Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 9.1

sañcitiḥ
brāhmaṇa १ śatarudriyaṃ karma
१ śatarudriyaṃ karma tatrādau rudrarūpatāpannasyāgnerūpaśamanarūpaprayojanasahitaṃ śatarudriyahomīya vidhānaṃ, vihite home dravyaviśeṣaṃ vidhāya tasyobhayavidhānnātmakatvāccayanasaṃskāre jātarudradaivatocitarūpatvena praśaṃsanaṃ, prakṛte home sādhanatayā codakaprāptāyā juhvā apavādatvenārkaparṇasya vidhānaṃ, prakṛtahomasya pariśritsu kartavyatayā vidhānaṃ, punastatyaiva homasya śataśīrṣṇo rudrasyetareṣāṃ ca rudrāṇāmutpattiprakāraṃ darśayitvā tacchamanārthatvena praśaṃsanaṃ, homasya dravyāntaraṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, homasādhanatvena vihitasyārkaparṇasya prakārāntareṇa praśaṃsanaṃ, pariśritāmapi prakārāntareṇa praśaṃsanaṃ, tisṛṣvaśītiṣu svāhākāraḥ kriyata ityupariṣṭādvakṣyate tatra kasminpradeśe svāhākāraḥ kartavya ityabhidhānaṃ, tatra homasādhanabhūtamaṃtrajāteṣu ṣoḍaśarcasya prathamānuvākasya prathamāyā ṛcaḥ sābhiprāyaṃ vyākhyānaṃ, prathamānuvākīyaṣoḍaśamantrebhyaścaturdaśamantrānavayutya teṣāṃ praśaṃsanaṃ, dvandvibhyo homavidhānaṃ, tato jātebhyo homavidhānaṃ, teṣāṃ maṃtrāṇāṃ madhye kecana maṃtrā ubhayato namaskārāḥ kecanānyatarato namaskārā iti tadvaiṣamye kāraṇapratipādanaṃ, anyatra sarvatra pratimantraṃ dravyaprakṣepaṃ svāhākāra ityatrāpi tathaiva prāptau sārthavādaṃ tisṛṣvaśītiṣu svāhākārakaraṇavidhānaṃ, prathame'nuvāke tu pratimaṃtraṃ svāhākāra ityapyabhidhānaṃ, vyāhṛtisaṃjñakayajurmantrāṇāṃ japaṃ vidhāya teṣāṃ vyākhyānaṃ, uttarasaṃjñakayajurmantrāṇāṃ japaṃ vidhāya teṣāṃ madhye prathamamaṃtramavayutya tadvyākhyānaṃ, etasminnanuvāke yajurgatā saptatvasaṃkhyā kārtsnyena tṛptiheturbhavatī. tyabhidhānaṃ, prathame cottame'nuvāke yā saṃkhyā tasyāḥ sambhūya praśaṃsanaṃ, avatānasaṃjñakamantrairhomakaraṇavidhānaṃ, avatānamantreṣu sahasrayojanapadaprayogātparame dūre dhanuṣāmavaropaṇaṃ kṛtaṃ bhavatītyabhidhānam, agne sahasrayojanatvādagnau homena sahasrayojane eva dhanuṣāmavaropaṇaṃ bhavatītyabhidhānaṃ, mantre" asaṃkhyātā sahasrāṇi asminmahatyarṇave" ityetatpadaprayogasyābhiprāyanirūpaṇaṃ, vihitānāmavatānahomānāṃ saṃkhyāviśeṣaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, sārthavādaṃ saprayojanaṃ pratyavarohasaṃjñakamantrairho makaraṇavidhānaṃ, tānpratyavarohamantrānpradarśya teṣāṃ vyākhyāna, " daśa prācīrdaśa dakṣiṇā" ityādinā saṃkhyeyaṃ digviśeṣaṃ paryālocya saṃkhyāmātramupajīvya śaṃsitvā- idānīṃ tatsarvamupajīvyāñjalikaraṇahetusahitamavaśiṣṭamantraprayogopayogasahitaṃ ca praśaṃsanaṃ, " tameṣāṃ jambhe dadhmaḥ" ityatra tamityasya sthāne'mumiti prayuñjyādabhicārārthamityekīyamatamupanyasya sayuktikaṃ tasya pratyākhyānaṃ, " pratyavarohān juhotīti " sāmānyena vihitasya pratyavarohahomasya sārthavādaṃ saṃkhyāviśeṣe paryāvartanāmidhānaṃ, mantrānte svāhākārasyānnapradatvātvādannarūpatvena praśaṃsanaṃ prakārāntareṇa ṣaṭsaṃkhyāyā upapādanam uktahomānantaraṃ taddhomasādhanamarkaparṇaṃ cātvāle prakṣipediti sakāraṇaṃ sopapattikamabhidhānaṃ, pratijñāpūrvakaṃ śatarudriyahomasampatteḥ praśnottarābhyāṃ nirūpaṇaṃ, prakārāntareṇāpi śatarudriyasya sampatteḥ praśnottarābhyāmeva nirūpaṇaṃ ceti.
brāhmaṇa २
२ agnītkartṛkasyāgneradbhistriṣkṛtvaḥ pariṣekasya sahetukaṃ sārthavādaṃ saprakārakamabhidhānaṃ, vihite pariṣeke maṃtraṃ viniyujya tasya vyākhyānaṃ, pariṣekasādhanamudakuṃbhaṃ nidhāya sārthavādaṃ triṣkṛtvo vipalyayanavidhānaṃ, triḥ paryetya paścātsāśmānaṃ kumbhaṃ kṛtvā nairṛtyāṃ diśi prakṣipediti sārthavādaṃ sahetukaṃ saprakārakamabhidhānam ukte nirasane maṃtraṃ vidhāya tadvyākhyānaṃ, nirastasya tasyāśmano'bhedane kiṃ kuryādityabhidhāya nirasanānantarīyakartavyasya kathanaṃ, tataḥ pratyetya iṣṭakādhenūḥ kuryāditi pratipādanaṃ, vihitamiṣṭakādhenukaraṇamāsīnena kartavyamiti keṣāñcicchākhināṃ matamupanyasya tiṣṭhatā kartavyamiti svamatasya sopapattikaṃ pratipādanaṃ, tiṣṭhatā'pi kathaṃ tiṣṭhatā kartavyamiti tatprakāranirūpaṇaṃ, prakṛte iṣṭakādhenukaraṇe sthānaviśeṣasparśapūrvakaṃ mantraṃ vidhāya tadvyākhyānaṃ, tasyeṣṭakādhenukaraṇasya vāgdhenukaraṇātmanā sopapattikaṃ praśaṃsanaṃ, tatraiva mantrāṃtaraṃ vidhāya tadvyākhyānaṃ, tato maṇḍūkā'vakāvetasaśākhābhiragnisthalasya sarvato vikarṣaṇaṃ kartavyamiti vidhānaṃ maṇḍūkā'vakāvetasaśākhānāmutpattipradarśanapūrvakaṃ tatsampādyasya vikarṣaṇasya śamanārthatāṃ pradarśya ca kṛtsnānnarūpatvena praśaṃsanaṃ, vikarṣaṇena vāntarasā maṇḍūkādayo'nupajīvanīyā āsannityabhidhānaṃ, maṇḍūkādibhirdakṣiṇepradeśe paścime pradeśe ca vikarṣediti mantramantrārthayutaṃ saprakārakaṃ pratipādanaṃ, pūrvavaduttarapradeśe pūrvapradeśe ca maṇḍūkādibhirvikarṣediti saprakārakaṃ samantrakaṃ pratipādanaṃ, dakṣiṇabhāgādikrameṇa vikarṣaṇātsiddhasya prādakṣiṇyakramasya praśaṃsanaṃ, tatrātmabhāgavikarṣaṇasya prāthamikatvopapādanaṃ, pūrvavatkramasiddhasya prādakṣiṇyasya praśaṃsanaṃ, pakṣādīnāṃ vikarṣaṇamātmānamabhilakṣya kartavyamityabhidhānaṃ, dakṣiṇapakṣādīnāṃ vikarṣaṇeṣu mantrānvidhāya tadgatasaptatvasaṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, maṇḍūkādīnāmavalambabhūtaṃ vaṃśamutkare nyasediti vidhānam , enamagniṃ paritaḥ sāmabhirgāyediti vidhāya tasya sāmagānasyāmṛtarūpatayā praśaṃsanaṃ, kiṃnāmakaṃ sāma kasminvibhāge gāyediti sopapattikaṃ sārthavādamabhidhānaṃ, tatra “prajāpaterhṛdaya " saṃjñakaṃ sāma kasyāṃcidapi ṛci na gīyate kintu kevalaṃ prajāpatiśabdena gīyate iti sārthavādamabhidhānam , agneḥ prajāprajāpatyubhayātmakatvāttatraiva gāne nobhayatrāpi hṛdayaṃ nidhīyate ityabhidhānam, eteṣāṃ gāyatryādīnāṃ sāmnāmiṣṭakārūpeṇa praśaṃsanaṃ, sāmagāne samākhyāprāptamudgātṛkartṛkatvamapavādyetarakartṛtve ca doṣamabhidhāyādhvaryukartṛkatvasya pratipādanaṃ cetyādi,

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc