Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 9.2.3

9.2.3.9.2.3.1

athātaḥ sampreṣyati / udyacchedhmamupayacchopayamanīragnaye prahriyamāṇāyānubrūhyagnīdekasphyayā'nūdehi brahmannapratirathaṃ japeti -

9.2.3.9.2.3.2

etadvai devānupapraiṣyataḥ / etaṃ yajñaṃ taṃsyamānāndakṣiṇato'surā rakṣāṃsi nāṣṭrā ajighāṃsanna yakṣyadhve na yajñaṃ taṃsyadhva iti -

9.2.3.9.2.3.3

te devā indramabruvan / tvaṃ vai naḥ śreṣṭho baliṣṭho vīryavattamo'si tvamimāni rakṣāṃsi pratiyatasveti tasya vai me brahma dvitīyamastviti tatheti tasmai vai bṛhaspatiṃ dvitīyamakurvanbrahma vai bṛhaspatista indreṇa caiva bṛhaspatinā ca dakṣiṇato'surānrakṣāṃsi nāṣṭrā apahatyābhaye 'nāṣṭra etaṃ yajñamatanvata -

9.2.3.9.2.3.4

tadvā etatkriyate / yaddevā akurvannidaṃ nu tāni rakṣāṃsi devairevāpahatāni yattvetatkaroti yaddevā akurvaṃstatkaravāṇītyatho indreṇa caivaitadbṛhaspatinā ca dakṣiṇato 'surānrakṣāṃsi nāṣṭrā apahatyābhaye'nāṣṭra etaṃ yajñaṃ tanute -

9.2.3.9.2.3.5

sa yaḥ sa indraḥ / eṣa so'pratiratho'tha yaḥ sa bṛhaspatireṣa sa brahmā tadyadbrahmāpratirathaṃ japatīndreṇa caivaitadbṛhaspatinā ca dakṣiṇato'surānrakṣāṃsi nāṣṭrā apahatyābhaye'nāṣṭra etaṃ yajñaṃ tanute tasmādbrahmā'pratirathaṃ japati -

9.2.3.9.2.3.6

āśuḥ śiśāno vṛṣabho na bhīma iti / aindryo'bhirūpā dvādaśa bhavanti dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaitaddakṣiṇato'surānrakṣāṃsi nāṣṭrā apahanti triṣṭubbhirvajro vai triṣṭubvajreṇaivaitaddakṣiṇato'surānrakṣāṃsi nāṣṭrā apahanti tā dvāviṃśatirgāyatryaḥ sampadyante tadāgneyyo bhavantyagnikarma hi -

9.2.3.9.2.3.7

athainamudyacchati / udu tvā viśve devā agne bharantu cittibhiriti tasyokto bandhuḥ -

9.2.3.9.2.3.8

athābhiprayanti / pañca diśo daivīryajñamavantu devīriti devāścāsurāścobhaye prājāpatyā dikṣvaspardhanta te devā asurāṇāṃ diśo'vṛñjata tathaivaitadyajamāno dviṣato bhrātṛvyasya diśo vṛṅkte daivīriti tadenā daivīḥ kurute yajñamavantu devīriti yajñamimavantu devīrityetadapāmatiṃ durmatiṃ bādhamānā ityaśanāyā vā amatiraśanāyāmapabādhamānā ityetadrāyaspoṣe yajñapatimābhajantīriti rayyāṃ ca poṣe ca yajñapatimābhajantīrityetadrāyaspoṣe adhi yajño asthāditi rayyāṃ ca poṣe cādhi yajño'sthādityetat -

9.2.3.9.2.3.9

samiddhe agnāvadhi māmahāna iti / yajamāno vai māmahāna ukthapatra ityukthāni hyetasya patrāṇīḍya iti yajñiya ityetadgṛbhīta iti dhārita ityetattaptaṃ gharmaṃ parigṛhyāyajanteti taptaṃ hyetaṃ gharmaṃ parigṛhyāyajantorjā yadyajñamayajanta devā ityūrjā hyetaṃ yajñamayajanta devāḥ -

9.2.3.9.2.3.10

daivyāya dhartre joṣṭra iti / daivo hyeṣa dhartā joṣayitṛtamo devaśrīḥ śrīmanāḥ śatapayā iti devaśrīrhyeṣa śrīmanāḥ śatapayāḥ parigṛhya devā yajñamāyanniti parigṛhya hyetaṃ devā yajñamāyandevā devebhyo adhvaryanto asthurityadhvaro vai yajño devā devebhyo yajñiyanto'sthurityetat -

9.2.3.9.2.3.11

vītaṃ haviḥ śamitaṃ śamitā yajadhyā iti / iṣṭaṃ sviṣṭamityetatturīyo yajño yatra havyametītyadhvaryuḥ purastādyajūṃṣi japati hotā paścādṛco'nvāha brahmā dakṣiṇato'pratirathaṃ japatyeṣa eva turīyo yajñastato vākā āśiṣo no juṣantāmiti tato no vākāścāśiṣaśca juṣantāmityetat -

9.2.3.9.2.3.12

sūryaraśmirharikeśaḥ purastāt / savitā jyotirudayāṃ ajasramityasau vā āditya eṣo 'gniḥ sa eṣa sūryaraśmirharikeśaḥ purastātsavitaitajjyotirudyacchatyajasraṃ tasya pūṣā prasave yāti vidvāniti paśavo vai pūṣā ta etasya prasave prerate sampaśyanviśvā bhuvanāni gopā ityeṣa vā idaṃ sarvaṃ sampaśyatyeṣa u evāsya sarvasya bhuvanasya goptā -

9.2.3.9.2.3.13

tadyā amuṣmādādityādarvācyaḥ pañca diśaḥ / tā etaddevā asurāṇāmavṛñjatātho tā evaitatsamārohaṃstā u evaitadyajamāno dviṣato bhrātṛvyasya vṛṅkte'tho tā evaitatsamārohatyatho etadvā etābhirdevā ātaḥ samprāpnuvaṃstathaivābhirayametadātaḥ samprāpnoti -

9.2.3.9.2.3.14

athāśmānaṃ pṛśnimupadadhāti / asau vā ādityo'śmāpṛśniramumevaitadādityamupadadhāti pṛśnirbhavati raśmibhirhi maṇḍalaṃ pṛśni tamantareṇāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ copadadhātyayaṃ vai loko gārhapatyo dyaurāhavanīya etaṃ tadimau lokāvantareṇa dadhāti tasmādeṣa imau lokāvantareṇa tapati -

9.2.3.9.2.3.15

āgnīdhravelāyām / antarikṣaṃ vā āgnīdhrametaṃ tadantarikṣe dadhāti tasmādeṣo'ntarikṣāyatano vyadhve vyadhve hyeṣa itaḥ -

9.2.3.9.2.3.16

sa eṣa prāṇaḥ / prāṇamevaitadātmandhatte tadetadāyurāyurevaitadātmandhatte tadetadannamāyurhyetadannamu vā āyuraśmā bhavati sthiro vā aśmā sthiraṃ tadāyuḥ kurute pṛśnirbhavati pṛśnīva hyannam -

9.2.3.9.2.3.17

sa upadadhāti / vimāna eṣa divo madhya āsta iti vimāno hyeṣa divo madhya āsta āpaprivānrodasī antarikṣamityudyanvā eṣa imāṃllokānāpūrayati sa viśvācīrabhicaṣṭe ghṛtācīriti srucaścaitadvedīścāhāntarā pūrvamaparaṃ ca ketumityantaremaṃ ca lokamamuṃ cetyetadatho yaccedametarhi cīyate yaccādaḥ pūrvamacīyateti -

9.2.3.9.2.3.18

ukṣā samudro aruṇaḥ suparṇa iti / ukṣā hyeṣa samudro'ruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yoniṃ piturāviveśeti pūrvasya hyeṣa etaṃ yoniṃ piturāviśati madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmeti madhye hyeṣa divo nihitaḥ pṛśniraśmā vicakrame rajasaspātyantāviti vikramamāṇo vā eṣa eṣāṃ lokānāmantānyāti -

9.2.3.9.2.3.19

dvābhyāmupadadhāti / dvipādyajamāno yajamāno'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadupadadhāti triṣṭubbhyāṃ traiṣṭubho hyeṣa na sādayatyasanno hyeṣa na sūdadohasādhivadati prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇa eṣa kiṃ prāṇe prāṇaṃ dadhyāmiti taṃ nidhāya yathā na naśyet -

9.2.3.9.2.3.20

athopāyanti / indraṃ viśvā avīvṛdhanniti tasyokto bandhurdevahūryajña ā ca vakṣatsumnahūryajña ā ca vakṣaditi devahūścaiva yajñaḥ sumnahūśca yakṣadagnirdevo devāṃ ā ca vakṣaditi yakṣaccaivāgnirdevo devānā ca vahatvityetat -

9.2.3.9.2.3.21

vājasya mā prasavaḥ / udgrābheṇodagrabhīt adhā sapatnānindro me nigrābheṇādharāṃ akariti yathaiva yajustathā bandhuḥ -

9.2.3.9.2.3.22

udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca / brahma devā avīvṛdhan/ adhā sapatnānindrāgnī me viṣūcīnānvyasyatāmiti yathaiva yajustathā bandhuḥ -

9.2.3.9.2.3.23

tadyā amuṣmādādityādūrdhvāścatasro diśaḥ / tā etaddevā asurāṇāmavṛñjatātho tā evaitatsamārohaṃstā u evaitadyajamāno dviṣato bhrātṛvyasya vṛṅkte'tho tā evaitatsamārohatyatho etadvā etābhirdevā ātaḥ samprāpnuvaṃstathaivābhirayametadātaḥ samprāpnoti -

9.2.3.9.2.3.24

athāgnimārohanti / kramadhvamagninā nākamiti svargo vai loko nākaḥ kramadhvamanenāgninaitaṃ svargaṃ lokamityetadukhyaṃ hasteṣu bibhrata ityukhyaṃ hyeta etaṃ hasteṣu bibhrati divaspṛṣṭhaṃ svargatvā miśrā devebhirādhvamiti divaspṛṣṭhaṃ svargaṃ lokaṃ gatvā miśrā devebhirādhvamityetat -

9.2.3.9.2.3.25

prācīmanu pradiśaṃ prehi vidvāniti / prācī vai digagneḥ svāmanu pradiśaṃ prehi vidvānityetadagneragne puro agnirbhavehetyasya tvamagneragne puro'gnirbhavehetyetadviśvā āśā dīdyāno vibhāhīti sarvā āśā dīpyamāno vibhāhītyetadūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpada ityāśiṣamāśāste -

9.2.3.9.2.3.26

pṛthivyā aham / udantarikṣamāruhamantarikṣāddivamāruhamiti gārhapatyāddhyāgnīdhrīyamāgacchantyāgnīdhrīyādāhavanīyaṃ divo nākasya pṛṣṭhātsvarjyotiragāmahamiti divo nākasya pṛṣṭhātsvargaṃ lokamagāmahamityetat -

9.2.3.9.2.3.27

svaryanto nāpekṣante / ā dyāṃ rohanti rodasī iti na haiva te'pekṣante ye svargaṃ lokaṃ yanti yajñaṃ ye viśvatodhāraṃ suvidvāṃso vitenira ityeṣa eva yajño viśvatodhāra eta u eva suvidvāṃso ya etaṃ vitanvate -

9.2.3.9.2.3.28

agne prehi prathamo devayatāmiti / imametadagnimāha tvameṣāṃ prehi prathamo devayatāmiti cakṣurdevānāmuta martyānāmityubhayeṣāṃ haitaddevamanuṣyāṇāṃ cakṣuriyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ sajoṣā iti yajamānā bhṛgubhiḥ sajoṣā ityetatsvaryantu yajamānāḥ svastīti svargaṃ lokaṃ yantu yajamānāḥ svastītyetat -

9.2.3.9.2.3.29

tadyā amuṣmiṃloke pañca diśaḥ / tā etaddevā asurāṇāmavṛñjatātho tā evaitatsamārohaṃstā u evaitadyajamāno dviṣato bhrātṛvyasya vṛṅkte'tho tā evaitatsamārohatyatho etadvā etābhirdevā ātaḥ samprāpnuvaṃstathaivābhirayametadātaḥ samprāpnoti -

9.2.3.9.2.3.30

athainamabhijuhoti / etadvā enaṃ devā īyivāṃsamupariṣṭādannenāprīṇannetayā''hutyā tathaivainamayametadīyivāṃsamupariṣṭādannena prīṇātyetayā''hutyā kṛṣṇāyai śuklavatsāyai payasā rātrirvai kṛṣṇā śuklavatsā tasyā asāvādityo vatsaḥ svenaivainametadbhāgena svena rasena prīṇātyupari dhāryamāṇa upari hi sa yametatprīṇāti dohanena dohanena hi payaḥ pradīyate -

9.2.3.9.2.3.31

yadvevainamabhijuhoti / śira etadyajñasya yadagniḥ prāṇaḥ payaḥ śīrṣaṃstatprāṇaṃ dadhāti yathā svayamātṛṇṇāmabhiprakṣaredevamabhijuhuyātprāṇaḥ svayamātṛṇṇā rasa eṣa śiraśca tatprāṇaṃ ca rasena saṃtanoti saṃdadhāti naktoṣāsā samanasā virūpe iti tasyokto bandhuḥ -

9.2.3.9.2.3.32

agne sahasrākṣeti / hiraṇyaśakalairvā eṣa sahasrākṣaḥ śatamūrdhanniti yadadaḥ śataśīrṣā rudro'sṛjyata śataṃ te prāṇāḥ sahasraṃ vyānā iti śataṃ haiva tasya prāṇāḥ sahasraṃ vyānā yaḥ śataśīrṣā tvaṃ sāhasrasya rāya īśiṣa iti tvaṃ sarvasyai rayyā īśiṣa ityetattasmai te vidhema vājāya svāhetyeṣa vai vājastametatprīṇāti -

9.2.3.9.2.3.33

dvābhyāmabhijuhoti / dvipādyajamāno yajamāno'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadabhijuhoti -

9.2.3.9.2.3.34

athainaṃ nidadhāti / suparṇo'si garutmānityetadvā enamado vikṛtyā suparṇaṃ garutmantaṃ vikaroti taṃ suparṇaṃ garutmantaṃ cinoti taṃ suparṇaṃ garutmantaṃ kṛtvāntato nidadhāti pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda bhāsāntarikṣamāpṛṇa jyotiṣā divamuttabhāna tejasā diśa uddṛṃhetyevaṃ hyeṣa etatsarvaṃ karoti -

9.2.3.9.2.3.35

ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastāditi / ājuhvāno naḥ supratīkaḥ purastādityetadagne svaṃ yonimāsīda sādhuyetyeṣa vā asya svo yonistaṃ sādhvāsīdetyetadasmintsadhasthe adhyuttarasminniti dyaurvā uttaraṃ sadhasthaṃ viśve devā yajamānaśca sīdateti tadviśvairdevaiḥ saha yajamānaṃ sādayati dvābhyāṃ nidadhāti tasyokto bandhurvaṣaṭkāreṇa tasyopari bandhuḥ -

9.2.3.9.2.3.36

athāsmintsamidha ādadhāti / etadvā enaṃ devā īyivāṃsamupariṣṭādannenāprīṇantsamidbhiścāhutibhiśca tathaivainamayametadīyivāṃsamupariṣṭādannena prīṇāti samidbhiścāhutibhiśca -

9.2.3.9.2.3.37

sa vai śamīmayīṃ prathamāmādadhāti / etadvā eṣa etasyāmāhutyāṃ hutāyāmprādīpyatodajvalattasmāddevā abibhayuryadvai no'yaṃ na hiṃsyāditi ta etāṃ śamīmapaśyaṃstayainamaśamayaṃstadyadetaṃ śamyā'śamayaṃstasmācchamī tathaivainamayametacchamyā śamayati śāntyā eva na jagdhyai -

9.2.3.9.2.3.38

tāṃ saviturvareṇyasya / citrāmāhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyāṃ yāmasya kaṇvo aduhatprapīnāṃ sahasradhārāṃ payasā mahīṃ gāmiti kaṇvo haināṃ dadarśa sā hāsmai sahasradhārā sarvānkāmānduduhe tathaivaitadyajamānāya sahasradhārā sarvānkāmānduhe -

9.2.3.9.2.3.39

atha vaikaṅkatīmādadhāti / tasyā ukto bandhuḥ/ vidhema te parame janmannagna iti dyaurvā asya paramaṃ janma vidhema stomairavare sadhastha ityantarikṣaṃ vā avaraṃ sadhasthaṃ yasmādyonerudārithā yaje tamityeṣa vā asya svo yonistaṃ yaja ityetatpra tve havīṃṣi juhure samiddha iti yadā vā eṣa samidhyate'thaitasminhavīṃṣi prajuhvati -

9.2.3.9.2.3.40

athaudumbarīmādadhāti / ūrgvai rasa udumbara ūrjaivainamedrasena prīṇāti karṇakavatī bhavati paśavo vai karṇakāḥ paśubhirevainametadannena prīṇāti yadi karṇakavatīṃ na vindeddadhidrapsamupahatyādadhyāttadyaddadhidrapsa upatiṣṭhate tadeva paśurūpaṃ preddho agne dīdihi puro na iti virājā''dadhātyannaṃ virāḍannevainametatprīṇāti tisraḥ samidha ādadhāti trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti -

9.2.3.9.2.3.41

athāhutīrjuhoti / yathā pariviṣyānupāyayettādṛktatsruveṇa pūrve srucottarāmagne tamadyāśvaṃ na stomaiḥ kratuṃ na bhadraṃ hṛdispṛśaṃ ṛdhyāmā ta ohairiti yaste hṛdispṛkstomastaṃ ta ṛdhyāsamityetatpaṅktyā juhoti pañcapadā paṅktiḥ pañcacitiko 'gniḥ pañca'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti -

9.2.3.9.2.3.42

atha vaiśvakarmaṇīṃ juhoti / viśvakarmāyamagnistamevaitatprīṇāti/ cittiṃ juhomi manasā ghṛteneti cittameṣāṃ juhomi manasā ca ghṛtena cetyetadyathā devā ihāgamanniti yathā devā ihāgacchānityetadvītihotrā ṛtāvṛdha iti satyavṛdha ityetatpatye viśvasya bhūmano juhomi viśvakarmaṇa iti yo'sya sarvasya bhūtasya patistasmai juhomi viśvakarmaṇa ityetadviśvāhādābhyaṃ haviriti sarvadaivākṣitaṃ havirityetat -

9.2.3.9.2.3.43

atha pūrṇāhutiṃ juhoti sarvametadyatpūrṇaṃ sarveṇaivainametatprīṇāti -

9.2.3.9.2.3.44

sapta te agne samidha iti prāṇā vai samidhaḥ prāṇā hyetaṃ samindhate sapta jihvā iti yānamūntsapta puruṣānekaṃ puruṣamakurvaṃsteṣāmetadāha sapta ṛṣaya iti sapta hi ta ṛṣaya āsantsapta dhāma priyāṇīti chandāṃsyetadāha chandāṃsi vā asya sapta dhāma priyāṇi sapta hotrāḥ saptadhā tvā yajantīti sapta hyetaṃ hotrāḥ saptadhā yajanti sapta yoniriti citīretadāhāpṛṇasvetyā prajāyasvetyetadghṛteneti reto vai ghṛtaṃ reta evaitadeṣu lokeṣu dadhāti svāheti yajño vai svāhākāro yajñiyamevaitadidaṃ sakṛtsarvaṃ karoti -

9.2.3.9.2.3.45

sapta sapteti / saptacitiko'gniḥ sapta'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatprīṇāti tisra āhutīrjuhoti trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti tisraḥ samidha ādadhāti tatṣaṭ tasyokto bandhuḥ -

9.2.3.9.2.3.46

tiṣṭhantsamidha ādadhāti / asthīni vai samidhastiṣṭhantīva vā asthīnyāsīna āhutīrjuhoti māṃsāni vā āhutaya āsata iva vai māṃsānyantarāḥ samidho bhavanti bāhyā āhutayo'ntarāṇi hyasthīni bāhyāni māṃsāni -

9.2.3.9.2.3.47

athātaḥ sampadeva / ṣaṭpurastājjuhoti ṣaḍupariṣṭātṣaḍbhirāśmanaḥ pṛśneryanti dvābhyāmaśmānaṃ pṛśnimupadadhāti caturbhirāgneryanti pañcabhiragnimārohanti tadekānna triṃśadāhutireva triṃśattamī dvābhyāmagniṃ nidadhāti taddvātriṃśaddvātriṃśadakṣarānuṣṭupsaiṣānuṣṭup -

9.2.3.9.2.3.48

tadyā amūstisro'nuṣṭubhaḥ / gārhapatye sampādayanti tāsāmetāmatraikāmāharanti tadyadetāmatrāharantyatraiṣa sarvo'gniḥ saṃskṛtaḥ sa eṣo'tra tasmai nālamāsīdyadannamātsyat -

9.2.3.9.2.3.49

so'gnimabravīt / tvayānnamadānīti tatheti tasmādyadaivaitamatrāharantyathaiṣo'lamannāyālamāhutibhyo bhavati -

9.2.3.9.2.3.50

atho āhuḥ / prajāpatirevaitaṃ priyaṃ putramurasyādhatta iti sa yo haitadevaṃ vedā haivaṃ priyaṃ putramurasi dhatte -

9.2.3.9.2.3.51

yadvevaitamatrāharanti / yānvai tāntsapta puruṣānekaṃ puruṣamakurvannayameva sa yo'yamagniścīyate'tha yāmeṣāṃ tāmūrdhvāṃ śriyaṃ rasaṃ samudauhanneṣa sa yametamatrāgnimāharanti tadyadetamatrāharanti yaivaiteṣāṃ saptānāṃ puruṣāṇāṃ śrīryo rasastametadūrdhvaṃ samudūhanti tadasyaitacchira ātmā'yamagniścita ātmānamevāsyaitatsaṃskṛtya śiraḥ pratidadhāti -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc