Shatapatha Brahmana · Chapter 8.7.1

ṛtavyā upadadhāti / ṛtava ete yadṛtavyā ṛtūnevaitadupadadhāti tadetatsarvaṃ yadṛtavyāḥ saṃvatsaro vā ṛtavyāḥ saṃvatsara idaṃ sarvamidamevaitatsarvamupadadhātyatho prajananametatsaṃvatsaro vā ṛtavyāḥ saṃvatsaraḥ prajananaṃ prajananamevaitadupadadhāti -

yadveva'rtavyā upadadhāti / kṣatraṃ vā ṛtavyā viśa imā itarā iṣṭakāḥ kṣatraṃ tadviśyattāraṃ dadhāti tāḥ sarvāsu citiṣūpadadhāti sarvasyāṃ tadviśi kṣatramattāraṃ dadhāti -

yadveva'rtavyā upadadhāti / saṃvatsara eṣo'gniḥ sa ṛtavyābhiḥ saṃhitaḥ saṃvatsaramevaitadṛtubhiḥ saṃtanoti saṃdadhāti tā vai nānāprabhṛtayaḥ samānodarkā ṛtavo vā asṛjyanta te sṛṣṭā nānaivāsan -

te'bruvan / na vā itthaṃ santaḥ śakṣyāmaḥ prajanayituṃ rūpaiḥ samāyāmeti ta ekaikamṛtuṃ rūpaiḥ samāyaṃstasmādekaikasminnṛtau sarveṣāmṛtūnāṃ rūpaṃ tā yannānāprabhṛtayo nānā hyasṛjyantātha yatsamānodarkā rūpairhi samāyan -

sa upadadhāti / tapaśca tapasyaśca śaiśirāvṛtū iti nāmanī enayorete nāmabhyāmevaine
etadupadadhātyasau vā ādityastapastasmādetāvṛtū anantarhitau tadyadetasmādetāvṛtū anantarhitau tasmādetau tapaśca tapasyaśca -

agnerantaḥśleṣo'sīti / saṃvatsara eṣo'gniḥ sa ṛtavyābhiḥ saṃhitaḥ saṃvatsaramevaitadṛtubhiḥ saṃtanoti saṃdadhāti kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantāmāpa oṣadhaya itīdamevaitatsarvamṛtubhiḥ kalpayati kalpantāmagnayaḥ pṛthaṅ mama jyaiṣṭhyāya savratā ityagnayo haite pṛthagyadetā iṣṭakāste yathā'nayorṛtvorjyaiṣṭhyāya kalperannevametadāha ye agnayaḥ samanaso'ntarā dyāvāpṛthivī ime iti yathaiva yajustathā bandhuḥ śaiśirāvṛtū abhikalpamānā indramiva devā abhisaṃviśantviti yathendraṃ devā abhisaṃviṣṭā evamimāvṛtū jyaiṣṭhyāyābhisaṃviśantvityetaddve iṣṭake bhavato dvau hi māsāvṛtuḥ sakṛtsādayatyekaṃ tadṛtuṃ karoti -

tadyadete atropadadhāti / saṃvatsara eṣo'gnirima u lokāḥ saṃvatsarastasya dyaureva pañcamī citirdyaurasya śiśira ṛtustadyadete atropadadhāti yadevāsyaite ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete atropadadhāti -

yadvevaite atropadadhāti / prajāpatireṣo'gniḥ saṃvatsara u prajāpatistasya śira eva pañcamī citiḥ śiro'sya śiśira ṛtustadyadete atropadadhāti yadevāsyaite ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete atropadadhāti -

sa purastātsvayamātṛṇṇāyai ca viśvajyotiṣaśca'rtavye upadadhāti / dyaurvā uttamā svayamātṛṇṇāditya uttamā viśvajyotirarvācīnaṃ taddivaścādityācca'rtūndadhāti tasmādarvācīnamevāta ṛtavo'tho prajananametadarvācīnaṃ taddivaścādityāśca prajananaṃ dadhāti tasmādarvācīnamevātaḥ prajāyate sthitaṃ haivātaḥ parākprajananaṃ yāvanto hyeva sanāgre devāstāvanto devāḥ -

atha prathamāyai svayamātṛṇṇāyai prathamāyai ca viśvajyotiṣa upariṣṭādṛtavye upadadhāti / iyaṃ vai prathamā svayamātṛṇṇāgniḥ prathamā viśvajyotistadūrdhvānṛtūndadhāti tasmādita ūrdhvā ṛtavo'tho prajananametaditastadūrdhvaṃ prajananaṃ dadhāti tasmādita ūrdhvameva prajāyate -

tā na vyūhet / nedṛtūnvyūhānīti yo vai mriyata ṛtavo ha tasmai vyuhyante tasmādyatraiva prathame upadadhāti tatsarvā upadadhyāt -

atho ime vai lokā ṛtavyāḥ / imāṃstallokānūrdhvāṃścitibhiścinotyatho kṣatraṃ vā ṛtavyāḥ kṣatraṃ tadūrdhvaṃ citibhiścinotyatho saṃvatsaro vā ṛtavyāḥ saṃvatsaraṃ tadūrdhvaṃ citibhiścinoti tā nānyayā yajuṣmatyeṣṭakayopariṣṭādabhyupadadhyānnetkṣatraṃ viśābhyupadadhānīti -

tā haitā eva saṃyānyaḥ / etadvai devā ṛtavyābhirevemāṃllokāntsamayuritaścordhvānamutaścārvācastathaivaitadyajamāna ṛtavyābhirevemāṃllokāntsaṃyātītaścordhvānamutaścārvācaḥ -

tadu ha carakādhvaryavaḥ / anyā eva saṃyānīrityupadadhati na tathā kuryādatyahaiva recayantyetā u eva saṃyānyaḥ -

atha viśvajyotiṣamupadadhāti / ādityo vā uttamā viśvajyotirādityo hyevāmuṣmiṃloke viśvajyotirādityamevaitadupadadhāti -

yadveva viśvajyotiṣamupadadhāti / prajā vai viśvajyotiḥ prajā hyeva viśvaṃ jyotiḥ prajananamevaitadupadadhāti -

sa purastātsvayamātṛṇṇāyai viśvajyotiṣamupadadhāti / dyaurvā uttamā svayamātṛṇṇāditya uttamā viśvajyotirarvācīnaṃ taddiva ādityaṃ dadhāti tasmādeṣo'rvācīnamevātastapatyatho prajananametadarvācīnaṃ taddivaḥ prajananaṃ dadhāti tasmādarvācīnamevātaḥ prajāyate -

atha prathamāyai svayamātṛṇṇāyai / upariṣṭādviśvajyotiṣamupadadhātīyaṃ vai prathamā svayamātṛṇṇāgniḥ prathamā viśvajyotiritastadūrdhvamagniṃ dadhāti tasmādita ūrdhvo'gnirdīpyate'tho prajananametaditastadūrdhvaṃ prajananaṃ dadhāti tasmādita ūrdhvameva prajāyate -

atha madhyamāyai svayamātṛṇṇāyai / upariṣṭādviśvajyotiṣamupadadhātyantarikṣaṃ vai madhyamā svayamātṛṇṇā vāyurmadhyamā viśvajyotirantarikṣe tadvāyuṃ dadhāti tasmādayamantarikṣe vāyuḥ -

tānyetāni jyotīṃṣi / tadyadetā evamupadadhātyetānyevaitajjyotīṃṣi samyañci dadhāti
tasmādita ūrdhvo'gnirdīpyate'rvāṅsāvādityastapatyantarikṣe'yaṃ tiryaṅ vāyuḥ pavate -

parameṣṭhī tvā sādayatviti / parameṣṭhī hyetāṃ pañcamīṃ citimapaśyaddivaspṛṣṭhe jyotiṣmatīmiti divo hyasau pṛṣṭhe jyotiṣmānādityaḥ -

viśvasmai prāṇāyāpānāya / vyānāyeti prāṇo vai viśvajyotiḥ sarvasmā u vā etasmai
prāṇo viśvaṃ jyotiryaccheti sarvaṃ jyotiryacchetyetatsūryaste'dhipatiriti sūryamevāsyā adhipatiṃ karoti sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ -

tā haitā eva saṃyānyaḥ / etadvai devā viśvajyotirbhirevemāṃllokāntsamayuritaścordhvānamutaścārvācastathaivaitadyajamāno
viśvajyotirbhirevemāṃllokāntsaṃyātītaścordhvānamutaścārvācaḥ -

tadu ha carakādhvaryavaḥ / anyā eva saṃyānīrityupadadhati na tathā kuryādatyahaiva recayantyetā u eva saṃyānyaḥ -