Shatapatha Brahmana · Chapter 8.6
brāhmaṇam १ pañcanākasadeṣṭakopadhānam, pañcacūḍeṣṭakopadhānam
१ pañcanākasadiṣṭakopadhānam--tatra ca sārthavādaṃ pañcanākasadiṣṭakopadhānavidhānaṃ nākasannāmanirvacanaṃ ca, tacca vihitamupadhānaṃ prāgādicaturdikṣu madhye ca kartavyamiti sārthavādaṃ vidhānaṃ, purastāddakṣiṇataḥ paścāduttarato madhye copadheyāyā nākasadiṣṭakāyāṃ upadhāne mantrānviniyujya teṣāṃ sābhiprāyaṃ vyākhyānaṃ, nākasadiṣṭakopadhānasya prayojanābhidhānena praśaṃsanam /
pañcacūḍeṣṭakopadhānam--tatra ca sārthavādaṃ pañcacūḍeṣṭakopadhānavidhānaṃ pañcacūḍānāmanirvacanaṃ ca, pañcānāṃ nākasadāṃ pañcānāṃ cūḍānāṃ ca sopapattikaṃ vividhyenasāmānādhikaraṇyaṃ pratipādya taddvārā praśaṃsanaṃ, pañcacūḍeṣṭakopadhānasya prayojana nirūpaṇaṃ, purastāddakṣiṇataḥ paścāduttarato madhye copadheyāyāścūḍeṣṭakāyā upadhāne mantrānviniyujya teṣāṃ sābhiprāyaṃ vyākhyānaṃ, prakārāntareṇa cūḍeṣṭakopadhānasya prayojanakathanaṃ, pañcānāṃ nākasadāṃ pañcānāṃ cūḍānāṃ ca saṃkhyā sambhūya tasyā virāḍrūpatvena praśaṃsanaṃ, virāḍātmikāyā asyāściteragnerāśīṣṭvamantatvamuttamacititvaṃ cābhidhāya taddvārā praśaṃsanaṃ, nākasaccūḍayorantarā sārthavādaṃ purīṣanivapanavidhānaṃ, vihite upadhāne dikparatvena kramaviśeṣaṃ vidhāya prakārāntareṇa phalasambandhapradarśanaṃ cetyādi /
brāhmaṇam २ ekatriṃśacchandasyeṣṭakopadhānam
२ ekatriṃśacchandasyeṣṭakopadhānam -- tatra ca chandasyānāṃ sārthavādaṃ saprayojanamupadhānavidhānaṃ, chandasyānāṃ tṛcenopadhānaṃ vidhāya tatpraśaṃsanam , aticchadā:śabdaniruktipūrvakaṃ chandasyāsu mahadukthasyānupraveśavarṇanam , upadhānasādhanabhūtamantragatachandasāṃ śiraādyavayavaiḥ sopapattikaṃ praśaṃsanaṃ, chandasyānāmupadhānaprayojanābhidhānaṃ, tatra purastāttisṛṇāṃ śirorūpāṇāṃ gāyatrīṇāṃ--purastādeva retaḥsigvelāyāṃ tisṛṇāmurorūpāṇāṃ triṣṭubhāṃ paścādretaḥsigvelāyāṃ tisṛṇāṃ śroṇīrūpāṇāṃ jagatīnāṃ--paścādeva jagatībhyo'nantarhitānāṃ tisṛṇāṃ sakthirūpāṇāmanuṣṭubhāṃ-aṣāḍhāvelāyāṃ purastāttisṛṇāṃ parśurūpāṇāṃ bṛhatīnāṃ-bṛhatīnāṃ purastāttisṛṇāṃ kīkasārūpāṇāṃ kakubhāṃ-gāyatrībhyo'nantarhitānāṃ tisṛṇāṃ grīvārūpāṇāmuṣṇihāṃ--pārśvayostatra dakṣiṇatastisṛṇāṃ pakṣarūpāṇāṃ paṃktīnāṃ uttarataścatasṛṇāṃ pakṣarūpāṇāmeva padapaṃktīnāṃ-purīṣavatyāḥ purastādudararūpāyā ekasyā avicchandasaḥ-paścāttisṛṇāṃ pratiṣṭhārūpāṇāṃ dvipadānāṃ-evamekatriṃśacchandasyeṣṭakānāṃ sārthavādamupadhānavidhānaṃ tatrāpi purīṣavatī aticchandāścaite ubhe iṣṭake saṃspṛṣṭe purīṣasahite prācyau ca svayamātṛṇṇāyā dakṣiṇata upadadhyāditi tayoḥ sārthavādamupadhānaprakāraviśeṣanirūpaṇaṃ ca, evamuktarītyā upadhāne kṛte yajamānasyātmā sukṛto bhavatyanyathā duṣkṛto bhavatīti pratipādanaṃ, prasaṅgātpuṣpākhyayoḥ sāmnornidhane abhidhāya tadvyākhyānaṃ cetyādi /
brāhmaṇam ३ aṣṭagārhapatyeṣṭakopadhānam, aṣṭapunaścitīṣṭakopadhānam
३ aṣṭagārhapatyeṣṭakopadhānam--tatra cātmano madhye'ṣṭānāṃ gārhapatyeṣṭakānāṃ sārthavādaṃ setihāsaṃ chandasyottamāṣṭeṣṭakopadhānasādhanabhūtairyajurbhirevopadhānavidhānaṃ / aṣṭapunaścitīṣṭakopadhānam--tatra ca madhyata evāṣṭagārhapatyeṣṭakāvatpunaścitīṣṭakānāmupadhānavidhānam , ekeṣāṃ matena punaścitīṣṭakānāṃ jaghanārdhe pucchasandhāvupadhānamabhidhāya tatpratiṣidhya ca punarmadhyata evopadhānasya samarthanaṃ, punaścitīnāmaṣṭasaṃkhyāṃ vidhāya tasyāḥ praśaṃsanam , etāsāmaṣṭānāmiṣṭakānāṃ pañcakṛtvaḥsādanaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, punaścitināmadheyanirvacanaṃ, punarekeṣāṃ matena jaghanārdhe gārhapatyeṣṭakānāmupadhānaṃ pūrvārdhe ca punaścitīnāmupadhānamabhidhāya taddvayamapi pratyākhyāya ca prāguktopadhānapakṣasyaiva samarthanaṃ, gārhapatyeṣṭakānāṃ punaścitīṣṭakānāṃ copadhānasya prakārāntareṇa punaḥ praśaṃsanaṃ, vihite'ṣṭānāṃ punaścitīnāmupadhāne'ṣṭau / mantrānviniyujya teṣāṃ vyākhyānaṃ cetyādi /
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0