Shiva Purana · Chapter 5.44

munaya ūcuḥ//
vyāsotpattiṃ mahābuddhe brūhi sūta dayānidhe //
kṛpayā parayā svāminkṛtārthānniṣkuru prabho

vyāsasya jananī proktā nāmnā satyavatī śubhā //
vivāhitā tu sā devī rājñā śantanunā kila

tasyāṃ jāto mahāyogī kathaṃ vyāsaḥ parāśarāt //
sandeho'tra mahāñjātastaṃ bhavāñchettumarhati

sūta uvāca //
ekadā tīrthayātrāyāṃ vrajanyogī parāśaraḥ //
yadṛcchayā gato ramyaṃ yamunāyāstaṭaṃ śubham

niṣādamāha dharmātmā kurvantaṃ bhojanantadā //
nayasva yamunāpāraṃ jalayānena māmaram

ityukto muninā tena niṣādassvasutāṃ jagau //
matsyagandhāmamuṃ bāle pāraṃ nāvā naya drutam

tāpaso'yaṃ mahābhāge dṛśyantīgarbhasaṃbhavaḥ //
titīrṣurasti mardhābdhiścaturāmnāyapāragaḥ

iti vijñāpitā pitrā matsyagandhā mahāmunim//
saṃvāhayati naukāyāmāsīnaṃ sūryyarociṣam

kālayogānmahāyogī tasyāṃ kāmāturo'bhavat //
dṛṣṭvā yo'psarasāṃ rūpaṃ na kadāpi vimohitaḥ

grahītukāmaḥ sa munirdāśakanyāṃ manoharām //
dakṣiṇena kareṇaitāmaspṛśaddakṣiṇe kare

tamuvāca viśālākṣīṃ vacanaṃ smitapūrvakam //
kimidaṃ kriyaye karma vācaṃyama vigarhitam

vasiṣṭhasya kule ramye tvaṃ jāto'si mahāmate //
niṣādajā tvahambrahmankathaṃ saṃgo ghaṭeta nau

durlabhaṃ mānuṣaṃ janma brāhmaṇatvaṃ viśeṣataḥ //
tatrāpi tāpasatvaṃ ca durlabhaṃ munisattama

vidyayā vapuṣā vācā kulaśīlena cānvitaḥ //
kāmabāṇavaśaṃ yāto mahadāścaryamatra hi

pravṛttamapyasatkarma kartumenaṃ na ko'pi ha //
bhuvi vārayituṃ śaktaḥ śāpabhītyāsya yoginaḥ

iti saṃcintya hṛdaye nijagāda mahāmunim //
tāvaddhairyaṃ kuru svāminyāvattvāṃ pārayāmi na

sūta uvāca //
iti śrutvā vacastasyā yogirājaḥ parāśaraḥ //
tatyāja pāṇiṃ tarasā sindhoḥ pāraṃ gataḥ punaḥ

punarjagrāha tāṃ bālāṃ muniṃ kāmaprapīḍitaḥ //
kaṃpamānā tu sā bālā tamuvāca dayānidhim

durgandhāhaṃ muniśreṣṭha kṛṣṇavarṇā niṣādajā //
bhavāṃstu paramodāravicāro yogisattamaḥ

nāvayorghaṭate saṅgo kācakāṃcanayoriva //
tulyajātyākṛtikayoḥ saṃgaḥ saukhyaprado bhavet

ityuktena tayā tena kṣaṇamātreṇa kāminī //
kṛtā yojanagaṃdhā tu ramyarūpā manoramā

punarjagrāha tāṃ bālāṃ sa muniḥ kāmapīḍitaḥ //
grahītukāmaṃ taṃ dṛṣṭvā punaḥ provāca vāsavī

rātrau vyavāyaḥ kartavyo na diveti śrutirjagau//
divāsaṃge mahāndoṣo nindā cāpi durāsadā

tasmāttāvatpratīkṣasva yāvadbhavati yāminī //
paśyanti mānavāścātra pitā me ca taṭe sthitaḥ

tayoktamidamākarṇya vacanaṃ munipuṃgavaḥ //
nīhāraṃ kalpayāmāsa sadyaḥ puṇyabalena vai

nīhāre ca samutpanne tamasā rātrisaṃnibhe //
vyavāyacakitā bālā punaḥ provāca tammunim

yoginnamoghavīryyastvaṃ bhuktvā gantāsi māṃ yadi //
sagarbhā syāṃ tadā svāminkā gatirme bhavediti

kanyāvrataṃ mahābuddhe mama naṣṭaṃ bhaviṣyati //
hasiṣyati tadā lokāḥ pitaraṃ kiṃ bravīmyaham

// parāśara uvāca //
rama bāle mayā sārddhaṃ svacchandaṃ kāmajai rasaiḥ//
svīyābhilāṣamākhyāhi pūrayāmyadhunā priye

madājñāsatyakaraṇānnāmnā satyavatī bhava //
vandanīyā tathāśeṣairyogibhistridaśairapi

satyavatyuvāca //
jānate na pitā mātā na vānye bhuvi mānavāḥ //
kanyādharmo na me hanyādyadi svīkuru māntadā

putraśca tvatsamo nātha bhavedadbhutaśaktimān //
saugandhyaṃ sarvadāṃge me tāruṇyaṃ ca navaṃnavam

parāśara uvāca //
śṛṇu priye tavābhīṣṭaṃ sarvaṃ pūrṇaṃ bhaviṣyati //
viṣṇvaṃśasaṃbhavaḥ putro bhavitā te mahāyaśāḥ

kiṃcidvai kāraṇaṃ viddhi yato'haṃ kāmapīḍitaḥ//
dṛṣṭvā cāpsarasārūpaṃ nāmuhyanme namaḥ kvacit

mīnagandhāṃ samālakṣya tvāṃ mohavaśago'bhavam //
na bāle bhālapaṭṭastho brahmalekho'nyathā bhavet

purāṇakartā putraste vedaśākhāvibhāgakṛt//
bhaviṣyati varārohe khyātakīrtirjagattraye

ityuktvā tāṃ suramyāṅgīṃ bhuktvā yogaviśāradaḥ //
vavrāja śīghraṃ yamunājale snātvā mahāmune

sāpi garbhaṃ dadhārāśu dvādaśātmasamaprabham //
asūta sūryyajādvīpe kāmadevamivātmajam

vāme kamaṇḍaluṃ bibhraddakṣiṇe daṇḍamuttamam //
piśaṃgībhirjaṭābhiśca rājito mahasāṃ cayaḥ

jātamātrastu tejasvī mātaraṃ pratyabhāṣata //
gaccha mātaryathākāmaṃ gacchāmyahamataḥ param

mātaryadā bhavetkāryaṃ tava kiṃciddhṛdīpsitam//
saṃsmṛtaścāgamiṣyāmi tvadicchāpūrtihetave

ityuktvā mātṛcaraṇāvabhivādya taponidhiḥ //
jagāma ca tapaḥ karttuṃ tīrthaṃ pāpaviśodhanam

sāpi pitrantikaṃ yātā putrasnehākulā satī //
smarantī caritaṃ sūnorvarṇayantī svabhāgyakam

dvīpe jāto yato bālastena dvaipāyano'bhavat //
vedaśākhāvibhajanādvedavyāsaḥ prakīrtitaḥ

tīrtharājaṃ prathamato dharmakāmārtha mokṣadam //
naimiṣaṃ ca kurukṣetraṃ gaṅgādvāramavantikām

ayodhyāṃ mathurāṃ caiva dvārakāmamarāvatīm //
sarasvatīṃ siṃdhusaṅgaṃ gaṃgā sāgarasaṃgamam

kāñcīṃ ca tryambakaṃ cāpi saptagodāvarītaṭam//
kālañjaraṃ prabhāsaṃ ca tathā badarikāśramam

mahālayantathoṃkārakṣetraṃ vai puruṣottamam //
gokarṇaṃ bhṛgukacchaṃ ca bhṛgutuṃgaṃ ca puṣkaram

śrīparvatāditīrthāni dhārātīrthaṃ tathaiva ca //
gatvāvagāhya vidhinā cacāra paramantapaḥ

evantīrthānyanekāni nānādeśasthitāni ha//
paryyaṭankālikāsūnuḥ prāpadvārāṇasīmpurīm/5.44.५०//
yatra viśveśvaraḥ sākṣādannapūrṇā maheśvarī //
bhaktānāmamṛtandātuṃ virājete kṛpānidhī

prāpya vārāṇasītīrthaṃ dṛṣṭvātha maṇikarṇikām //
koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ tatyāja sa munīśvaraḥ

dṛṣṭvā liṃgāni sarvāṇi viśveśapramukhāni ca //
snātvā sarveṣu kuṇḍeṣu vāpīkūpasarassu ca

natvā vināyakānsarvāngaurīḥ sarvāḥ praṇamya ca //
sampūjya kālarājaṃ ca bhairavaṃ pāpabhakṣaṇam

daṇḍanāyakamukhyāṃśca gaṇānstutvā prayatnataḥ //
ādikeśavamukhyāṃśca keśavānparitoṣya ca

lolārkamukhyasūryāṃśca praṇamya ca punaḥpunaḥ //
kṛtvā piṇḍapradānāni sarvatīrtheṣvatandritaḥ

sthāpayāmāsa puṇyātmā liṃgaṃ vyāseśvarābhidham //
yaddarśanādbhavedvipra naro vidyāsu vākpatiḥ

liṃgānyabhyarcya viśveśapramukhāni subhaktitaḥ //
asakṛccintayāmāsa kiṃ ligaṃ kṣiprasiddhidam

yamārādhya mahādevaṃ vidyāḥ sarvā labhemahi //
purāṇakartṛtāśaktirmamāstu yadanugrahāt

śrīdamoṃkāranāthaṃ vā kṛttivāseśvaraṃ kimu //
kedāreśantu kāmeśaṃ candreśaṃ vā trilocanam

kāleśaṃ vṛddhakāleśaṃ kālaśeśvarameva vā//
jyeṣṭheśaṃ jambukeśaṃ vā jaigīṣavyeśvarantu vā

daśāśvamedhamīśānaṃ drumicaṇḍeśameva vā //
dṛkkeśaṃ garuḍeśaṃ vā gokarṇeśaṃ gaṇeśvaram

prasannavadaneśaṃ vā dharmmeśaṃ tārakeśvaram //
nandikeśaṃ nivāseśaṃ patrīśaṃ prītikeśvaram

parvateśaṃ paśupatiṃ hāṭakeśvarameva vā //
bṛhaspatīśvaraṃ vātha tilabhāṇḍeśameva vā

bhārabhūteśvaraṃ kiṃ vā mahālakṣmīśvaraṃ tu vā //
maruteśantu mokṣeśaṃ gaṃgeśaṃ narmadeśvaram

kṛṣṇeśaṃ parameśānaṃ ratneśvaramathāpi vā //
yāmuneśaṃ lāṃgalīśaṃ śrīmadviśveśvaraṃ vibhum

avimukteśvaraṃ vātha viśālākṣīśameva vā //
vyāghreśvaraṃ varāheśaṃ vidyeśvaramathāpi vā

varuṇeśaṃ vidhīśaṃ vā harikeśeśvarantu vā //
bhavānīśaṃ kaparddīśaṃ kandukeśa majeśvaram

viśvakarmeśvaraṃ vātha vīreśvaramathāpi vā //
nādeśaṃ kapileśaṃ ca bhuvaneśvarameva vā

bāṣkulīśaṃ mahādevaṃ siddhīśvaramathāpi vā //
viśvedeveśvaraṃ vīrabhadreśaṃ bhairaveśvaram

amṛteśaṃ satīśaṃ vā pārvatīśvarameva vā //
siddheśvaraṃ mataṃgeśaṃ bhūtīśvaramathāpi vā

āṣāḍhīśaṃ prakāmeśaṃ koṭirudreśvarantathā //
madālaseśvaraṃ caiva tilaparṇeśvaraṃ kimu

kiṃ vā hiraṇyagarbheśaṃ kiṃ vā śrīmadhyameśvaram //
ityādikoṭiliṃgānāṃ madhye'haṃ kimupāśraye

iti cintāturo vyāsaḥ śivabhaktiratātmavān//
kṣaṇaṃ vicārayāmāsa dhyānasusthiracetasā

ājñātaṃ vismṛtaṃ tāvanniṣpanno me manorathaḥ //
siddhaiḥ saṃpūjitaṃ liṃgaṃ dharmmakāmārthamokṣadam

darśanātsparśanādyasya ceto nirmalatāmiyāt //
uddhāṭitaṃ sadaivāsti dvāraṃ svargasya yatra hi

avimukte mahākṣetre siddhakṣetre hi tatparam //
yatrāste paramaṃ liṃgaṃ madhyameśvarasaṃjñakam

na madhyameśvarādanyalliṃgaṃ kāśyāṃ hi vidyate //
yaddarśanārthamāyānti devāḥ parvaṇiparvaṇi

ataḥ sevyo mahādevo madhyameśvarasaṃjñakaḥ //
asyārādhanato viprā bahavaḥ siddhimāgatāḥ

yaḥ pradhānatayā kāśyā madhye tiṣṭhati śaṅkaraḥ //
svapurījana saukhyārthamato'sau madhyameśvaraḥ

tumbururnāma gaṃdharvo devarṣirnāradastathā//
amumārādhya saṃpanno gānavidyāviśāradau

amumeva samārādhya viṣṇurmokṣaprado'bhavat//
brahmā viṣṇuśca rudraśca sraṣṭṛpālakahārakāḥ

dhanādhīśaḥ kubero'pi vāmadevo hi śaivarāṭ//
khaṭvāṃgo nāma bhūpālo'napatyo'patyavānabhūt

apsarāścandrabhāmākhyā nṛtyantī nijabhāvataḥ //
sadehā kokilālāpā liṃgamadhye layaṃ gatā

śrīkaro gopikāsūnuḥ sevitā madhyameśvaram //
gāṇapatyaṃ samālebhe śivasya karuṇātmanaḥ

bhārgavo gīṣpatiścobhau devau daityasurārcitau//
vidyāpāraṃgamau jātau prasādānmadhyameśituḥ

ahamapyatra saṃpūjya madhyameśvaramīśvaram //
purāṇakartṛtāśaktiṃ prāpsyāmi tarasā dhuvam

iti kṛtvā matiṃ dhīro vyāsaḥ satyavatīsutaḥ //
bhāgīrathyambhasi snātvā jagrāha niyamaṃ vratī

kvacitparṇāśano bhūttvā phalaśākāśanaḥ kvacit //
vātabhugjalabhukkvāpi kvacinniraśanavratī

ityādi niyamairyogī trikālaṃ madhyameśvaram //
pūjayāmāsa dharmmātmā nānāvṛkṣodbhavaiḥ phalaiḥ

itthaṃ bahutithe kāle vyatīte kālikāsutaḥ //
snātvā tripathagātoye yāvadāyāti sa prage

madhyameśvaramīśānaṃ bhaktābhīṣṭavarapradam //
tāvaddadarśa puṇyātmā madhyeliṃgaṃ maheśvaram

umābhūṣitavāmāṃgaṃ vyāghracarmmottarīyakam//
jaṭājūṭacaladgaṃgātaraṃgaiścāruvigraham

lasacchāradabālenducandrikācanditālakam //
bhasmoddhūlitasarvāṅgaṃ karpūrārjunavigraham

karṇāntāyatanetraṃ ca vidrumāruṇadacchadam //
paṃcavarṣākṛti bālaṃ bālakocitabhūṣaṇam

dadhānaṃ koṭikandarppadarpahāni tanudyutim //
nagraṃ prahasitāsyābjaṃ gāyantaṃ sāma līlayā

karuṇāpārapāthodhiṃ bhaktavatsalanāmakam //
āśutoṣamumākāntaṃ prasādasumukhaṃ haram

samālokya stutiṃ cakre premagadgayā girā //
yogīnāmapyagamyantaṃ dīnabandhuṃ cidātmakam

vedavyāsa uvāca //
devadeva mahābhāga śaraṇāgatavatsala//
vāṅmanaḥ karmaduṣpāpa yogināmapyagocara

mahimānaṃ na te vedā vidāmāsurumāpate //
tvameva jagataḥ kartā dhartā hartā tathaiva ca

tvamādyaḥ sarvadevānāṃ saccidānaṃda īśvaraḥ //
nāmagotre na vā te staḥ sarvajño'si sadāśiva

tvameva paramaṃ brahma māyāpāśanivartakaḥ//
guṇatrayairna liptastvaṃ padmapatramivāṃbhasā

na te janma na vā śīlaṃ na deśo na kulaṃ ca te//
itthaṃ bhūtopīśvaratvaṃ trilokyāḥ kāmamāvahe

na ca brahmā na lakṣmīśo na ca sendrā divaukasaḥ//
na yogīndrā vidustattvaṃ yasya taṃ tvāmupāsmahe

tvattaḥ sarvaṃ tvaṃ hi sarvaṃ gaurīśastvaṃ purāntakaḥ//
tvaṃ bālastvaṃ yuvā vṛddhastaṃ tvāṃ hṛdi yunajmyaham //

namastasmai maheśāya bhaktadhyeyāya śambhave //
purāṇapuruṣāyāddhā śaṃkarāya parātmane

iti stutvā kṣitau yāvaddaṇḍavannipapāta saḥ//
tāvatsa bālo hṛṣṭātmā vedavyāsamabhāṣata

varaṃ vṛṇīṣva bho yoginyaste manasi vartate //
nādeyaṃ vidyate kiṃcidbhaktādhīno yato'smyaham

tata utthāya hṛṣṭātmā munirvyāso mahātapāḥ //
pratyabravītkimajñātaṃ sarvajñasya tava prabho

sarvāntarātmā bhagavāñcharvaḥ sarvaprado bhavān //
yāñcāṃ pratiniyuṅkte māṃ kimīśo dainyakāriṇīm

iti śrutvā vacastasya vyāsasyāmalacetasaḥ //
śuci smitvā mahādevo bālarūpadharo'bravīt

bāla uvāca //
tvayā brahmavidāṃ śreṣṭha yo'bhilāṣaḥ kṛto hṛdi //
acireṇaiva kālena sa bhaviṣyatyasaṃśayaḥ

kaṇṭhe sthitvā tava brahmannantaryāmyahamīśvaraḥ //
setihāsapurāṇāni samyaṅniryāpayāmyaham

abhilāṣāṣṭakaṃ puṇyaṃ stotrametattvayeritam//
varṣaṃ trikālaṃ paṭhanātkāmadaṃ śambhusadmani

etatstotrasya paṭhanaṃ vidyābuddhivivarddhanam //
sarvasaṃpatkaraṃ proktaṃ dharmadaṃ mokṣadaṃ nṛṇām

prātarutthāya susnāto liṃgamabhyarcya śāṃkaram //
varṣaṃ paṭhannidaṃ stotraṃ mūrkho'pi syādbṛhaspatiḥ

/
striyā vā puruṣeṇāpi niyamālliṃgasannidhau //
varṣaṃ japtamidaṃ stotraṃ buddhiṃ vidyāñca varddhayet

ityuktvā sa mahādevo bālo liṃge nyalīyata //
vyāso'pi muṃcannaśrūṇi śivapremākulo'bhavat

evaṃ labdhavaro vyāso maheśānmadhyameśvarāta//
aṣṭādaśa purāṇāni praṇināya svalīlayā

brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavañca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā //
bhaviṣyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṃḍeyamataḥ param

āgneyaṃ brahmavaivarta liṃgaṃ vārāhameva ca //
vāmanākhyaṃ tataḥ kaurmaṃ mātsyaṃ gāruḍameva ca

skāndaṃ tathaiva brahmāṇḍākhyaṃ purāṇaṃ ca kīrtitam //
yaśasyaṃ puṇyadaṃ nṝṇāṃ śrotṝṇāṃ śāṃkaraṃ yaśa

sūta uvāca //
aṣṭādaśapurāṇānāmpūrvaṃ nāmoditantvayā //
kuru nirvacanaṃ teṣāmidānīṃ vedavittama

vyāsa uvāca //
ayameva kṛtaḥ praśnastaṇḍinā brahmayoninā//
nandikeśvaramuddiśya sa yadāha bravīmi tat

nandikeśvara uvāca//
yatra vaktā svayantaṇḍe brahmā sākṣāccaturmukhaḥ//
tasmādbrahmaṃ samākhyātaṃ purāṇaṃ prathamaṃ mune/१२५/
padmakalpasya māhātmyantatra yasyāmudāhṛtam //
tasmātpādmaṃ samākhyātaṃ purāṇaṃ ca dvitīyakam

parāśarakṛtaṃ yattu purāṇaṃ viṣṇubodhakam //
tadeva vyāsakathitaṃ putrapitrorabhedataḥ

yatra pūrvottare khaṇḍe śivasya caritaṃ bahu //
śaivametatpurāṇaṃ hi purāṇajñā vadanti ca

bhagavatyāśca durgāyāścaritaṃ yatra vidyate //
tattu bhāgavataṃ proktaṃ nanu devīpurāṇakam

nāradoktaṃ purāṇantu nāradīyaṃ pracakṣate //
yatra vaktā'bhavattaṇḍe mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

mārkaṇḍeyapurāṇaṃ hi tadākhyātaṃ ca saptamam //
agniyogāttadāgneyaṃ bhaviṣyokterbhaviṣyakam

vivartanādbrahmaṇastu brahmavaivartamucyate //
liṃgasya caritoktatvātpurāṇaṃ liṃgamucyate

varāhasya ca vārāhaṃ purāṇaṃ dvādaśaṃ mune //
yatra skandaḥ svayaṃ śrotā vaktā sākṣānmaheśvaraḥ

tattu skāndaṃ samākhyātaṃ vāmanasya tu vāmanam //
kaurmaṃ kūrmasya caritaṃ mātsyaṃ matsyena kīrtitam

garuḍastu svayaṃ vaktā yattadgāruḍasaṃjñakam //
brahmāṇḍacaritoktatvādbrahmāṇḍaṃ parikīrtitam

sūta uvāca //
ayameva mayā'kāri praśno vyāsāya dhīmate //
tataḥ sarvapurāṇānāṃ mayā nirvacanaṃ śrutam

evaṃ vyāsasamutpannaḥ satyavatyāṃ parāśarāt //
purāṇasaṃhitāścakre mahābhāratamuttamam

parāśareṇa saṃyogaḥ punaḥ śantanunā yathā //
satyavatyā iva brahmannaḥ saṃśayitumarhasi

sakāraṇeyamutpattiḥ kathitāścaryyakāriṇī //
mahatāṃ carite caiva guṇā grāhyā vicakṣaṇaiḥ

idaṃ rahasyaṃ paramaṃ yaḥ śṛṇoti paṭhatyapi //
sa sarvapāpanirmukta ṛṣiloke mahīyate

iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ vyāsotpattivarṇanaṃ nāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ