શિવસંહિતા · અધ્યાય p4

શ્રી દેવ્યુવાચ
બ્રૂહિ મે વાક્યમીશાન પરમાર્થધિયં પ્રતિ
યે વિઘ્નાઃ સન્તિ લોકાનાં વદ મે પ્રિય શઙ્કર

ઈશ્વર ઉવાચ
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ યથા વિઘ્નાઃ સ્થિતાઃ સદા
મુક્તિં પ્રતિ નરાણાઞ્ચ ભોગઃ પરમબન્ધનઃ

નારી શય્યાસનં વસ્ત્રં ધનમસ્ય વિડમ્બનમ્
તામ્બૂલગ્નયયયાનાનિ રાજ્યૈશ્વર્યવિભૂતયઃ
હૈમં રૌપ્યં તથા તામ્રં રત્રઞ્ચાગુરુધેનવઃ
પાણ્ડિત્યં વેદશાસ્ત્રાણિ નૃત્યં ગીતં વિભૂષણમ્
વંશી વીણા મૃદઙ્ગાશ્ચ ગજેદ્રશ્ચાશ્વવાહનમ્
દારાપત્યાનિ વિષયા વિઘ્ના એતે પ્રકીર્તિતાઃ
ભોગરૂપા ઇમે વિઘ્ના ધર્મરૂપાનિમાચ્છુશુ

સ્નાનં પૂજાવિધિર્હોમં તથા મોક્ષમયી સ્થિતિઃ
વતોપવાસનિયમમૌનમિન્દ્રિયનિયહઃ
ધ્યેયો ધ્યાનં તથા મન્ત્રો દાનં ખ્યાતિર્દિશાસુ ચ
વાપીકૂપતડાગાદિપ્રાસાદારામકલ્પના
યશં ચાન્દ્રાયણ કચ્છૂં તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ
દૃશ્યન્તે ચ ઇમે વિઘ્ના ધર્મરૂપેણ સંસ્થિતાઃ

યત્તુ વિઘ્નં ભવેજ્જ્ઞાનં કથયામિ વરાનને
ગોમુખં સ્વાસનં કૃત્વા ધૌતિપ્રક્ષાલન ચ તત્
નાડીસઞ્ચારવિજ્ઞાનં પ્રત્યાહારનિરોધનમ્
કુક્ષિસંચાલનં ક્ષિપ્રં પ્રવેશ ઇન્દ્રિયાધ્વના
નાડીકર્માણિ કલ્યાણિ ભોજનં શ્રયતાં મમ

નવધાતુરસં છિન્ધિ શુયિઉકાસ્તાડયેત્પુનઃ
એકકાલં સમાધિઃ ખ્યાઞ્જિગભૂતમિદં શૃણુ

સઙ્ગમં ગચ્છ સાધૂનાં સંકોચં ભજ દુર્જનાત્
પ્રવેશનિર્ગમે વાયોર્ગુરુલક્ષં વિલોકયેત્

પિણ્ડસ્થં રૂપસંસ્થઞ્ચ રૂપસ્થં રૂપવર્જિતમ્
બર્હ્યૈતસ્મિન્મતાવચ્છા હૃદયઞ્ચ પ્રશામ્યતિ
ઇત્યેતે કથિતા વિઘ્ના જ્ઞાનરૂપે વ્યવસ્થિતાઃ

મન્ત્રયોગો હત્વશ્ચૈવ લયયોગસ્તૃતીયકઃ
ચતુર્થો રાજયોગઃ સ્યાત્સ દ્વિધાભાવવર્જિતઃ

ચતુર્ધા સાધકો જ્ઞેયો મૃદુમધ્યાધિમાત્રકાઃ
અધિમાત્રતમઃ શ્રેષ્ઠો ભવાબ્ધૌ લઘનક્ષમઃ

મન્દોત્સાહી સુસમસ્વો વ્યાધિસ્થો ગુરુદૂષકઃ
લોભી પાપમતિશ્ચૈવ બહ્વાશી વનિતાશ્રયઃ
ચપલઃ કાતરો રોગી પરાધીનોઽતિનિષ્ઠુરઃ
મન્દાચારો મન્દવીર્યો જ્ઞાતવ્યો મૃદુમાનવઃ
દ્વાદશાબ્દે ભવેત્સિદ્ધિરેતખ્ય યત્નતઃ પરમ્
મન્ત્રયોગાધિકારી સ જ્ઞાતવ્યો ગુરુણા ધ્રુવમ્

સમબુદ્ધિઃ ક્ષમાયુક્તઃ પુયયાકાક્ષી પ્રિયંવદઃ
મધ્યસ્થઃ સર્વકાર્યેષુ સામાન્યઃ ખ્યાવ સંશયઃ
એતજ્જાત્વૈવ ગુરુભિર્દીયતે મુક્તિતો લયઃ

સ્થિરબુદ્ધિર્લયે યુક્તઃ સ્વાધીનો વીર્યવાનપિ
મહાશયો દયાયુક્તઃ ક્ષમાવાન્ સત્યવાનપિ
શૂરો વયસ્થઃ શ્રદ્ધાવાન્ ગુરુપાદાજ્જપૂજકઃ
યોગાભ્યાસરતશ્ચૈવ જ્ઞાતવ્યશ્ચાધિમાત્રકઃ
એતસ્ય સિદ્ધિઃ ષડ્વર્ષે ભવેદભ્યાસયોગતઃ
એતસ્મૈ દીયતે ધીરો હઢયોગશ્ચ સાહતઃ

મહાવીર્યાન્વિતોત્સાહી મનોજ્ઞઃ શૌર્યવાનપિ
શાસ્ત્રજ્ઞોઽભ્યાસશીલશ્ચ નિર્મોહશ્ચ નિરાકુલઃ
નવયૌવનસમ્પત્રો મિતાહારી જિતેંદ્રિયઃ
નિર્ભયશ્ચ શુચિર્દક્ષો દાતા સર્વજનાશ્રયઃ
અધિકારી સ્થિરો ધીમાન્ યથેચ્છાવસ્થિતઃ ક્ષમી
સુશીલો ધર્મચારી ચ ગુપ્તચેષ્ટઃ પ્રિયંવદઃ
શાસ્ત્રવિશ્વાસસમ્પત્રો દેવતા ગુરુપૂજકઃ
જનસંગવિરક્તશ્ચ મહાવ્યાધિ વિવર્જિતઃ
અધિમાત્રવતજ્ઞશ્ચ સર્વયોગસ્ય સાધકઃ
ત્રિભિઃ સંવત્સરૈઃ સિદ્ધિરેતસ્ય નાત્ર સંશયઃ
સર્વયોગાધિકારી સ નાત્ર કાર્યા વિચારણા
પ્રતીકોપાસના કાર્યા દૃષ્ટાદૃષ્ટફલપ્રદા
પુનાતી દર્શનાદત્ર નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગાઢાતપે સ્વપ્રતિવિમ્બિતેશ્વરં નિરીક્ષ્ય વિસ્ફારિતલોચનદ્વયમ્
યદા નભઃ પશ્યતિ સ્વપ્રતીકં નથોહણે તત્વરગમેવ પશ્યતિ

પ્રત્યહં પશ્યતે યો વૈ સ્વપ્રતીકં નથોહણે
આયુર્ભૂદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય ન મૃત્યુઃ ખ્યાત્કદાચન

યદા પશ્યતિ સમ્પૂર્ણં સ્વપ્રતીકં નથોહણે
તદા જયમવાપ્નોતિ વાયું નિર્જિત્ય સઞ્ચરેત્

યઃ કરોતિ સદાભ્યાસં ચાત્માનં વન્દતે પરમ્
પૂર્ણાનન્દૈકપુરુષં સ્વપ્રતીકપ્રસાદતઃ

યાત્રાકાલે વિવાહે ચ શુભે કર્મણિ સઙ્કટે
પાપક્ષયે પુયયવૃદ્ધૌ પ્રતીકોપાસનઞ્ચરેત્

નિરનારકૃતાભ્યાસાદનારે પશ્યતિ ધ્રુવમ્
તદા મુક્તિમવાપ્નોતિ યોગી નિયતમાનસઃ

અંગુષ્ઠાભ્યામુભે શ્રોત્રે તર્જનીભ્યાં દ્વિલોચને
નાસારન્ધ્રે ચ મધ્યાભ્યામનામાભ્યાં મુખં દૃઢમ્
નિરુધ્ય મારુતં યોગી યદૈવ કુરુતે ભૃશમ્
તદા લક્ષણમાત્સાન જ્યોતીરૂપં સ પશ્યતિ

તત્તેજો દૃશ્યતે યેન ક્ષણમાત્રં નિરાકુલમ્
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

નિરનારકૃતાભ્યાસાદ્યોગી વિગતકચ્ચષ
સર્વદેહાદિ વિસ્મૃત્ય તદભિન્નઃ સ્વયં ગતઃ

યઃ કરોતિ સદાભ્યાસં ગુપ્તાચારેણ માનવઃ
સ વૈ બ્રહ્મવિલીનઃ ખ્યાત્પાપકર્મરતો યદિ

ગોપનીયઃ પ્રયત્નેન સદ્યઃ પ્રત્યયકારકઃ
નિર્વાણદાયકો લોકે યોગોય મમ વલ્લભઃ
નાદઃ સંજાયતે તસ્ય ક્રમેણાભ્યાસતશ્ચ વૈ

મલધૃહવેણુવીરયાસદૃશઃ પ્રથમો ધ્વનિઃ
એવમભ્યાસતઃ પશ્ચાત્ સંસારધ્વાનાનાશનમ્
ચરાટાનાદસમઃ પશ્ચાત્ ધ્વનિર્મેઘરવોપમઃ
ધ્વનૌ તસ્મિન્મનો દત્ત્વા યદા તિષ્ઠતિ નિર્ભયઃ
તદા સંજાયતે તસ્ય લયસ્ય મમ વલ્લભે

તત્ર નાદે યદા ચિત્તં રમતે યોગિનો ભૃશમ્
વિસ્મૃત્ય સકલં બાહ્યં નાદેન સહ શામ્યતિ

એતદભ્યાસયોગેન જિત્વા સમ્યાગુણાન્વહૂન્
સર્વારમ્ભપરિત્યાગી ચિદાકાશે વિલીયતે

નાસનં સિદ્ધસદૃશં ન કુસ્થસદૃશં બલમ્
ન રવેચરીસમા મુદ્રા ન નાદસદૃશો લયઃ

ઇદાનીં કથયિષ્યામિ મુક્તસ્યાનુભવં પ્રિયે
યજ્જ્ઞાત્વા લભતે મુક્તિં પાપયુક્તોપિ સાધકઃ

સમભ્યર્ચ્યેશ્વરં સમ્યકૃત્વા ચ યોગમુત્તમમ્
બાહ્ણીયાત્સુસ્થિતો ભૂત્વા ગુરું સન્તોષ્ય બુદ્ધિમાન્

જીવાદિ સકલં વસ્તુ દત્ત્વા યોગવિદં ગુરુમ્
સન્તોષ્યાતિપ્રયત્રેન યોગોય ગૃહ્યતે બુધૈઃ

વિપ્રાન્મતોષ્ય મેધાવી નાનામગલસંયુતઃ
મમાલયે શુચિર્ભૂત્વા પ્રજાહ્ણીયાચ્છુથાલ્પકમ્

સંન્યખ્યાનેન વિધિના પ્રાક્તનં વિગ્રહાદિકમ્
ભૂત્વા દિવ્યવપુર્યોગી બાહ્ણીયાદ્વયયમાણકમ્

પદ્યાસનસ્થિતો યોગી જનસંગવિવર્જિતઃ
વિજ્ઞાનનાડીદ્વિતયમહલીભ્યાં નિરોધયેત્

સિદ્ધેસ્તદાવિર્ભવતિ સુખરૂપી નિરઞ્જનઃ
તસ્મિન્યરિશ્રમઃ કાર્યો યેન સિદ્ધો ભવેત્ખલુ

યઃ કરોતિ સદાભ્યાસં તસ્ય સિદ્ધિર્ન દૂરતઃ
વાયુસિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય ક્રમાદેવ ન સંશયઃ

સકૃદ્યઃ કુરુતે યોગી પાપૌઘં નાશયેદ્ધ્રુવમ્
તસ્ય ખ્યાન્મલ નાત્ર સશયઃ

એતદભ્યાસશીલો યઃ સ યોગી દેવપૂજિતઃ
અરિગમાદિગુરગાક્ત્યઁધ્વા વિચરેદ્ધુવનત્રયે

યો યથાખ્યાનિલાભ્યાસાત્તદ્ભવેત્તસ્ય વિગ્રહઃ
તિષ્ઠેદાત્સનિ મેધાવી સંયુતઃ ક્રીડતે ભૃશમ્

એતદ્યોગં પરં ગોપ્યં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્
યઃ પ્રમાણૈઃ સમાયુક્તસ્તમેવ કથ્યતે ધ્રુવમ્

યોગી પદ્માસને તિષ્ઠેત્કયત્વકૂપે યદા સ્મરન્
જિહ્નાં કૃત્વા તાલુમૂલે ક્ષુત્પિપાસા નિવર્તતે

કયૌકૂપાદધઃ સ્થાને કૂર્મનાડઘસ્તિ શોભના
તસ્મિન્ યોગી મનો દત્ત્વા ચિત્તસ્થૈર્યં લભેદ્ભશમ્

શિરઃ કપાલે રુદ્રાક્ષં વિવરં ચિન્તયેદ્યદા
તદા જ્યોતિઃ પ્રકાશઃ ખ્યાદ્વિદ્યુત્પુઞ્જસમપ્રથઃ
એતઞ્ચિનાનમાત્રેણ પાપાનાં સંક્ષયો ભવેત્
દુરાચારોઽપિ પુરુષો લભતે પરમં પદમ્

અહર્નિશં યદા ચિન્તાં તત્કરોતિ વિચક્ષણાઃ
સિદ્ધાનાં દર્શનં તસ્ય ભાષણઞ્ચ ભવેદ્ધૃધ્રુવમ્

તિષ્ઠન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ ભુઞ્જન્ ધ્યાયેચ્છૂન્યમહર્નિશમ્
તદાકાશમયો યોગી ચિદાકાશે વિલીયતે

એતજ્જ્ઞાનં સદા કાર્યં યોગિના સિદ્ધિમિચ્છતા
નિરનારકૃતાભ્યાસાન્મમ તુલ્યો ભવેદ્ધૃધ્રુવમ્
એતજ્જાનબલાદ્યોગી સર્વેષાં વલ્લભો ભવેત્

સર્વાન્ ભૂતાન્ જયં કૃત્વા નિરાશીરપરિગ્રહઃ
નાસાગ્રે દૃશ્યતે યેન પદ્યાસનગતેન વૈ
મનસો મરણ તસ્ય ખેચરત્વં પ્રસિદ્ધ્યતિ

જ્યોતિઃ પશ્યતિ યોગીન્દ્રઃ શુદ્ધં શુદ્ધાચલોપમમ્
તત્રાભ્યાસબલેનૈવ સ્વયં તદ્રક્ષકો ભવેત્

ઉત્તાનશયને ભૂમૌ સુપ્ત્વા ધ્યાયન્નિરનારમ્
સદ્યઃ શ્રમવિનાશાય સ્વયં યોગી વિચક્ષણઃ
શિરઃ પશ્ચાત્તુ ભાગસ્ય ધ્યાને મૃત્યુઞ્જયો ભવેત્
ભ્રૂમધ્યે દૃષ્ટિમાત્રેણ હ્યપરઃ પરિકીર્તિતઃ

ચતુર્વિધસ્ય ચાન્નસ્ય રસસ્ત્રેધા વિભજ્યતે
તત્ર સારતમો લિંગદેહસ્ય પરિપોષકઃ
સપ્તધાતુમય પિણ્ડમેતી પુષ્ણાતિ મધ્યા,

યાતિ વિયમૂત્રરૂપેણ તૃતીયઃ સપ્તતો બહિઃ
આદ્યભાગદ્વય નાડ્યઃ પ્રોક્તાસ્તાઃ સકલા અપિ
પોષયન્તિ વપુર્વાયુમાપાદતલમસ્તકમ્

નાડીભિરાભિઃ સર્વાભિર્વાયુઃ સઞ્ચરતે યદા
તદૈવાત્રરસો દેહે સામ્યેનેહ પ્રવર્તતે

ચતુર્દશાનાં તત્રેહ વ્યાપારે મુરતયથાગતઃ
તા અનુપ્રત્વહીનાશ્ચ પ્રાણસઞ્ચારનાડિકાઃ

ગુદાદ્વયંગુલતશ્ચોર્ધ્વં મેતૈકાગુલતસ્ત્વધઃ
એવઞ્ચાસ્તિ સમં કન્દં સમતાઞ્ચતુરંગુલમ્

પશ્ચિમાભિમુખીઃ યોનિર્ગુદમેઢ્રાન્તરાલગા
તત્ર કન્દં સમાખ્યાતં તત્રાસ્તિ કુણ્ડલી સદા
સંવેષ્ટ્ય સકલા નાડીઃ સાર્દ્ધત્રિકુટલાકૃતીઃ
મુખે નિવેશ્ય સા પુચ્છં સુષુમ્યગાવિવરે સ્થિતા

સુપ્તા નાગોપમા હ્યેષા સ્ફુરન્તી પ્રભયા સ્વયા
અહિવત્સન્ધિસંસ્થાના વાવદેવી બીજસંજ્ઞિકા

જ્ઞેયા શક્તિરિયં વિષ્યયોર્નિર્થરા સ્વરર્ગભાસ્વરા
સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચેતિ ગુણત્રયપ્રસૂતિકા

તત્ર બન્ધૂકપુષ્પાભં કામબીજં પ્રકીર્તિતમ્
કલહેમસમં યોગે પ્રયુક્તાક્ષરરૂપિણમ્

સુષુમ્યગાપિ ચ સંશ્લિષ્ટા બીજં તત્ર વરં સ્થિતમ્
શરઞ્ચદ્રનિભં તેજઞ્જયમેતક્ત્યુરોક્ત્યતમ્
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં ચન્દ્રકોટિસુશીતલમ્
એતત્ત્રયં મિલિત્વૈવ દેવી ત્રિપુરથૈરવી
બીજસંજ્ઞં પરતેજસ્તદેવ પરિકીર્તિતમ્

ક્રિયાવિજ્ઞાનશક્તિભ્યાં યુતં યત્પરિતો ભ્રમત્
ઉત્તિષ્ઠદ્વિશતસ્ત્વસ્થઃ સૂક્ષ્મં શોણશિખાયુતમ્
યોનિસ્થં તત્પરં તેજઃ સ્વયંભૂલિંગસંજ્ઞિતમ્

આધારપદ્યમેતદ્ધિ યોનિર્યખ્યાસ્તિ કન્દતઃ
પરિસ્ફુરદ્વાદિસાન્તચતુર્વર્ણં ચતુર્દલમ્

કુલાભિધં સુવર્ણાભં સ્વયસ્થૂલિહસંગતમ્
દ્વિરયડો યત્ર સિદ્ધોસ્તિ ડાકિની યત્ર દેવતા
તત્પદ્યમધ્યગા યોનિસ્તત્ર કુડૂણલિની સ્થિતા
તસ્યા ઊર્ધ્વે સ્ફુરત્તેજઃ કામબીજં ભ્રમન્મતમ્
યઃ કરોતિ સદા ધ્યાનં મૂલાધારે વિચક્ષણાઃ
તસ્ય ખ્યાદ્દાર્દુરી સિદ્ધિર્ભૂમિત્યાગક્રમેણ વૈ

ચપુષ કાન્તિરુત્કૃષ્ટા જઢરાગ્નિવિવર્ધનમ્
આતોયઞ્ચ પટુત્વઞ્ચ સર્વજ્ઞત્વઞ્ચ જાયતે

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યઞ્ચ વેત્તિ સર્વં સકારણમ્
અશ્રુતાન્યપિ શાસ્ત્રાણિ સરહસ્યં ભવેદ્ધૃધ્રુવમ્

વક્ત્રે સરસ્વતી દેવી સદા નૃત્યતિ નિર્ભરમ્
મન્ત્રસિદ્ધિર્ભવેત્તખ્ય જપાદેવ ન સંશયઃ

જરામરણદુરવૌઘાન્નાશયતિ ગુરોર્વચઃ
ઇદં ધ્યાનં સદા કાર્યં પવનાભ્યાસિના પરમ્
ધ્યાનમાત્રેણ યોગીન્દ્રો મુચ્યતે સર્વકિલ્વિષાત્

મૂલપદ્યં યદા ધ્યાયેદ્યોગી સ્વયમ્મુલિહકમ્
તદા તત્વણમાત્રેણ પાપૌઘં નાશયેદ્ધ્રુવમ્

યં યં કામયતે ચિત્તે તં તં ફલમવાપ્નુયાત્
નિરનારકૃતાભ્યાસાત્તં પશ્યતિ વિભુક્તિદમ્
બહિરભ્યન્તરે શ્રેષ્ઠં પૂજનીયં પ્રયત્નતઃ
તતઃ શ્રેષ્ઠતમં હ્યેતત્રાન્યદસ્તિ મતં મમ

આત્મસંસ્થં શિવં ત્યક્ત્યા બહિસ્થં યઃ સમર્ચયેત્
હસ્તસ્થં પિણ્ડમુત્સૃજ્ય ભ્રમતે જીવિતાશયા

આત્સલિંગાર્ચનં કુર્યાદનાલસ્યં દિને દિને
તસ્ય ખ્યાત્સકલા સિદ્ધિર્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

નિરનારકૃતાભ્યાસાત્પયમાસૈઃ સિદ્ધિમાપ્નુયાત્
તસ્ય વાયુપ્રવેશોપિ સુષુમ્યગાયાસ્થવેદધ્રુવમ્

મનોજયઞ્ચ લભતે વાયુવિન્દુવિધારણાત્
ઐહિકામુષ્ટ્યિકીસિદ્ધિર્ભવેન્નૈવાત્ર સંશયઃ

દ્વિતીયન્તુ સરોજઞ્ચ લિંગમૂલે વ્યવસ્થિમ્
બાદિલાન્તં ચ ષડ્વરય પરિભાસ્વરષડ્દલમ્
સ્વાધિષ્ઠાનાભિધં તત્તુ પંકજં શોણરૂપકમ્
બાલાખ્યો યત્ર સિદ્ધોઽસ્તિ દેવી યત્રાસ્તિ રાકિણી

વો ધ્યાયતિ સદા દિવ્યં સ્વાધિષ્ઠાનારવિન્દકમ્
તસ્ય કામાહનાઃ સર્વા ભજન્તે કામમોહિતાઃ

વિવિધઞ્ચાશ્રુતં શાસ્ત્રં નિઃશઙ્કો વૈ ભવેદધુવમ્
સર્વરોગવિનિર્મુક્તો લોકે ચરતિ નિર્ભયઃ

મરણં ખાદ્યતે તેન સ કેનાપિ ન ખાદ્યતે
તસ્ય સ્યાત્પરમા સિદ્ધિરણિમાદિગુણપ્રદા
વાયુઃ સઞ્ચરતે દેહે રસવૃદ્ધિર્ભવેદધ્રુવમ્
આકાશપઙ્કજગલત્પીયૂષમપિ વર્દ્ધતે

તૃતીયં પઙ્કજ નાભૌ મણિપૂરકસંજ્ઞકમ્
દશારડાદિફાનાણિ શોભિતં હેમવર્ણકમ્

રુદ્રાખ્યો યત્ર સિદ્ધોઽસ્તિ સર્વમહલદાયકઃ
તત્રસ્થા લાકિની નામ્રી દેવી પરમધાર્મિકા

તસ્મિન્ ધ્યાનં સદા યોગી કરોતિ મણિપૂરકે
તસ્ય પાતાલસિદ્ધિઃ સ્રાવિરન્તરસરવાવહા
ઈપ્સિતઞ્ચ ભવેલ્લોકે દુરવરોગવિનાશનમ્
કાલસ્ય વઞ્ચનઞ્ચાપિ પરદેહપ્રવેશનમ્

જામ્બૂનદાદિકરણં સિદ્ધાનાં દર્શનં ભવેત્
ઓષધીદર્શનઞ્ચાપિ નિધીનાં દર્શનં ભવેત્

હૃદયેઽનાહતં નામ ચતુર્થં પઙ્કજ ભવેત્
કાદિઢાન્તાર્ણસંસ્થાનં દ્વાદશારસમન્વિતમ્
અતિશોણ વાયુબીજં પ્રસાદસ્થાનમીરિતમ્

પદ્મસ્થં તત્પરં તેજો બાણલિગં પ્રકીર્તિતમ્
યસ્ય સ્મરરગમાત્રેણ દૃષ્ટાદૃષ્ટફલં લભેત્

સિદ્ધઃ પિનાકી યત્રાસ્તે કાકિની યત્ર દેવતા
એતસ્મિન્મતતં ધ્યાનં હૃત્પાથોજે કરોતિ યઃ
ક્ષુભ્યન્તે તસ્ય કાન્તા વૈ કામાર્તા દિવ્યયોષિત

જ્ઞાનઞ્ચાપ્રતિમ તસ્ય ત્રિકાલવિષયસ્થવેત્
દૂરશ્રુતિર્દૂરદૃષ્ટિઃ સ્વેચ્છયા સ્વગતા વજેત્

સિદ્ધાનાં દર્શનઞ્ચાપિ યોગિની દર્શનં તથા
ભવેતવેચરસિદ્ધિશ્ચ ખેચરાણાં જયન્તથા

યો ધ્યાયતિ પરં નિત્યં બાણલિગં દ્વિતીયકમ્
ખેચરી ભૂચરી સિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય ન સંશયઃ

એતદ્ધઘાનસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં નૈવ શક્યતે
બ્રહ્માદ્યાઃ સકલા દેવા ગોપયન્તિ પરઞ્જિદમ્

કયૌસ્થાનસ્થિતં પદ્યં વુશુદ્ધં નામપઞ્ચમમ્
સુહેમાભં સ્વરોપેતં ષોડશસ્વરસંયુતમ્
છગલાયડોઽસ્તિ સિદ્ધોત્ર શાકિની ચાધિદેવતા

ધ્યાનં કરોતિ યો નિત્યં સ યોગીશ્વરપણ્ડિતઃ
કિન્ત્વસ્ય યોગિનોઽન્યત્ર વિશુદ્ધાખ્યે સરોરુહે
ચતુર્વેદા વિભાસન્તે સરહસ્યા નિધેરિવ

રહસ્થાને સ્થિતો યોગી યદા ક્રોધવશો ભવેત્
તદા સમસ્ત ૧ લ નાત્ર સશયઃ

ઇહ સ્થાને મનો યસ્ય દૈવાદ્યાતિલયં યદા
તદા બાહ્યં પરિત્યજ્ય સ્વાન્તરે રમતે ધ્રુવમ્

તસ્ય ન ક્ષતિમાયાતિ સ્વશરીરસ્ય શક્તિતઃ
સંવત્સરસહસ્રેઽપિ વજ્રાતિકોઢનખ્ય વૈ

યદા ત્યજતિ તદ્ધ્યાનં યોગીદ્રોઽવનિમણ્ડલે
તદા વર્ષસહસ્રાણિ મન્યતે તત્ક્ષણં કૃતી

આજ્ઞાપદ્ય ભ્રુવોર્મધ્યે હક્ષોપેતં દ્વિપત્રકમ્
શુક્લાભં તન્મહાકાલઃ સિદ્ધો દેવ્યત્ર હાકિની

શરઞ્ચદ્રનિભં તરાક્ષરબીજં વિજંભિતમ્
પુમાન્ પરમહસોઽયં યજ્જાત્વા નાવસીદતિ

એતદેવ પરન્તેજઃ સર્વતન્ત્રેષુ મન્ત્રિણઃ
ચિન્તયિત્વા પરાં સિદ્ધિં લભતે નાત્ર સંશયઃ

તુરીયં ત્રિતયં લિંગં તદાહં મુક્તિદાયકઃ
ધ્યાનમાત્રેણ યોગીન્દ્રો મત્સમો ભવતિ ધ્રુવમ્

ઇડા હિ ઓષગલા ખ્યાતા વરણાસીતિ હોચ્યતે
વારાણસી તયોર્મધ્યે વિશ્વનાથોત્ર ભાષિતઃ

એતત્વેત્રસ્ય માહાત્મ્યભૂષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ
શાસ્ત્રેષુ બહુધા પ્રોક્તં પરં તત્ત્વં સુભાષિતમ્

સુષુમ્યગા મેરુણા યાતા બહ્યરઞ્જ યતોઽસ્તિ વૈ
તતશ્ચૈષા પરાહત્ય તદાજ્ઞાપદ્યદક્ષિણે
વામનાસાપુટં યાતિ ૭ગેતિ પરિગીયતે

બ્રહ્યરન્ધે હિ યત્પદ્ય સહસ્રારં વ્યવસ્થિતમ્
તત્ર કન્દેહિ યા યોનિસ્તન્ત્વા ચન્દ્રો વ્યવસ્થિતઃ
ત્રિકોણાકારતસ્તખ્યાઃ સુધા ક્ષરતિ સન્તતમ્
ઇડાયામમૃતં તત્ર સમં સ્રવતિ ચન્દ્રમાઃ
અમૃતં વહતિ ધારા ધારારૂપં નિરન્તરમ્
વામનાસાપુટં યાતિ ગંગેત્યુક્તા હિ યોગિભિઃ

આજ્ઞાપઙ્કજદક્ષાસાદ્વામનાસાપુટગતા
ઉદાવહેતિ તત્રેડા વરણા સમુદાહૃતા

તતો દ્વયોર્હિ મધ્યે તુ વારાણસીતિ ચિન્તયેત્
તદાકારા ઓષગલાપિ તદાજ્ઞાકમલાનારે
દક્ષનાસાપુટે યાતિ પ્રોક્તાસ્માભિરસીતિ વૈ

મૂલાધારે હિ યત્પદ્ય ચતુષ્પત્રં વ્યવસ્થિતમ્
તત્ર મધ્યેહિ યા યોનિસ્તન્ત્વા સૂર્યો વ્યવસ્થિતઃ

તત્સૂર્યમયડલદ્વારાદ્વિષ ક્ષરતિ સન્તતમ્
ઓષગલાયાં વિષં તત્ર સમર્પયતિ તાપનઃ

વિષં તત્ર વહન્તી યા ધારારૂપં નિરન્તરમ્
દક્ષનાસાપુટે યાતિ કલ્પિતેયન્તુ પૂર્વવત્

આજ્ઞાપઙ્કજવામાખ્યાદ્દક્ષનાસાપુટં ગતા
ઉદાવહા ઓષગલાપિ પુરાસીતિ પ્રકીર્તિતા

આજ્ઞાપદ્યમિદં પ્રોક્તં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ
પીઉત્રયં તતશ્ચોર્ધ્વં નિરુક્તં યોગચિન્તકૈઃ
તદ્વિન્દુનાદશક્ત્યાખ્યં ભાલપદ્યે વ્યવસ્થિતમ્

યઃ કરોતિ સદાધ્યાનમાજ્ઞાપદ્યખ્ય ગોપિતમ્
પૂર્વજન્મકૃતં કર્મ વિનશ્યેદવિરોધતઃ

ઇહ સ્થિતે યદા યોગી ધ્યાનં કુર્યાત્રિરન્તરમ્
તદા કરોતિ પ્રતિમાં પૂજાજપમનર્થવત્

યક્ષરાક્ષસગન્ધર્વા અષ્મરોગરવકિન્નરાઃ
સેવન્તે ચરણૌ તસ્ય સર્વે તસ્ય વશાનુગાઃ

કરોતિ રસનાં યોગી પ્રવિષ્ટાં વિપરીતગામ્
લમ્બિકોર્ધ્વેષુ ગર્તેષુ ધૃત્વા ધ્યાનં ભયાપહમ્
અસ્મિન્ સ્થાને મનો યસ્ય ક્ષણાર્ધં વર્તતેઽચલમ્
તસ્ય સર્વાણિ પાપાનિ સંક્ષયં યાન્તિ તત્ત્વાત્

યાનિ યાનિ હિ પ્રોક્તાનિ પંચપદ્યે ફલાનિ વૈ
તાનિ સર્વાણિ સુતરામેતજ્જાનાવ્યવન્તિ હિ

યઃ કરોતિ સદાભ્યાસમાજ્ઞા પદ્યે વિચક્ષણઃ
વાસનાયા મહાબન્ધં તિરસ્કૃત્ય પ્રમોદતે

પ્રાણપ્રયાણસમયે તત્પદ્યં યઃ સ્મરન્મુધીઃ
ત્યજેત્પારગં સ ધર્માત્મા પરમાત્મનિ લીયતે

તિષ્ઠન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ જાગ્રત્ યો ધ્યાનં કુરુતે નરઃ
પાપકર્મવિકુર્વાણો હનિ મજ્જતિ કિલ્વિષે

યોગી બન્ધાદ્વિનિર્મુક્તાઃ સ્વીયયા પ્રભયા સ્વયમ્
દ્વિદલધ્યાનમાહાત્મ્યં કથિતું નૈવ શક્યતે
બહ્યાદિદેવતાશ્ચૈવ કિઞ્ચિન્મત્તો વિદન્તિ તે

અત ઊર્ધ્વં તાલુમૂલે સહસ્રારંસરોરુહમ્
અસ્તિ યત્ર સુષુમ્યગાયા મૂલં સવિવરં સ્થિતમ્

તાલુમૂલે સુષુમ્યગા સા અધોવક્યા પ્રવર્તતે
મૂલા ધારેણયોન્યસ્તાઃ સર્વનાડ્યઃ સમાશ્રિતાઃ
તા બીજભૂતાસ્તત્ત્વખ્ય બહ્યમાર્ગપ્રદાયિકાઃ

તાલુસ્થાને ચ યત્પદ્ય સહસ્રારં પુરાહિતમ્
તત્કન્દે યોનિરેકાસ્તિ પશ્ચિમાગ્નિમુખી મતા

તસ્યા મધ્યે સુષુમ્યગાયા મૂલં સવિવરં સ્થિતમ્
બ્રહ્યરન્ધં તદેવોક્તમામૂલાધારપઙ્કજમ્

તતસ્તમ્ભધે તચ્છક્તિઃ સુષુન્યયા કુણ્ડલી સદા
સુષુમ્યગાયાં સદા શક્તિશ્ચિત્રા સ્યાન્મમ વલ્લભે
તસ્યાં મમ મતે કાર્યા બહ્યરઞ્જાદિકલ્પના

યસ્યાઃ ખ્યરરગમાત્રેણ બ્રહ્યજ્ઞત્વં પ્રજાયતે
પાપક્ષયશ્ચ ભવતિ ન ભૂયઃ પુરુષો ભવેત્

પ્રવેશિતં ચલાહષ્ઠં મુખે સ્વસ્ય નિવેશયેત્
તેનાત્ર ન વહત્યેવ દેહચારી સમીરણઃ

તેન સંસારચક્રેસ્મિન્ ભ્રમતીત્યેવ સર્વદા
તદર્થં યે પ્રવર્તન્તે યોગી ન પ્રાણધારણે
તત એવાખિલા નાડી વિરુદ્ધા ચાષ્ટવેષ્ટનમ્
ઇયં કુણ્ડલિની શક્તી રન્ધ્રં ત્યજતિ નાન્યથા

યદા પૂર્ણાસુ નાડીષુ સત્રિરુદ્ધાનિલાસ્તદા
બન્ધત્યાગેન કુણ્ડલ્યા મુખં સ્નધાત્ બહિર્ભવેત્

સુષુમ્યગાયાં સદૈવાયં વહેત્પ્રાણસમીરણઃ
મૂલપદ્યાસ્થિતા યોનિર્વામદક્ષિણકોણતઃ
ઇડાપિંગલયોર્મધ્યે સુષુમ્યગા યોનિમધ્યગા

બહ્યરન્ધ્રતુ તત્રૈવ સુષુમ્યગાધારમણ્ડલે
યો જાનાતિ સ મુક્તઃ ખ્યાત્કર્મબન્ધાદ્વિચક્ષણઃ

બહ્યરન્ધમુખે તાસાં સંગમઃ ખ્યાદસંશયઃ
તસ્મિન્ત્રાને સ્નાતકાનાં મુક્તિઃ ખ્યાદવિરોધતઃ

ગંગાયમુનયોર્મધ્યે વહત્યેષા સરસ્વતી
તાસાં તુ સંગમે સ્નાત્વા ધન્યો યાતિ પરાં ગતિમ્

ઇડા ગંગા પુરા પ્રોક્તા ઓષગલા ચાર્કપુત્રિકા
મધ્યા સરસ્વતી પ્રોક્તા તાસાં સગોઽતિદુર્લભઃ

સિતાસિતે સંગમે યો મનસા સ્નાનમાચરેત્
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ બહ્ય સનાતનમ્

ત્રિવેરાયાં સંગમે યો વૈ પિતૃકર્મ સમાચરેત્
તારયિત્વા ઓપસૃભ્યવન્મિ યાતિ પરમાં ગતિમ્

નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં પ્રત્યહં યઃ સમાચરેત્
મનસા ચિન્તયિત્વા તુ સોઽક્ષયં ફલમાપ્નુયાત્

સકૃદ્યઃ કુરુતે સ્રાનં સ્વર્ગે સૌખ્ય ભુનક્તિ સઃ
દગ્ધ્વા પાપાનશેષાન્વૈ યોગી શુદ્ધમતિઃ સ્વયમ્

અપવિત્રઃ પવિત્રી વા સર્વાવસ્થાં ગતોપિ વા
સ્રાનાચરરગમાત્રેણ પૂતો ભવતિ નાન્યથા

મૃત્યુકાલે પ્લુતં દેહં ત્રિવેરાયાઃ સલિલે યદા
વિચિન્ત્ય યસ્ત્વજેત્પારગાન્મ તદા મોક્ષમાપ્નુયાત્

નાતપરતરં ગુહ્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે
ગોપ્તવ્યં તત્પ્રયત્નેન ન વ્યાખ્યેયં કદાચન

બ્રહ્યરન્ધે મનો દત્ત્વા ક્ષણાર્ધં યદિ તિષ્ઠતિ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

અસ્મિઞ્જઁનિં મનો યસ્ય સ યોગી મયિ લીયતે
આનિમાદિગુણાન્મુક્ત્યા સ્વેચ્છયા પુરુષોત્તમઃ

એતદઞ્જધ્યાનમાત્રેણ મર્ત્યઃ સંસારે સ્મિન્વઞ્જથો મે ભવેત્સઃ
પાપાઞ્જિત્વા મુક્તિમાર્ગાધિકારી શાનં દત્ત્વા તારયત્યદ્ભુતં વૈ

ચતુર્મુખાદિત્રિદશૈરગમ્યં યોગિવલ્લભમ્
પ્રયત્રેન સુગોપ્યં તદ્બહ્યરન્ધ્રં મયોદિતમ્

પુરા મયોક્તા યા યોનિઃ સહસ્રારે સરોરુહે
તખ્યાઽધો વર્તતે ચન્દ્રસ્તદ્ધધાનં ક્રિયતે બુધૈઃ

યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ યોગીન્દ્રોઽવનિમણ્ડલે
પૂજ્યો ભવતિ દેવાનાં સિદ્ધાનાં સમ્મતો ભવેત્

શિરકપાલવિવરે ધ્યાયેદ્દગ્ધમહોદધિમ્
તત્ર સ્થિત્વા સહસ્રારે પદ્યે ચન્દ્રં વિચિન્તયેત્

શિરકપાલવિવરે દ્વિરષ્ટકલયા યુતઃ
પીયૂષભાનુહસારતયં ભાવયેત્તં નિરંજનમ્
નિરનારકૃતાભ્યાસાવિદિને પશ્યતિ ધ્રુવમ્
દૃષ્ટિમાત્રેણ પાપૌઘં દહત્યેવ સ સાધકઃ

અનાગતઞ્ચ સ્ફુરતિ ચિત્તશુદ્ધિર્ભવેતવલુ
સદ્યઃ કૃત્વાપિ દહતિ મહાપાતકપઞ્ચકમ્

આનુકૂલ્યં ગ્રહા યાન્તિ સર્વે નશ્યન્ત્યુપદ્રવાઃ
ઉપસર્ગાઃ શમ યાન્તિ યુદ્ધે જયમવાપ્નુયાત્
રવેચરીથૂચરીસિદ્ધિર્ભવેચ્ચીરેન્દુદર્શનાત્
ધ્યાનાદેવભવે ત્સર્વં નાત્ર કાર્યા વિચારણા
સતતાભ્યાસયોગેન સિદ્ધો ભવતિ નાન્યથા
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં મમ તુલ્યો ભવેદ્ધ્રુવમ્
યોગશાસ્ત્રેઽપ્યભિરતં યોગિનાં સિદ્ધિદાયકમ્

અત ઊર્ધ્વં દિવ્યરૂપં સહસ્રારં સરોરુહમ્
બહ્યાયડારતયસ્ય દેહસ્ય બાહ્યે તિષ્ઠતિ મુક્તિદમ્

કૈલાસો નામ તસ્યૈવ મહેશો યત્ર તિષ્ઠતિ
નકુલારલયોઽવિનાશી ચ ક્ષયવૃદ્ધિવિવર્જિતઃ

સ્થાનસ્યાસ્ય જ્ઞાનમાત્રેણ નૃણાં સંસારેઽસ્મિન્મસ્થવો નૈવ ભૂયઃ
ભૂતગ્રામં સન્તતાભ્યાસયોગાત્કર્તું હર્તું સ્યાન્ન શક્તિઃ સમયા

સ્થાને પરે હંસનિવાસભૂતે કૈલાસનામ્રીહ નિવિષ્ટચેતાઃ
યોગી હૃતતયાધિરધઃ કૃતાધિવરાયુશ્ચિરં જીવતિ મૃત્યુમુક્તઃ

ચિત્તહત્તિર્યદા લીના કુલાખ્યે પરમેશ્વરે
તદા સમાધિસામ્યેન યોગી નિશ્ચલતાં વજેત્

નિરનારકૃતે ધ્યાને જગદ્વિસ્મરણં ભવેત્
તદા વિચિત્રસામર્થ્યં યોગિનો ભવતિ ધ્રુવમ્

તસ્માદ્ગલિતપીયૂષં પિબેદ્યોગી નિરન્તરમ્
મૃત્યોર્મૃત્યું વિધાયાશુ કુલં જિત્વા સરોરુહે
અત્ર કુણ્ડલિની શક્તિર્લયં યાતિ કુલાભિધા
તદા ચતુર્વિધા સૃષ્ટિર્લીયતે પરમાત્મનિ

યજ્જ્ઞાત્વા પ્રાપ્ય વિષયં ચિઅત્તહત્તિર્વિલીયતે
તસ્મિન્ પરિશ્રમં યોગી કરોતિ નિરપેક્ષકઃ ૧૫૮ઃ
ચિત્તહોત્તયદાલીના તસ્મિન્ યોગી ભવેદધુવમ્
તદા વિજ્ઞાયતેઽરવયડજ્ઞાનરૂપો નિરઞ્જનઃ

બહ્યાયડબાહ્યે સંચિંત્ય સ્વપ્રતીકં યથોદિતમ્
તમાવેશ્ય મહચ્છૂન્યં ચિન્તયેદવિરોધતઃ

આદ્યન્તમધ્યશૂન્યં તલ્કોટિસૂર્યસમપ્રભમ્
ચન્દ્રકોટિપ્રતીકાશમભ્યસ્ય સિદ્ધિમાપ્નુયાત્

એતદ્ધ્યાનં સદા કુર્યાદનાલસ્યં દિને દિને
તસ્ય ખ્યાત્સકલા સિદ્ધિર્વત્સરાન્નાત્ર સંશયઃ

ક્ષણાર્ધં નિશ્ચલં તત્ર મનો યસ્ય ભવેદધુવમ્
સ એવ યોગી સવ્યક્તઃ સર્વલોકેષુ પૂજિતઃ

તસ્ય કઞ્જષસંઘાતસ્તત્વરગાદેવ નશ્યતિ

યં દૃષ્ટ્વા ન પ્રવર્તંતે મૃત્યુસંસારવર્ત્મનિ
અભ્યસેત્તં પ્રયત્નેન સ્વાધિષ્ઠાનેન વર્ત્મના

એતદ્ધઘાનસ્ય માહાત્મ્યં મયા વક્તું ન શક્યતે
યઃ સાધયતિ જાનાતિ સોસ્માકમપિ સમ્મતઃ

ધ્યાનાદેવ વિજાનાતિ વિચિત્રેક્ષણસસ્થવમ્
અરિગમાદિગુણોપેતો ભવત્યેવ ન સંશયઃ

રાજયોગો મયાખ્યાતઃ સર્વતન્ત્રેષુ ગોપિતઃ
રાજાધિરાજયોગોઽયં કથયામિ સમાસતઃ

સ્વસ્તિકઞ્ચાસનં કૃત્વા સુમત્વે જન્તુવર્જિતે
ગુરું સંપૂજ્ય યત્રેન ધ્યાનમેતત્સમાચરેત્

નિરાચ્ચધં ભવેજ્જીવં જ્ઞાત્વા વેદાન્તયુક્તિતઃ
નિરાલમ્બં મનઃ કૃત્વા ન કિઞ્ચિઞ્ચિનાયેત્સુધીઃ

એતદ્ધ્યાનાન્યહાસિદ્ધિર્ભવત્યેવ ન સંશયઃ
વૃત્તિહીનં મનઃ કૃત્વા પૂર્ણરૂપં સ્વયં ભવેત્

સાધયેત્સતતં યો વૈ સ યોગી વિગતસ્પૃહઃ
અહંનામ ન કોપ્યસ્તિ સર્વદાલ્પૈવ વિદ્યતે

કો કથઃ કસ્ય વા મોક્ષ એકં પશ્યેત્સદા હિ સઃ
એતલ્કરોતિ યો નિત્યં સ મુક્તો નાત્ર સંશયઃ

સ એવ યોગી સવ્યક્તઃ સર્વલોકેષુ પૂજિતઃ
અહમસ્મીતિ યન્મત્વા જીવાત્મપરમાત્મનોઃ
અહં ત્વમેતદુભયં ત્યક્ત્યારવયડ વિચિન્તયેત્
અધ્યારોપાપવાદાભ્યાં યત્ર સર્વં વિલીયતે
તદ્વીજમાશ્રયેદ્યોગી સર્વસંગવિવર્જિતઃ

અપરોક્ષં ચિદાનન્દં પૂર્ણ ત્યક્ત્વા ભ્રમાકુલાઃ
પરોક્ષં ચાપરોક્ષં ચ કૃત્વા મૂઢા ભ્રમન્તિ વૈ

ચરાચરમિદં વિશ્વં પરોક્ષં યઃ કરોતિ ચ
અપરોક્ષં પરં બહ્ય ત્યક્તં તસ્મિન્ પ્રલીયતે

જ્ઞાનકારરગમજ્ઞાનં યથા નોત્પદ્યતે ભૃશમ્
અભ્યાસં કુરુતે યોગી સદા સહવિવર્જિતમ્

સર્વેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય વિષયેભ્યો વિચક્ષણઃ
વિષયેભ્યઃ સુષુપ્ત્યૈવ તિષ્ઠેત્સગવિવર્જિતઃ

એવમભ્યસતો નિત્યં સ્વપ્રકાશં પ્રકાશતે
શ્રોતું બુદ્ધિસમર્થાર્થં નિવર્તન્તે ગુગૌર્ગરઃ
તદભ્યાસવશાદેકં સ્વતો જ્ઞાનં પ્રવર્તતે

યતો વાચો નિવર્તન્તે અપ્રાપ્ય મનસા સહ
સાધનાદમલં શાનં સ્વયં સ્ફુરતિ તદ્ધ્રુવમ્

હલં વિના રાજયોગો રાજયોગં વિના હઠઃ
તસ્માત્પવર્તતે યોગી હલે સદુરુમાર્ગતઃ

સ્થિતે દેહે જીવતિ ચ યોગ ન શ્રિયતે ભૃશમ્
ઇન્દ્રિયાર્થોપભોગેષુ સ જીવતિ ન સંશયઃ

અભ્યાસપાકપર્યન્તં મિતાન્નં સ્મરણ ભવેત્
અનાથા સાધનં ધીમાન્ કર્તું પારયતીહન

અતીવસાધુસંલાપોવદેત્ સંસદિબુદ્ધિમાન્
કરોતિ પિણ્ડરક્ષાર્થં બહ્નાલાપવિવર્જિતઃ
ત્યજ્યતે ત્યજ્યતે સહં સર્વથા ત્યજ્યતે ભૃશમ્
અન્યથા ન લગ્નેન્મુક્તિં સત્યં સત્યં મયોદિતમ્

ગુપ્તથૈવ ક્રિયતેઽભ્યાસઃ સંગં ત્યક્ત્યા તદન્તરે
વ્યવહારાય કર્તવ્યો બાહ્યે સંગાનુરાગતઃ
સ્વે સ્વે કર્મણિ વર્તંતે સર્વે તે કર્મસસ્થવાઃ
નિમિત્તમાત્રં કરણે ન દોષોસ્તિ કદાચન

એવં નિશ્ચિત્ય સુધિયા બાહસ્થોપિ યદાચરેત્
તદા સિદ્ધિમવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પાપપૂયયવિનિર્મુક્તઃ પરિત્યક્તાહસાધકઃ
યો ભવેત્સ વિમુક્તઃ ખ્યાદ્ગૃહે તિષ્ઠન્મદા ગૃહી
ન પાપપુરાયૈર્લિપ્યેત યોગયુક્તો સદા ગૃહી
કુર્વન્નપિ તદા પાપાઞ્જકાર્યે લોકસંયહે

અધુના સંપ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રસાધનમુત્તમમ્
ઐહિકામુધ્મિકસુરવ યેન ખ્યાદવિરૌધતઃ

યસ્મિન્મન્ત્રે વરે જ્ઞાતે યોગસિદ્ધિર્ભવેતવલુ
યોગેન સાધકેન્દ્રસ્ય સર્વૈશ્વયેસુખપ્રદા

મૂલાધારેસ્તિ યત્પદ્ય ચતુર્દલસમન્વિતમ્
તન્મધ્યે વાવભવ બીજં વિસ્ફુરન્તં તડિત્યથમ્

હૃદયે કામબીજંતુ કધૂકકુસુમપ્રભમ્
આજ્ઞારવિન્દે શક્ત્યાખ્ય ચન્દ્રકોટિસમપ્રભમ્
બીજત્રયમિદં ગોપ્યં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્
એતન્મન્ત્રત્રયં યોગી સાધયેત્સિદ્ધિસાધકઃ

એતન્મન્ત્રં ગુરોર્ક્વદ્યધ્વા ન દ્રુતં ન વિલમ્બિતમ્
અક્ષરાક્ષરસન્ધાનં નિસન્દિગ્ધમના જપેત્

તદ્ગતશ્ચૈકચિત્તશ્ચ શાસ્ત્રોક્તવિધિના સુધીઃ
દેવ્યાસ્તુ પુરતો લક્ષં હુત્વા લક્ષત્રયં જપેત્

કરવીરપ્રસૂનનુઆ ગુડક્ષીરાજ્યસંયુતમ્
કુણ્ડે યોન્યાકૃતે ધીમાઞ્જપાન્તે જુહુયાત્સુધીઃ

અનુષ્ઠાને કૃતે ધીમાન્યૂર્વસેવા કૃતા ભવેત્
તતો દદાતિ કામાન્વૈ દેવી ત્રિપુરભૈરવી

ગુરું સન્તોષ્ય વિધિવક્ત્યધ્વા મન્ત્રવરોત્તમમ્
અનેન વિધિના યુક્તો મન્દભાવયોઽપિ સિદ્ધ્યતિ

લક્ષમેકં જપેદ્યસ્તુ સાધકો વિજિતેન્દ્રિયઃ
દર્શનાત્તસ્ય ક્ષુભ્યન્તે યોષિતો મદનાતુરાઃ
પતન્તિ સાધકસ્યાયે નિર્લજ્જા ભયવર્જિતાઃ

જપ્તેન ચેદ્દ્વિલક્ષેણ યે યસ્મિન્વિષયે સ્થિતાઃ
આગચ્છન્તિ યથાતીર્થં વિમુક્તકુલવિયહાઃ
દદતિ તસ્ય સર્વસ્વં તસ્યૈવ ચ વશે સ્થિતાઃ

ત્રિભિર્લક્ષૈસ્તથાજપ્તૈર્મણ્ડલીકાઃ સમણ્ડલાઃ
વશમાયાન્તિ તે સર્વે નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ષડ્ભિર્લક્ષૈર્મહીપાલં સભૃત્યબલવાહનમ્

લલૈર્દ્વાદશભિર્જસૈર્યચરક્ષોરશ્વરાઃ
વશમાયાન્તિ તે સર્વે આશાં કુર્વન્તિ નિત્યશઃ

ત્રિપઞ્ચલક્ષજપ્તૈસ્તુ સાધકેન્દ્રસ્ય ધીમતઃ
સિદ્ધવિદ્યાધરાશ્ચૈવ ગન્ધર્વાષ્મરસાગણાઃ
વશમાયાન્તિ તે સર્વે નાત્ર કાર્યા વિચારણા
હઢાચ્છ્રવણવિજ્ઞાનં સર્વજ્ઞત્વં પ્રજાયતે

તથાષ્ટાદશભિર્લક્ષૈર્દેહેનાનેન સાધકઃ
ઉત્તિષ્ઠેન્મેદિનીં તત્ યસ્ત્વા દિવ્યદેહસ્તુ જાયતે
ભ્રમતે સ્વેચ્છયા લોકે છિદ્રાં પશ્યતિ મેદિનીમ્

અષ્ટાવિંશતિભિર્લક્ષૈર્વિદ્યાધરપતિર્ભવેત્
સાધકસ્તુ ભવેદ્ધીમાચ્છામરૂપો મહાબલઃ
ત્રિંશક્ત્યક્ષૈસ્તથાજપ્તૈર્બ્રહ્મવિસ્તુસમો ભવેત્
રુદ્રત્વં ષષ્ટિભિર્લક્ષૈરમરત્વમશીતિભિઃ
કોટથૈકયા મહાયોગી લીયતે પરમે પદે
સાધકસ્તુ ભવેદ્યોગી ત્રૈલોક્યે સોઽતિદુર્લથઃ

ત્રિપુરે ત્રિપુરન્ત્યેકં શિવં પરમકારણમ્
અક્ષયં તત્પદં શાનામપ્રમેયમનામયમ્ ॥
લભતેઽસૌ ન સન્દેહો ધીમાન્મર્વમભીપ્સિતમ્

શિવવિદ્યા મહાવિદ્યા ગુપ્તા ચાગ્રે મહેશ્વરી
મન્વાષિતમિદં શાસ્ત્રં ગોપનીયમતો બુધૈઃ

હૌવિદ્યા પરંગોપ્યા યોગિના સિદ્ધિમિચ્છતા
ભવેદ્વીર્યવતી ગુપ્તા નિર્વીર્યા ચ પ્રકાશિતા

ય ઇદં પઠતે નિત્યમાદ્યોપાન્તં વિચક્ષણઃ
યોગસિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય ક્રમેણૈવ ન સંશયઃ
સમોક્ષં લભતે ધીમાન્ય ઇદં નિત્યમર્ચયેત્

મોક્ષાર્થિભ્યશ્ચ સર્વેભ્યઃ સાધુભ્યઃ શ્રાવયેદપિ
ક્રિયાયુક્તસ્ય સિદ્ધિઃ ખ્યાદક્રિયસ્ય કથસ્થવેત્

તસ્માત્કિયાવિધાનેન કર્તવ્યા યોગિપુંગવૈઃ
યદૃચ્છાલાભસન્તુષ્ટઃ સન્ત્યક્ત્યાનારસંજ્ઞકઃ
બાહસ્થશ્ચાપ્યનાસક્તઃ સ મુક્તો યોગસાધનાત્

ગૃહસ્થાનાં ભવેત્સિદ્ધિરીશ્વરાણાં જપેન વૈ
યોગક્રિયાભિયુક્તાનાં તસ્માત્સંયતતે ગૃહી

ગેહે સ્થિત્વા પુત્રદારાદિપૂર્ણઃ
સહં ત્યક્ત્વા ચાન્તરે યોગમાર્ગે
સિદ્ધેશ્ચિહ્નં વીક્ષ્ય પશ્ચાદ્ ગૃહસ્થ-
ક્રીડેત્સો વૈ મમ્મતં સાધયિત્વા