Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Purana · Chapter 7.37

7.37.7.2,37.1

śrīkṛṣṇa uvāca
jñāne kriyāyāṃ caryāyāṃ sāramuddhṛtya saṃgrahāt

7.37.7.2,37.1

uktaṃ bhagavatā sarvaṃ śrutaṃ śrutisamaṃ mayā

7.37.7.2,37.2

idānīṃ śrotumicchāmi yogaṃ paramadurlabham

7.37.7.2,37.2

sādhikāraṃ ca sāṃgaṃ ca savidhiṃ saprayojanam

7.37.7.2,37.3

yadyasti maraṇaṃ pūrvaṃ yogādyanupamardataḥ

7.37.7.2,37.3

sadyaḥ sādhayituṃ śakyaṃ yena syānnātmahā naraḥ

7.37.7.2,37.4

tacca tatkāraṇaṃ caiva tatkālakaraṇāni ca

7.37.7.2,37.4

tadbhedatāratamyaṃ ca vaktumarhasi tattvataḥ

7.37.7.2,37.5

upamanyuruvāca
sthāne pṛṣṭaṃ tvayā kṛṣṇa sarvapraśnārthavedinā

7.37.7.2,37.5

tataḥ krameṇa tatsarvaṃ vakṣye śṛṇu samāhitaḥ

7.37.7.2,37.6

niruddhavṛttyaṃtarasyaṃ śive cittasya niścalā

7.37.7.2,37.6

yā vṛttiḥ sa samāsena yogaḥ sa khalu pañcadhā

7.37.7.2,37.7

maṃtrayogaḥsparśayogo bhāvayogastathāparaḥ

7.37.7.2,37.7

abhāvayogassarvebhyo mahāyogaḥ paro mataḥ

7.37.7.2,37.8

maṃtrābhyāsavaśenaiva maṃtravācyārthagocaraḥ

7.37.7.2,37.8

avyākṣepā manovṛttirmaṃtrayoga udāhṛtaḥ

7.37.7.2,37.9

prāṇāyāmamukhā saiva sparśe yogobhidhīyate

7.37.7.2,37.9

sa maṃtrasparśanirmukto bhāvayogaḥ prakīrtitaḥ

7.37.7.2,37.10

vilīnāvayavaṃ viśvaṃ rūpaṃ saṃbhāvyate yataḥ

7.37.7.2,37.10

abhāvayogaḥ saṃprokto 'nābhāsādvastunaḥ sataḥ

7.37.7.2,37.11

śivasvabhāva evaikaściṃtyate nirupādhikaḥ

7.37.7.2,37.11

yathā śaivamanovṛttirmahāyoga ihocyate

7.37.7.2,37.12

dṛṣṭe tathānuśravike viraktaṃ viṣaye manaḥ

7.37.7.2,37.12

yasya tasyādhikārosti yoge nānyasya kasyacit

7.37.7.2,37.13

viṣayadvayadoṣāṇāṃ guṇānāmīśvarasya ca

7.37.7.2,37.13

darśanādeva satataṃ viraktaṃ jāyate manaḥ

7.37.7.2,37.14

aṣṭāṃgo vā ṣaḍaṃgo vā sarvayogaḥ samāsataḥ

7.37.7.2,37.14

yamaśca niyamaścaiva svastikādyaṃ tathāsanam

7.37.7.2,37.15

prāṇāyāmaḥ pratyāhāro dhāraṇā dhyānameva ca

7.37.7.2,37.15

samādhiriti yogāṃgānyaṣṭāvuktāni sūribhiḥ

7.37.7.2,37.16

āsanaṃ prāṇasaṃrodhaḥ pratyāhārotha dhāraṇā

7.37.7.2,37.16

dhyānaṃ samādhiryogasya ṣaḍaṃgāni samāsataḥ

7.37.7.2,37.17

pṛthaglakṣaṇameteṣāṃ śivaśāstre samīritam

7.37.7.2,37.17

śivāgameṣu cānyeṣu viśeṣātkāmikādiṣu

7.37.7.2,37.18

yogaśāstreṣvapi tathā purāṇeṣvapi keṣu ca

7.37.7.2,37.18

ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahaḥ

7.37.7.2,37.18

yama ityucyate sadbhiḥ pañcāvayavayogataḥ

7.37.7.2,37.19

śaucaṃ tuṣṭistapaścaiva japaḥ praṇidhireva ca

7.37.7.2,37.19

iti pañcaprabhedassyānniyamaḥ svāṃśabhedataḥ

7.37.7.2,37.20

svastikaṃ padmamadhyeṃduṃ vīraṃ yogaṃ prasādhitam

7.37.7.2,37.20

paryaṃkaṃ ca yatheṣṭaṃ ca proktamāsanamaṣṭadhā

7.37.7.2,37.21

prāṇaḥ svadehajo vāyustasyāyāmo nirodhanam

7.37.7.2,37.21

tadrocakaṃ pūrakaṃ ca kuṃbhakaṃ ca tridhocyate

7.37.7.2,37.22

nāsikāpuṭamaṃgulyā pīḍyaikamapareṇa tu

7.37.7.2,37.22

audaraṃ recayedvāyuṃ tathāyaṃ recakaḥ smṛtaḥ

7.37.7.2,37.23

bāhyena marutā dehaṃ dṛtivatparipūrayet

7.37.7.2,37.23

nāsāpuṭenāpareṇa pūraṇātpūrakaṃ matam

7.37.7.2,37.24

na muṃcati na gṛhṇāti vāyumaṃtarbahiḥ sthitam

7.37.7.2,37.24

saṃpūrṇaṃ kuṃbhavattiṣṭhedacalaḥ sa tu kuṃbhaka

7.37.7.2,37.25

recakādyaṃ trayamidaṃ na drutaṃ na vilaṃbitam

7.37.7.2,37.25

tadyataḥ kramayogena tvabhyasedyogasādhakaḥ

7.37.7.2,37.26

recakādiṣu yobhyāso nāḍīśodhanapūrvakaḥ

7.37.7.2,37.26

svecchotkramaṇaparyaṃtaḥ prokto yogānuśāsane

7.37.7.2,37.27

kanyakādikramavaśātprāṇāyāmanirodhanam

7.37.7.2,37.27

taccaturdhopadiṣṭaṃ syānmātrāguṇavibhāgataḥ

7.37.7.2,37.28

kanyakastu caturdhā syātsa ca dvādaśamātrakaḥ

7.37.7.2,37.28

madhyamastu dviruddhātaścaturviṃśatimātrakaḥ

7.37.7.2,37.29

uttamastu triruddhātaḥ ṣaḍviṃśanmātrakaḥ paraḥ

7.37.7.2,37.29

svedakaṃpādijanakaḥ prāṇāyāmastaduttaraḥ

7.37.7.2,37.30

ānaṃdodbhavaromāṃcanetrāśrūṇāṃ vimocanam

7.37.7.2,37.30

jalpabhramaṇamūrchādyaṃ jāyate yoginaḥ param

7.37.7.2,37.31

jānuṃ pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilaṃbitam

7.37.7.2,37.31

aṃgulīsphoṭanaṃ kuryātsā mātreti prakīrtitā

7.37.7.2,37.32

mātrākrameṇa vijñeyāścodvātakramayogataḥ

7.37.7.2,37.32

nāḍīviśuddhipūrvaṃ tu prāṇāyāmaṃ samācaret

7.37.7.2,37.33

agarbhaśca sagarbhaśca prāṇāyāmo dvidhā smṛtaḥ

7.37.7.2,37.33

japaṃ dhyānaṃ vināgarbhaḥ sagarbhastatsamanvayāt

7.37.7.2,37.34

agarbhādgarbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥśatādhikaḥ

7.37.7.2,37.34

tasmātsagarbhaṃ kurvanti yoginaḥ prāṇasaṃyamam

7.37.7.2,37.35

prāṇasya vijayādeva jīyaṃte deha १ āyavaḥ // ७.२,३७.३५ <daśa vāyava iti pāṭhāntaram>
prāṇo 'pānaḥ samānaśca hyudāno vyāna eva ca

7.37.7.2,37.36

nāgaḥ kūrmaśca kṛkalo devadatto dhanaṃjayaḥ

7.37.7.2,37.36

prayāṇaṃ kurute yasmāttasmātprāṇo 'bhidhīyate

7.37.7.2,37.37

avāṅnayatyapānākhyo yadāhārādi bhujyate

7.37.7.2,37.37

vyāno vyānaśayatyaṃgānyaśeṣāṇi vivardhayan

7.37.7.2,37.38

udvejayati marmāṇītyudāno vāyurīritaḥ

7.37.7.2,37.38

samaṃ nayati sarvāṃgaṃ samānastena gīyate

7.37.7.2,37.39

udgāre nāga ākhyātaḥ kūrma unmīlane sthitaḥ

7.37.7.2,37.39

kṛkalaḥ kṣavathau jñeyo devadatto vijṛṃbhaṇe

7.37.7.2,37.40

na jahāti mṛtaṃ cāpi sarvavyāpī dhanaṃjayaḥ

7.37.7.2,37.40

krameṇābhyasyamānoyaṃ prāṇāyāmapramāṇavān

7.37.7.2,37.41

nirdahatyakhilaṃ doṣaṃ karturdehaṃ ca rakṣati

7.37.7.2,37.41

prāṇe tu vijite samyaktaccihnānyupalakṣayet

7.37.7.2,37.42

viṇmūtraśleṣmaṇāṃ tāvadalpabhāvaḥ prajāyate

7.37.7.2,37.42

bahubhojanasāmarthyaṃ cirāducchvāsanaṃ tathā

7.37.7.2,37.43

laghutvaṃ śīghragāmitvamutsāhaḥ svarasauṣṭhavam

7.37.7.2,37.43

sarvarogakṣayaścaiva balaṃ tejaḥ surūpatā

7.37.7.2,37.44

dhṛtirmedhā yuvatvaṃ ca sthiratā ca prasannatā

7.37.7.2,37.44

tapāṃsi pāpakṣayatā yajñadānavratādayaḥ

7.37.7.2,37.45

prāṇāyāmasya tasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

7.37.7.2,37.45

indriyāṇi prasaktāni yathāsvaṃ viṣayeṣviha

7.37.7.2,37.46

āhatya yannigṛhṇāti sa pratyāhāra ucyate

7.37.7.2,37.46

namaḥpūrvāṇīṃdriyāṇi svargaṃ narakameva ca

7.37.7.2,37.47

nigṛhītanisṛṣṭāni svargāya narakāya ca

7.37.7.2,37.47

tasmātsukhārthī matimāñjñānavairāgyamāsthitaḥ

7.37.7.2,37.48

iṃdriyāśvānnigṛhyāśu svātmanātmānamuddharet

7.37.7.2,37.48

dhāraṇā nāma cittasya sthānabandhassamāsataḥ

7.37.7.2,37.49

sthānaṃ ca śiva evaiko nānyaddoṣatrayaṃ yataḥ

7.37.7.2,37.49

kālaṃ kaṃcāvadhīkṛtya sthāne 'vasthāpitaṃ manaḥ

7.37.7.2,37.50

na tu pracyavate lakṣyāddhāraṇā syānna cānyathā

7.37.7.2,37.50

manasaḥ prathamaṃ sthairyaṃ dhāraṇātaḥ prajāyate

7.37.7.2,37.51

tasmāddhīraṃ manaḥ kuryāddhāraṇābhyāsayogataḥ

7.37.7.2,37.51

dhyai ciṃtāyāṃ smṛto dhātuḥ śivaciṃtā muhurmuhuḥ

7.37.7.2,37.52

avyākṣiptena manasā dhyānaṃ nāma taducyate

7.37.7.2,37.52

dhyeyāvasthitacittasya sadṛśaḥ pratyayaśca yaḥ

7.37.7.2,37.53

pratyayāntaranirmuktaḥ pravāho dhyānamucyate

7.37.7.2,37.53

sarvamanyatparityajya śiva eva śivaṃkaraḥ

7.37.7.2,37.54

paro dhyeyo 'dhideveśaḥ samāptātharvaṇī śrutiḥ

7.37.7.2,37.54

tathā śivā parā dhyeyā sarvabhūtagatau śivau

7.37.7.2,37.55

tau śrutau smṛtiśāstrebhyaḥ sarvagau sarvadoditau

7.37.7.2,37.55

sarvajñau satataṃ dhyeyau nānārūpavibhedataḥ

7.37.7.2,37.56

vimuktiḥ pratyayaḥ pūrvaḥ pratyayaścāṇimādikam

7.37.7.2,37.56

ityetaddvividhaṃ jñeyaṃ dhyānasyāsya prayojanam

7.37.7.2,37.57

dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yacca dhyānaprayojanam

7.37.7.2,37.57

etaccatuṣṭayaṃ jñātvā yogaṃ yuñjīta yogavit

7.37.7.2,37.58

jñānavairāgyasaṃpannaḥ śraddadhānaḥ kṣamānvitaḥ

7.37.7.2,37.58

nirmamaśca sadotsāhī dhyātetthaṃ puruṣaḥ smṛtaḥ

7.37.7.2,37.59

japācchrāṃtaḥ punardhyāyeddhyānācchrāṃtaḥ punarjapet

7.37.7.2,37.59

japadhyanābhiyuktasya kṣipraṃ yogaḥ prasiddhyati

7.37.7.2,37.60

dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvādaśadhāraṇam

7.37.7.2,37.60

dhyānadvādaśakaṃ yāvatsamādhirabhidhīyate

7.37.7.2,37.61

samādhirnnāma yogāṃgamantimaṃ parikīrtitam

7.37.7.2,37.61

samādhinā ca sarvatra prajñālokaḥ pravartate

7.37.7.2,37.62

yadarthamātranirbhāsaṃ stimito dadhivatsthitam

7.37.7.2,37.62

svarūpaśūnyavadbhānaṃ samādhirabhidhīyate

7.37.7.2,37.63

dhyeye manaḥ samāveśya paśyedapi ca susthiram

7.37.7.2,37.63

nirvāṇānalavadyogī samādhisthaḥ pragīyate

7.37.7.2,37.64

na śṛṇoti na cāghrāti na jalpati na paśyati

7.37.7.2,37.64

na ca sparśaṃ vijānāti na saṃkalpayate manaḥ

7.37.7.2,37.65

navābhimanyate kiṃcidbadhyate na ca kāṣṭavat

7.37.7.2,37.65

evaṃ śive vilīnātmā samādhistha ihocyate

7.37.7.2,37.66

yathā dīpo nivātasthaḥ spandate na kadācana

7.37.7.2,37.66

tathā samādhiniṣṭho 'pi tasmānna vicaletsudhīḥ

7.37.7.2,37.67

evamabhyasataścāraṃ yogino yogamuttamam

7.37.7.2,37.67

tadantarāyā naśyaṃti vighnāḥ sarve śanaiḥśanaiḥ

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ vāyunaimiṣeyarṣisaṃvāde uttarakhaṇḍe yogagativarṇanaṃ nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ

Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc