Shiva Purana · Chapter 6.16

sūta uvāca //
śrutvopadiṣṭaṃ guruṇā vedārthaṃ munipuṃgavaḥ //
paramātmani saṃdigdhaṃ paripapraccha sādaram

vāmadeva uvāca //
jñānaśaktidhara svāminparamānandavigraha //
praṇavārthāmṛtaṃ pītaṃ śrīmukhakhjātparisrutam

dṛḍhaprajñaśca jāto'smi saṃdeho vigato mama //
kiṃcidanyanmahāsena pṛcchāmi tvāṃ śṛṇu prabho

sadāśivādikīṭāṃtarūpasya jagataḥ sthitiḥ//
strīpuṃrūpeṇa sarvatra dṛśyate na hi saṃśayaḥ

evaṃ rūpasya jagataḥ kāraṇaṃ yatsanātanam //
strīrūpaṃ tatkimāhosvitpuruṣo vā napuṃsakam

uta miśraṃ kimanyadvā na jātastatra nirṇayaḥ //
bahudhā vivadantīha vidvāṃsaśśāstramohitāḥ

jagatsṛṣṭividhāyinyaḥ śrutayo jagatā saha //
viṣṇubrahmādayo devāḥ siddhāśca na vidanti hi

yathaikyabhāvaṃ gaccheyuretadanyacca vedaya //
jānāmīti karomīti vyavahāraḥ pradṛśyate

sa hi sarvātmasaṃsiddho vivādo nātra kasyacit //
sarvadehendriyamanobudhyahaṃkārasaṃbhavaḥ

āhosvi dātmanorūpaṃ mahānatrāpi saṃśayaḥ //
dvayametaddhi sarvveṣāṃ vivādāspadamadbhutam

utpāṭyājñānasaṃbhūtaṃ saṃśayākhyaṃ viṣadrumam//
śivādvaitamahākalpavṛkṣabhūmiryathābhavet

cittaṃ mama yathā deva bodhyo'smi kṛpayā tava //
kṛpātastava deveśa dṛḍhajñānī bhavā myaham

sūta uvāca //
śrutvaivaṃ muninā pṛṣṭaṃ vaco vedāntanirvṛtam //
rahasyaṃ prabhurāhedaṃ kiṃcitprahasitānanaḥ

subrahmaṇya uvāca //
etadeva mune guhyaṃ śivena paribhāṣitam //
ambāyāḥ śṛṇvato devyā vāmadeva mamāpi hi

tasyāḥ stanyaṃ tadā pītvā saṃtṛpto'smi muhurmuhuḥ//
śrutavānniścalaṃ tadvai niścitaṃ me vicāritam

tatte vadāmi dayayā vāmadeva mahāmune//
mahadguhyaṃ ca paramaṃ suta tvaṃ śṛṇu sāṃpratam

karmāsti tattvādārabhya śāstravādassuvistaraḥ //
yathāvivekaṃ śrotavyo jñāninā jñānado mune

tvayopadiṣṭā ye śiṣyāstatra ko vā bhavatsamaḥ //
kapilādiṣu śāstreṣu bhramaṃtyadyāpi te'dhamāḥ

te śaptā munibhiḥ ṣaḍbhiśśivanindā parāḥ purā//
na śrotavyā hi tadvārttā te'nyathāvādino yataḥ

anumānaprayogasyāpyavakāśo na vidyate//
paṃcāvayavayuktasya sa tu dhūmasya darśanāt

parvvatasyāgnimadbhāvaṃ vadaṃtyatrāpi suvrata/
pratyakṣasya prapaṃcasya darśanālaṃbanaṃ tvataḥ

jñātavyaḥ parameśānaḥ paramātmā na saṃśayaḥ //
strīpuṃrūpamayaṃ viśvaṃ pratyakṣeṇaiva dṛśyate

ṣaṭkośarūpaḥ piṇḍo hi tatra cādyatrayambhavet //
mātraṃśajaṃ punaścānyatpitraṃśajamiti śrutiḥ

evaṃ sarvaśarīreṣu strīpuṃbhāvavido janāḥ //
paramātmanyapi mune strīpuṃbhāvaṃ vidurbudhā

saccidānadarūpatvaṃ vadati brahmaṇaḥ śrutiḥ //
asannivarttakaḥ śabdaḥ sadātmeti nigadyate

nivarttanaṃ jagattvasya cicchabdena vidhīyate //
triliṃgavarttī sacchabdaḥ puruṣotra vidhīyatām

prakāśavācī sa bhavetsatprakāśa iti sphuṭam //
jñānaśabdasya paryyāyaścicchabdaḥ strītvamāgataḥ

prakāśaścicca mithunaṃ jagatkāraṇatāṃ gatam //
saccidātmanyapi tathā jagatkāraṇatāṃ gatam

ekatraiva śivaśśaktiriti bhāvo vidhīyate //
tailavarttyādimālinyātprakāśasyāpi varttate

mālinyamaśivatvaṃ ca citāgnyādiṣu dṛśyate //
evaṃ vivarttakatvena śivatvaṃ śruticoditam

jīvāśritāyāścicchakterdaurbalyaṃ vidyate sadā //
tannivṛtyarthamevātra śaktitvaṃ sārvakālikam

balavāñchaktimāṃśceti vyavahāraḥ pradṛśyate //
loke vede ca sasataṃ vāmadeva mahāmune

evaṃ śivatvaṃ śaktitvaṃ paramātmani darśitam //
śivaśaktyostu saṃyogādānaṃdassatatoditaḥ

ato mune tamuddiśya munayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ //
śive manassamādhāya prāptāśśivamanāmayam

sarvātmatvaṃ tayorevaṃ brahmetyupaniṣatsu ca //
gīyate brahmaśabdena bṛṃhidhātvarthagocaram

bṛṃhaṇatvaṃ bṛhattvaṃ ca śaṃbhvākhyavigrahe //
paṃcabrahmamaye viśvapratītirbrahma śabditā

pratilomātmake haṃse vakṣyāmi praṇavodbhavam //
tava snehādvāmadeva sāvadhānatayā śṛṇu

vyaṃjanasya sakārasya hakārasya ca varjanāt //
omityeva bhavetsthūlo vācakaḥ paramātmanaḥ

mahāmantrassa vijñeyo munibhistattvadarśibhiḥ //
tatra sūkṣmo mahāmantrastaduddhāraṃ vadāmi te

ādye tripaṃcarūpe ca svare ṣoḍaśake triṣu //
mahāmantro bhavedādau sa sakāro bhavedyadā

haṃsasya pratilomaḥ syātsakārārthaśśivaḥ smṛtaḥ //
śaktyātmako mahāmantravācyaḥ syāditi nirṇayaḥ

gurūpadeśa kāle tu sohaṃśaktyātmakaśśivaḥ //
iti jīvaparo bhūyānmahāmantrastadā paśuḥ

śaktyātmakaśśivāṃśaśca śivaikyācchivasāmyabhāk //
prajñānaṃ brahmavākye tu prajñānārthaḥ pradṛśyate

prajñānaśabdaścaitanyaparyyāyassyānna saṃśayaḥ //
caitanyamātmeti mune śivasūtraṃ pravarttitam

caitanyamiti viśvasya sarvajñānakriyātmakam //
svātantryaṃ tatsvabhāvo yaḥ sa ātmā parikīrttitaḥ

ityādiśivasūtrāṇāṃ vārtikaṃ kathitaṃ mayā//
jñānaṃ baṃdha itīdaṃ tu dvitīyaṃ sūtramīśituḥ

jñānamityātmanastasya kiṃcijjñānakriyātmakam//
ityāhādyapadeneśaḥ paśuvargasya lakṣaṇam

etaddvayaṃ parāśakteḥ prathamaṃ spaṃdatāṃ gatam//
etāmeva parāṃ śaktiṃ śvetāśvataraśākhinaḥ

svābhāvikī jñānabalakriyā cetyastuvanmudā//
jñānakriyecchārūpaṃ hi śaṃbhordṛṣṭitrayaṃ viduḥ

etanmanomadhyagaṃ sadindriyajñānagocaram //
anupraviśya jānāti karoti ca paśuḥ sadā

tasmādātmana evedaṃ rūpamityeva niścitam //
prapaṃcārthaṃ pravakṣyāmi praṇavai kyapradarśanam

ॐmitīdaṃ sarvamiti śrutirāha sanātanī //
tasmādvetītyupakramya jagatsṛṣṭiḥ prakrīrtitā

tasyāḥ śrutestu tātparyaṃ vakṣyāmi śrūyatāmidam //
tava snehādvāmadeva vivekārthavijṛṃbhitam

śivaśaktisamāyogaḥ paramātmeti niścitam//
parāśaktestu saṃjātā cicchaktistu tadudbhavā

ānandaśaktistajjāsyādicchāśaktistadudbhavā //
jñānaśaktistato jātā kriyāśaktistu paṃcamī //
etābhya eva saṃjātā nivṛttyādyāḥ kalā mune

cidānandasamutpannau nādabindū prakīrttitau//
icchāśaktermakārastu jñānaśaktestu paṃcamaḥ

svaraḥ kriyāśaktijāto hyakārastu munīśvara //
ityuktā praṇavotpattiḥ paṃcabrahmodbhavaṃ śṛṇu // ५७ /
śivādīśāna utpannastatastatpuruṣodbhavaḥ //
tato'ghorastato vāmassadyojātodbhavastataḥ

etasmānmātṛkādaṣṭatriṃśanmātṛsamudbhavaḥ//
īśānācchāntyatītākhyā kalā jātātha pūruṣāt//
utpadyate śāntikalā vidyā'ghorasamudbhavā

pratiṣṭhā ca nivṛttiśca vāma sadyodbhave mate //
īśāccicchaktimukhato vibhormithunapañcakam

anugrahādikṛtyānāṃ hetuḥ pañcakamiṣyate //
tadvidbhirmunibhiḥ prājñairvaratattvapradarśibhiḥ

vācyavācakasambandhānmithunatvamupeyuṣi //
kalāvarṇasvarūpe'sminpañcake bhūtapañcakam

viyadādi kramādāsīdutpannammunipuṅgava //
ādyaṃ mithunamārabhya pañcamaṃ yanmayaṃ viduḥ

śabdaikaguṇa ākāśaḥ śabdasparśaguṇo marut//
śabdasparśarūpaguṇapradhāno vahnirucyate

śabdasparśarūparasaguṇakaṃ salilaṃ smṛtam//
śabdsparśarūparasagandhāḍhyā pṛthivī smṛtā

vyāpakatvañca bhūtānāmidameva prakīrtitam //
vyāpyatvaṃ vaiparītyena gandhādikramato bhavet

bhūtapañcakarūpo'yamprapañcaḥ parikīrtyate//
virāṭ sarvasamaṣṭyātmā brahmāṇḍamiti ca sphuṭam

pṛthivītattvamārabhya śivatattvāvadhi kramāt//
nilīya tattvasaṃdohe jīva eva vilīyate

saṃśaktikaḥ punassṛṣṭau śaktidvārā vinirgataḥ//
sthūlaprapañcarūpeṇa tiṣṭhatyāpralayaṃ sukham

nijecchayā jagatsṛṣṭamudyuktasya maheśituḥ//
prathamo yaḥ parispandaśśiva tattvantaducyate

eṣaivecchāśaktitatvaṃ sarvakṛtyānuvartanāt //
jñānakriyāśaktiyugme jñānādhikye sadāśivaḥ

maheśvaraṃ kriyodreke tattvaṃ viddhi munīśvara//
jñānakriyāśaktisāmyaṃ śuddhavidyātmakaṃ matam

svāṅgarūpeṣu bhāveṣu māyātattvavibhedadhīḥ//
śivo yadā nijaṃ rūpaṃ paramaiśvaryyapūrvakam

nigṛhya māyayāśeṣapadārthagrāhako bhavet//
tadā puruṣa ityākhyā tatsṛṣṭvetyabhavacchrutiḥ

ayameva hi saṃsārī māyayā mohitaḥ paśuḥ//
śivajñānavihīno hi nānākarmavimūḍhadhīḥ

śivādabhinnaṃ na jagadātmānaṃ bhinnamityapi //
jānato'sya paśoreva moho bhavati na prabho

yathaindrajālikasyāpi yogino na bhavedbhramaḥ //
guruṇā jñāpitaiśvaryaśśivo bhavati ciddhanaḥ

sarvakartṛtvarūpā ca sarvajatvasvarūpiṇī //
pūrṇatvarūpānnityatvavyāpakatva svarūpiṇī

śivasya śaktayaḥ pañca saṃkucadūpabhāskarāḥ

api saṃkocarūpeṇa vibhāṃtya iti nityaśaḥ //
paśoḥ kalākhya vidyeti rāgakālau niyatyapi //
tattvapañcakarūpeṇa bhavatyatra kaleti sā

kiṃcitkartṛtttvahetussyātkiṃcittattvaikasādhanam //
sā tu vidyā bhavedrāgo viṣayeṣvanuraṃjakaḥ

kālo hi bhāvabhāvānāṃ bhāsānāṃ bhāsanātmakaḥ //
kramāvacchedako bhūtvā bhūtādiriti kathyate /

idantu mama kartavyamidanneti niyāmikā //
niyatissyādvibhośśaktistadākṣepātpatetpaśuḥ

etatpaṃcakamevāsya svarūpā vārakatvataḥ //
pañcakañcukamākhyātamantaraṃgaṃ ca sādhanam

iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ śivatattvavarṇanannāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ