Shiva Purana · Chapter 4.41

ṛṣaya ūcuḥ //
muktirnāma tvayā proktā tasyāṃ kiṃ nu bhavediha //
avasthā kīdṛśī tatra bhavediti vadasva naḥ

sūta uvāca ///
muktiścaturvidhā proktā śrūyatāṃ kathayāmi vaḥ //
saṃsārakleśasaṃhartrī paramānandadāyinī

sārūpyā caiva sālokyā sānnidhyā ca tathā parā //
sāyujyā ca caturthī sā vratenānena yā bhavet

mukterdātā muniśreṣṭhāḥ kevalaṃ śiva ucyate//
brahmādyā na hi te jñeyā kevalaṃ ca trivargadāḥ

brahmādyāstriguṇādhīśāśśivastriguṇataḥ paraḥ //
nirvikārī parabrahma turyaḥ prakṛtitaḥ paraḥ

/
jñānarūpo'vyayaḥ sākṣī jñānagamyo'dvayassvayam //
kaivalyamuktidasso'tra trivargasya prado'pi hi

kaivalyākhyā paṃcamī ca durlabhā sarvathā nṛṇām //
tallakṣaṇaṃ pravakṣyāmi śrūyatāmṛṣisattamāḥ

utpadyate yataḥ sarvaṃ yenaitatpālyate jagat //
yasmiṃśca līyate taddhi yena sarvamidaṃ tatam

tadeva śivarūpaṃ hi paṭhyate ca munīśvarāḥ //
sakalaṃ niṣkalaṃ ceti dvividhaṃ vedavarṇitam

viṣṇunā tacca na jñātaṃ brahmaṇā na ca tattathā //
kumārādyaiśca na jñātaṃ na jñātaṃ nāradena vai

śukena vyāsa putreṇa vyāsena ca munīśvaraiḥ/
tatpūrvaiścākhilairdevairvedaiḥ śāstraistathā na hi

satyaṃ jñānamanaṃtaṃ ca saccidānandasaṃjñitam//
nirguṇo nirupādhiścāvyayaḥ śuddho niraṃjanaḥ

na rakto naiva pītaśca na śveto nīla eva ca //
na hrasvo na ca dīrghaśca na sthūlassūkṣma eva ca

yato vāco nivartaṃte aprāpya manasā saha//
tadeva paramaṃ proktaṃ brahmaiva śivasaṃjñakam

ākāśaṃ vyāpakaṃ yadvattathaiva vyāpakantvidam//
māyātītaṃ parātmānaṃ dvandvātītaṃ vimatsaram

tatprāptiśca bhavedatra śivajñānodayāddhruvam //
bhajanādvā śivasyaiva sūkṣmamatyā satāṃ dvijāḥ

jñānaṃ tu duṣkaraṃ loke bhajanaṃ sukaraṃ matam //
tasmācchivaṃ ca bhajata muktyarthamapi sattamāḥ

śivo hi bhajanādhīno jñānātmā mokṣadaḥ paraḥ //
bhaktyaiva bahavaḥ siddhā muktiṃ prāpuḥ parāṃ mudā

jñānamātā śaṃbhubhaktirmuktibhuktipradā sadā //
sulabhā yatprasādāddhi satpremāṃkura lakṣaṇā

sā bhaktirvividhā jñeyā saguṇā nirguṇā dvijāḥ //
vaidhī svābhāvikī yāyā varā sāsā smṛtā parā

naiṣṭhikyanaiṣṭhikībhedādvividhaiva hi kīrtitā//
ṣaḍvidhā naiṣṭhikī bhedāddvitīyaikavidhā smṛtā

vihitāvihitābhedāttāmanekāṃ vidurbudhāḥ //
tayorbahuvidhatvācca vistāro na hi varṇyate

te navāṃge ubhe jñeye śravaṇādikabhedataḥ //
suduṣkare tatprasādaṃ vinā ca sukare tataḥ

bhaktijñāne na bhinne hi śaṃbhunā varṇite dvijāḥ //
tasmādbhedo na kartavyastatkartussarvadā sukham

vijñānaṃ na bhavatyeva dvijā bhaktivirodhinaḥ //
śaṃbhubhaktikarasyaiva bhavejjñānodayo drutam

tasmādbhaktirmaheśasya sādhanīyā munīśvarāḥ //
tayaiva nikhilaṃ siddhaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

iti pṛṣṭaṃ bhavadbhiryattadeva kathitaṃ mayā //
tacchutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ muktinirūpaṇaṃ nāmaikacatvāriṃśo'dhyāyaḥ