Shatapatha Brahmana · Chapter 8.7.3

८.७.३ purīṣanivapanam
atha purīṣaṃ nivapati / māṃsaṃ vai purīṣaṃ māṃsenaivainametatpracchādayatīṣṭakāupadhāyāsthīṣṭakā asthi tanmāṃsaiḥ saṃcchādayati -

sa vai svayamātṛṇṇāyāmāvapati / prāṇo vai svayamātṛṇṇānnaṃ purīṣaṃ prāṇe tadannaṃ dadhāti tena sarvamātmānaṃ pracchādayati tasmādyatprāṇe'nnaṃ dhīyate sarvamātmānamavati sarvamātmānamanuvyeti -

na svayamātṛṇṇāyāmāvapedityu haika āhuḥ / prāṇaḥ svayamātṛṇṇā netprāṇānapi dadhānīti sa vā aiva vapedannena vai prāṇā viṣṭabdhā yo vā annaṃ nātti saṃ vai tasya prāṇā rohanti tadyasya ha tathā kurvanti yathā śuṣkā sūrmī suṣiraivaṃ ha so'muṣmiṃloke sambhavati tasmātsvayamātṛṇṇāyāmaiva vapet -

svayamātṛṇṇāyāmopya / anūkyayā saṃcchādayannaityā pariśridbhyaḥ sa tenaiva dakṣiṇāvṛjjaghanena svayamātṛṇāṃ saṃcchādayannetyā punaranūkyāyai -

ātmānamagre saṃcchādayati / ātmā hyevāgre sambhavataḥ sambhavatyatha dakṣiṇampakṣamatha pucchamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā -

sa eṣa prāṇa eva yatpurīṣam / tena sarvamātmānaṃ pracchādayati sarvasmiṃstadātmanprāṇaṃ dadhāti tadyaddhāsyaitadaṅgaṃ nābhiprāpnuyātprāṇo hāsya tadaṅgaṃ nābhiprāpnuyādyadu vai prāṇo'ṅgaṃ nābhiprāpnoti śuṣyati vā vaitanmlāyati vā tasmādenaṃ sarvamevaitena pracchādayet -

indraṃ viśvā avīvṛdhanniti / indraṃ hi sarvāṇi bhūtāni vardhayanti samudravyacasaṃ gira iti mahimānamasyaitadāha rathītamaṃ rathīnāmiti rathitamo hyeṣa rathināṃ vājānāṃ satpatiṃ patimityannaṃ vai vājā annānāṃ satpatimpatimityetadaindryānuṣṭubhā nivapatyaindraṃ hi purīṣaṃ tadetadardhamagneryatpurīṣamardhamaiṣṭakam -

tadāhuḥ / yatsarvaiśchandobhiḥ sarvābhirdevatābhiriṣṭakā upadadhātyathaitadekayaikadevatyayā nivapati kathametadardhamagneritīndro vai sarvāndevānpratipratistadyadaindryā nivapati tenaitadardhamagneratha yadanuṣṭubhā vāgvā anuṣṭubvāgu sarvāṇi chandāṃsi teno evārdham -

atha vikarṇīṃ ca svayamātṛṇāṃ copadadhāti / vāyurvai vikarṇī dyauruttamā svayamātṛṇṇā vāyuṃ ca taddivaṃ copadadhātyuttame upadadhātyuttame hi vāyuśca dyauśca saṃspṛṣṭe saṃspṛṣṭe hi vāyuśca dyauśca pūrvāṃ vikarṇīmupadadhātyarvācīnaṃ taddivo vāyuṃ dadhāti tasmādeṣo'rvācīnameva vātaḥ pavate -

yadveva vikarṇīmupadadhāti / yatra vā ado'śvaṃ citimavaghrāpayanti tadasāvāditya imāṃllokāntsūtre samāvayate tadyattatsūtraṃ vāyuḥ sa sa yaḥ sa vāyureṣā sā vikarṇī tadyadetāmupadadhātyasāveva tadāditya imāṃllokāntsūtre samāvayate -

yadveva vikarṇīṃ ca svayamātṛṇāṃ copadadhāti / āyurvai vikarṇī prāṇaḥ svayamātṛṇṇā''yuśca tatprāṇaṃ copadadhātyuttame upadadhātyuttame hyāyuśca prāṇaśca saṃspṛṣṭe saṃspṛṣṭe hyāyuśca prāṇaśca pūrvāmuttarāṃ vikarṇīmupadadhātyāyuṣā tatprāṇamubhayataḥ parigṛhṇāti -

prothadaśvo na yavase'viṣyanyadā mahaḥ saṃvaraṇādvyasthāt ādasya vāto anuvāti śociradha sma te vrajanaṃ kṛṣṇamastīti yadā vā etasya vāto'nuvāti śocirathaitasya vrajanaṃ kṛṣṇaṃ bhavati triṣṭubhopadadhāti traiṣṭubho hi vāyurāgneyyāgnikarma hyaniruktayā'nirukto hi vāyuratha yadvāta ityāha vāto hi vāyuḥ -

atha svayamātṛṇṇāmupadadhāti / āyoṣṭvā sadane sādayāmītyeṣa vā āyustasyaitatsadanamavata ityeṣa hīdaṃ sarvamavati cchāyāyāmityetasya hīdaṃ sarvaṃ chāyāyāṃ samudrasya hṛdaya 'iti samudrasya hyetaddhṛdayaṃ raśmīvatīṃ bhāsvatīmiti raśmīvatī hi dyaurbhāsvatyā yā dyāṃ bhāsyā pṛthivīmorvantarikṣamityevaṃ hyeṣa imāṃllokānābhāti -

parameṣṭhī tvā sādayatviti / parameṣṭhī hyetāṃ pañcamīṃ citimapaśyan -

yadveva parameṣṭhinopadadhāti / prajāpatiṃ visrastaṃ devatā ādāya vyudakrāmaṃstasya parameṣṭhī śira ādāyotkramyātiṣṭhan -

tamabravīt / upa mehi ma etaddhehi yena me tvamudakramīriti kiṃ me tato bhaviṣyatīti tvaddevatyameva ma etadātmano bhaviṣyatīti tatheti tadasminnetatparameṣṭhī pratyadadhāt -

tadyaiṣottamā svayamātṛṇṇā / etadasya tadātmanastadyadetāmatropadadhāti yadevāsyaiṣātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādetāmatropadadhāti -

divaspṛṣṭhe vyacasvatīṃ prathasvatīmiti / divo hyetatpṛṣṭhaṃ vyacasvatprathasvaddivaṃ yaccha divaṃ dṛṃha divaṃ mā hiṃsīrityātmānaṃ yacchātmānaṃ dṛṃhātmānaṃ mā hiṃsīrityetat -

viśvasmai prāṇāyāpānāya / vyānāyodānāyeti prāṇo vai svayamātṛṇṇā sarvasmā u vā etasmai prāṇaḥ pratiṣṭhāyai caritrāyetīme vai lokāḥ svayamātṛṇṇā ima u lokāḥ pratiṣṭhā caritraṃ sūryastvābhipātviti sūryastvābhigopāyatvityetanmahyā svastyeti mahatyā svastyetyetacchardiṣā śaṃtameneti yacchardiḥ śaṃtamaṃ tenetyetat -

nānopadadhāti / nānā hi vāyuśca dyauśca sakṛtsādayati samānaṃ tatkaroti samānaṃ hyāyuśca prāṇaśca te vā ubhe eva śarkare bhavata ubhe svayamātṛṇṇe samānaṃ hyevāyuśca prāṇaścāthaine sūdadohasādhivadati prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇenaivaine etatsaṃtanoti saṃdadhāti -

tā asya sūdadohasa iti / āpo vai sūdo'nnaṃ dohaḥ somaṃ śrīṇanti pṛśnaya ityannaṃ vai pṛśni janmandevānāmiti saṃvatsaro vai devānāṃ janma viśa iti yajño vai viśo yajñe hi sarvāṇi bhūtāni viṣṭāni triṣvā rocane diva iti savanāni vai trīṇi rocanāni savanānyetadāhānuṣṭubhā vāgvā anuṣṭubvāgu sarve prāṇā vācā caivaine etatprāṇena ca saṃtanoti saṃdadhāti sā vā eṣaikā satī sūdadohāḥ sarvā iṣṭakā anusaṃcarati prāṇo vai sūdadohāstasmādayameka eva prāṇaḥ santsarvāṇyaṅgāni sarvamātmānamanusaṃcarati -