Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 9.2

9.2.1

brāhmaṇa

9.2.2

१ aupavasathyadivasātprācīne divase kartavyaṃ prayogamabhidhāya tathā tasmindivase kartavyasya prayogasyābhidhānaṃ, darbhamuṣṭinidhānānantaraṃ tadājyaṃ dadhyādi cādāya cityāgnisamārohaṇavidhānaṃ tatra maṃtraṃ viniyujya tasya vyākhyānam, agnimāruhya pañcagṛhītenājyena svayamātṛṇṇāyāṃ vyāghāraṇaṃ kuryāditi vidhānaṃ, vyāghāraṇasya svayamātṛṇṇādhārakatvasya praśaṃsanaṃ, prakārāntareṇāpi svayamātṛṇṇāyāṃ vyāghāraṇatvasyopapādanaṃ, nanu yadyeṣā svayamātṛṇṇā'gneruttaravedistarhi tadvyāghāraṇaṃ pūrvottaravedivaddhiraṇyadarśanādipūrvakatvena bhavitavyamityabhidhānaṃ, svāhākāraveṭkārayoḥ pratyakṣatvaparokṣatvābhidhānapūrvakamājyena pañcagṛhītena vyatihāramuttaravedervyāghāraṇāttathaivāsyā api uttaraveditvena vyāghāraṇamupapannamityabhidhānaṃ, krameṇa vyāghāraṇamantrānpradarśya teṣāṃ vyākhyānaṃ, prakārāntareṇa mantrābhidhānaṃ praśasyāhutīnāṃ pañcatvasaṃkhyā'gneḥ kārtsnyena tṛptiheturbhavatīti pratipādanaṃ, dadhyādīnāṃ sopayogaṃ viniyogamabhidhāya teṣāṃ bahu / tvātsarvānnatvaṃ vihitaṃ tatsamukṣaṇaṃ pariśridbhyo bahirapi kartavyamityabhidhānam, upariṣṭāddarbhamuṣṭiṃ nidadhātītyuktāndarbhānsamukṣaṇe viniyujya tatpraśaṃsanaṃ, punaste / ṣāmeva dadhyādīnāmagnerupariṣṭādbhāgarūpeṇa praśaṃsanaṃ, samukṣaṇe mantradvayaṃ viniyujya sābhiprāyaṃ tayorvyākhyānaṃ, pratyavarohaṇe mantrajapasyānvayavyatirekayorguṇadoṣābhidhānam , agneravaruhya paścātkartavyaprayogasya kathanaṃ, tatra pravargyasya pariṣyande utsādanavidhānaṃ / pravargyotsādanasyāgnirūpaṃ sthānāntaraṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, punastatraivodvāsanasya yajñasya śiraḥśarīrasandhānarūpeṇa praśaṃsanaṃ, yadā tvagnāvutsādanaṃ tadoktodvāsane viśeṣapratipādanaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

9.2.3

२ pravargyodvāsanānantaraṃ sañcite iṣṭakā samūhe sthāpanāyāgni praṇetuṃ tāvadgārhapatye ājyahomasamiddhomayoḥ sārthavādaṃ vidhānaṃ, tatrājyahome pūrvaṃ pañcagṛhītaṃ gṛhītvā tenaikāmāhutiṃ hutvā punarekasyāṃ sruci ṣoḍaśagṛhītaṃ gṛhītvā tatsamaṃ vibhajya tābhyāṃ samabhāgābhyāmaparamāhutidvayaṃ vaiśvakarmaṇā''bhyāṃ juhuyādityevaṃ tisra āhutīrjuhotīti sārthavādaṃ nirūpaṇam , evamājyahomaprakāramabhidhāya samiddhome viśeṣābhidhānaṃ, tatra tāśca samidha audumbaryastisraśceti pratipādanam, uktānāmājyāhutīnāṃ purastādannarūpatvena saṃskārasadṛśatvopavarṇanaṃ, prathamāhutyarthaṃ pañcavāraṃ grahaṇasyāgneḥ śīrṣaṇyaprāṇapañcakopadhānarūpeṇa praśaṃsanaṃ, prathamāhuti / homamantre tigmapadasambandhasya praśaṃsanam, āhutidvayārthaṃ ṣoḍaśavāraṃ grahaṇasya praśaṃsanam, etadāhutidvayamaṣṭābhiraṣṭā bhirṛgbhirityevamanuvākaśeṣeṇa hotavyaṃ tathā caitāḥ sarvā ṛcaḥ • • sambhūya saptadaśa bhavanti, tasyā etasyā mantragatāyā saṃkhyāyāḥ kṛtsnāgnisaṃskārahetutvena praśaṃsanaṃ, militāyā grahaṇasaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, samidhāṃ homasya prakārāntareṇa praśaṃsanaṃ, samiddhome maṃtratrayaṃ viniyujya tannigadavyākhyātamiti pradarśanam, ājyasamidāhutisaṃkhyāyāḥ pūrvaṃ pṛthakpraśaṃsanaṃ, paścāta saṃbhūya praśaṃsanaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

३ itthamagnipraṇayanārthaṃ yathoktaṃ homaṃ vidhāya tatastatprāyaṇaupayikīḥ kriyāḥ kartuṃ taducitasya sampreṣasya pratipādanam atra sampraiṣe brahmannapratirathaṃ japeti yaduktaṃ tasyopayogamabhidhātuṃ purākalpasya nirūpaṇaṃ, tatrāpratirathasyendratvaṃ brahmaṇo bṛhaspatitvaṃ ca pratipādya brahmaṇo dvādaśarcāpratirathasūktasya japakaraṇavidhānam , apratirathasūktasya sopapattikaṃ tadgataṛksaṃkhyāchandodvārā praśaṃsanaṃ, tato'gneḥ samantrakamudyamanavidhānam, udyamanānantaramadhvaryuprabhṛtīnāṃ " pañca diśo daivī:" ityādibhiḥ pañcabhirmantraiścityaṃ prati gamanaṃ vidhāya teṣāṃ maṃtrāṇāṃ vyākhyānam, uktairmantrairāgnīdhraparyantaṃ gatvā tatraikasya .pṛśnivarṇasyāśmanaḥ sthānaviśeṣe upadhānasya sopapattikaṃ sārthavādamabhidhānam , abhihite upadhāne mantradvayaṃ pradarśya tasya vyākhyānam , upadhānamantrayordvitvaṃ praśasya prakṛtasyāśmana iṣṭakāntaravadupadhānasya vidhānāttadvadeva sādanasūdadohasādhivadanayoḥ prasaktau tayoḥ sopapattikaṃ sakāraṇaṃ niṣedhakaraṇaṃ, tasyopahitasyāśmano rakṣāṃ vidhāyāhavanīyadeśaṃ prati gaccheyuriti vidhānaṃ, tatra maṃtracatuṣṭayaṃ viniyujya tanmadhye dvitīyamaṃtrasya vyākhyānamavaśiṣṭaṃ maṃtratrayaṃ / nigadavyākhyātamiti pradarśanaṃ ca, uktamaṃtrairāgnīdhrādāhavanīparyantaṃ / gamane sūryādūrdhvābhrātṛvyasambandhinīścatasro diśastathaiva prāpnotītyabhidhānaṃ, cityāgnisamīpagamanānantaraṃ "kramadhvamagninā " ityādibhiḥ pañcabhirmantraistasyārohaṇavidhānaṃ teṣāṃ mantrāṇāṃ vyākhyānaṃ ca, uktamantrasādhyena cityāgnerārohaṇena svarge loke vidyamānā bhrātṛvyasambandhinīḥ pañca diśaḥ pūrvavatprāpnotītyabhidhānaṃ, cityānisamārohaṇānantaramasminnukhyāgnau homasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, vihite home dravyasya sakāraṇaṃ sārthavādaṃ saviśeṣamabhidhānaṃ, prakṛtamabhihomaṃ prakārāntareṇa praśasya tatra maṃtradvayaṃ viniyujya tatra ca pūrvasya pratīkaṃ pradarśyottarasya vyākhyānaṃ, maṃtragataṃ dvitvaṃ praśasyokhyāgneścitīnāmupari nidhānaṃ vidhāya ca tatra maṃtradvayaṃ viniyujya tasya vyākhyānaṃ, tato'sminagnau samidhāmādhānaṃ vidhāya tāḥ samidhaścityāgniṃ prāptasyāneruparitanānnarūpeṇa praśasya tatra śamīmayīṃ samidhaṃ prathamāmādadhyāditi sakāraṇamabhidhānam, asmiñchamīsamidha ādhāne maṃtraṃ viniyujya tasyābhiprāyavarṇanaṃ, tataḥ stāvakāryavādātideśasahitaṃ vaikaṅkatasamidādhānaṃ vidhāya tatra mantraṃ ca viniyujya tasya vyākhyānaṃ, tataḥ sārthavādaṃ karṇakavatyaudumbarasamidho homaṃ vidhāya tadabhāve pratinidhiṃ cābhidhāya mantraṃ ca viniyujya tasya praśaṃsanaṃ, samiddhomagatatritvasaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, samiddhomānantaramājyāhutīnāṃ vidhānaṃ, tatra dharmaviśeṣamabhidhāya maṃtraṃ ca vidhāya tasya chandaḥpraśaṃsanasahitaṃ tātparyābhidhānaṃ, tatra dvitīyāmāhutiṃ viśvakarmaṇe juhuyāditi vidhāya tatra maṃtraṃ ca viniyujya tasya vyākhyānam /
pūrṇāhutiḥ-uktāhutidvayahomānantaraṃ tṛtīyāṃ pūrṇāhutisaṃjñakāmāhutimājyapūrṇayā srucā juhuyāditi vidhāya tatra mantraṃ ca viniyujya tasya vyākhyānaṃ, mantre paunaḥpunyena samāmnātaḥ saptaśabdaprayogaḥ kṛtsnasyāgnestṛptiheturbhavatītyabhidhānaṃ, samidājyahomagatāṃ tritvasaṃkhyāmādau pṛthakpṛthakpraśasya tatastasyā eva saṃkhyāyāḥ sambhūya praśaṃsārthaṃ stāvakārthavādātideśakathanaṃ, samidāhutīnāmasthimāṃsātmakatvāttatsanniveśānusāreṇa tāstiṣṭhannāsīno vā juhuyādityabhidhānaṃ, asthimāṃsānusāreṇa samidho'ntarā''jyāhutayastu bāhyāḥ kartavyā ityabhidhānaṃ, pratijñāpūrvakamasyāgnipraṇayanātmakasya karmaṇaḥ sampatterupapādanaṃ, tatra coktaprakāreṇānuṣṭubhaḥ sampādanenaitāsāmekāmanuṣṭubhamatrāhṛtavanto bhavantīti saprayojanaṃ sārthavādamabhidhānaṃ, uktārthavedanasya praśaṃsanaṃ, prakārāntareṇāpi gārhapatyādagnerāharaṇasya praśaṃsanaṃ cetyādi /

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc