Shiva Purana · Verses 7.29-2

vāyuruvāca
nivedayāmi jagato vāgarthātmyaṃ kṛtaṃ yathā

ṣaḍadhvavedanaṃ samyaksamāsānna tu vistarāt

nāsti kaścidaśabdārtho nāpi śabdo nirarthakaḥ

tato hi samaye śabdassarvassarvārthabodhakaḥ

prakṛteḥ pariṇāmo 'yaṃ dvidhā śabdārthabhāvanā

tāmāhuḥ prākṛtīṃ mūrtiṃ śivayoḥ paramātmanoḥ

śabdātmikā vibhūtiryā sā tridhā kathyate budhaiḥ

sthūlā sūkṣmā parā ceti sthūlā yā śrutigocarā

sūkṣmā cintāmayī proktā ciṃtayā rahitā parā

yā śaktiḥ sā parā śaktiśśivatattvasamāśrayā

jñānaśaktisamāyogādicchopodbalikā tathā

sarvaśaktisamaṣṭyātmā śaktitattvasamākhyayā

samastakāryajātasya mūlaprakṛtitāṃ gatā

saiva kuṇḍalinī māyā śuddhādhvaparamā satī

sā vibhāgasvarūpaiva ṣaḍadhvātmā vijṛṃbhate

tatra śabdāstrayo 'dhvānastrayaścārthāḥ samīritāḥ

sarveṣāmapi vai puṃsāṃ naijaśuddhyanurūpataḥ

layabhogādhikārāssyussarvatattvavibhāgataḥ

kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham

parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ

kalāśca tā nivṛttyādyāḥ paryāptā iti niścayaḥ

maṃtrādhvā ca padādhvā ca varṇādhvā ceti śabdataḥ

bhuvanādhvā ca tattvādhvā kalādhvā cārthataḥ kramāt

atrānyonyaṃ ca sarveṣāṃ vyāpyavyāpakatocyate

maṃtrāḥ sarvaiḥ padairvyāptā vākyabhāvātpadāni ca

varṇairvarṇasamūhaṃ hi padamāhurvipaścitaḥ

varṇāstu bhuvanairvyāptāsteṣāṃ teṣūpalaṃbhanāt

bhuvanānyapi tattvaughairutpattyāṃtarbahiṣkramāt

vyāptāni kāraṇaistattvairārabdhatvādanekaśaḥ

aṃtarādutthitānīha bhuvanāni tu kānicit

paurāṇikāni cānyāni vijñeyāni śivāgame

sāṃkhyayogaprasiddhāni tattvānyapi ca kānicit

śivaśāstraprasiddhāni tatonyānyapi kṛtsnaśaḥ

kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham

parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ

kalāśca tā nivṛttyādyā vyāptāḥ pañca yathottaram

vyāpikātaḥ parā śaktiravibhaktā ṣaḍadhvanām

paraprakṛtibhāvasya tatsattvācchivatattvataḥ

śaktyādi ca pṛthivyantaṃ śivatattvasamudbhavam

vyāptamekena tenaiva mṛdā kuṃbhādikaṃ yathā

śaivaṃ tatparamaṃ dhāma yatprāpyaṃ ṣaḍbhiradhvabhiḥ

vyāpikā 'vyāpikā śaktiḥ pañcatattvaviśodhanāt

nivṛttyā rudraparyantaṃ sthitiraṇḍasya śodhyate

pratiṣṭhayā tadūrdhvaṃ tu yāvadavyaktagocaram

tadūrdhvaṃ vidyayā madhye yāvadviśveśvarāvadhi

śāntyā tadūrdhvaṃ madhvānte viśuddhiḥ śāntyatītayā

yāmāhuḥ paramaṃ vyoma paraprakṛtiyogataḥ

etāni pañcatattvāni yairvyāptamakhilaṃ jagat

tatraiva sarvamevedaṃ draṣṭavyaṃ khalu sādhakaiḥ

adhvavyāptimavijñāya śuddhiṃ yaḥ kartumicchati

sa vipralambhakaḥ śuddhernālamprāpayituṃ phalam

vṛthā pariśramastasya nirayāyaiva kevalam

śaktipātasamāyogādṛte tattvāni tattvataḥ

tadvyāptistadvivṛddhiśca jñātumevaṃ na śakyate

śaktirājñā parā śaivī cidrūpā marameśvarī

śivo 'dhitiṣṭhatyakhilaṃ yayā kāraṇabhūtayā

nātmano naiva māyaiṣā na vikāro vicārataḥ

na baṃdho nāpi muktiśca baṃdhamuktividhāyinī

sarvaiśvaryaparākāṣṭā śivasya vyabhicāriṇī

samānadharmiṇī tasya taistairbhāvairviśeṣataḥ

sa tayaiva gṛhī sāpi tenaiva gṛhiṇī sadā

tayorapatyaṃ yatkāryaṃ paraprakṛtijaṃ jagat

sa kartā kāraṇaṃ seti tayorbhedo vyavasthitaḥ

eka eva śivaḥ sākṣāddvidhā 'sau samavasthitaḥ

strīpuṃsabhāvena tayorbheda ityapi kecana

apare tu parā śaktiḥ śivasya samavāyinī

prabheva bhānościdrūpā bhinnaiveti vyavasthitaḥ

tasmācchivaḥ paro hetustasyājñā parameśvarī

tayaiva preritā śaivī mūlaprakṛtiravyayā

mahāmāyā ca māyā ca prakṛtistriguṇeti ca

trividhā kāryavedhena sā prasūte ṣaḍadhvanaḥ

sa vāgarthamayaścādhvā ṣaḍvidho nikhilaṃ jagat

asyaiva vistaraṃ prāhuḥ śāstrajātamaśeṣataḥ

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe vāgarthakatattvavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśo 'dhyāyaḥ