Shiva Purana · Chapter 4.25

// sūta uvāca //
kadācidgautamenaiva jalārthaṃ preṣitā nijāḥ //
śiṣyāstatra gatā bhaktyā kamaṃḍalukarā dvijāḥ

śiṣyāñjalasamīpe tu gatāndṛṣṭvā nyaṣedhayan //
jalārthamagatāṃstatra carṣipatnyopyanekaśaḥ

ṛṣipatnyo vayaṃ pūrvaṃ grahīṣyāmo vidūrataḥ //
paścāccaiva jalaṃ grāhyamityevaṃ paryabhartsayan

parāvṛtya tadā taiśca ṛṣipatnyai niveditam //
sā cāpi tānsamādāya samāśvāsya ca taiḥ svayam

jalaṃ nītvā dadau tasmai gautamāya tapasvinī //
nityaṃ nirvāhayāmāsa jalena ṛṣisattamaḥ

tāścaivamṛṣipatnyastu kruddhāstāṃ paryabhartsayan //
parāvṛtya gatāssarvāstūṭajānkuṭilāśayāḥ

svāmyagre viparītaṃ ca tadvṛttaṃ nikhilaṃ tataḥ//
duṣṭāśayābhiḥ strībhiśca tābhirvai viniveditam

atha tāsāṃ vacaḥ śrutvā bhāvikarmavaśāttadā //
gautamāya ca saṃkuddhāścāsaṃste paramarṣayaḥ

vighnārthaṃ gautamasyaiva nānāpūjopahārakaiḥ//
gaṇeśaṃ pūjayāmāsussaṃkuddhāste kubuddhayaḥ

āvirbabhūva ca tadā prasanno hi gaṇeśvaraḥ //
uvāca vacanaṃ tatra bhaktādhīnaḥ phalapradaḥ

gaṇeśa uvāca //
prasanno'smi varaṃ brūta yūyaṃ kiṃ karavāṇyaham //
tadīyaṃ tadvacaḥ śrutvā ṛṣayaste'buvaṃstadā

ṛṣaya ūcuḥ //
tvayā yadi varo deyo gautamassvāśramādbahiḥ //
niṣkāsyaṃ no ṛṣibhiḥ paribhartsya tathā kuru

sūta uvāca //
sa evaṃ prārthitastaistu vihasya vacanaṃ punaḥ //
provācebhamukhaḥ prītyā bodhayaṃstānsatāṃ gatiḥ

gaṇeśa uvāca //
śrūyatāmṛṣayassarve yuktaṃ na kriyate'dhunā //
aparādhaṃ vinā tasmai krudhyatāṃ hānireva ca

upaskṛtaṃ purā yaistu tebhyo duḥkhaṃ hitaṃ na hi //
yadā ca dīyate duḥkhaṃ tadā nāśo bhavediha

īdṛśaṃ ca tapaḥ kṛtvā sādhyate phalamuttamam //
śubhaṃ phalaṃ svayaṃ hitvā sādhyate nāhitaṃ punaḥ

sūta uvāca //
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā tasya te munisattamāḥ //
buddhimohaṃ tadā prāptā idameva vaco'bruvan

ṛṣaya ūcuḥ //
kartavyaṃ hi tvayā svāminnidameva na cānyathā //
ityuktastu tadā devo gaṇeśo vākyamabravīt

gaṇeśa uvāca //
asādhussādhutāṃ caiva sādhuścāsādhutāṃ tathā //
kadācidapi nāpnoti brahmoktamiti niścitam

yadā ca bhavatāṃ duḥkhaṃ jātaṃ cānaśanātpurā //
tadā sukhaṃ pradattaṃ vai gautamena maharṣiṇā

idānīṃ vai bhavadbhiśca tasmai duḥkhaṃ pradīyate //
netadyuktatamaṃ loke sarvathā suvicāryatām

strībalānmohitā yūyaṃ na me vākyaṃ kariṣyatha //
etaddhitatamaṃ tasya bhaviṣyati na saṃśayaḥ

punaścāyamṛṣiśreṣṭho dāsyate vassukhaṃ dhruvam //
tāraṇaṃ na ca yuktaṃ syādvaramanyaṃ vṛṇīta vai

sūta uvāca //
ityevaṃ vacanaṃ tena gaṇeśena mahātmanā //
yadyapyuktamṛṣibhyaśca tadapyete na menire

bhaktādhīnatayā sotha śivaputrobravīttadā //
udāsīnena manasā tānṛṣīnduṣṭaśemuṣīn

gaṇeśa uvāca //
bhavadbhiḥ prārthyate yacca kariṣye'haṃ tathā khalu //
paścādbhāvi bhavedeva ityuktvāṃtardadhe punaḥ

gautamassa na jānāti munīnāṃ vai durāśayam //
ānandamanasā nityaṃ patnyā karma cakāra tat

tadantare ca yajjātaṃ caritaṃ varayogataḥ //
tadduṣṭarṣiprabhāvāttu śrūyatāṃ tanmunīśvarāḥ

gautamasya ca kedāre tatrāsanvrīhayo yavāḥ //
gaṇeśastatra gaurbhūtvā jagāma kila durbalā

kaṃpamānā ca sā gatvā tatra tadvarayogataḥ //
vrīhīnsaṃbhakṣayāmāsa yavāṃśca munisattamāḥ

etasminnantare daivādgautamastatra cāgataḥ //
sa dayālustṛṇastaṃmbairvārayāmāsa tāṃ tadā

tṛṇastaṃbena sā spṛṣṭā papāta pṛthivītale //
mṛtā ca tatkṣaṇādeva tadṛṣeḥ paśyatastadā

ṛṣayaśchannarūpāste ṛṣipatnyastathāśubhāḥ //
ūcustatra tadā sarve kiṃ kṛtaṃ gautamena ca

gautamo'pi tathāhalyāmāhūyāsītsuvismitaḥ //
uvāca duḥkhato viprā dūyamānena cetasā

gautama uvāca //
kiṃ jātaṃ ca kathaṃ devi kupitaḥ parameśvaraḥ //
kiṃ kartavyaṃ kva gantavyaṃ hatyā ca samupasthitā

sūta uvāca //etasminnantare vipro gautamaṃ paryabhartsayan //
viprapatnyastathā'halyāṃ durvacobhirvyathāṃ daduḥ

durbuddhayaśca tacchiṣyāssutāsteṣāṃ tathaiva ca //
gautama paribhartsyaiva pratyūcurdhigvaco muhuḥ

ṛṣaya ūcuḥ //
mukhaṃ na darśanīyaṃ te gamyatāṃ gamyatāmiti //
dṛṣṭvā goghnamukhaṃ sadyassacailaṃ snānamācaret

yāvadāśramamadhye tvaṃ tāvadeva havirbhujaḥ //
pitaraśca na gṛhṇaṃti hyasmaddattaṃ hi kiñcana

tasmādgacchānyatastvaṃ ca parivārasamanvitaḥ //
vilambaṃ kuru naiva tvaṃ dhenuhanpāpakāraka

sūta uvāca //
ityuktvā te ca taṃ sarve pāṣāṇaissamatāḍayan //
vyathāṃ daduratīvāsmai tvahalyāṃ ca duruktibhiḥ

tāḍito bhartsito duṣṭairgautamo giramabravīt //
ito gacchāmi munayo hyanyatra nivasāmyaham

ityuktvā gautamastasmātsthānācca nirgatastadā//
gatvā krośaṃ tadā cakre hyāśramaṃ tadanujñayā

yāvaccaivābhiśāpo vai tāvatkāryyaṃ na kiṃcana//
na karmaṇyadhikāro'sti daive pitrye'tha vaidike /

māsārdhaṃ ca tato nītvā munīnsaṃprārthayattadā //
gautamo munivaryyassa tena duḥkhena dukhitaḥ

gautama uvāca //
anukaṃpyo bhavadbhiśca kathyatāṃ kriyate mayā//
yathā madīyaṃ pāpaṃ ca gacchatviti nivedyatām

sūta uvāca //
ityuktāste tadā viprā nocuścaiva parasparam //
atyaṃtaṃ sevayā pṛṣṭā militā hyekatassthitāḥ

gautamo dūrataḥ sthitvā natvā tānṛṣisattamān//
papraccha vinayāviṣṭaḥ kiṃ kāryaṃ hi mayādhunā

ityukte muninā tena gautamena mahātmanā //
militāssakalāste vai munayo vākyamabruvan

ṛṣaya ūcuḥ //
niṣkṛtiṃ hi vinā śuddhirjāyate na kadācana //
tasmāttvaṃ dehaśuddhyarthaṃ prāyaścittaṃ samācara

trivāraṃ pṛthivīṃ sarvāṃ krama pāpaṃ prakāśayan //
punarāgatya cātraiva cara māsavrataṃ tathā

śatamekottaraṃ caiva brahmaṇo'sya girestathā //
prakramaṇaṃ vidhāyaivaṃ śuddhiste ca bhaviṣyati

athavā tvaṃ samānīya gaṃgāsnānaṃ samācara //
pārthivānāṃ tathā koṭiṃ kṛtvā devaṃ niṣevaya

gaṃgāyāṃ ca tataḥ snātvā punaścaiva bhaviṣyati //
purā daśa tathā caikaṃ girestvaṃ kramaṇaṃ kuru

śata kuṃbhaistathā snātvā pārthivaṃ niṣkṛtirbhavet //
iti tairṣibhiḥ proktastathetyomiti tadvacaḥ

pārthivānāṃ tathā pūjāṃ gireḥ prakramaṇaṃ tathā //
kariṣyāmi muniśreṣṭhā ājñayā śrīmatāmiha

ityuktvā sarṣivaryaśca kṛtvā prakramaṇaṃ gireḥ //
pūjayāmāsa nirmāya pārthivānmunisattamaḥ

ahalyā ca tatassādhvī tacca sarvaṃ cakāra sā //
śiṣyāśca pratiśiṣyāśca cakrussevāṃ tayostadā

iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ gautamavyavasthāvarṇanaṃ nāma paṃcaviṃśo'dhyāyaḥ // २५ /