Shiva Purana · Chapter 2.3.44

// brahmovāca //
saṃjñāṃ labdhā tatassā ca menā śailapriyā satī //
vilalāpātisaṃkṣubdhā tiraskāramathākarot

tatra tāvatsvaputrām̐śca nininda khalitā muhuḥ //
prathamaṃ sā tataḥ putrī kathayāmāsa durvacaḥ

// menovāca//
mune purā tvayā proktaṃ variṣyati śivā śivam //
paścāddhimavataḥ kṛtyaṃ pūjārthaṃ viniveśitam

tato dṛṣṭaṃ phalaṃ satyaṃ viparītamanarthakam //
mune'dhamāhaṃ durbuddhe sarvathā vañcitā tvayā

punastayā tapastaptaṃ duṣkaraṃ munibhiśca yat //
tasya labdhaṃ phalaṃ hyetatpaśyatāṃ duḥkhadāyakam

kiṃ karomi kva gacchāmi ko me duḥkhaṃ vyapohatām //
kulādikaṃ vinaṣṭaṃ me vihitaṃ jīvitaṃ mama

kva gatā ṛṣayo divyāḥ śmaśrūṇi troṭayāmyaham //
tapasvinī ca yā patnī sā dhūrtā svayamāgatā

keṣāñcaivāparādhena sarvaṃ naṣṭaṃ mamādhunā //
ityuktvā vīkṣya ca sutāmuvāca vacanaṃ kaṭu

kiṃ kṛtaṃ te sute duṣṭe karma duḥkhakaraṃ mama //
hema dattvā tvayānītaḥ kāco vai duṣṭayā svayam

hitvā tu candanaṃ bhūyo lepitaḥ kardamastvayā //
haṃsamuḍḍīya kāko vai gṛhīto hastapañjare

hitvā brahmajalaṃ dūre pītaṃ kūpodakaṃ tvayā //
sūryaṃ hitvā tu khadyoto gṛhīto yatnatastvayā

taṇḍulāṃśca tathā hitvā kṛtaṃ vai tuṣabhakṣaṇam //
prakṣipyājyaṃ tathā tailaṃ kāraṇḍaṃ bhuktamādarāt

siṃhasevāṃ tathā muktvā śṛgālassevitastvayā //
brahmavidyāṃ tathā muktvā kugāthā ca śrutā tvayā

gṛhe yajñavibhūtiṃ hi dūrīkṛtya sumaṃgalām //
gṛhītaśca citābhasma tvayā putri hyamaṃgalam

sarvān devavarāṃstyaktvā viṣṇvādīnparameśvarān //
kṛtaṃ tvayā kubuddhyā vai śivārthaṃ tapa īdṛśam

dhiktvā ca tava buddhiśca dhigrūpaṃ caritaṃ tava //
dhik copadeśakarttāraṃ dhiksakhyāvapi te tathā

āvāṃ ca dhiktathā putrī yau te janmapravartakau //
dhikte nārada buddhiñca saptarṣīṃśca subuddhidān

dhikkulaṃ dhikkriyādākṣyaṃ sarvaṃ dhigyatkṛtaṃ tvayā //
gṛhantu dhukṣitaṃ tvetanmaraṇaṃ tu mamaiva hi

pārvatānāmayaṃ rājā nāyātu nikaṭe mama //
saptarṣayassvayaṃ naiva darśayantu mukhammama

sādhitaṃ kiñca sarvaistu militvā ghātitaṃ kulam //
vandhyāhaṃ na kathaṃ jātā garbho na galitaḥ katham

atho na vā mṛtā cāhaṃ putrikā na mṛtā katham //
rakṣasādya kathaṃ no vā bhakṣitā gagane punaḥ

chedayāmi śiraste'dya kiṃ karomi kalevaraiḥ //
tyaktvā tvāṃ ca kuto yāyāṃ hāhā me jīvitaṃ hatam

/
//brahmovāca//
ityuktvā patitā sā ca menā bhūmau vimūrchitā //
vyākulā śokaroṣādyairna gatā bhartṛsannidhau

hāhākāro mahānāsītta sminkāle munīśvara //
sarve samāgatāstatra kramāttatsannidhau surāḥ

purā devamune cāhamāgatastu svayaṃ tadā //
māṃ dṛṣṭvā tvaṃ vacastā vai prāvoca ṛṣisattama

nārada uvāca //
yathārthaṃ suṃdaraṃ rūpaṃ nā jñātaṃ te śivasya vai //
līlayedaṃ dhṛtaṃ rūpaṃ na yathārthaṃ śivena ca /

tasmātkrodhaṃ parityajya svasthā bhava pativrate //
kāryyaṃ kuru haṭhaṃ tyaktvā śivāṃ dehi śivāya ca

// brahmovāca //
tadākarṇya vacaste sā menā tvāṃ vākyamabravīt//
uttiṣṭheto gaccha dūraṃ duṣṭādhamavaro bhavān

ityukte tu tayā deva indrādyāḥ sakalāḥ kramāt //
samāgatya ca dikpālā vacanaṃ cedamabruvan

// devā ūcuḥ//
he mene pitṛkanye hi śṛṇvasmadvacanammudā //
ayaṃ vai paramaḥ sākṣācchivaḥ parasukhāvahaḥ

kṛpayā ca bhavatputryāstapo dṛṣṭvātidussaham //
darśanaṃ dattavāñchambhurvaraṃ sadbhaktavatsalaḥ

/
// brahmovāca //
athovāca surānmenā vilapyāti muhurmuhuḥ //
na deyā tu mayā kanyā giriśāyograrūpiṇe

kimarthantu bhavantaśca sarve devāḥ prapañcitāḥ //
rūpamasyāḥ parannāma vyarthīkartuṃ samudyataḥ

ityukte ca tayā tatra ṛṣayassapta eva hi //
ūcuste vaca āgatya vasiṣṭhādyā munīśvara

saptarṣayaḥ ūcuḥ //
kāryyaṃ sādhayitumprāptāḥ pitṛkanye giripriye //
viruddhaṃ cātra uktārthe kathammanyāmahe vayam

brahmovāca //
ayaṃ vai paramo lābho darśanaṃ śaṃkarasya yat //
dānapātraṃ sa te bhūtvāgatastava ca maṃdiram /

// brahmovāca //
ityuktvā taistato menā munivākyaṃ mṛṣākarot //
pratyuvāca ca ruṣṭā sā tānṛṣīñjñānadurbalā

menovāca //
śastrādyairghātayiṣyehaṃ na hāsye śaṃkarāyatām //
dūraṃ gacchata sarve hi nāgantavyaṃ madantike

brahmovāca //
ityuktvā virarāmāśu sā vilapyātivihvalā //
hāhākāro mahānāsīttatra tadvṛttato mune

tato himālayastatrājagāmātisamākulaḥ //
tāñca bodhayituṃ prītyā prāha tattvañca darśayan

himālaya uvāca //
śṛṇu mene vaco me'dya vikalā'si kathampriye //
ke ke samāgatā gehaṃ kathaṃ caitānvinindasi

śaṃkaraṃ tvaṃ ca jānāsi rūpaṃ dṛṣṭvāsi vihvalā //
vikaṭaṃ tasya śaṃbhostu nānārūpābhidhasya hi

sa śaṃkaro mayā jñātassarveṣāṃ pratipālakaḥ //
pūjyānāṃ pūjya evāsau kartānugrahanigrahān

haṭhaṃ na kuru muñca tvaṃ duḥkhaṃ prāṇapriye'naghe //
uttiṣṭhāraṃ tathā kāryaṃ kartumarhasi suvrate

yadvai dvāragataśśaṃbhuḥ purā vikaṭarūpadhṛk //
nānālīlāñca kṛtavāñcetayāmi ca tāmimām

tanmāhātmyaṃ paraṃ dṛṣṭvā kanyāṃ dātuṃ tvayā mayā //
aṃgīkṛtaṃ tadā devi tatpramāṇaṃ kuru priye

brahmovāca//
ityuktvā so'drinātho hi virarāma tato mune //
tadākarṇya śivāmātā menovāca himālayam

menovāca //
madvacaḥ śrūyatāṃ nātha tathā kartuṃ tvamarhasi //
gṛhītvā tanujāṃ caināṃ baddhvā kaṇṭhe tu pārvatīm

adhaḥ pātaya niḥśaṃkaṃ dāsye tāṃ na harāya hi //
tathaināmathavā nātha gatvā vai sāgare sutām

nimajjaya dayāṃ tyaktvā tato'drīśa sukhī bhava //
yadi dāsyasi putrī tvaṃ rudrāya vikaṭātmane //
tarhi tyakṣyāmyahaṃ svāminniścayena kalevaram

// brahmovāca //
ityukte ca tadā tatra vacane menayā haṭhān //
uvāca vacanaṃ ramyaṃ pārvatī svayamāgatā

pārvatyuvāca //
mātaste viparītā hi buddhirjātā'śubhāvahā //
dharmāvalambanāttvaṃ hi kathandharmaṃ jahāsi vai

ayaṃ rudro'parassākṣātsarvaprabhava īśvaraḥ /
śambhussurūpassukhadassarvaśrutiṣu varṇitaḥ

maheśaśśaṃkaraścāyaṃ sarvadevaprabhussvarāṭ //
nānārūpābhidho mātarharibrahmādisevitaḥ

adhiṣṭhānaṃ ca sarveṣāṃ kartā hartā ca sa prabhuḥ //
nirvikārī trideveśo hyavināśī sanātanaḥ

yadarthe devatāssarvā āyātā kiṃkarīkṛtāḥ //
dvāri te sotsavāścādya kimato'nyatparaṃ sukham

uttiṣṭhātaḥ prayatnena jīvitaṃ saphalaṃ kuru /
dehi māṃ tvaṃ śivāyāsmai svāśramaṃ kuru sārthakam

dehi māṃ parameśāya śaṃkarāya jananyaho //
svīkuru tvamimaṃ mātarvinayamme bravīmi te

cenna dāsyasi tasmai māṃ na vṛṇe'nyamahaṃ varam //
bhāgaṃ labhetkathaṃ saiṃhaṃ śṛgālaḥ paravaṃcakaḥ

manasā vacasā mātaḥ karmaṇā ca harastvayam //
mayā vṛto vṛtaścaiva yadicchasi tathā kuru

brahmovāca //
ityākarṇya śivāvākyaṃ menā śaileśvarapriyā //
suvilapya mahākruddhā gṛhītvā tatkalevaram

muṣṭibhiḥ kūrparaiścaiva dantāndharṣayatī ca sā //
tāḍayāmāsa tāṃ putrīṃ vihvalātiruṣānvitā

ye tatra ṛṣayastāta tvadādyāścāpare mune //
taddhastāttāmparicchidya nityurdūrataraṃ tataḥ

tānvai tathā vidhāndṛṣṭvā bhartsayitvā punaḥ punaḥ //
uvāca śrāvayantī sā durvaco nikhilānpunaḥ

menovāca //
kiṃ menā hi kariṣye'haṃ duṣṭāṃ grahavatīṃ śivām //
dāsyāmyasyai garantīvraṃ kūpe kṣepsyāmi vā dhruvam

chetsyāmi kālīmathavā śastrāstrairbhūrikhaṇḍaśaḥ //
nimajjayiṣye vā sindhau svasutāmpārvatīṃ khalu

athavā svaśarīraṃ hi tyakṣyāmyāśvanyathā dhruvam //
na dāsye śambhave kanyāṃ durgāṃ vikaṭarūpiṇe

varo'yaṃ kīdṛśo bhīmo'nayā labdhaśca duṣṭayā //
kāritaścopahāso me gireścāpi kulasya hi

na mātā na pitā bhrātā na bandhurgotrajo'pi hi //
no surūpaṃ na cāturyyaṃ na guhaṃ vāsya kiṃcana

na vastraṃ nāpyalaṅkārāssahāyāḥ ke'pi tasya na //
vāhanaṃ na śubhaṃ hyasya na vayo na dhanantathā

na pāvitryaṃ na vidyā ca kīdṛśaḥ kāya ārtidaḥ //
kiṃ vilokya mayā putrī deyāsmai syātsumaṃgalā

brahmovāca //
ityādi suvilapyātha bahuśo menakā tadā //
rurodoccairmune sā hi duḥkhaśokapariplutā

athāhandrutamāgatyākathayammenakāṃ ca tām//
śivatattvaṃ ca paramaṃ kujñānaharamuttamam

brahmovāca //
śrotavyamprītito mene madīyaṃ vacanaṃ śubham //
yasya śravaṇataḥ prītyā kubuddhiste vinaśyati

śaṅkaro jagataḥ kartā bhartā hartā tathaiva ca //
na tvaṃ jānāsi tadrūpaṃ kathanduḥkhaṃ samīhase

anekarūpanāmā ca nānā līlākaraḥ prabhuḥ //
sarvasvāmī svatantraśca māyādhīśo'vikalpakaḥ

iti vijñāya mene tvaṃ śivāndehi śivāya vai //
kuhaṭhantyaja kujñānaṃ sarvakāryavināśanam

brahmovāca //
ityuktā sā mayā menā vilapantī muhurmuhuḥ //
lajjāṃ kiṃcicchanaistyaktvā mune māṃ vākyamabravīt

menovāca //
kimarthantu bhavānbrahmanrūpamasya mahāvaram //
vyarthīkaroti kimiyaṃ hanyatāṃ na svayaṃ śivā

na vaktavyaṃ ca bhavatā śivāya pratidīyatām //
na dāsye'haṃ śivāyaināṃ svasutāmprāṇavallabhām

brahmovāca //
ityukte tu tadā siddhāḥ sanakādyā mahāmune //
samāgatya mahāprītyā vacanaṃ hīdamabruvan

siddhā ūcuḥ //
ayamvai paramassākṣācchivaḥ parasukhāvahaḥ //
kṛpayā ca bhavatputryai darśanandattavānprabhuḥ

// brahmovāca //
athovāca tu tānmenā vilapya ca muhurmuhuḥ //
na deyā tu mayā samyaggiriśāyograrūpiṇe

kimarthantu bhavantaśca sarve siddhāḥ prapañcinaḥ //
rūpamasyāḥ paraṃ nāma vyarthīkarttuṃ samudyatāḥ

ityukte ca tayā tatra mune'haṃ cakito'bhavam //
sarve vismayamāpannā devasiddharṣimānavāḥ

etasminsamaye tasyā haṭhaṃ śrutvā dṛḍhaṃ mahat//
drutaṃ śivapriyo viṣṇussamāgatyā'bravīdidam

viṣṇuruvāca//
pitṝṇāṃ ca priyā putrī mānasī guṇasaṃyutā//
patnī himavatassākṣādbrahmaṇaḥ kulamuttamam

sahāyāstādṛśā loke dhanyā hyasi vadāmi kim //
dharmasyādhārabhūtāsi kathaṃ dharmaṃ jahāsi hi

devaiśca ṛṣibhiścaiva brahmaṇā vā mayā tathā //
viruddhaṃ kathyate kiṃ nu tvayaiva suvicāryatām /

/
śivatvaṃ na ca jānāsi nirguṇasya guṇassa hi//
virūpassa surūpo hi sarvasevyassatāṃ gatiḥ

tenaiva nirmitā devī mūlaprakṛtirīśvarī //
tatpārśve ca tadā tena nirmitaḥ puruṣottamaḥ

tābhyāṃ cāhaṃ tathā brahmā tataśca guṇarūpataḥ //
avatīrya svayaṃ rudro lokānāṃ hitakārakaḥ

tato vedāstathā devā yatkiṃciddṛśyate jagat //
sthāvaraṃ jaṃgamaṃ caiva tatsarvaṃ śakarādabhūt

tadrūpamvarṇitaṃ kena jñāyate kena vā punaḥ //
mayā ca brahmaṇā yasya hyato labdhaśca naiva hi

ābrahmastambaparyaṃtaṃ yatkiñciddṛśyate jagat //
tatsarvaṃ ca śivaṃ viddhi nātra kāryā vicāraṇā

sa evedṛksurūpeṇāvatīrṇo nijalīlayā //
śivātapaḥ prabhāvāddhi tava dvāri samāgataḥ

tasmāttvaṃ himavatpatni duḥkhaṃ muñca śivambhaja //
bhaviṣyati mahānandaḥ kleśo yāsyati saṃkṣayam

brahmovāca // evamprabodhitāyāstu menakāyā abhūnmune //
tasyāstu komalaṃ kiṃcinmano viṣṇuprabodhitam

paraṃ haṭhaṃ na tatyāja kanyāndātuṃ harāya na //
svīcakāra tadā menā śivamāyāvimohi tā

uvāca ca hariṃ menā kiñcidbuddhvā giripriyā //
śrutvā viṣṇuvaco ramyaṃ girijājananī hi sā

yadi ramyatanussa syāttadā deyā mayā sutā //
nānyathā koṭiśo yatnairvacmi satyandṛḍhaṃ vacaḥ

brahmovāca //
ityuktvā vacanaṃ menā tūṣṇīmāsa dṛḍhavratā //
śivecchāpreritā dhanyā tathā yākhilamohinī

iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatī khaṇḍe menāprabodhavarṇano nāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ