Shiva Gita · Chapter 8

śrīrāma uvāca /
pāñcabhautikadehasya cotpattirvilayaḥ sthitiḥ /
svarūpaṃ ca kathaṃ dehe bhagavanvaktumarhasi //
śrībhagavānuvāca /
pañcabhūtaiḥ samārabdho deho'yaṃ pāñcabhautikaḥ /
tatra pradhānaṃ pṛthivī śeṣāṇāṃ sahakāritā

jarāyujo'ṇḍajaśceva svedajaścodbhidastathā /
evaṃ caturvidhaḥ prokto deho'yaṃ pāñcabhautikaḥ

mānasastu paraḥ prokto devānāmeva sa smṛtaḥ /
tatra vakṣye prathamataḥ pradhānatvājjarāyujam

śukraśoṇitasaṃbhūtavṛttireva jarāyujaḥ /
strīṇāṃ garbhāśaye śukramṛtukāle viśedyadā /
rajasā yoṣito yuktaṃ tadeva syājjarāyujam

bāhulyādrajasaḥ strī syācchukrādhikye pumānbhavet /
śukraśoṇitayoḥ sāmye jāyate'tha napuṃsakaḥ

ṛtusnātā bhavennārī caturthadivase tataḥ //
ṛtukālastu nirdiṣṭa āṣoḍaśadināvadhi

tatrāyugmadine strī syātpumānyugmadine bhavet

ṣoḍaśe divase garbhoṃ jāyate yadi subhruvaḥ /
cakravartī tadā rājā jāyate sa na saṃśayaḥ

ṛtusnātā yasya puṃsaḥ sākāṅkṣaṃ mukhamīkṣate //
tadākṛtirbhavedgarbhastatpaśyetsvāmino mukham

yā strīcarmāvṛtiḥ sūkṣmā jarāyuḥ sā nigadyate //
śukraśoṇitayoryogastasminneva bhavedyataḥ //
tatra garbho bhavedyasmāttena prokto jarāyujaḥ

aṇḍajāḥ pakṣisapādyāḥ, svedajā maśakādayaḥ //
udbhijjā vṛkṣagulmādyā mānasāśca surarṣayaḥ

janmakarmavaśādeva niṣiktaṃ smaramandire /
śukraṃ rajaḥsamāyuktaṃ prathame māsi taddravam

budbudaṃ kalalaṃ tasmāttataḥ peśī bhavedidam /
peśīghanaṃ dvitīye tu māsi piṇḍaḥ prajāyate

karāṅghriśīrṣakādīni tṛtīye saṃbhavanti hi /
abhivyaktiśca jīvasya caturthe māsi jāyate

tataścalati garbho'pi jananyā jaṭhare svataḥ //
putradheddakṣiṇe pārśce kanyā vāme ca tiṣṭhati

napuṃsakastūdarasya bhāgastiṣṭhati madhyame //
ato dakṣiṇapārśrve tu śete mātā pumānyadi

aṅgapratyaṅgabhāgāśca sūkṣmāḥ syuryugapattadā / .
vihāya śmaśrudantādīñjanmānantarasaṃbhavān

cūturthe vyaktatā teṣāṃ bhāvānāmapi jāyate /
puṃsāṃ sthairyādayo bhāvā bhūtatvādyāstu yoṣitām

napuṃsake ca te miśrā bhavanti raghunandana /
mātṛjaṃ cāsya hṛdayaṃ viṣayānabhikāṅkṣati

tato māturmano'bhīṣṭaṃ kuryādgarbhavivṛddhaye //
tāṃ ca dvihṛdayāṃ nārīmāhurdauhṛdinīṃ tataḥ

adānuddohṛdānāṃ syurgarbhasya vyaṅgatādayaḥ //
māturyadviṣaye lobhastadārto jāyate sutaḥ

prabuddhaṃ pañcame cittaṃ māṃsaśoṇitapuṣṭatā /
ṣaṣṭhe'sthisnāyunakharakeśalomaviviktatā

balavarṇau copacito saptame tvaṅgapūrṇatā /
pādāntaritahastābhyāṃ śrotrarandhre pidhāya saḥ

udvigno garbhasaṃvāsādasti garbhabhayānvitaḥ

āvirbhūtaprabodho'sau garbhaduḥkhādisaṃyutaḥ /
hā kaṣṭamiti nirviṇṇaḥ svātmānaṃ śośucītyatha

anubhūtā mahāsahyapuro marmacchido'sakṛt /
karambhavālukāstaptāścādahyantāsukhāśayāḥ

jaṭharānalasaṃtaptapittākhyarasavipruṣaḥ /
garbhāśaye nimagnaṃ tu dahantyatibhṛśaṃ hi mām

udaryakṛmivaktraṇi kūṭaśālmalikaṇṭakaiḥ/
tulyāni ca tudantyārtaṃ pārśvāsthikrakacārditam

garbhe durgandhabhūyiṣṭhe jaṭharāgnipradīpite /
duḥkhaṃ mayāptaṃ yattasmātkanīyaḥ kumbhapākajam

pūyāsṛkśleṣmapāyitvaṃ vāntāśitvaṃ ca yadbhavet/
aśucau krimibhāvaśca tatprāptaṃ garbhaśāyinā

garbhaśayyāṃ samāruhya duḥkhaṃ yādṛṅmayāpi tat /
nātiśete mahāduḥkhaṃ niḥśeṣanarakeṣu tat

evaṃ smaranpurā prāptā nānājātīśca yātanāḥ /
mokṣopāyamabhidhyāyanvartate'bhyāsatatparaḥ

aṣṭame tvaksṛtī syātāmojastejaśca hṛdbhavam/
śubhramāpītaraktaṃ ca nimittaṃ jīvite matam

mātaraṃ ca punargarbhaṃ cañcalaṃ tatpradhāvati /
tato jāto'ṣṭame māsi na jīvatyojasojjhitaḥ

kiṃcitkālamavasthānaṃ saṃskārātpīḍitāṅgavat /
samayaḥ prasavasya syānmāseṣu navamādiṣu

māturasravahāṃ nāḍīmāśrityānvavatāritā/
nābhisthanāḍīgarbhasya mātrāhārarasāvahā/
tena jīvati garbho'pi mātrāhāreṇa poṣitaḥ

asthiyantraviniṣpiṣṭaḥ patitaḥ kukṣivartmanā/
medo'sṛgdigdhasarvāṅgo jarāyupuṭasaṃvṛtaḥ

niṣkrāmanbhṛśaduḥkhārto rudannuccairadhomukhaḥ/
yantrādevaṃ vinirmuktaḥ patatyuttānaśāyyuta

akiṃcitkastadā lokairmāṃsapeśīvadāsthitaḥ /
śvamārjārādidaṃṣṭribhyo rakṣyate daṇḍapāṇibhiḥ

pitṛvadrākṣasaṃ vetti mātṛvaḍḍākinīmapi //
pūyaṃ payovadajñānāddīrghakaṣṭaṃ tu śaiśavam

śleṣmaṇā pihitā nāḍī suṣumrā yāvadeva hi /
vyaktavarṇaṃ ca vacanaṃ tāvadvaktuṃ na śakyate

ataeva ca garbhe'pi rodituṃ naiva śakyate

dṛpto'tha yauvanaṃ prāpya manmathajvaravihvalaḥ /
gāyatyakasmāduccaistu tathākasmācca valgati

ārohati tarūnvegācchāntānudvejayatyapi /
kāmakrodhamadāndhaḥ sanna kāṃścidapi vīkṣate

asthimāṃsaśirālāyā vāmāyā manmathālaye /
uttānapūtimaṇḍūkapāṭitodarasaṃnibhe /
āsaktaḥ smarabāṇārta atmanā dahyate bhṛśam

asthimāṃsaśirātvagbhyaḥ kimanyadvartate vapuḥ //
vāmānāṃ māyayā mūḍho na kiṃcidvīkṣate/ jagat

nirgate prāṇapavane deho hanta mṛgīdṛśaḥ /
yathāhi jāyate naiva vīkṣyate pañcaṣairdinaiḥ

mahāparibhavasthānaṃ jarāṃ prāpyātiduḥkhitaḥ/
śleṣmaṇā pihitorasko jagdhamannaṃ na jīryati

sannadanto mandadṛṣṭiḥ kaṭutiktakaṣāyabhuk /
vātabhugnakaṭigrīvākarorucaraṇo'balaḥ

gadāyutasamāviṣṭaḥ paribhūtaḥ svabandhubhiḥ //
niḥśauco maladigdhāṅga aāliṅgeitavaroṣitaḥ

dhyāyannasulabhānbhogānkevalaṃ vartate calaḥ /
sarvendriyakriyālopāddhāsyate bālakairapi

tato mṛtijaduḥkhasya dṛṣṭānto nopalabhyate /
yasmādbibhyati bhūtāni prāptānyapi parāṃ rujam

nīyate mṛtyunā jantuḥ pariṣvakto'pi bandhubhiḥ //
sāgarāntarjalagato garuḍeneva pannagaḥ

hā kānte hā dhanaṃ putrāḥ krandamānaṃ sudāruṇam /
maṇḍūka iva sarpeṇa mṛtyunā nīyate naraḥ

marmasūnmathyamāneṣu mucyamūāneṣu saṃdhiṣu /
yadduḥkhaṃ mriyamāṇasya smaryatāṃ tanmumukṣubhiḥ

dṛṣṭāvākṣiṣyamāṇāyāṃ saṃjñayā striyamāṇayā /
mṛtyupāśena baddhasya trātā naivopalabhyate

saṃrudhyamānastamasā mahañcittamivāviśan /
upāhūtastadā jñātīnīkṣate dīnacakṣuṣā

ayaḥpāśena kālena snehapāśena bandhubhiḥ /
ātmānaṃ kṛṣyamāṇaṃ tamīkṣate paritastathā

hikkayā bādhyamānasya śvāsena pariśuṣyataḥ //
mṛtyunā kṛṣyamāṇasya na khalvasti parāyaṇam

saṃsārayantramārūḍho yamadūtairadhiṣṭhitaḥ /
kva yāsyāmīti duḥkhārtaḥ kālapāśena yojitaḥ

kiṃ karomi kva gacchāmi kiṃ gṛhvāmi tyajāmi keim /
itikartavyatāmūḍhaḥ kṛcchrāddehāttyajatyasūna

yātanādehasaṃbaddho yamadūtairadhiṣṭhitaḥ //
ito gatvānubhavati yā yāstā yamayātanāḥ /
tāsu yallabhate duḥkhaṃ tadvaktuṃ sahate kutaḥ

kapūṃracandanādyaistu lipyate satataṃ hi yat /
bhūṣaṇairbhūṣyate citraiḥ suvastraiḥ parivāryate

aspṛśyaṃ jāyate'prekṣyaṃ jīvatyaktaṃ sadā vapuḥ / /
niṣkāsayanti nilayātkṣaṇaṃ na sthāpayantyapi

dahyate ca tataḥ kāṣṭhaistadbhasma kriyate kṣaṇāt /
bhakṣyate vā sṛgālena gṛghrakukuravāyasaiḥ /
punarna dṛśyate so'tha janmakoṭiśatairapi

mātā pitā gurujanaḥ svajano mameti
māyopame jagati kasya bhavetpratijñā /
eko yato vrajati karmapuraḥsaro'yaṃ
viśrāmavṛkṣasadṛśaḥ khalu jīvalokaḥ

sāyaṃsāyaṃ vāsavṛkṣaṃ sametāḥ
prātaḥprātastena tena prayānti /
tyaktvānyonyaṃ taṃ ca vṛkṣaṃ vihaṅgā
yadvattaddvajjñātayo'jñātayaśca

mṛtibījaṃ bhavejjanma janmabījaṃ bhavenmṛtiḥ //
ghaṭayantravadaśrānto baṃbhramītyaniśaṃ naraḥ

garbhe puṃsaḥ śukrapātādyaduktaṃ maraṇāvadhi //
tadetasya mahāvyādhermatto nānyo'sti bheṣajam