શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.6

બ્રાહ્મણમ્ ૧ પઞ્ચનાકસદેષ્ટકોપધાનમ્, પઞ્ચચૂડેષ્ટકોપધાનમ્
૧ પઞ્ચનાકસદિષ્ટકોપધાનમ્--તત્ર ચ સાર્થવાદં પઞ્ચનાકસદિષ્ટકોપધાનવિધાનં નાકસન્નામનિર્વચનં ચ, તચ્ચ વિહિતમુપધાનં પ્રાગાદિચતુર્દિક્ષુ મધ્યે ચ કર્તવ્યમિતિ સાર્થવાદં વિધાનં, પુરસ્તાદ્દક્ષિણતઃ પશ્ચાદુત્તરતો મધ્યે ચોપધેયાયા નાકસદિષ્ટકાયાં ઉપધાને મન્ત્રાન્વિનિયુજ્ય તેષાં સાભિપ્રાયં વ્યાખ્યાનં, નાકસદિષ્ટકોપધાનસ્ય પ્રયોજનાભિધાનેન પ્રશંસનમ્ ।
પઞ્ચચૂડેષ્ટકોપધાનમ્--તત્ર ચ સાર્થવાદં પઞ્ચચૂડેષ્ટકોપધાનવિધાનં પઞ્ચચૂડાનામનિર્વચનં ચ, પઞ્ચાનાં નાકસદાં પઞ્ચાનાં ચૂડાનાં ચ સોપપત્તિકં વિવિધ્યેનસામાનાધિકરણ્યં પ્રતિપાદ્ય તદ્દ્વારા પ્રશંસનં, પઞ્ચચૂડેષ્ટકોપધાનસ્ય પ્રયોજન નિરૂપણં, પુરસ્તાદ્દક્ષિણતઃ પશ્ચાદુત્તરતો મધ્યે ચોપધેયાયાશ્ચૂડેષ્ટકાયા ઉપધાને મન્ત્રાન્વિનિયુજ્ય તેષાં સાભિપ્રાયં વ્યાખ્યાનં, પ્રકારાન્તરેણ ચૂડેષ્ટકોપધાનસ્ય પ્રયોજનકથનં, પઞ્ચાનાં નાકસદાં પઞ્ચાનાં ચૂડાનાં ચ સંખ્યા સમ્ભૂય તસ્યા વિરાડ્રૂપત્વેન પ્રશંસનં, વિરાડાત્મિકાયા અસ્યાશ્ચિતેરગ્નેરાશીષ્ટ્વમન્તત્વમુત્તમચિતિત્વં ચાભિધાય તદ્દ્વારા પ્રશંસનં, નાકસચ્ચૂડયોરન્તરા સાર્થવાદં પુરીષનિવપનવિધાનં, વિહિતે ઉપધાને દિક્પરત્વેન ક્રમવિશેષં વિધાય પ્રકારાન્તરેણ ફલસમ્બન્ધપ્રદર્શનં ચેત્યાદિ ।
બ્રાહ્મણમ્ ૨ એકત્રિંશચ્છન્દસ્યેષ્ટકોપધાનમ્
૨ એકત્રિંશચ્છન્દસ્યેષ્ટકોપધાનમ્ -- તત્ર ચ છન્દસ્યાનાં સાર્થવાદં સપ્રયોજનમુપધાનવિધાનં, છન્દસ્યાનાં તૃચેનોપધાનં વિધાય તત્પ્રશંસનમ્ , અતિચ્છદા:શબ્દનિરુક્તિપૂર્વકં છન્દસ્યાસુ મહદુક્થસ્યાનુપ્રવેશવર્ણનમ્ , ઉપધાનસાધનભૂતમન્ત્રગતછન્દસાં શિરઆદ્યવયવૈઃ સોપપત્તિકં પ્રશંસનં, છન્દસ્યાનામુપધાનપ્રયોજનાભિધાનં, તત્ર પુરસ્તાત્તિસૃણાં શિરોરૂપાણાં ગાયત્રીણાં--પુરસ્તાદેવ રેતઃસિગ્વેલાયાં તિસૃણામુરોરૂપાણાં ત્રિષ્ટુભાં પશ્ચાદ્રેતઃસિગ્વેલાયાં તિસૃણાં શ્રોણીરૂપાણાં જગતીનાં--પશ્ચાદેવ જગતીભ્યોઽનન્તર્હિતાનાં તિસૃણાં સક્થિરૂપાણામનુષ્ટુભાં-અષાઢાવેલાયાં પુરસ્તાત્તિસૃણાં પર્શુરૂપાણાં બૃહતીનાં-બૃહતીનાં પુરસ્તાત્તિસૃણાં કીકસારૂપાણાં કકુભાં-ગાયત્રીભ્યોઽનન્તર્હિતાનાં તિસૃણાં ગ્રીવારૂપાણામુષ્ણિહાં--પાર્શ્વયોસ્તત્ર દક્ષિણતસ્તિસૃણાં પક્ષરૂપાણાં પંક્તીનાં ઉત્તરતશ્ચતસૃણાં પક્ષરૂપાણામેવ પદપંક્તીનાં-પુરીષવત્યાઃ પુરસ્તાદુદરરૂપાયા એકસ્યા અવિચ્છન્દસઃ-પશ્ચાત્તિસૃણાં પ્રતિષ્ઠારૂપાણાં દ્વિપદાનાં-એવમેકત્રિંશચ્છન્દસ્યેષ્ટકાનાં સાર્થવાદમુપધાનવિધાનં તત્રાપિ પુરીષવતી અતિચ્છન્દાશ્ચૈતે ઉભે ઇષ્ટકે સંસ્પૃષ્ટે પુરીષસહિતે પ્રાચ્યૌ ચ સ્વયમાતૃણ્ણાયા દક્ષિણત ઉપદધ્યાદિતિ તયોઃ સાર્થવાદમુપધાનપ્રકારવિશેષનિરૂપણં ચ, એવમુક્તરીત્યા ઉપધાને કૃતે યજમાનસ્યાત્મા સુકૃતો ભવત્યન્યથા દુષ્કૃતો ભવતીતિ પ્રતિપાદનં, પ્રસઙ્ગાત્પુષ્પાખ્યયોઃ સામ્નોર્નિધને અભિધાય તદ્વ્યાખ્યાનં ચેત્યાદિ ।
બ્રાહ્મણમ્ ૩ અષ્ટગાર્હપત્યેષ્ટકોપધાનમ્, અષ્ટપુનશ્ચિતીષ્ટકોપધાનમ્
૩ અષ્ટગાર્હપત્યેષ્ટકોપધાનમ્--તત્ર ચાત્મનો મધ્યેઽષ્ટાનાં ગાર્હપત્યેષ્ટકાનાં સાર્થવાદં સેતિહાસં છન્દસ્યોત્તમાષ્ટેષ્ટકોપધાનસાધનભૂતૈર્યજુર્ભિરેવોપધાનવિધાનં । અષ્ટપુનશ્ચિતીષ્ટકોપધાનમ્--તત્ર ચ મધ્યત એવાષ્ટગાર્હપત્યેષ્ટકાવત્પુનશ્ચિતીષ્ટકાનામુપધાનવિધાનમ્ , એકેષાં મતેન પુનશ્ચિતીષ્ટકાનાં જઘનાર્ધે પુચ્છસન્ધાવુપધાનમભિધાય તત્પ્રતિષિધ્ય ચ પુનર્મધ્યત એવોપધાનસ્ય સમર્થનં, પુનશ્ચિતીનામષ્ટસંખ્યાં વિધાય તસ્યાઃ પ્રશંસનમ્ , એતાસામષ્ટાનામિષ્ટકાનાં પઞ્ચકૃત્વઃસાદનં વિધાય તત્પ્રશંસનં, પુનશ્ચિતિનામધેયનિર્વચનં, પુનરેકેષાં મતેન જઘનાર્ધે ગાર્હપત્યેષ્ટકાનામુપધાનં પૂર્વાર્ધે ચ પુનશ્ચિતીનામુપધાનમભિધાય તદ્દ્વયમપિ પ્રત્યાખ્યાય ચ પ્રાગુક્તોપધાનપક્ષસ્યૈવ સમર્થનં, ગાર્હપત્યેષ્ટકાનાં પુનશ્ચિતીષ્ટકાનાં ચોપધાનસ્ય પ્રકારાન્તરેણ પુનઃ પ્રશંસનં, વિહિતેઽષ્ટાનાં પુનશ્ચિતીનામુપધાનેઽષ્ટૌ । મન્ત્રાન્વિનિયુજ્ય તેષાં વ્યાખ્યાનં ચેત્યાદિ ।