Shiva Purana · Chapter 5.45

munaya ūcuḥ //
śrutvā śaṃbhoḥ kathā ramyā nānākhyānasamanvitā//
nānāvatāra saṃyuktā bhuktimuktipradā nṛṇām

idānīṃ śrotumicchāmastvatto brahmavidāṃ vara//
caritraṃ jagadaṃbāyā bhagavatyā manoharam

parabrahma maheśasya śaktirādyā sanātanī //
umā yā samabhikhyātā trailokyajananī parā

satī hemavatī tasyā avatāradvayaṃ śrutam//
aparānavatārāṃstvaṃ brūhi sūt mahāmate

ko virajyeta matimān guṇaśravaṇakarmaṇi //
śrīmāturjñānino yāni na tyajanti kadācana/५///
sūta uvāca //
dhanyā yūyaṃ mahātmānaḥ kṛtakṛtyāḥ stha sarvadā //
yatpṛcchatha parāmbāyā umāyāścaritaṃ mahat

śṛṇvatāṃ pṛcchatāṃ caiva tathā vācayatāṃ ca tat //
pādāmbujarajāṃsyeva tīrthāni munayo viduḥ

te dhanyā kṛtakṛtyāḥ syurdhanyā teṣāṃ prasūḥ kulam //
yeṣāṃ cittaṃ bhavellīnaṃ śrīdevyāṃ parasaṃvidi

ye na stuvanti deveśīṃ sarvakāraṇakāraṇām //
māyāguṇairmohitāssyurhatabhāgyā na saṃśayaḥ

na bhajanti mahādevīṃ karuṇārasasāgarām //
andhakūpe patantyete ghore saṃsārarūpiṇi

gaṃgāṃ vihāya tṛptyarthaṃ maruvāri yathā vrajet //
vihāya devīṃ tadbhinnaṃ tathā devāntaraṃ vrajet

yasyāḥ smaraṇamātreṇa puruṣārthacatuṣṭayam//
anāyāsena labhate kastyajettāṃ narottamaḥ

etatpṛṣṭaḥ purā medhāssurathena mahātmanā //
yaduktaṃ medhasā pūrvaṃ tacchṛṇuṣva vadāmi te

svārociṣentare pūrvaṃ viratho nāma pārthivaḥ //
surathastasya putro'bhūnmahābalaparākramaḥ

dānaśauṇḍaḥ satyavādī svadharmma kuśalaḥ kṛtī //
devībhakto dayāsindhuḥ prajānāṃ paripālakaḥ

pṛthivīṃ śāsatastasya pākaśāsanatejasaḥ //
babhūburnava ye bhūpāḥ pṛthvīgrahaṇatatparāḥ

kolānāmnīṃ rājadhānīṃ rurudhustasya bhūpateḥ //
taissamantumulaṃ yuddhaṃ samapadyata dāruṇam

yuddhe sa nirjito bhūpaḥ prabalaistairdviṣadgaṇaiḥ //
ujjāsitacca kolāyā hṛtvā rājyamaśeṣataḥ

sa rājā svapurīmetyākarodrājyaṃ svamaṃtribhiḥ //
tatrāpi ca mahaḥpakṣairvipakṣaissa parājitaḥ

daivācchatrutvamāpannai ramātyapramukhairgaṇaiḥ //
kośasthitaṃ ca yadvittaṃ tatsarvaṃ cātmasātkṛtam

tatassa nirgato rājā nagarānmṛgayā chalāt //
asahāyo'śvamāruhya jagāma gahanaṃ vanam

itastatastatra gacchanrājā munivarāśramam //
dadarśa kusumārāmabhrājitaṃ sarvatodiśam

vedadhvanisamākīrṇaṃ śāntajantusamāśritam //
śiṣyaiḥ praśiṣyaistacchiṣyaissamantātpariveṣṭitam

vyāghrādayo mahāvīryā alpavīryānmahāmate //
tadāśrame na bādhante dvijavaryyaprabhāvataḥ

uvāsa tatra nṛpatirmahākāruṇiko budhaḥ //
satkṛto munināthena suvaco bhojanāsanaiḥ

ekadā sa mahārājaściṃtāmāpa duratyayām //
aho me hīnabhāgyasya durbuddherhīnatejasaḥ

hṛtaṃ rājyamaśeṣeṇa śatruvargairmadoddhataiḥ //
matpūrvai rakṣitaṃ rājyaṃ śatrubhirbhujyate'dhunā

mādṛśaścaitravaṃśesminna kopyāsīnmahīpatiḥ //
kiṃ karomi kva gacchāmi kathaṃ rājyaṃ labhemahi

amātyā maṃtriṇaścaiva māmakā ye sanātanāḥ //
na jāne kaṃ ca nṛpatiṃ samāsādyādhunāsate

vināśya rājyamadhunā na jāne kāṃ gatiṃ gatāḥ //
raṇabhūmimahotsāhā arivarganikartanāḥ

māmakā ye mahāśūrā nṛpamanyaṃ bhajanti te //
parvatābhā gajā aśvā vātavadvegagāminaḥ

pūrvapūrvārjitaḥ kośaḥ pālyate tairnavādhunā //
evaṃ mohavaśaṃ yāto rājā paramadhārmikaḥ

etasminnaṃtare tatra vaiśyaḥ kaścitsamāgataḥ//
rājā papraccha kastvaṃ bhoḥ kimarthamiha cāgataḥ

durmanā lakṣyase kasmādetanme brūhi sāmpratam //
ityākarṇya vaco ramyaṃ narapālena bhāṣitam

dṛgbhyāṃ vimuṃcannaśrūṇi samādhirvaiśyapuṃgavaḥ //
pratyuvāca mahīpālaṃ praṇayāvanato giram

// vaiśya uvāca //
samādhirnāma vaiśyohaṃ dhanivaṃśasamudbhavaḥ //
putradārādibhistyakto dhanalobhānmahīpate

sa vanamabhyāgato rājanduḥkhitaḥ svena karmaṇā //
sohaṃ putraprapautrāṇāṃ kalatrāṇāṃ tathaiva ca

bhrātṝṇāṃ bhrātṛputrāṇāṃ pareṣāṃ suhṛdāṃ tathā //
na vedmi kuśalaṃ samyakkaruṇāsāgara prabho

rājovāca //
niṣkāsito yaiḥ putrādyairdurvṛttairdhanagardhibhiḥ //
teṣu kiṃ bhavatā prītiḥ kriyate mūrkhajantuvat

vaiśya uvāca //
samyaguktaṃ tvayā rājanvacaḥ sārārthabṛṃhitam //
tathāpi snehapāśena mohyate'tīva me manaḥ

evaṃ mohākulau vaiśyapārthivau munisattama //
jagmaturmunivaryasya medhasaḥ sannidhintadā

sa vaiśyarājasahito nararājaḥ pratāpavān //
praṇanāma mahāvīraḥ śirasā yogināṃ varam

baddhvāñjalimimāṃ vācamuvāca nṛpatirmunim //
bhagavannāvayormohaṃ chettumarhasi sāmpratam

ahaṃ rājaśriyā tyakto gahanaṃ vanamāśritaḥ //
tathāpi hṛtarājyasya toṣo naivābhijāyate

/
ayaṃ ca vaiśyassvajanairdārādyairniṣkṛto gṛhāt //
tathāpyetasya mamatā na nivṛttiṃ samaśnute

kimatra kāraṇaṃ brūhi jñāninorapi no manaḥ //
mohena vyākulaṃ jātaṃ mahatyeṣāṃ hi mūrkhatā

ṛṣi uvāca //
mahāmāyā jagaddhātrī śaktirūpā sanātanī //
sā mohayati sarveṣāṃ samākṛṣya manāṃsi vai

brahmādayassurāssarve yanmāyāmohitāḥ prabho //
na jānanti parantattvaṃ manuṣyāṇāṃ ca kā kathā

sā sṛjatyakhilaṃ viśvaṃ saiva pālayatīti ca //
saiva saṃharate kāle triguṇā parameśvarī

yasyopari prasannā sā varadā kāmarūpiṇī//
sa eva mohamatyeti nānyathā nṛpasattama

rājovāca //
kā sā devī mahāmāyā yā ca mohayate'khilān//
kathaṃ jātā ca sā devī kṛpayā vada me mune

ṛṣiruvāca //
jagatyekārṇave jāte śeṣamāstīrya yogarāṭ //
yoganidrāmupāśritya yadā suṣvāpa keśavaḥ

tadā dvāvasurau jātau viṣṇau karṇamalena vai //
madhukaiṭabhanāmānau vikhyātau pṛthivītale

pralayārkaprabhau ghorau mahākāyau mahāhanū //
daṃṣdrākarālavadanau bhakṣayantau jaganti vā

tau dṛṣṭvā bhagavannābhipaṅkaje kamalāsanam //
hananāyodyatāvāstāṃ kastvaṃ bhoriti vādinau

samālokyaṃ tu tau daityau surajyeṣṭho janārdanam //
śayānaṃ ca payombhodhau tuṣṭāva parameśvarīm

brahmovāca//
rakṣarakṣa mahāmāye śaraṇāgatavatsale//
etābhyāṃ ghorarūpābhyāṃ daityābhyāṃ jagadambike

praṇamāmi mahāmāyāṃ yoganidrāmumāṃ satīm //
kālarātriṃ mahārātriṃ moharātriṃ parātparām ५८//
tridevajananīṃ nityāṃ bhaktābhīṣṭaphalapradām //
pālinīṃ sarvadevānāṃ karuṇāvaruṇālayam

tvatprabhāvādahaṃ brahmā mādhavo girijāpatiḥ //
sṛjatyavati saṃsāraṃ kāle saṃharatīti ca

tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tvaṃ hrīstvaṃ buddhirvimalā matā //
tuṣṭiḥ puṣṭistvamevāmba śāntiḥ kṣāntiḥ kṣudhā dayā

viṣṇu māyā tvamevāmba tvameva cetanā matā//
tvaṃ śaktiḥ paramā proktā lajjā tṛṣṇā tvameva ca

bhrāntistvaṃ smṛtirūpā tvaṃ mātṛrūpeṇa saṃsthitā //
tvaṃ lakṣmīrbhavane puṃsāṃ puṇyākṣarapravartinām

tvaṃ jātistvaṃ matā vṛttirvyāptirūpā tvameva hi//
tvameva cittirūpeṇa vyāpya kṛtsnaṃ pratiṣṭhitā

sā tvametau durādharṣāvasurau mohayāmbike /
prabodhaya jagadyone nārāyaṇamajaṃ vibhum

ṛṣiruvāca // //
brahmaṇā prārthitā seyaṃ madhukaiṭabhanāśane //
mahāvidyājagaddhātrī sarvavidyādhidevatā

dvādaśyāṃ phālgunasyaiva śuklāyāṃ samabhūnnṛpa //
mahākālīti vikhyātā śaktistrailokyamohinī

tato'bhavadviyadvāṇī mā bhaiṣīḥ kamalāsana//
kaṇṭakaṃ nāśayāmyadya hatvājau madhukaiṭabhau

ityuktvā sā mahāmāyā netravaktrādito hareḥ//
nirgamya darśane tasthau brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ

uttasthau ca hṛṣīkeśo devadevo janārdanaḥ //
sa dadarśa puro daityo madhukaiṭabhasaṃjñakau

tābhyāṃ pravavṛtte yuddhaṃ viṣṇoratulatejasaḥ //
pañcavarṣasahasrāṇi bāhuyuddhamabhūttadā

mahāmāyāprabhāveṇa mohito dānavottamau //
jajalpatū ramākāntaṃ gṛhāṇa varamīpsitam / ७२ //
nārāyaṇa uvāca //
mayi prasannau yadi vāṃ dīyatāmeṣa me varaḥ //
mama vadhyāvubhau nānyaṃ yuvābhyāṃ prārthaye varam

ṛthiruvāca //
ekārṇavāṃ mahīṃ dṛṣṭvā procatuḥ keśavaṃ vacaḥ //
āvāṃ jahi na yatrāsau dharaṇī payasā' 'plutā

tathāstu procya bhagavāṃścakramutthāpya sūjjvalam //
ciccheda śirasī kṛtvā svakīyajaghane tayoḥ

evante kathito rājankālikāyāssamudbhavaḥ //
mahālakṣmyāstathotpattiṃ niśāmaya mahāmate

nirvikārādi sākārā nirākārāpi devyumā //
devānāṃ tāpanāśārthaṃ prādurāsīdyugeyuge

yadicchāvaibhavaṃ sarvaṃ tasyā dehagrahaḥ smṛtaḥ //
līlayā sāpi bhaktānāṃ guṇavarṇanahetave

//
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ madhukaiṭabhavadhe mahākālikāvatāravarṇanaṃ nāma paṃcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ