Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Purana · Chapter 6.19

6.19.1

subrahmaṇya uvāca //
atha mahāvākyāni
(१) prajñānaṃ brahma
( २) ahaṃ brahmāsmi
(३) tattvamasi
( ४) ayātmā brahma
(५) īśāvāsyamidaṃ sarvam
(६) prāṇo'smi
(७) prajñānātmā
(८) yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha
( ९) anyadeva tadviditādatho aviditādapi
( १०) eṣa na ātmāntaryāmyamṛtaḥ
(११) sa yaścāyampuruṣo yaścāsāvā ditye sa ekaḥ
(१२) ahamasmi paraṃ brahma paraṃ paraparātparam
(१३) vedaśāstragurutvāttu svayamānaṃdalakṣaṇam (१४)
sarvabhūtasthitaṃ brahma tadevāhaṃ na saṃśayaḥ
(१५) tattvatasya prāṇohamasmi pṛthivyāḥ prāṇohamasmi (१६)
apāṃ ca prāṇohamasmi tejasaśca prāṇohamasmi (१७)
vāyośca prāṇohamasmi ākāśasya prāṇohamasmi ( १८)
triguṇasya prāṇohamasmi (१९)
sarvo'haṃ sarvātmako'haṃ saṃsārī yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ yadvartamānaṃ sarvātmakatvādadvitīyoham (२०)
sarvaṃ khalvidaṃ brahma ( २१)
sarvo'haṃ vimukto'ham ( २२)
yo'sau sohaṃ haṃsassohamasmi //
ityevaṃ sarvatra sadā dhyāyediti
//
atha mahāvākyānāmarthamāha //
prajñānaṃ brahmavākyārthaḥ pūrvameva prabodhitaḥ //
ahaṃpadasyārthabhūtaḥ śaktyātmā parameśvaraḥ

6.19.2

akāraḥ sarvavarṇāgryaḥ prakāśaḥ paramaḥ śivaḥ //
hakāro vyomarūpaḥ syācchaktyātmā saṃprakīrtitaḥ

6.19.3

śivaśaktyostu saṃyogādānandaḥ satatoditaḥ //
brahmeti śivaśaktyostu sarvātmatvamiti sphuṭam

6.19.4

pūrvamevopadiṣṭaṃ tatsohamasmīti bhāvayet //
tattvamityatra taditi saśabdārthaḥ prabodhitaḥ

6.19.5

anyathā so'hamityatra viparītārthabhāvanā //
ahaṃśabdastu puruṣastaditi syānnapuṃsakam//
evamanyonyavairudhyādanvayo nabhavettayoḥ

6.19.6

strīpuṃrūpasya jagataḥ kāraṇaṃ cānyathā bhavet //
sa tattvamasi ityevamupadeśārthabhāvanā

6.19.7

ayamātmeti vākye ca puṃrūpaṃ padayugmakam //
īśena rakṣaṇīyatvādīśāvasyamidaṃ jagat

6.19.8

prajñānātmā yadeveha tadamutreti cintayet //
yaḥ sa eveti vidvadbhissiddhāntibhirihocyate

6.19.9

uparisthitavākye ca yo'mutra sa iha sthitaḥ //
iti pūrvavadevārthaḥ puruṣo viduṣāṃ mataḥ

6.19.6.19.10

anyadeva tadviditādatho // aviditādapi //
asminvākye phalasyāpi vaiparītyavibhāvanā

6.19.11

yathāsyāttadvadevātra vakṣyāmi śrūyatāṃ mune //
ayathāviditāchabdo pūrvavadviditāditi

6.19.12

pravṛttissyāttadviditāttathaivāviditātparam //
anyadeva hi saṃsiddhyai na bhavediti niścitam

6.19.13

eṣa ta ātmāṃtaryāmī yo'mṛtaśca śivassvayam //
yaścāyampuruṣe śaṃbhuryaścāditye vyavasthitaḥ

6.19.14

sa cā'sau seti pārthakyaṃ naikaṃ sarvaṃ sa īritaḥ //
sopādhidvayamasyārtha upacārāttathocyate

6.19.15

taṃ śambhunāthaṃ śrutayo vadanti hi hiraṇmayam //
hiraṇya bāhava iti sarvāṃgasyo palakṣalam

6.19.16

anyathā tatpatitvaṃ tu na bhavediti yatnataḥ //
ya eṣontariti śaṃbhuśchāndogye śrūyate śivaḥ

6.19.17

hiraṇyaśmaśruvāṃstadvaddhiraṇyamayakeśavān //
nakhamārabhya keśāgrā sarvatrāpi hiraṇmayaḥ

6.19.18

ahamasmi paraṃ brahma parāparaparātparam //
iti vākyasya tātparyaṃ vadāmi śrūyatāmidam

6.19.19

ahaṃpadasyārthabhūtaḥ śaktyātmā śivaīritaḥ //
sa evāsmīti vākyārtha yojanā bhavati dhruvam

6.19.6.19.20

sarvotkṛṣṭaśca sarvātmā parabrahma sa īritaḥ //
paraścāthāparaśceti parātparamiti tridhā

6.19.21

rudro brahmā ca viṣṇuśca proktāḥ śrutyaiva nānyathā //
tebhyaśca paramo devaḥ paraśabdena bodhitaḥ

6.19.22

vedaśāstra gurūṇāṃ ca vākyābhyā savaśācchiśoḥ //
pūrṇānandamayaśśaṃbhuḥ prādurbhūto bhaveddhṛdi

6.19.23

sarvabhūtasthitaśśambhussa evāhaṃ na saṃśayaḥ //
tattvajātasya sarvasya prāṇosmyahamahaṃ śivaḥ

6.19.24

ityuktvā punarapyāha śivastattvatrayasya ca //
prāṇosmītyatra pṛthvyādiguṇāntagrahaṇānmune

6.19.25

ātmatattvāni sarvāṇi gṛhītānīti bhāvaya //
punaśca sarvagrahaṇaṃ vidyātattvaśivātmanoḥ

6.19.26

tattvayoścāsmyahaṃ prāṇāssarvasssarvātmako hyaham //
jīvasya cāntaryāmitvājjīvo'haṃ tasya sarvadā

6.19.27

yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ yadbhavipyatsarvameva ca //
manmayatvādahaṃ sarvaḥ sarvo vai rudra ityapi

6.19.28

śrutirāha mune sā hi sākṣācchivamukhodgatā //
sarvātmā paramairebhirguṇairnityasamanvayāt

6.19.29

svasmātparātmavirahādadvitīyo'hameva hi //
sarvaṃ khalvidaṃ brahmeti vākyārthaḥ pūrvvamīritaḥ

6.19.6.19.30

pūrṇo'haṃ bhāvarūpatvānnityamukto'hameva hi //
paśavo matprasādena muktā madbhāvamāśritāḥ

6.19.31

yo'sau sarvātmakaśśambhusso'haṃ sa śivo'smyaham //
iti vai sarvavākyārtho vāmadeva śivoditaḥ

6.19.32

itīśaśrutivākyābhyāmupadiṣṭārthamādarāt //
sākṣācchivaikyadaṃ puṃsāṃ śiśogururupādiśet

6.19.33

ādāya śaṃkhaṃ sādhāramastramantreṇa bhasmanā //
śodhya tatpuratassthāpya caturasre samarcite

6.19.34

omityabhyarcya gandhādyairastraṃ vastropaśobhitam //
vāsitaṃ jalamāpūrya sampūjyomiti mantrataḥ

6.19.35

saptadhaivābhimaṃtryātha praṇavena punaśca tam //
yastvantaraṃ kiṃcidasti kurute tyatibhītibhāk

6.19.36

ityāha śrutisattattvaṃ dṛḍhātmā gatabhīrbhava //
ityābhāṣya svayaṃ śiṣyaṃ devaṃ dhyāyansamarcayet

6.19.37

śiṣyāsanaṃ samprapūjya ṣaḍutthāpanamārgataḥ //
śivāsanaṃ ca saṃkalpya śivamūrtiṃ prakalpayet

6.19.38

pañca brahmāṇi vinyasya śiraḥ pādāvasānakam //
muṇḍavatkrakalābhedaiḥ praṇavasya kalā api

6.19.39

aṣṭatriṃśanmaṃtrarūpā śśiṣyadehe'tha mastake //
samāvāhya śivaṃ mudrāḥ sthāpanīyāḥ pradarśayet

6.19.6.19.40

tataścāṅgāni vinyasya sarvajñānītyanukramāt//
kalpayedupacārāṃśca ṣoḍaśāsanapūrvakān

6.19.41

pāyasānnañca naivedyaṃ samarpyo magnijāyayā //
gaṇḍūṣācamanārghyādi dhūpadīpādikaṃ kramāt

6.19.42

nāmāṣṭakena sampūjya brāhmaṇairvedapāragaiḥ //
japedbrahmavidāpnoti bhṛgurvai vāruṇistataḥ

6.19.43

yo devānāmupakramyaḥ yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ //
ityaṃtaṃ tasya purataḥ kahlārādivirnitām

6.19.44

ādāya mālāmutthāya śrīvirūpākṣa nirmite //
śāstre paṃcāśike rūpe siddhiskandhaṃ japecchanaiḥ

6.19.45

khyātiḥ pūrṇohamityaṃtaṃ sānukūlena cetasā //
deśikastasya śiṣyasya kaṇṭhadeśe samarpayet

6.19.46

tilakaṃ vandanenātha sarvāṅgālepanaṃ punaḥ //
svasampradāyānuguṇaṃ kārayecca yathāvidhi

6.19.48

tataśca deśikaḥ prītyā nāmaśrīpādasaṃjñitam //
chatrañca pādukāṃ dadyāddūrvākalpavikalpanam // ४/
vyākhyātatvañca karmmādigurvāsanaparigraham //
anugṛhya gurustasmai śiṣyāya śivarūpiṇe

6.19.49

śivohamasmīti sadā samādhistho bhaveti tam //
samprocyātha svayaṃ tasmai namaskāraṃ samācaret

6.19.6.19.50

sampradāyānuguṇyena namaskuryustathāpare //
śiṣyastadā samutthāya namaskuryādguruntathā //
gurorapi guruṃ tasya śiṣyāṃśca svagurorapi

6.19.51

evaṃ kṛtanamaskāraṃ śiṣyandadyādguruḥ svayam //
suśīlaṃ yatavācaṃ taṃ vinayāvanataṃ sthitam

6.19.52

adyaprabhṛti lokānāmanugrahaparo bhava //
parīkṣya vatsaraṃ śiṣyamaṃgīkuru vidhānataḥ

6.19.53

rāgādidoṣānsaṃtyajya śivadhyānaparo bhava //
satsampradāyasaṃsiddhaissaṃgaṃ kuru na cetaraiḥ

6.19.54

anabhyarcya śivaṃ jātumā bhuṃkṣvāprāṇa saṃkṣayam //
gurubhaktiṃ samāsthāya sukhī bhava sukhī bhava

6.19.55

iti kramādguruvaro dayālurjñānasāgaraḥ //
sānukūlena cittena samaṃ śiṣyaṃ samācaret

6.19.56

tava snehānmayāyaṃ vai vāmadeva munīśvara//
yogapaṭṭaprakāraste prokto guhyataro'pi hi

6.19.57

ityuktvā ṣaṇmukhastasmai kṣaurasnānavidhikramam//
vaktumārabhata prītyā yatīnāṃ kṛpayā śubham

6.19.19

iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ yogapaṭṭavidhivarṇanaṃnāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ

Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc