Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 9.1.2

9.1.2.9.1.2.1

athainamataḥ pariṣiñcati / etadvā enaṃ devāḥ śatarudriyeṇa śamayitvāthainametadbhūya evāśamayaṃstathaivainamevametacchatarudriyeṇa śamayitvāthainametadbhūya eva śamayati -

9.1.2.9.1.2.2

adbhiḥ pariṣiñcati / śāntirvā āpaḥ śamayatyevainametatsarvataḥ pariṣiñcati sarvata evainametacchamayati triṣkṛtvaḥ pariṣiñcati trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametacchamayati -

9.1.2.9.1.2.3

yadvevainaṃ pariṣiñcati / ime vai lokā eṣo'gnirimāṃstallokānadbhiḥ paritanoti samudreṇa haināṃstatparitanoti sarvatastasmādimāṃllokāntsarvataḥ samudraḥ paryeti dakṣiṇāvṛttasmādimāṃllokāndakṣiṇāvṛtsamudraḥ paryeti -

9.1.2.9.1.2.4

agnītpariṣiñcati / agnireṣa yadāgnīdhro no vā ātmātmānaṃ hinastyahiṃsāyā aśmano'dhyaśmano hyāpaḥ prabhavanti nikakṣānnikakṣāddhyāpaḥ prabhavanti dakṣiṇānnikakṣāddakṣiṇāddhi nikakṣādāpaḥ prabhavanti -

9.1.2.9.1.2.5

aśmannūrjaṃ parvate śiśriyāṇāmiti / aśmani vā eṣorkparvateṣu śritā yadāpo'dbhya oṣadhībhyo vanaspatibhyo adhi sambhṛtaṃ paya ityetasmāddhyetatsarvasmādadhisambhṛtaṃ payastāṃ na iṣamūrjaṃ dhatta marutaḥ saṃrarāṇā iti maruto vai varṣasyeśate'śmaṃste kṣuditi nidadhāti tadaśmani kṣudhaṃ dadhāti tasmādaśmā nādyo'tho sthiro vā aśmā sthirā kṣutsthira eva tatsthiraṃ dadhāti mayi ta ūrgityapādatte tadātmannūrjaṃ dhatte tathā dvitīyaṃ tathā tṛtīyam -

9.1.2.9.1.2.6

nidhāyodaharaṇaṃ trirvipalyayate / etadvā enametallaghūyatīva yadenaṃ samantamparyeti tasmā evaitannihnute'hiṃsāyai -

9.1.2.9.1.2.7

yadveva vipalyayate / etadvā enametadanvavaiti tata evaitadātmānamapoddharate jīvātvai tatho hānenātmanā sarvamāyureti -

9.1.2.9.1.2.8

trirvipalyayate / trirhi kṛtvaḥ paryeti tadyāvatkṛtvaḥ paryeti tāvatkṛtvo vipalyayate-

9.1.2.9.1.2.9

atha tamaśmānamudaharaṇe'vadhāya / etāṃ diśaṃ harantyeṣā vai nairṛtī diṅnairṛtyāmeva taddiśi śucaṃ dadhāti -

9.1.2.9.1.2.10

etadvā enaṃ devāḥ / śatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvāthāsyaitena śucampāpmānamapāghnaṃstathaivainamayametacchatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvāthāsyaitena śucaṃ pāpmānamapahanti -

9.1.2.9.1.2.11

bāhyenāgniṃ harati / ime vai lokā eṣo'gnirebhyastallokebhyo bahirddhā śucaṃ dadhāti bahirvedīyaṃ vai vedirasyai tadbahirddhā śucaṃ dadhāti -

9.1.2.9.1.2.12

sa vederdakṣiṇāyāṃ śroṇau / prāṅtiṣṭhandakṣiṇā nirasyati yaṃ dviṣmastaṃ te śugṛcchatviti yameva dveṣṭi tamasya śugṛcchatyamuṃ te śugṛcchatviti ha brūyādyaṃ dviṣyāttato ha tasminna punarastyapi tannādriyeta svayaṃnirdiṣṭo hyeva sa yamevaṃviddveṣṭi yadi na bhidyeta bhittavai brūyādyadā hyeva sa bhidyate'tha taṃ śugṛcchati yaṃ dveṣṭyapratīkṣamāyantyapratīkṣameva tacchucaṃ pāpmānaṃ jahati -

9.1.2.9.1.2.13

pratyetyeṣṭakā dhenūḥ kurute / etadvā enaṃ devāḥ śatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā śucamasya pāpmānamapahatya pratyetyeṣṭakā dhenūrakurvata tathaivainamayametacchatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā śucamasya pāpmānamapahatya pratyetyeṣṭakā dhenūḥ kurute -

9.1.2.9.1.2.14

āsīnaḥ kurvītetyu haika āhuḥ / āsīno vai dhenuṃ dogdhīti tiṣṭhaṃstveva kurvīteme vai lokā eṣo'gnistiṣṭhantīva vā ime lokā atho tiṣṭhanvai vīryavattaraḥ -

9.1.2.9.1.2.15

udaṅprāṅtiṣṭhan / purastādvā eṣā pratīcī yajamānaṃ dhenurupatiṣṭhate dakṣiṇato vai pratīcīṃ dhenuṃ tiṣṭhantīmupasīdanti -

9.1.2.9.1.2.16

sa yatrābhyāpnoti / tadabhimṛśyaitadyajurjapatīmā me agna iṣṭakā dhenavaḥ santvityagnirhaitāsāṃ dhenukaraṇasyeṣṭe tasmādetāvatīnāṃ devatānāmagnimevāmantrayata ekā ca daśa cāntaśca parārdhaścetyeṣa hāvarārdhyo bhūmā yadekā ca daśa cātha haiṣa parārdhyo bhūmā yadantaśca parārdhaścāvarārdhataścaivainā etatparārdhataśca parigṛhya devā dhenūrukurvata tathaivainā ayametadavarārdhataścaiva parārdhataśca parigṛhya dhenūḥ kurute tasmādapi nādriyeta bahvīḥ kartumamutra vā eṣa etā brahmaṇā yajuṣā bahvīḥ kurute'tha yatsaṃtanoti kāmāneva tatsaṃtanoti -

9.1.2.9.1.2.17

yadveveṣṭakā dhenūḥ kurute / vāgvā ayamagnirvācā hi citaḥ sa yadāhaikā ca daśa cāntaśca parārdhaśceti vāgvā ekā vāgdaśa vāganto vākparārddho vācameva taddevā dhenumakurvata tathaivaitadyajamāno vācameva dhenuṃ kurute'tha yatsaṃtanoti vācameva tatsaṃtanotyetā me agna iṣṭakā dhenavaḥ santvamutrāmuṣmiṃloka ityetadvā enā asmiṃloke dhenūḥ kurute'thainā etadamuṣmiṃloke dhenūḥ kurute tatho hainametā ubhayorlokayorbhuñjantyasmiṃścāmuṣmiṃśca -

9.1.2.9.1.2.18

ṛtava stheti / ṛtavo hyetā ṛtāvṛdha iti satyavṛdha ityetadṛtuṣvā stha ṛtāvṛdha ityahorātrāṇi vā iṣṭakā ṛtuṣu vā ahorātrāṇi tiṣṭhanti ghṛtaścuto madhuścuta iti tadenā ghṛtaścutaśca madhuścutaśca kurute-

9.1.2.9.1.2.19

virājo nāmeti / etadvai devā etā iṣṭakā nāmabhirupāhvayanti yathāyathainā etadācakṣate tā enānabhyupāvartantātha lokampṛṇā eva parācyastasthurahitanāmnyonimemihatyastā virājo nāmākurvata tā enānabhyupāvartanta tasmāddaśadaśeṣṭakā upadhāya lokampṛṇayābhimantrayate tadenā virāvaḥ kurute daśākṣarā hi virāṭkāmadudhā akṣīyamāṇā iti tadenāḥ kāmadughā akṣīyamāṇāḥ kurute -

9.1.2.9.1.2.20

agnicayane pañcamacityāṃ maṇḍūkavikarṣaṇam (२.४१ kālaḥ)
agnicayane pañcamacityāṃ maṇḍūkavikarṣaṇasya phesabuka vīḍiyo
athainaṃ vikarṣati / maṇḍūkenāvakayā vetasaśākhayaitadvā enaṃ devāḥ śatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā śucamasya pāpmānamapahatyāthainametadbhūya evāśamayaṃstathaivainamayametacchatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā śucamasya pāpmānamapahatyāthainametadbhūya eva śamayati sarvato vikarṣati sarvata evainametacchamayati -

9.1.2.9.1.2.21

yadvevainaṃ vikarṣati / etadvai yatraitaṃ prāṇā ṛṣayo'gre'gniṃ samaskurvaṃstamadbhiravokṣaṃstā āpaḥ samaskandaṃste maṇḍūkā abhavan -

9.1.2.9.1.2.22

tāḥ prajāpatimabruvan / yadvai naḥ kamabhūdavāktadagāditi so'bravīdeṣa va etasya vanaspatirvettviti vettu saṃvettu so'ha vai taṃ vetasa ityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devā atha yadabruvannavāṅnaḥ kamagāditi tā avākkā abhavannavākkā ha vai tā avakā ityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devāstā haitāstrayya āpo yanmaṇḍūko'vakā vetasaśākhaitābhirevainametattrayībhiradbhiḥ śamayati -

9.1.2.9.1.2.23

yadvevainaṃ vikarṣati / jāyata eṣa etadyaccīyate sa eṣa sarvasmā annāya jāyate sarvamvetadannaṃ yanmaṇḍūko'vakā vetasaśākhā paśavaśca hyetā āpaśca vanaspatayaśca sarveṇaivainametadannena prīṇāti -

9.1.2.9.1.2.24

maṇḍūkena paśūnām / tasmānmaṇḍūkaḥ paśūnāmanupajīvanīyatamo yātayāmā hi so'vakābhirapāṃ tasmādavakā apāmanupajīvanīyatamā yātayāmnyo hi tā vetasena vanaspatīnāṃ tasmādvetaso vanaspatīnāmanupajīvanīyatamo yātayāmā hi saḥ -

9.1.2.9.1.2.25

tāni vaṃśe prabadhya / dakṣiṇārdhenāgnerantareṇa pariśritaḥ prāgagre vikarṣati samudrasya tvāvakayāgne parivyayāmasi pāvako asmabhyaṃ śivo bhaveti samudriyābhistvādbhiḥ śamayāma ityetat -

9.1.2.9.1.2.26

atha jaghanārdhenodak / himasya tvā jarāyuṇāgne parivyayāmasi pāvako asmabhyaṃ śivo bhaveti yadvai śītasya praśītaṃ taddhimasya jarāyu śītasya tvā praśītena śamayāma ityetat -

9.1.2.9.1.2.27

athottarārdhena prāk / upa jmannupa vetase'vatara nadīṣvā agne pittamapāmasi maṇḍūki tābhirāgahi semaṃ no yajñaṃ pāvakavarṇaṃ śivaṃ kṛdhīti yathaiva yajustathā bandhuḥ -

9.1.2.9.1.2.28

atha pūrvārdhena dakṣiṇā / apāmidaṃ nyayanaṃ samudrasya niveśanamanyāṃste asmattapantu hetayaḥ pāvako asmabhyaṃ śivo bhaveti yathaiva yajustathābandhurityagre vikarṣatyatheti athetyatheti taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā-

9.1.2.9.1.2.29

ātmānamagre vikarṣati / ātmā hyevāgre sambhavataḥ sambhavatyatha dakṣiṇampakṣamatha pucchamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā -

9.1.2.9.1.2.30

abhyātmaṃ pakṣapucchāni vikarṣati / abhyātmameva tacchāntiṃ dhatte purastādarvākparastādeva tadarvācīṃ śāntiṃ dhatte'gne pāvaka rociṣeti dakṣiṇampakṣaṃ sa naḥ pāvaka dīdiva iti pucchaṃ pāvakayā yaścitayantyā kṛpetyuttarampāvakaṃ pāvakamiti yadvai śivaṃ śāntaṃ tatpāvakaṃ śamayatyevainametat -

9.1.2.9.1.2.31

saptabhirvikarṣati / saptacitiko'gniḥ sapta'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadvikarṣati taṃ vaṃśamutkare nyasya-

9.1.2.9.1.2.32

athainaṃ sāmabhiḥ parigāyati / atraiṣa sarvo'gniḥ saṃskṛtastasmindevā etadamṛtaṃ rūpamuttamamadadhustathaivāsminnayametadamṛtaṃ rūpamuttamaṃ dadhāti sāmāni bhavanti prāṇā vai sāmānyamṛtamu vai prāṇā amṛtamevāsminnetadrūpamuttamaṃ dadhāti sarvataḥ parigāyati sarvata evāsminnetadamṛtaṃ rūpamuttamaṃ dadhāti -

9.1.2.9.1.2.33

yadvevainaṃ sāmabhiḥ parigāyati / etadvai devā akāmayantānasthikamimamamṛtamātmānaṃ kurvīmahīti te'bruvannupa tajjānīta yathemamātmānamanasthikamamṛtaṃ karavāmahā iti te'bruvaṃścetayadhvamiti citimicchateti vāva tadabruvaṃstadicchata yathemamātmānamanasthikamamṛtaṃ karavāmahā iti -

9.1.2.9.1.2.34

te cetayamānāḥ / etāni sāmānyapaśyaṃstairenamparyagāyaṃstairetamātmānamanasthikamamṛtamakurvata tathaivaitadyajamāno yadenaṃ sāmabhiḥ parigāyatyetamevaitadātmānamanasthikamamṛtaṃ kurute sarvataḥ parigāyati sarvata evaitadetamātmānamanasthikamamṛtaṃ kurute tiṣṭhangāyati tiṣṭhantīva vā ime lokā atho tiṣṭhanvai vīryavattaro hiṅkṛtya gāyati tatra hi sarvaṃ kṛtsnaṃ sāma bhavati -

9.1.2.9.1.2.35

gāyatraṃ purastādgāyati / agnirvai gāyatramagnimevāsyaitacchiraḥ karotyatho śira evāsyaitadanasthikamamṛtaṃ karoti -

9.1.2.9.1.2.36

rathantaraṃ dakṣiṇe pakṣe / iyaṃ vai rathantaramiyamu vā eṣāṃ lokānāṃ rasatamo'syāṃ hīme sarve rasā rasaṃtamaṃ ha vai tadrathantaramityācakṣate paro'kṣamparo'kṣakāmā hi devā imāmevāsyaitaddakṣiṇaṃ pakṣaṃ karotyatho dakṣiṇamevāsyaitatpakṣamanasthikamamṛtaṃ karoti -

9.1.2.9.1.2.37

bṛhaduttare pakṣe / dyaurvai bṛhaddyaurhi barhiṣṭhā divamevāsyaitaduttarampakṣaṃ karotyatho uttaramevāsyaitatpakṣamanasthikamamṛtaṃ karoti -

9.1.2.9.1.2.38

vāmadevyamātman / prāṇo vai vāmadevyaṃ vāyuru prāṇaḥ sarveṣāmu haiṣa devānāmātmā yadvāyurvāyumevāsyaitadātmānaṃ karotyatho ātmānamevāsyaitadanasthikamamṛtaṃ karoti -

9.1.2.9.1.2.39

yajñāyajñiyaṃ puccham / candramā vai yajñāyajñiyaṃ yo hi kaśca yajñaḥ saṃtiṣṭhata etameva tasyāhutīnāṃ raso'pyeti tadyadetaṃ yajñoyajño'pyeti tasmāccandramā yajñāyajñiyaṃ candramasamevāsyaitatpucchaṃ karotyatho pucchamevāsyaitadanasthikamamṛtaṃ karoti -

9.1.2.9.1.2.40

atha prajāpaterhṛdayaṃ gāyati / asau vā ādityo hṛdayaṃ ślakṣṇa eṣa ślakṣṇaṃ hṛdayaṃ parimaṇḍala eṣa parimaṇḍalaṃ hṛdayamātmangāyatyātmanhi hṛdayaṃ nikakṣe nikakṣe hi hṛdayaṃ dakṣiṇe nikakṣe'to hi hṛdayaṃ nedīya ādityamevāsyaitaddhṛdayaṃ karotyatho hṛdayamevāsyaitadanasthikamamṛtaṃ karoti-

9.1.2.9.1.2.41

prajāsu ca prajāpatau ca gāyati / tadyatprajāsu gāyati tatprajāsu hṛdayaṃ dadhātyatha yatprajāpatau gāyati tadagnau hṛdayaṃ dadhāti -

9.1.2.9.1.2.42

yadveva prajāsu ca prajāpatau ca gāyati / ayaṃ vā agniḥ prajāśca prajāpatiśca tadyadagnau gāyati tadeva prajāsu ca prajāpatau ca hṛdayaṃ dadhāti -

9.1.2.9.1.2.43

tā haitā amṛteṣṭakāḥ / tā uttamā upadadhātyamṛtaṃ tadasya sarvasyottamaṃ dadhāti tasmādasya sarvasyāmṛtamuttamaṃ nānyo'dhvaryorgāyediṣṭakā vā etā vicito ha syādyadanyo'dhvaryorgāyet -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0