ
śāstraviśvāsasampatro devatā gurupūjakaḥ
janasaṃgaviraktaśca mahāvyādhi vivarjitaḥ
adhimātravatajñaśca sarvayogasya sādhakaḥ
tribhiḥ saṃvatsaraiḥ siddhiretasya nātra saṃśayaḥ
sarvayogādhikārī sa nātra kāryā vicāraṇā
pratīkopāsanā kāryā dṛṣṭādṛṣṭaphalapradā
punātī darśanādatra nātra kāryā vicāraṇā

p4.16

gāḍhātape svaprativimbiteśvaraṃ nirīkṣya visphāritalocanadvayam
yadā nabhaḥ paśyati svapratīkaṃ nathohaṇe tatvaragameva paśyati

p4.17

pratyahaṃ paśyate yo vai svapratīkaṃ nathohaṇe
āyurbhūddhirbhavettasya na mṛtyuḥ khyātkadācana

p4.18

yadā paśyati sampūrṇaṃ svapratīkaṃ nathohaṇe
tadā jayamavāpnoti vāyuṃ nirjitya sañcaret

p4.16

yaḥ karoti sadābhyāsaṃ cātmānaṃ vandate param
pūrṇānandaikapuruṣaṃ svapratīkaprasādataḥ

p4.20

yātrākāle vivāhe ca śubhe karmaṇi saṅkaṭe
pāpakṣaye puyayavṛddhau pratīkopāsanañcaret

p4.21

niranārakṛtābhyāsādanāre paśyati dhruvam
tadā muktimavāpnoti yogī niyatamānasaḥ

p4.22

aṃguṣṭhābhyāmubhe śrotre tarjanībhyāṃ dvilocane
nāsārandhre ca madhyābhyāmanāmābhyāṃ mukhaṃ dṛḍham
nirudhya mārutaṃ yogī yadaiva kurute bhṛśam
tadā lakṣaṇamātsāna jyotīrūpaṃ sa paśyati

p4.23

tattejo dṛśyate yena kṣaṇamātraṃ nirākulam
sarvapāpavinirmuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim

p4.24

niranārakṛtābhyāsādyogī vigatakaccaṣa
sarvadehādi vismṛtya tadabhinnaḥ svayaṃ gataḥ

p4.25

yaḥ karoti sadābhyāsaṃ guptācāreṇa mānavaḥ
sa vai brahmavilīnaḥ khyātpāpakarmarato yadi

p4.26

gopanīyaḥ prayatnena sadyaḥ pratyayakārakaḥ
nirvāṇadāyako loke yogoya mama vallabhaḥ
nādaḥ saṃjāyate tasya krameṇābhyāsataśca vai

p4.27

maladhṛhaveṇuvīrayāsadṛśaḥ prathamo dhvaniḥ
evamabhyāsataḥ paścāt saṃsāradhvānānāśanam
carāṭānādasamaḥ paścāt dhvanirmegharavopamaḥ
dhvanau tasminmano dattvā yadā tiṣṭhati nirbhayaḥ
tadā saṃjāyate tasya layasya mama vallabhe

p4.28

tatra nāde yadā cittaṃ ramate yogino bhṛśam
vismṛtya sakalaṃ bāhyaṃ nādena saha śāmyati

p4.26

etadabhyāsayogena jitvā samyāguṇānvahūn
sarvārambhaparityāgī cidākāśe vilīyate

p4.30

nāsanaṃ siddhasadṛśaṃ na kusthasadṛśaṃ balam
na ravecarīsamā mudrā na nādasadṛśo layaḥ

p4.31

idānīṃ kathayiṣyāmi muktasyānubhavaṃ priye
yajjñātvā labhate muktiṃ pāpayuktopi sādhakaḥ

p4.32

samabhyarcyeśvaraṃ samyakṛtvā ca yogamuttamam
bāhṇīyātsusthito bhūtvā guruṃ santoṣya buddhimān

p4.33

jīvādi sakalaṃ vastu dattvā yogavidaṃ gurum
santoṣyātiprayatrena yogoya gṛhyate budhaiḥ

p4.34

viprānmatoṣya medhāvī nānāmagalasaṃyutaḥ
mamālaye śucirbhūtvā prajāhṇīyācchuthālpakam

p4.35

saṃnyakhyānena vidhinā prāktanaṃ vigrahādikam
bhūtvā divyavapuryogī bāhṇīyādvayayamāṇakam

p4.36

padyāsanasthito yogī janasaṃgavivarjitaḥ
vijñānanāḍīdvitayamahalībhyāṃ nirodhayet

p4.37

siddhestadāvirbhavati sukharūpī nirañjanaḥ
tasminyariśramaḥ kāryo yena siddho bhavetkhalu

p4.38

yaḥ karoti sadābhyāsaṃ tasya siddhirna dūrataḥ
vāyusiddhirbhavettasya kramādeva na saṃśayaḥ

p4.36

sakṛdyaḥ kurute yogī pāpaughaṃ nāśayeddhruvam
tasya khyānmala nātra saśayaḥ

p4.40

etadabhyāsaśīlo yaḥ sa yogī devapūjitaḥ
arigamādiguragāktyam̐dhvā vicareddhuvanatraye

p4.41

yo yathākhyānilābhyāsāttadbhavettasya vigrahaḥ
tiṣṭhedātsani medhāvī saṃyutaḥ krīḍate bhṛśam

p4.42

etadyogaṃ paraṃ gopyaṃ na deyaṃ yasya kasyacit
yaḥ pramāṇaiḥ samāyuktastameva kathyate dhruvam

p4.43

yogī padmāsane tiṣṭhetkayatvakūpe yadā smaran
jihnāṃ kṛtvā tālumūle kṣutpipāsā nivartate

p4.44

kayaukūpādadhaḥ sthāne kūrmanāḍaghasti śobhanā
tasmin yogī mano dattvā cittasthairyaṃ labhedbhaśam

p4.45

śiraḥ kapāle rudrākṣaṃ vivaraṃ cintayedyadā
tadā jyotiḥ prakāśaḥ khyādvidyutpuñjasamaprathaḥ
etañcinānamātreṇa pāpānāṃ saṃkṣayo bhavet
durācāro'pi puruṣo labhate paramaṃ padam

p4.46

aharniśaṃ yadā cintāṃ tatkaroti vicakṣaṇāḥ
siddhānāṃ darśanaṃ tasya bhāṣaṇañca bhaveddhṛdhruvam

p4.47

tiṣṭhan gacchan svapan bhuñjan dhyāyecchūnyamaharniśam
tadākāśamayo yogī cidākāśe vilīyate

p4.48

etajjñānaṃ sadā kāryaṃ yoginā siddhimicchatā
niranārakṛtābhyāsānmama tulyo bhaveddhṛdhruvam
etajjānabalādyogī sarveṣāṃ vallabho bhavet

p4.46

sarvān bhūtān jayaṃ kṛtvā nirāśīraparigrahaḥ
nāsāgre dṛśyate yena padyāsanagatena vai
manaso maraṇa tasya khecaratvaṃ prasiddhyati

p4.50

jyotiḥ paśyati yogīndraḥ śuddhaṃ śuddhācalopamam
tatrābhyāsabalenaiva svayaṃ tadrakṣako bhavet

p4.51

uttānaśayane bhūmau suptvā dhyāyanniranāram
sadyaḥ śramavināśāya svayaṃ yogī vicakṣaṇaḥ
śiraḥ paścāttu bhāgasya dhyāne mṛtyuñjayo bhavet
bhrūmadhye dṛṣṭimātreṇa hyaparaḥ parikīrtitaḥ

p4.52

caturvidhasya cānnasya rasastredhā vibhajyate
tatra sāratamo liṃgadehasya paripoṣakaḥ
saptadhātumaya piṇḍametī puṣṇāti madhyā,

p4.53

yāti viyamūtrarūpeṇa tṛtīyaḥ saptato bahiḥ
ādyabhāgadvaya nāḍyaḥ proktāstāḥ sakalā api
poṣayanti vapurvāyumāpādatalamastakam

p4.54

nāḍībhirābhiḥ sarvābhirvāyuḥ sañcarate yadā
tadaivātraraso dehe sāmyeneha pravartate

p4.55

caturdaśānāṃ tatreha vyāpāre muratayathāgataḥ
tā anupratvahīnāśca prāṇasañcāranāḍikāḥ

p4.56

gudādvayaṃgulataścordhvaṃ metaikāgulatastvadhaḥ
evañcāsti samaṃ kandaṃ samatāñcaturaṃgulam

p4.57

paścimābhimukhīḥ yonirgudameḍhrāntarālagā
tatra kandaṃ samākhyātaṃ tatrāsti kuṇḍalī sadā
saṃveṣṭya sakalā nāḍīḥ sārddhatrikuṭalākṛtīḥ
mukhe niveśya sā pucchaṃ suṣumyagāvivare sthitā

p4.58

suptā nāgopamā hyeṣā sphurantī prabhayā svayā
ahivatsandhisaṃsthānā vāvadevī bījasaṃjñikā

p4.56

jñeyā śaktiriyaṃ viṣyayornirtharā svarargabhāsvarā
sattvaṃ rajastamaśceti guṇatrayaprasūtikā

p4.60

tatra bandhūkapuṣpābhaṃ kāmabījaṃ prakīrtitam
kalahemasamaṃ yoge prayuktākṣararūpiṇam

p4.61

suṣumyagāpi ca saṃśliṣṭā bījaṃ tatra varaṃ sthitam
śarañcadranibhaṃ tejañjayametaktyuroktyatam
sūryakoṭipratīkāśaṃ candrakoṭisuśītalam
etattrayaṃ militvaiva devī tripurathairavī
bījasaṃjñaṃ paratejastadeva parikīrtitam

p4.62

kriyāvijñānaśaktibhyāṃ yutaṃ yatparito bhramat
uttiṣṭhadviśatastvasthaḥ sūkṣmaṃ śoṇaśikhāyutam
yonisthaṃ tatparaṃ tejaḥ svayaṃbhūliṃgasaṃjñitam

p4.63

ādhārapadyametaddhi yoniryakhyāsti kandataḥ
parisphuradvādisāntacaturvarṇaṃ caturdalam

p4.64

kulābhidhaṃ suvarṇābhaṃ svayasthūlihasaṃgatam
dvirayaḍo yatra siddhosti ḍākinī yatra devatā
tatpadyamadhyagā yonistatra kuḍūṇalinī sthitā
tasyā ūrdhve sphurattejaḥ kāmabījaṃ bhramanmatam
yaḥ karoti sadā dhyānaṃ mūlādhāre vicakṣaṇāḥ
tasya khyāddārdurī siddhirbhūmityāgakrameṇa vai

p4.65

capuṣa kāntirutkṛṣṭā jaḍharāgnivivardhanam
ātoyañca paṭutvañca sarvajñatvañca jāyate

p4.66

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyañca vetti sarvaṃ sakāraṇam
aśrutānyapi śāstrāṇi sarahasyaṃ bhaveddhṛdhruvam

p4.67

vaktre sarasvatī devī sadā nṛtyati nirbharam
mantrasiddhirbhavettakhya japādeva na saṃśayaḥ

p4.68

jarāmaraṇaduravaughānnāśayati gurorvacaḥ
idaṃ dhyānaṃ sadā kāryaṃ pavanābhyāsinā param
dhyānamātreṇa yogīndro mucyate sarvakilviṣāt

p4.69

mūlapadyaṃ yadā dhyāyedyogī svayammulihakam
tadā tatvaṇamātreṇa pāpaughaṃ nāśayeddhruvam

p4.70

yaṃ yaṃ kāmayate citte taṃ taṃ phalamavāpnuyāt
niranārakṛtābhyāsāttaṃ paśyati vibhuktidam
bahirabhyantare śreṣṭhaṃ pūjanīyaṃ prayatnataḥ
tataḥ śreṣṭhatamaṃ hyetatrānyadasti mataṃ mama

p4.71

ātmasaṃsthaṃ śivaṃ tyaktyā bahisthaṃ yaḥ samarcayet
hastasthaṃ piṇḍamutsṛjya bhramate jīvitāśayā

p4.72

ātsaliṃgārcanaṃ kuryādanālasyaṃ dine dine
tasya khyātsakalā siddhirnātra kāryā vicāraṇā

p4.73

niranārakṛtābhyāsātpayamāsaiḥ siddhimāpnuyāt
tasya vāyupraveśopi suṣumyagāyāsthavedadhruvam

p4.74

manojayañca labhate vāyuvinduvidhāraṇāt
aihikāmuṣṭyikīsiddhirbhavennaivātra saṃśayaḥ

p4.75

dvitīyantu sarojañca liṃgamūle vyavasthim
bādilāntaṃ ca ṣaḍvaraya paribhāsvaraṣaḍdalam
svādhiṣṭhānābhidhaṃ tattu paṃkajaṃ śoṇarūpakam
bālākhyo yatra siddho'sti devī yatrāsti rākiṇī

p4.76

vo dhyāyati sadā divyaṃ svādhiṣṭhānāravindakam
tasya kāmāhanāḥ sarvā bhajante kāmamohitāḥ

p4.77

vividhañcāśrutaṃ śāstraṃ niḥśaṅko vai bhavedadhuvam
sarvarogavinirmukto loke carati nirbhayaḥ

p4.78

maraṇaṃ khādyate tena sa kenāpi na khādyate
tasya syātparamā siddhiraṇimādiguṇapradā
vāyuḥ sañcarate dehe rasavṛddhirbhavedadhruvam
ākāśapaṅkajagalatpīyūṣamapi varddhate

p4.76

tṛtīyaṃ paṅkaja nābhau maṇipūrakasaṃjñakam
daśāraḍādiphānāṇi śobhitaṃ hemavarṇakam

p4.80

rudrākhyo yatra siddho'sti sarvamahaladāyakaḥ
tatrasthā lākinī nāmrī devī paramadhārmikā

p4.81

tasmin dhyānaṃ sadā yogī karoti maṇipūrake
tasya pātālasiddhiḥ srāvirantarasaravāvahā
īpsitañca bhavelloke duravarogavināśanam
kālasya vañcanañcāpi paradehapraveśanam

p4.82

jāmbūnadādikaraṇaṃ siddhānāṃ darśanaṃ bhavet
oṣadhīdarśanañcāpi nidhīnāṃ darśanaṃ bhavet

p4.83

hṛdaye'nāhataṃ nāma caturthaṃ paṅkaja bhavet
kādiḍhāntārṇasaṃsthānaṃ dvādaśārasamanvitam
atiśoṇa vāyubījaṃ prasādasthānamīritam

p4.84

padmasthaṃ tatparaṃ tejo bāṇaligaṃ prakīrtitam
yasya smararagamātreṇa dṛṣṭādṛṣṭaphalaṃ labhet

p4.85

siddhaḥ pinākī yatrāste kākinī yatra devatā
etasminmatataṃ dhyānaṃ hṛtpāthoje karoti yaḥ
kṣubhyante tasya kāntā vai kāmārtā divyayoṣita

p4.86

jñānañcāpratima tasya trikālaviṣayasthavet
dūraśrutirdūradṛṣṭiḥ svecchayā svagatā vajet

p4.87

siddhānāṃ darśanañcāpi yoginī darśanaṃ tathā
bhavetavecarasiddhiśca khecarāṇāṃ jayantathā

p4.88

yo dhyāyati paraṃ nityaṃ bāṇaligaṃ dvitīyakam
khecarī bhūcarī siddhirbhavettasya na saṃśayaḥ

p4.89

etaddhaghānasya māhātmyaṃ kathitaṃ naiva śakyate
brahmādyāḥ sakalā devā gopayanti parañjidam

p4.90

kayausthānasthitaṃ padyaṃ vuśuddhaṃ nāmapañcamam
suhemābhaṃ svaropetaṃ ṣoḍaśasvarasaṃyutam
chagalāyaḍo'sti siddhotra śākinī cādhidevatā

p4.91

dhyānaṃ karoti yo nityaṃ sa yogīśvarapaṇḍitaḥ
kintvasya yogino'nyatra viśuddhākhye saroruhe
caturvedā vibhāsante sarahasyā nidheriva

p4.92

rahasthāne sthito yogī yadā krodhavaśo bhavet
tadā samasta १ la nātra saśayaḥ

p4.63

iha sthāne mano yasya daivādyātilayaṃ yadā
tadā bāhyaṃ parityajya svāntare ramate dhruvam

p4.64

tasya na kṣatimāyāti svaśarīrasya śaktitaḥ
saṃvatsarasahasre'pi vajrātikoḍhanakhya vai

p4.95

yadā tyajati taddhyānaṃ yogīdro'vanimaṇḍale
tadā varṣasahasrāṇi manyate tatkṣaṇaṃ kṛtī

p4.96

ājñāpadya bhruvormadhye hakṣopetaṃ dvipatrakam
śuklābhaṃ tanmahākālaḥ siddho devyatra hākinī

p4.97

śarañcadranibhaṃ tarākṣarabījaṃ vijaṃbhitam
pumān paramahaso'yaṃ yajjātvā nāvasīdati

p4.98

etadeva parantejaḥ sarvatantreṣu mantriṇaḥ
cintayitvā parāṃ siddhiṃ labhate nātra saṃśayaḥ

p4.99

turīyaṃ tritayaṃ liṃgaṃ tadāhaṃ muktidāyakaḥ
dhyānamātreṇa yogīndro matsamo bhavati dhruvam

p4.100

iḍā hi oṣagalā khyātā varaṇāsīti hocyate
vārāṇasī tayormadhye viśvanāthotra bhāṣitaḥ

p4.101

etatvetrasya māhātmyabhūṣibhistattvadarśibhiḥ
śāstreṣu bahudhā proktaṃ paraṃ tattvaṃ subhāṣitam

p4.102

suṣumyagā meruṇā yātā bahyarañja yato'sti vai
tataścaiṣā parāhatya tadājñāpadyadakṣiṇe
vāmanāsāpuṭaṃ yāti ७geti parigīyate

p4.103

brahyarandhe hi yatpadya sahasrāraṃ vyavasthitam
tatra kandehi yā yonistantvā candro vyavasthitaḥ
trikoṇākāratastakhyāḥ sudhā kṣarati santatam
iḍāyāmamṛtaṃ tatra samaṃ sravati candramāḥ
amṛtaṃ vahati dhārā dhārārūpaṃ nirantaram
vāmanāsāpuṭaṃ yāti gaṃgetyuktā hi yogibhiḥ

p4.104

ājñāpaṅkajadakṣāsādvāmanāsāpuṭagatā
udāvaheti tatreḍā varaṇā samudāhṛtā

p4.105

tato dvayorhi madhye tu vārāṇasīti cintayet
tadākārā oṣagalāpi tadājñākamalānāre
dakṣanāsāpuṭe yāti proktāsmābhirasīti vai

p4.106

mūlādhāre hi yatpadya catuṣpatraṃ vyavasthitam
tatra madhyehi yā yonistantvā sūryo vyavasthitaḥ

p4.107

tatsūryamayaḍaladvārādviṣa kṣarati santatam
oṣagalāyāṃ viṣaṃ tatra samarpayati tāpanaḥ

p4.108

viṣaṃ tatra vahantī yā dhārārūpaṃ nirantaram
dakṣanāsāpuṭe yāti kalpiteyantu pūrvavat

p4.109

ājñāpaṅkajavāmākhyāddakṣanāsāpuṭaṃ gatā
udāvahā oṣagalāpi purāsīti prakīrtitā

p4.110

ājñāpadyamidaṃ proktaṃ yatra devo maheśvaraḥ
pīutrayaṃ tataścordhvaṃ niruktaṃ yogacintakaiḥ
tadvindunādaśaktyākhyaṃ bhālapadye vyavasthitam

p4.119

yaḥ karoti sadādhyānamājñāpadyakhya gopitam
pūrvajanmakṛtaṃ karma vinaśyedavirodhataḥ

p4.112

iha sthite yadā yogī dhyānaṃ kuryātrirantaram
tadā karoti pratimāṃ pūjājapamanarthavat

p4.113

yakṣarākṣasagandharvā aṣmarogaravakinnarāḥ
sevante caraṇau tasya sarve tasya vaśānugāḥ

p4.114

karoti rasanāṃ yogī praviṣṭāṃ viparītagām
lambikordhveṣu garteṣu dhṛtvā dhyānaṃ bhayāpaham
asmin sthāne mano yasya kṣaṇārdhaṃ vartate'calam
tasya sarvāṇi pāpāni saṃkṣayaṃ yānti tattvāt

p4.915

yāni yāni hi proktāni paṃcapadye phalāni vai
tāni sarvāṇi sutarāmetajjānāvyavanti hi

p4.116

yaḥ karoti sadābhyāsamājñā padye vicakṣaṇaḥ
vāsanāyā mahābandhaṃ tiraskṛtya pramodate

p4.117

prāṇaprayāṇasamaye tatpadyaṃ yaḥ smaranmudhīḥ
tyajetpāragaṃ sa dharmātmā paramātmani līyate

p4.118

tiṣṭhan gacchan svapan jāgrat yo dhyānaṃ kurute naraḥ
pāpakarmavikurvāṇo hani majjati kilviṣe

p4.119

yogī bandhādvinirmuktāḥ svīyayā prabhayā svayam
dvidaladhyānamāhātmyaṃ kathituṃ naiva śakyate
bahyādidevatāścaiva kiñcinmatto vidanti te

p4.120

ata ūrdhvaṃ tālumūle sahasrāraṃsaroruham
asti yatra suṣumyagāyā mūlaṃ savivaraṃ sthitam

p4.121

tālumūle suṣumyagā sā adhovakyā pravartate
mūlā dhāreṇayonyastāḥ sarvanāḍyaḥ samāśritāḥ
tā bījabhūtāstattvakhya bahyamārgapradāyikāḥ

p4.122

tālusthāne ca yatpadya sahasrāraṃ purāhitam
tatkande yonirekāsti paścimāgnimukhī matā

p4.123

tasyā madhye suṣumyagāyā mūlaṃ savivaraṃ sthitam
brahyarandhaṃ tadevoktamāmūlādhārapaṅkajam

p4.124

tatastambhadhe tacchaktiḥ suṣunyayā kuṇḍalī sadā
suṣumyagāyāṃ sadā śaktiścitrā syānmama vallabhe
tasyāṃ mama mate kāryā bahyarañjādikalpanā

p4.125

yasyāḥ khyararagamātreṇa brahyajñatvaṃ prajāyate
pāpakṣayaśca bhavati na bhūyaḥ puruṣo bhavet

p4.126

praveśitaṃ calāhaṣṭhaṃ mukhe svasya niveśayet
tenātra na vahatyeva dehacārī samīraṇaḥ

p4.127

tena saṃsāracakresmin bhramatītyeva sarvadā
tadarthaṃ ye pravartante yogī na prāṇadhāraṇe
tata evākhilā nāḍī viruddhā cāṣṭaveṣṭanam
iyaṃ kuṇḍalinī śaktī randhraṃ tyajati nānyathā

p4.128

yadā pūrṇāsu nāḍīṣu satriruddhānilāstadā
bandhatyāgena kuṇḍalyā mukhaṃ snadhāt bahirbhavet

p4.126

suṣumyagāyāṃ sadaivāyaṃ vahetprāṇasamīraṇaḥ
mūlapadyāsthitā yonirvāmadakṣiṇakoṇataḥ
iḍāpiṃgalayormadhye suṣumyagā yonimadhyagā

p4.130

bahyarandhratu tatraiva suṣumyagādhāramaṇḍale
yo jānāti sa muktaḥ khyātkarmabandhādvicakṣaṇaḥ

p4.131

bahyarandhamukhe tāsāṃ saṃgamaḥ khyādasaṃśayaḥ
tasmintrāne snātakānāṃ muktiḥ khyādavirodhataḥ

p4.132

gaṃgāyamunayormadhye vahatyeṣā sarasvatī
tāsāṃ tu saṃgame snātvā dhanyo yāti parāṃ gatim

p4.133

iḍā gaṃgā purā proktā oṣagalā cārkaputrikā
madhyā sarasvatī proktā tāsāṃ sago'tidurlabhaḥ

p4.134

sitāsite saṃgame yo manasā snānamācaret
sarvapāpavinirmukto yāti bahya sanātanam

p4.135

triverāyāṃ saṃgame yo vai pitṛkarma samācaret
tārayitvā opasṛbhyavanmi yāti paramāṃ gatim

p4.136

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ pratyahaṃ yaḥ samācaret
manasā cintayitvā tu so'kṣayaṃ phalamāpnuyāt

p4.137

sakṛdyaḥ kurute srānaṃ svarge saukhya bhunakti saḥ
dagdhvā pāpānaśeṣānvai yogī śuddhamatiḥ svayam

p4.138

apavitraḥ pavitrī vā sarvāvasthāṃ gatopi vā
srānācararagamātreṇa pūto bhavati nānyathā

p4.139

mṛtyukāle plutaṃ dehaṃ triverāyāḥ salile yadā
vicintya yastvajetpāragānma tadā mokṣamāpnuyāt

p4.140

nātaparataraṃ guhyaṃ triṣu lokeṣu vidyate
goptavyaṃ tatprayatnena na vyākhyeyaṃ kadācana

p4.141

brahyarandhe mano dattvā kṣaṇārdhaṃ yadi tiṣṭhati
sarvapāpavinirmuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim

p4.142

asmiñjam̐niṃ mano yasya sa yogī mayi līyate
ānimādiguṇānmuktyā svecchayā puruṣottamaḥ

p4.143

etadañjadhyānamātreṇa martyaḥ saṃsāre sminvañjatho me bhavetsaḥ
pāpāñjitvā muktimārgādhikārī śānaṃ dattvā tārayatyadbhutaṃ vai

p4.144

caturmukhāditridaśairagamyaṃ yogivallabham
prayatrena sugopyaṃ tadbahyarandhraṃ mayoditam

p4.145

purā mayoktā yā yoniḥ sahasrāre saroruhe
takhyā'dho vartate candrastaddhadhānaṃ kriyate budhaiḥ

p4.146

yasya smaraṇamātreṇa yogīndro'vanimaṇḍale
pūjyo bhavati devānāṃ siddhānāṃ sammato bhavet

p4.147

śirakapālavivare dhyāyeddagdhamahodadhim
tatra sthitvā sahasrāre padye candraṃ vicintayet

p4.148

śirakapālavivare dviraṣṭakalayā yutaḥ
pīyūṣabhānuhasāratayaṃ bhāvayettaṃ niraṃjanam
niranārakṛtābhyāsāvidine paśyati dhruvam
dṛṣṭimātreṇa pāpaughaṃ dahatyeva sa sādhakaḥ

p4.146

anāgatañca sphurati cittaśuddhirbhavetavalu
sadyaḥ kṛtvāpi dahati mahāpātakapañcakam

p4.150

ānukūlyaṃ grahā yānti sarve naśyantyupadravāḥ
upasargāḥ śama yānti yuddhe jayamavāpnuyāt
ravecarīthūcarīsiddhirbhaveccīrendudarśanāt
dhyānādevabhave tsarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā
satatābhyāsayogena siddho bhavati nānyathā
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ mama tulyo bhaveddhruvam
yogaśāstre'pyabhirataṃ yogināṃ siddhidāyakam

p4.151

ata ūrdhvaṃ divyarūpaṃ sahasrāraṃ saroruham
bahyāyaḍāratayasya dehasya bāhye tiṣṭhati muktidam

p4.152

kailāso nāma tasyaiva maheśo yatra tiṣṭhati
nakulāralayo'vināśī ca kṣayavṛddhivivarjitaḥ

p4.153

sthānasyāsya jñānamātreṇa nṛṇāṃ saṃsāre'sminmasthavo naiva bhūyaḥ
bhūtagrāmaṃ santatābhyāsayogātkartuṃ hartuṃ syānna śaktiḥ samayā

p4.154

sthāne pare haṃsanivāsabhūte kailāsanāmrīha niviṣṭacetāḥ
yogī hṛtatayādhiradhaḥ kṛtādhivarāyuściraṃ jīvati mṛtyumuktaḥ

p4.155

cittahattiryadā līnā kulākhye parameśvare
tadā samādhisāmyena yogī niścalatāṃ vajet

p4.156

niranārakṛte dhyāne jagadvismaraṇaṃ bhavet
tadā vicitrasāmarthyaṃ yogino bhavati dhruvam

p4.157

tasmādgalitapīyūṣaṃ pibedyogī nirantaram
mṛtyormṛtyuṃ vidhāyāśu kulaṃ jitvā saroruhe
atra kuṇḍalinī śaktirlayaṃ yāti kulābhidhā
tadā caturvidhā sṛṣṭirlīyate paramātmani

p4.159

yajjñātvā prāpya viṣayaṃ ciattahattirvilīyate
tasmin pariśramaṃ yogī karoti nirapekṣakaḥ १५८ḥ
cittahottayadālīnā tasmin yogī bhavedadhuvam
tadā vijñāyate'ravayaḍajñānarūpo nirañjanaḥ

p4.160

bahyāyaḍabāhye saṃciṃtya svapratīkaṃ yathoditam
tamāveśya mahacchūnyaṃ cintayedavirodhataḥ

p4.161

ādyantamadhyaśūnyaṃ talkoṭisūryasamaprabham
candrakoṭipratīkāśamabhyasya siddhimāpnuyāt

p4.162

etaddhyānaṃ sadā kuryādanālasyaṃ dine dine
tasya khyātsakalā siddhirvatsarānnātra saṃśayaḥ

p4.163

kṣaṇārdhaṃ niścalaṃ tatra mano yasya bhavedadhuvam
sa eva yogī savyaktaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ

p4.164

tasya kañjaṣasaṃghātastatvaragādeva naśyati

p4.165

yaṃ dṛṣṭvā na pravartaṃte mṛtyusaṃsāravartmani
abhyasettaṃ prayatnena svādhiṣṭhānena vartmanā

p4.166

etaddhaghānasya māhātmyaṃ mayā vaktuṃ na śakyate
yaḥ sādhayati jānāti sosmākamapi sammataḥ

p4.167

dhyānādeva vijānāti vicitrekṣaṇasasthavam
arigamādiguṇopeto bhavatyeva na saṃśayaḥ

p4.268

rājayogo mayākhyātaḥ sarvatantreṣu gopitaḥ
rājādhirājayogo'yaṃ kathayāmi samāsataḥ

p4.166

svastikañcāsanaṃ kṛtvā sumatve jantuvarjite
guruṃ saṃpūjya yatrena dhyānametatsamācaret

p4.170

nirāccadhaṃ bhavejjīvaṃ jñātvā vedāntayuktitaḥ
nirālambaṃ manaḥ kṛtvā na kiñciñcināyetsudhīḥ

p4.171

etaddhyānānyahāsiddhirbhavatyeva na saṃśayaḥ
vṛttihīnaṃ manaḥ kṛtvā pūrṇarūpaṃ svayaṃ bhavet

p4.172

sādhayetsatataṃ yo vai sa yogī vigataspṛhaḥ
ahaṃnāma na kopyasti sarvadālpaiva vidyate

p4.173

ko kathaḥ kasya vā mokṣa ekaṃ paśyetsadā hi saḥ
etalkaroti yo nityaṃ sa mukto nātra saṃśayaḥ

p4.174

sa eva yogī savyaktaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ
ahamasmīti yanmatvā jīvātmaparamātmanoḥ
ahaṃ tvametadubhayaṃ tyaktyāravayaḍa vicintayet
adhyāropāpavādābhyāṃ yatra sarvaṃ vilīyate
tadvījamāśrayedyogī sarvasaṃgavivarjitaḥ

p4.175

aparokṣaṃ cidānandaṃ pūrṇa tyaktvā bhramākulāḥ
parokṣaṃ cāparokṣaṃ ca kṛtvā mūḍhā bhramanti vai

p4.176

carācaramidaṃ viśvaṃ parokṣaṃ yaḥ karoti ca
aparokṣaṃ paraṃ bahya tyaktaṃ tasmin pralīyate

p4.177

jñānakāraragamajñānaṃ yathā notpadyate bhṛśam
abhyāsaṃ kurute yogī sadā sahavivarjitam

p4.178

sarvendriyāṇi saṃyamya viṣayebhyo vicakṣaṇaḥ
viṣayebhyaḥ suṣuptyaiva tiṣṭhetsagavivarjitaḥ

p4.179

evamabhyasato nityaṃ svaprakāśaṃ prakāśate
śrotuṃ buddhisamarthārthaṃ nivartante gugaurgaraḥ
tadabhyāsavaśādekaṃ svato jñānaṃ pravartate

p4.180

yato vāco nivartante aprāpya manasā saha
sādhanādamalaṃ śānaṃ svayaṃ sphurati taddhruvam

p4.181

halaṃ vinā rājayogo rājayogaṃ vinā haṭhaḥ
tasmātpavartate yogī hale sadurumārgataḥ

p4.182

sthite dehe jīvati ca yoga na śriyate bhṛśam
indriyārthopabhogeṣu sa jīvati na saṃśayaḥ

p4.183

abhyāsapākaparyantaṃ mitānnaṃ smaraṇa bhavet
anāthā sādhanaṃ dhīmān kartuṃ pārayatīhana

p4.184

atīvasādhusaṃlāpovadet saṃsadibuddhimān
karoti piṇḍarakṣārthaṃ bahnālāpavivarjitaḥ
tyajyate tyajyate sahaṃ sarvathā tyajyate bhṛśam
anyathā na lagnenmuktiṃ satyaṃ satyaṃ mayoditam

p4.185

guptathaiva kriyate'bhyāsaḥ saṃgaṃ tyaktyā tadantare
vyavahārāya kartavyo bāhye saṃgānurāgataḥ
sve sve karmaṇi vartaṃte sarve te karmasasthavāḥ
nimittamātraṃ karaṇe na doṣosti kadācana

p4.186

evaṃ niścitya sudhiyā bāhasthopi yadācaret
tadā siddhimavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

p4.187

pāpapūyayavinirmuktaḥ parityaktāhasādhakaḥ
yo bhavetsa vimuktaḥ khyādgṛhe tiṣṭhanmadā gṛhī
na pāpapurāyairlipyeta yogayukto sadā gṛhī
kurvannapi tadā pāpāñjakārye lokasaṃyahe

p4.188

adhunā saṃpravakṣyāmi mantrasādhanamuttamam
aihikāmudhmikasurava yena khyādaviraudhataḥ

p4.189

yasminmantre vare jñāte yogasiddhirbhavetavalu
yogena sādhakendrasya sarvaiśvayesukhapradā

p4.190

mūlādhāresti yatpadya caturdalasamanvitam
tanmadhye vāvabhava bījaṃ visphurantaṃ taḍityatham

p4.191

hṛdaye kāmabījaṃtu kadhūkakusumaprabham
ājñāravinde śaktyākhya candrakoṭisamaprabham
bījatrayamidaṃ gopyaṃ bhuktimuktiphalapradam
etanmantratrayaṃ yogī sādhayetsiddhisādhakaḥ

p4.192

etanmantraṃ gurorkvadyadhvā na drutaṃ na vilambitam
akṣarākṣarasandhānaṃ nisandigdhamanā japet

p4.193

tadgataścaikacittaśca śāstroktavidhinā sudhīḥ
devyāstu purato lakṣaṃ hutvā lakṣatrayaṃ japet

p4.194

karavīraprasūnanuā guḍakṣīrājyasaṃyutam
kuṇḍe yonyākṛte dhīmāñjapānte juhuyātsudhīḥ

p4.195

anuṣṭhāne kṛte dhīmānyūrvasevā kṛtā bhavet
tato dadāti kāmānvai devī tripurabhairavī

p4.196

guruṃ santoṣya vidhivaktyadhvā mantravarottamam
anena vidhinā yukto mandabhāvayo'pi siddhyati

p4.197

lakṣamekaṃ japedyastu sādhako vijitendriyaḥ
darśanāttasya kṣubhyante yoṣito madanāturāḥ
patanti sādhakasyāye nirlajjā bhayavarjitāḥ

p4.198

japtena ceddvilakṣeṇa ye yasminviṣaye sthitāḥ
āgacchanti yathātīrthaṃ vimuktakulaviyahāḥ
dadati tasya sarvasvaṃ tasyaiva ca vaśe sthitāḥ

p4.166

tribhirlakṣaistathājaptairmaṇḍalīkāḥ samaṇḍalāḥ
vaśamāyānti te sarve nātra kāryā vicāraṇā

p4.200

ṣaḍbhirlakṣairmahīpālaṃ sabhṛtyabalavāhanam

p4.201

lalairdvādaśabhirjasairyacarakṣoraśvarāḥ
vaśamāyānti te sarve āśāṃ kurvanti nityaśaḥ

p4.202

tripañcalakṣajaptaistu sādhakendrasya dhīmataḥ
siddhavidyādharāścaiva gandharvāṣmarasāgaṇāḥ
vaśamāyānti te sarve nātra kāryā vicāraṇā
haḍhācchravaṇavijñānaṃ sarvajñatvaṃ prajāyate

p4.203

tathāṣṭādaśabhirlakṣairdehenānena sādhakaḥ
uttiṣṭhenmedinīṃ tat yastvā divyadehastu jāyate
bhramate svecchayā loke chidrāṃ paśyati medinīm

p4.204

aṣṭāviṃśatibhirlakṣairvidyādharapatirbhavet
sādhakastu bhaveddhīmācchāmarūpo mahābalaḥ
triṃśaktyakṣaistathājaptairbrahmavistusamo bhavet
rudratvaṃ ṣaṣṭibhirlakṣairamaratvamaśītibhiḥ
koṭathaikayā mahāyogī līyate parame pade
sādhakastu bhavedyogī trailokye so'tidurlathaḥ

p4.285

tripure tripurantyekaṃ śivaṃ paramakāraṇam
akṣayaṃ tatpadaṃ śānāmaprameyamanāmayam //
labhate'sau na sandeho dhīmānmarvamabhīpsitam

p4.206

śivavidyā mahāvidyā guptā cāgre maheśvarī
manvāṣitamidaṃ śāstraṃ gopanīyamato budhaiḥ

p4.207

hauvidyā paraṃgopyā yoginā siddhimicchatā
bhavedvīryavatī guptā nirvīryā ca prakāśitā

p4.208

ya idaṃ paṭhate nityamādyopāntaṃ vicakṣaṇaḥ
yogasiddhirbhavettasya krameṇaiva na saṃśayaḥ
samokṣaṃ labhate dhīmānya idaṃ nityamarcayet

p4.209

mokṣārthibhyaśca sarvebhyaḥ sādhubhyaḥ śrāvayedapi
kriyāyuktasya siddhiḥ khyādakriyasya kathasthavet

p4.210

tasmātkiyāvidhānena kartavyā yogipuṃgavaiḥ
yadṛcchālābhasantuṣṭaḥ santyaktyānārasaṃjñakaḥ
bāhasthaścāpyanāsaktaḥ sa mukto yogasādhanāt

p4.211

gṛhasthānāṃ bhavetsiddhirīśvarāṇāṃ japena vai
yogakriyābhiyuktānāṃ tasmātsaṃyatate gṛhī

p4.212

gehe sthitvā putradārādipūrṇaḥ
sahaṃ tyaktvā cāntare yogamārge
siddheścihnaṃ vīkṣya paścād gṛhastha-
krīḍetso vai mammataṃ sādhayitvā

Original text: śivasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc