Shiva Purana · Chapter 6.3

// īśvara uvāca //
śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvampari pṛcchasi //
tasya śravaṇamātreṇa jīvassākṣācchivo bhavet

praṇavārthaparijñānameva jñānaṃ madātmakam //
bījantatsarvavidyānāṃ maṃtra mpraṇavanāmakam

atisūkṣmaṃ mahārthaṃ ca jñeyaṃ tadvaṭabījavat //
vedādi vedasāraṃ ca madrūpaṃ ca viśeṣataḥ

devo guṇatrayātītaḥ sarvajñaḥ sarvakṛtprabhuḥ //
omityekākṣare maṃtre sthitohaṃ sarvagaśśivaḥ

yadasti vastu tatsarvaṃ guṇaprādhānyayogataḥ //
samastaṃ vyasta mapi ca praṇavārthaṃ pracakṣate

sarvārthasādhakaṃ tasmādekaṃ brahmaitadakṣaram //
tenomiti jagatkṛsnaṃ kurute prathamaṃ śivaḥ

śivo vā praṇavo hyeṣa praṇavo vā śivaḥ smṛtaḥ //
vācyavācakayorbhedo nātyaṃtaṃ vidyate yataḥ

tasmādekākṣaraṃ devaṃ māṃ ca brahmarṣayo viduḥ //
vācyavācakayoraikyaṃ manyamānā vipaścitaḥ

atastadeva jānīyātpraṇavaṃ sarvakāraṇam //
nirvikārī mumukṣurmāṃ nirguṇaṃ parameśvaram

enameva hi deveśi sarvamaṃtraśiromaṇim //
kāśyāmahaṃ pradāsyāmi jīvānāṃ muktihetave

tatrādau sampravakṣyāmi praṇavoddhāramambike //
yasya vijñānamātreṇa siddhiśca paramā bhavet

nivṛttimuddharetpūrvamindhanaṃ ca tataḥ param //
kālaṃ samuddharetpaścāddaṃḍamīśvarameva ca

varṇapaṃcakarūpoyamevaṃ praṇava uddhṛtaḥ //
trimātrabindunādātmā muktido japatāṃ sadā

brahmādisthāvarāntānāṃ sarveṣāṃ prāṇināṃ khalu //
prāṇaḥ praṇava evāyaṃ tasmātpraṇava īritaḥ

ādyamvarṇamakāraṃ ca ukāramuttare tataḥ //
makāraṃ madhyataścaiva nādāṃtaṃ tasya comiti

jalavadvarṇamādyantu dakṣiṇe cottare tathā //
madhye makāraṃ śucivadoṃkāre munisattama //

akāraścāpyukāroyaṃ makārāśca trayaṃ kramāt //
tisro mātrāssamākhyātā arddhamātrā tataḥ param

arddhamātrā maheśāni bindunādasvarūpiṇī //
varṇanīyā na vai cāddhā jñeyā jñānibhireva sā

īśānassarvavidyānāmityadyāśśrutayaḥ priye //
matta eva bhavantīti vedāssatyamvadanti hi

tasmādvedādirevāhaṃ praṇavo mama vācakaḥ//
vācakatvānmamaiṣo'pi vedādiriti kathyate

akārastu mahadbījaṃ rajassraṣṭā caturmukhaḥ//
ukāraḥ prakṛtiryonissattvaṃ pālayitā hariḥ

makāraḥ puruṣo bījī tamassaṃhārako haraḥ //
bindurmaheśvaro devastiro bhāva udāhṛtaḥ

nādassadāśivaḥ proktassarvānugrahakārakaḥ//
nādamūrddhani saṃcintya parātparataraḥ śivaḥ

sa sarvajñaḥ sarvakarttā sarveśo nirmalo'vyayaḥ //
anirdeśyaḥ parabrahma sākṣātsadasataḥ paraḥ

akārādiṣu varṇeṣu vyāpakaṃ cottarottaram //
vyāpyantvadhastanaṃ varṇamevaṃ sarvatra bhāvayet

sadyādīśānaparyyaṃtānyakārādiṣu paṃcasu //
sthitāni paṃca brahmāṇi tāni manmūrttayaḥ kramāt

aṣṭau kalāssamākhyātā akāre sadyajāśśive //
ukāre vāmarūpiṇyastrayodaśa samīritāḥ

aṣṭāvaghorarūpiṇyo makāre saṃsthitāḥ kalāḥ //
bindau catasrassaṃbhūtāḥ kalāḥ puruṣagocarāḥ

nāde paṃca samākhyātāḥ kalā īśānasaṃbhavāḥ //
ṣaḍvidhaikyānusaṃdhānātprapaṃcātmakatocyate

mantro yantraṃ devatā ca prapaṃco gurureva ca //
śiṣyaśca ṣaṭpadārthā nāmeṣāmarthaṃ śṛṇu priye

paṃcavarṇasamaṣṭiḥ syānmantraḥ pūrvamudāhataḥ //
sa eva yaṃtratāṃ prāpto vakṣye tanmaṇḍalakramam

yantraṃ tu devatārūpaṃ devatā viśvarūpiṇī //
viśvarūpo guruḥ proktaśśiṣyo guruvapustvataḥ

omitīdaṃ sarvamiti sarvaṃ brahmeti ca śruteḥ //
vācyavācakasambandhopyayamevārtha īritaḥ

ādhāro maṇipūraśca hṛdayaṃ tu tataḥ param //
viśuddhirājñā ca tataḥ śaktiḥ śāntiriti kramāt

sthānānyetāni deveśi śāntyatītaṃ parātparam //
adhikārī bhavedyasya vairāgyaṃ jāyate dṛḍham

viṣayaḥ syāmahaṃ devi jīvabrahmaikyabhāvanāt //
sambandhaṃ śṛṇu deveśi viṣayaḥ samyagīritaḥ

jīvātmanormayā sārddhamaikyasya praṇavasya ca //
vācyavācakabhāvotra samvandhassamudīritaḥ

vratādinirataḥ śāntastapasvī vijitendriyaḥ //
śaucācārasamāyukto bhūdevo vedaniṣṭhitaḥ

viṣayeṣu viraktaḥ sannaihikāmuṣmikeṣu ca //
devānāṃ brāhmaṇo'pīha lokajeṣu śivavratī

sarvaśāstrārtha tattvajñaṃ vedāntajñānapāragam //
ācāryyamupasaṃgamya yatiṃ matimatāṃ varam

dīrghadaṇḍapraṇāmādyaistoṣayedyatnatassudhīḥ //
śāntyādiguṇasaṃyuktaḥ śiṣyassauśīlyavānvaraḥ

yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaśśivassa guruḥ smṛtaḥ //
iti niścitya manasā svavicāraṃ nivedayet

labdhānujñastu guruṇā dvādaśāhaṃ payovatī //
samudratīre nadyāṃ ca parvate vā śivālaye

śuklapakṣe tu paṃcamyāmekādaśyāṃ tathāpi vā //
prātaḥ snātvā tu śuddhātmā kṛtanitya kriyassudhīḥ

gurumāhūya vidhinā nāndīśrāddhaṃ vidhāya ca //
kṣauraṃ ca kārayitvātha kakṣopasthavivarjitam

keśaśmaśrunakhānāṃ vai snātvā niyatamānasaḥ //
saktuṃ prāśyātha sāyāhne snātvā sandhyāmupāsya ca

sāyamaupāsanaṃ kṛtvā guruṇā sahito dvijaḥ //
śāstroktadakṣiṇāndattvā śivāya gururūpiṇe

homadravyāṇi saṃpādya svasūtroktavidhānataḥ //
agnimādhāya vidhivallaukikādivibhedataḥ

āhitāgnistu yaḥ kuryātprājāpatye ṣṭināhite //
śraute vaiśvānare samyak sarvavedasadakṣiṇam

athāgnimātmanyāropya brāhmaṇaḥ pravrajedgṛhāt //
śrapayitvā caruṃ tasminsamidannājyabhedataḥ

pauruṣeṇaiva sūktena hutvā pratyṛcamātmavān //
hutvā ca sauviṣṭakṛtīṃ svasūtroktavidhānataḥ

hutvopariṣṭāttantraṃ ca tenāgneruttare budhaḥ //
sthitvāsane japenmaunī cailājinakuśottare //
yāvadbrāhmamuhūrttaṃ tu gāyatrīṃ dṛḍhamānasaḥ

tataḥ snātvā yathā pūrvaṃ śrapayitvā caruṃ tataḥ //
pauruṣaṃ sūktamārabhya virajāntaṃ hunedbudhaḥ

vāmadevamatenāpi śaunakādimatena vā //
tatra mukhyaṃ vāmadevyaṃ garbhayukto yato muniḥ

homaśeṣaṃ samāpyātha hunet //
tatognimātmanyāropya prātassandhyamupāsya ca

savitaryudite paścātsāvitrīṃ prāviśetkramāt //
eṣaṇānāṃ trayaṃ tyaktvā preṣamuccārya ca kramāt

śikhopavīte saṃtyajya kaṭisūtrādikaṃ tataḥ //
visṛjya prāṅmukho gaccheduttarāśāmukhopi vā

gṛhṇīyāddaṇḍakaupīnādyucitaṃ lokavartane //
viraktaścena gṛhṇīyāllokavṛttivicāraṇe

guroḥ samīpaṃ gatvātha daṇḍavatpraṇamettrayam //
samutthāya tatastiṣṭhedgurupādasamīpataḥ

tato guruḥ samādāya virajānalajaṃ śitam //
bhasma tenaiva taṃ śiṣyaṃ samuddhṛtya yathāvidhi

agnirityādibhirmantraistripuṇḍraṃ dhārayettataḥ //
hṛtpaṃkaje samāsīnaṃ māṃ tvayā saha cintayet

hastaṃ nidhāya śirasi śiṣyasya prītamānasaḥ //
ṛṣyādisahitaṃ tasya dakṣakarṇe samuccaret

praṇavaṃ triḥprakāraṃ tu tatastasyārthamādiśet //
ṣaḍvidhārthaṃ parijñānasahitaṃ gurusattamaḥ

dviṣaṭprakāraṃ sa guruṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat //
tadadhīno bhavennityaṃ vedāntaṃ samyagabhyaset

māmeva ciṃtayennityaṃ paramātmānamātmani//
viśuddhe nirvikāre vai brahmasākṣiṇamavyayam

śamādidharmanirato vedāntajñānapāragaḥ //
atrādhikārī sa prokto yatirvigatamatsaraḥ

hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ viśokaṃ viśadamparam //
aṣṭapatraṃ keśarāḍhyaṃ karṇikopari śo bhitam

ādhāraśaktimārabhya tritatvāṃtamayaṃ padam //
vicintya madhyatastasya daharaṃ vyoma bhāvayet // ६८
omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāṃ tvayā saha //
ciṃtayenmadhyatastasya nityamudyuktamānasaḥ

evaṃvidhopāsakasya mallokagatimeva ca //
matto vijñānamāsādya matsāyujyaphalaṃ priye

iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ saṃnyāsapaddhativarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ//