Shatapatha Brahmana · Chapter 9.3
brāhmaṇa
१ vaiśvānarahomaḥ-tatra ca dvādaśakapālapuroḍāśadravyakavaiśvānarahomasya sahetukaṃ sopapattikaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ, punastasya prakārāntareṇa praśaṃsanārthaṃ vaiśvānaraśabdasya nirvacanamupapādanaṃ ca, vaiśvānarayāgānantaraṃ mārutānāṃ homaṃ vidhāya teṣāṃ prāṇātmanā praśaṃsanaṃ, teṣāṃ mārutānāṃ prāṇātmakatvāttadanuvidhāyinīṃ saṃkhyāmabhidhāyoktaṃ prāṇatvamupajīvyopāṃśuyāgādikasya pratipādanaṃ, dvandvaśo mārutānāṃ homamanūdya teṣāṃ tattaddvandvībhūtaprāṇātmakatāpradarśanadvārā homasthānaprakāranirūpaṇaṃ, tato'raṇye'nūcyasya puroḍāśasya vāgātmanā praśaṃsanaṃ, pūrvaṃ vaiśvānarasya śirorūpatvaṃ mārutānāṃ tu tattatprāṇarūpatvamabhihitamidānīṃ teṣāmeva vaiśvānaramārutānāṃ kṣatraprajātmanā praśaṃsanaṃ, teṣāmuktameva kṣatraprajātmakatvamupajīvya tatsaṃkhyādikasya praśaṃsanaṃ, pūrvaṃ vaiśvānaramārutānāṃ kevalaṃ homo vihitaḥ idānīṃ tatra kañcidviśeṣaṃ vidhāya tasya praśaṃsanaṃ, mārutānāmuktaprakārakeṇa homena vaiśvānaravadyāgasampattirghaṭate sā sampattiḥ kathaṃ bhavatīti praśnapūrvakaṃ tasyāḥ pradarśanaṃ, homakrameṇa teṣāṃ mārutānāṃ pratyekasya nadyādirūpeṇa praśaṃsanaṃ, vaiśvānaramādityarūpeṇa mārutāṃstu tadraśmirūpeṇa praśasya tatra mārutānāṃ marudgaṇasaṃkhyānusāreṇa saptakapālatvapratipādanaṃ, mārutānā home mantrānpradarśya teṣāmabhiprāyanirūpaṇaṃ cetyādi.
brāhmaṇa
२ vasordhārāhomaḥ-tatra ca vasordhārāhomaṃ vidhāya vasordhārāśabdanirvacanapuraḥsaraṃ tatpraśaṃsanaṃ, punastasyaiva vasordhārāhomasya saṃskṛtāgnerabhiṣekātmanā praśaṃsanaṃ, vihito vasordhārāhomaḥ pañcagṛhītājyapūrṇayā srucā kartavya iti stāvakārthavādātideśasahitaṃ nirūpaṇaṃ, etasya vasordhārāhomasya vaiśvānaramārutahomānantaryatvapraśaṃsanaṃ, vasordhārāhome sthānaviśeṣavidhānaṃ vasordhārāpadasya prakārāntareṇa punarnirvacanaṃ ca, tataḥ kriyamāṇeyaṃ vasordhārā''hutiḥ kṣīrādidhārāvatsampādyata iti tasyā dhārākāratāpradarśanaṃ, prakṛtavasordhārāhomamantrāṇāṃ tātparyārthapradarśanaṃ, anyatra sarvatra mantrānte karmakaraṇāttadvadatrāpi homaprasaktau kasyacidviśeṣasya pratipādanaṃ, mantrairvivakṣitasyārthasya vivicya darśanaṃ, mantrāṇāmavasāne prāptaṃ vyavacchedaṃ bādhitvā dvau dvau maṃtrau saṃyujyāditi viśeṣābhidhānaṃ, maṃtreṣu tatra tatrāvasāneṣu " yajñena kalpatām" ityāmnāyate tasyopayogakathanaṃ, " yajñena kalpatām" ityatra yajñaśabdenātmanetyartho vivakṣyata ityabhidhānaṃ, “yajñena kalpatām" iti vākyaṃ pratidvādaśamantrāvasāne kvacitkvaciccaturdaśasvaṣṭāsu daśasu trayodaśasu ca prayuñjyāditi sahetukaṃ pratipādanam /
uttarahomāḥ-tatra cādāvardhendrasaṃjñakamantrakaraṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, prahasaṃjñakamantrakaraṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānaṃ cetyādi.
brāhmaṇa
३ yajñakratusaṃjñakamaṃtrakaraṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānam , ayujastomasaṃjñakamantrakaraṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, tatrāyujastomānāmavadhitvaṃ pratipādya tasya praśaṃsanaṃ, yugmastomasaṃjñakamaṃtrakaraṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānam , atrāpi pūrvavadyugmastomāvadhitvaṃ pratipādya tasya praśaṃsanaṃ, tatastatra tatrottarastomaparigrahe vṛkṣaśākhārohaṇakrameṇa tāneva dvividhān stomānpraśasya punasteṣāmeva stomānāmannātmanā praśaṃsanaṃ, vayaḥ-saṃjñakamaṃtrakaraṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, nāmagrāhasaṃjñakamaṃtrapharaṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, teṣāṃ maṃtrāṇāṃ saṃkhyā kṛtsnā'gniprītiheturbhavatīti . praśaṃsanaṃ, " vājāya-svāhā ” ityādināmagrāhamaṃtrahomānantaraṃ "iyaṃ te rāṭ " ityasya maṃtrasya sārthavādaṃ prayogakathanam, uktaṃ mantramanūdya tasya sopapattikaṃ vyākhyānaṃ, kalpasaṃjñakamantrakaraṇakahomasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, kalpahomā dvādaśa bhavantīti sārthavādamabhidhānaṃ, kalpahomeṣvantimamantrasya vyākhyānaṃ asminnavasare vasordhārāhomasādhanabhūtāṃ tāṃ srucamagnau prāsyediti sahetukaṃ vidhānam , etasyā vasordhārāyā dyulokādiṣu gavākāratāpradarśanena paryāvṛttipradarśanam , uktārthavedanasya praśaṃsanaṃ, pratijñāpūrvakamasyā vasordhārāyāḥ sampatterabhidhānaṃ cetyādi,
brāhmaṇa
४ vājaprasavīyahomaḥ-tatra ca vājaprasavīyahomaṃ vidhāya tatprayojanakathanadvārā tasya padasya pravṛttinimittapradarśanaṃ, pūrvaṃ vasordhārayā prīṇitasyābhiṣiktasya cāgnerayaṃ vājaprasavīyo homo bhūyaḥ prīṇanābhiṣekaheturbhavatīti praśaṃsanaṃ, prakṛtahome dravyaviśeṣaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, prasaṅgātteṣāṃ caturdaśānāmannānāṃ madhye ekamannaṃ parityajetkiñca tadannaṃ yāvajjīvaṃ nāśnīyādityabhidhānaṃ, tatraiva home stāvakārthavādātideśasahita. maudumbaraṃ sruvacamasalakṣaṇaṃ pātraviśeṣaṃ vidhāya tayoḥ sruvacamasayorākāraviśeṣaṃ ca vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, punastasyaiva vājaprasavīyahomasya prakārāntareṇa praśaṃsanaṃ, pārthahomavidhānaṃ, tāni pārthāni prakṛtasya vājaprasavīyasyābhito juhuyāditi saprayojanamabhidhānaṃ, pūrvoktaprakāreṇa homena sarvābhiṣekasiddhiḥ kathamiti praśne sopapattikaṃ taduttarapratipādanaṃ, rājasūyavājapeyasambandhināṃ vājaprasavīyakarmaṇāṃ paurvāparye kāraṇakathanam , āgnikānāmuttamatvasyopapādanama /
abhiṣekaḥ--tatretthaṃ sakramaṃ, pārthahomamabhidhāyedānīṃ yajamānasya kṛṣṇājine'bhiṣekaṃ vidhāya tasya kṛṣṇājinasya yajñātmanā praśaṃsanaṃ "kṛṣṇājine'bhiṣiñcati" iti sāmānyena vidhānānnirlomapradeśe kadācidabhiṣekaḥ syāditi kasyacitpratiprattiḥ syāttasyā nivāraṇārthaṃ lomnāṃ chandorūpatvena praśaṃsanadvārā kṛṣṇājinasya salomakatvapratipādanaṃ, sa cābhiṣeka uttarabhāge kartavya iti stāvakārthavādātideśasahitaṃ nirūpaṇaṃ, kṛṣṇājinasya saṃsthānaviśeṣaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, abhiṣekasthānaviṣaye sopapattikaṃ keṣāñcicchākhināṃ matamanūdya tannirasanaṃ, tathaivānyeṣāṃ matamanūdya tannirasanaṃ, uttarataḥ kartavyasyābhiṣekasya guṇaviśeṣakathanena praśaṃsanaṃ, prāptaiśvaryasya prāpsyamānaiśvaryasya ca yajamānasyābhiṣekasaṃsthānaviśeṣasya vidhānaṃ, phalaviśeṣānurodhena dharmaviśeṣe'bhiṣekasya vidhānaṃ, vivakṣitasthānasaṃsthāna viśeṣaviśiṣṭasya kṛṣṇājināstaraṇasya vidhānaṃ kṛṣṇājinasya pariśritāṃ sparśo yajamānasambandhidevātmā'bhiṣekaheturbhavatīti praśaṃsanaṃ, prakārāntareṇāpi daivasyātmano'bhiṣekasya siddhipradarśanaṃ, agneryajamānadaivātmatvamupajīvya pārthādihomasyābhiṣekasya ca paurvāparyamupapādyāsminnavasare homasādhanabhūtamaudumbaraṃ sruvamanuprāsyediti sakāraṇaṃ vidhānaṃ, kṛṣṇājināstaraṇādikāryānaṃtaramasya yajamānasyābhiṣekamabhidhāya tatra maṃtraṃ ca viniyujya tasya vyākhyānam , tadabhiṣekasādhanabhūtaṃ camasamagnau prāsyediti sakāraṇamabhidhānam , abhiṣekasya pūrvottarapārthamadhyavartitvasya praśaṃsanaṃ, pārthānāṃ pṛthagbhūtāyāḥ ṣaṭsaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, pūrveṣāmuttareṣāṃ ca pārthamantrāṇāṃ kramādbṛhaspatīndradevatāpratipādakatvamabhidhāya tatpraśaṃsanaṃ cetyādi.
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0