Shiva Purana · Chapter 5.18

sanatkumāra uvāca //
vakṣye'haṃ bhārataṃ varṣaṃ himādreścaiva dakṣiṇe //
uttare tu samudrasya bhāratī yatra saṃsṛtiḥ

navayojanasāhasro vistāro'sya mahāmune //
svargāpavargayoḥ karmabhūmireṣā smṛtā budhaiḥ

yatassaṃprāpyate puṃbhissvargo naraka eva ca //
bhāratasyāpi varṣasya nava bhedānbravīmi te

iṃdradyumnaḥ kaseruśca tāmravarṇo gabhastimān //
nāgadvīpastathā saumyo gandharvastvatha vāruṇaḥ

ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpassāgarasaṃbhṛtaḥ //
yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo'yaṃ dakṣiṇottaraḥ

pūrve kirātā yasya syurdakṣiṇe yavanāḥ sthitāḥ //
paścime ca tathā jñeyā uttare hi tapasvinaḥ

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca bhūyaśaḥ//
ijyā yuddhapaṇā sevā vartayanto vyavasthitāḥ

maheṃdro malayassahyaḥ sudāmā carkṣaparvataḥ//
viṃdhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ/८/
vedasmṛtipurāṇādyāḥ pāriyātrodbhavā mune//
sarvapāpaharā jñeyā darśanātsparśanādapi/९/
narmadā surasādyāśca saptānyāśca sahasraśaḥ//
viṃdhyodbhavā mahānadyassarvapāpaharāśśubhāḥ/5.18.१०/
godāvarī bhīmarathī tāpīpramukhanimnagāḥ//
girervinirgatā ṛkṣātsadyaḥ pāpabhayāpahāḥ

sahyapādodbhavā nadyaḥ kṛṣṇāveṇyādikāstathā //
kṛtamālā tāmraparṇī pramukhā malayodbhavāḥ

triyāmā carṣikulyādyā mahendraprabhavā smṛtāḥ //
ṛṣikulyā kumāryyādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ

nānājanapadāsteṣu maṃḍaleṣu vasanti vai //
āsāṃ pibaṃti pānīyaṃ saratsu vividheṣu ca

catvāri bhārate varṣe yugānyāsanmahāmune //
kṛtādīni na cānyeṣu dvīpeṣu prabhavaṃti hi

dānāni cātra dīyaṃte sukṛtaiścātra yājñikaiḥ //
tapastapaṃti yatayaḥ paralokārthamādarāt

yato hi karmabhūreṣā jambūdvīpe mahāmune //
atrāpi bhārataṃ śreṣṭhamato'nyā bhogabhūmayaḥ

kadācillabhate martyassahasrairmunisattama //
atra janmasahasrāṇāṃ mānuṣyaṃ puṇyasaṃcayaiḥ

/
svargāpavargāspadamārgabhūte dhanyāstu te bhāratabhūmibhāge //
gāyaṃti devāḥ kila gītakāni bhavaṃti bhūyaḥ puruṣāssurāste

avāpya mānuṣyamayaṃ kadācidvihṛtya śaṃbhoḥ paramātmarūpe //
phalāni sarvāṇi tu karmajāni yāsyāmyahaṃ tattanutāṃ hi tasya

āpsyaṃti dhanyāḥ khalu te manuṣyāḥ sukhairyutāḥ karmaṇi sanniviṣṭāḥ //
janurhi yeṣāṃ khalu bhārate'sti te svargamokṣobhayalābhavantaḥ

lakṣayojanavistārassamastaparimaṇḍalaḥ //
jambūdvīpo mayā khyātaḥ kṣārodadhisusaṃvṛtaḥ

saṃveṣṭya kṣāramudadhiṃ śatasāhasrasammitam //
tato hi dviguṇo brahmanplakṣadvīpaḥ prakīrtitaḥ

gomaṃtaścaiva candraśca nārado dardurastathā //
somakassumanāśśailo vaibhrājaścaiva sattamaḥ

varṣācaleṣu ramyeṣu sahitāssatataṃ prajāḥ //
vasaṃti devagaṃdharvā varṣeṣveteṣu nityaśaḥ

nādhayo vyādhayo vāpi janānāṃ tatra kutracit //
daśa varṣasahasrāṇi tatra jīvaṃti mānavāḥ

anutaptā śikhī caiva pāpaghnī tridivā kṛpā //
amṛtā sukṛtā caiva saptaivātra ca nimnagāḥ

kṣudranadyastathā śailāstatra saṃti sahasraśaḥ //
tāḥ pibaṃti susaṃhṛṣṭā nadīrjanapadāstu te

/
na tatrāpi yugāvasthā yathāsthāneṣu saptasu //
tretāyugasamaḥ kālassarvadaiva mahāmune

viprakṣatriyavaiśyāste śūdrāśca munisattama ///
kalpavṛkṣasamānastu tanmadhye sumahātaruḥ

plakṣastannāmasaṃjño vai plakṣadvīpo dvijottama //
ijyate tatra bhagavāñchaṃkaro lokaśaṃkaraḥ

hariśca bhagavānbrahmā yantrairmantraiśca vaidikaiḥ//
saṃkṣepeṇa tathā bhūyaśśālmaliṃ tvaṃ niśāmaya

saptavarṣāṇi tatraiva teṣāṃ nāmāni me śṛṇu //
śveto'tha haritaścaiva jīmūto rohitastathā

vaikalo mānasaścaiva suprabhassaptamo mune //
śālmalena tu vṛkṣeṇa dvīpaḥ śālmalisaṃjñakaḥ

dviguṇena samudreṇa satataṃ saṃvṛtaḥ sthitaḥ //
varṣābhivyaṃjakā nadyastāsāṃ nāmāni me śṛṇu

śuklā raktā hiraṇyā ca candrā śubhrā vimocanā //
nivṛttiḥ saptamī tāsāṃ puṇyatoyā suśītalāḥ

saptaiva tāni varṣāṇi caturvarṇāyutāni ca //
bhagavantaṃ sadā śaṃbhuṃ yajaṃte vividhairmakhaiḥ

devānāṃ tatra sānnidhyamatīva sumanorame //
eṣa dvīpassamudreṇa surodena samāvṛtaḥ

dviguṇena kuśadvīpaḥ samaṃtādbāhyataḥ sthitaḥ //
vasaṃti tatra daiteyā manujaissaha dānavāḥ

tathaiva devagandharvā yakṣāḥ kiṃpuruṣādayaḥ //
varṇāstatraiva catvāro nijānuṣṭhānatatparāḥ

tatraiva ca kuśadvīpe brahmāṇaṃ ca janārddanam //
yajaṃti ca tatheśānaṃ sarvakāmaphalapradam

kuśeśayo hariścaiva dyutimānpuṣpavāṃstathā //
maṇidrumo hemaśailassaptamo mandarācalaḥ

nadyaśca sapta tāsāṃ tu nāmāni śṛṇu tattvataḥ //
dhūtapāpā śivā caiva pavitrā saṃmitistathā

vidyā daṃbhā mahī cānyā sarvapāpaharāstvimāḥ //
anyāssahasraśassaṃti śubhāpo hemavālukāḥ

kuśadvīpe kuśastambo ghṛtodena samāvṛtaḥ //
krauñcadvīpo mahābhāga śrūyatāṃ cāparo mahān

dviguṇena samudreṇa dadhimaṃḍena cāvṛtaḥ //
varṣācalā mahābuddhe teṣāṃ nāmāni me śṛṇu

krauñcaśca vāmanaścaiva tṛtīyaścāṃdhakārakaḥ //
divāvṛtirmanaścaiva puṇḍarīkaśca dundubhiḥ

nivasaṃti nirātaṃkā varṣaśaileṣu teṣu vai //
sarvasauvarṇaramyeṣu suhṛddevagaṇaiḥ prajāḥ

brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāśśūdrāścānukramoditāḥ //
saṃti tatra mahānadyassaptānyāstu sahasraśaḥ

gaurī kumudvatī caiva sandhyā rātrirmanojavā //
śāṃtiśca puṃḍarīkā ca yāḥ pibanti payaśśubham

bhagavānpūjyate tatra yogarudrasvarūpavān //
dadhimaṇḍodakaścāpi śākadvīpena saṃvṛtaḥ

dviguṇenādrayassapta teṣāṃ nāmāni me śṛṇu//
pūrve tatrodayagirirjaladhāraḥ pare yataḥ

pṛṣṭhato'stagiriścaiva hyavikeśaśca kesarī //
śākastatra mahāvṛkṣassiddhagaṃdharvasevitaḥ

tatra puṇyā janapadāścāturvarṇyasamanvitāḥ //
nadyaścātra mahāpuṇyāssarvapāpabhayāpahāḥ

sukumārī kumārī ca nalinī veṇukā tathā //
ikṣuśca reṇukā caiva gabhastissaptamī tathā

anyāssahasraśastatra kṣudranadyo mahāmune //
mahīdharāstathā saṃti śataśo'tha sahasraśaḥ

dharmahānirna teṣvasti svargādāgatya mānavāḥ //
varṣeṣu teṣu pṛthivīṃ viharanti parasparam

śākadvīpe tu vai sūryyaḥ prītyā janapadaissadā //
yathoktairijyate samyakkarmabhirniyatātmabhiḥ

kṣīrodenāvṛtasso'pi dviguṇena samaṃtataḥ //
kṣīrābdhissarvato vyāsa puṣkarākhyena saṃvṛtaḥ

dviguṇena mahāvarṣastatra khyāto'tra mānasaḥ//
yojanānāṃ sahasrāṇi paṃcaivordhvasamucchritaḥ

tāni caiva tu lakṣāṇi sarvato valayākṛti//
puṣkaradvīpavalayo madhyena vibhajaṃti ca//६१/
tenaiva valayā kārā dvīpavarṣasamākṛtiḥ//
daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvaṃti mānavāḥ

nirāmayā vītaśokā rāgadveṣavivarjitāḥ//
adharmo na matasteṣāṃ na baṃdhavadhakau mune

satyānṛte na tasyāstāṃ sadaiva vasatissadā //
tulyaveṣāstu manujā hemavarṇaikarūpiṇaḥ

varṣaścāyaṃ tu kāleya bhauma svargopamo mataḥ //
sarvasya sukhadaḥ kāle jarārogavivarjitaḥ

puṣkare dhātakīkhaṇḍe mahāvīte mahāmune ///
nyagrodhaṃ puṣkaradvīpe brahmaṇaḥ sthānamuttamam

tasminnivasate brahmā pūjyamānassurāsuraiḥ//
svādūdakenāṃbudhinā puṣkaraḥ pariveṣṭitaḥ//

evaṃ dvīpāssamudraistu sapta saptabhirāvṛtāḥ //
dvīpāścaiva samudrāśca samānā dviguṇaiḥ paraiḥ

uktātiriktatā teṣāṃ samudreṣu samāni vai //
payāṃsi sarvadā'lpatvaṃ
jāyate
na kadācana/६९//
sthālīsthamagnisaṃyogādadhaḥsthaṃ munisattamaḥ //
tathenduvṛddhau salilamūrddhvagaṃ bhavati dhruvam

udayāstamanetviṃdorvarddhaṃtyāpo hrasanti ca //
ato nyūnātiriktāśca pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ

apāṃ vṛddhikṣayau dṛṣṭau śataśastu daśottaram//
samudrāṇāṃ muniśreṣṭho sarveṣāṃ kathitaṃ tava

bhojanaṃ puṣkaradvīpe prajāssarvāḥ sadaiva hi //
khaṃḍasya kurvate vipra tatra svayamupasthitam

svāṃgado yasya purato nāsti lokasya saṃsthitiḥ//
dviguṇā hiraṇmayī bhūmissarvajaṃtuvivarjitā

lokālokastataśśailassahasrāṇyacalo hi saḥ//
ucchrayeṇa hi tāvaṃti yojanāyutavistṛtaḥ

/
tamaścāṃḍakaṭāhena seyamurvī mahāmune //
paṃcāśatkoṭivistārā sadvīpā samahīdharā

ādhārabhūtā sarveṣāṃ sarvabhūtaguṇādhikā//
seyaṃ dhātrī ca kāleya sarveṣāṃ jagatāmilā

iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ brahmāṇḍakathane saptadīpavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ