Shatapatha Brahmana · Chapter 8.5
pañcamīcitivīḍiyo
pañcamī citiḥ
brāhmaṇam १ asapatneṣṭakopadhānam
pañcamī citi:--asapatneṣṭakopadhānam-- tatra ca prathama virājāmupadhānārthamupoddhātaḥ, prāgādicaturdikṣu madhye ca pañcānāṃ devadṛṣṭānāmasapatneṣṭakānāṃ sārthavādamupadhānavidhānaṃ, sarvāsu dikṣu daśānāṃ daśānāṃ virāḍiṣṭakānāṃ sārthavādamupadhānavidhānam , asapatneṣṭakopadhānasya prajāpatidṛṣṭatvamapyabhidhāya pāpanirharaṇahetutvena praśaṃsanaṃ, kramātprāgādicaturdikṣu madhye copadheyāyā asapatneṣṭakāyā mantrānvidhāya teṣāṃ vyākhyānaṃ tatra madhye upadheyāyā asapatneṣṭakāyāḥ sābhiprāyaṃ dharmaviśeṣavidhānaṃ, prāgpaścādupadheyayorasapatneṣṭakayoḥ prāṇāpānatve dakṣiṇottarayorupadheyayorasapatneṣṭakayorbāhutvaṃ madhye upadheyāyā asapatneṣṭakāyā annatvaṃ copavarṇya taddvārā'sapatnāsu prājāpatyatvaṃ ca pradarśya pāpāpahantṛtvena praśaṃsanaṃ, viduṣaḥ pāpaṃ na kīrtayaditi naimittikaḥ prāsaṅgika upadeśaścetyādi
brāhmaṇam २ catvāriṃśat chandasyeṣṭakopadhānam
२ catvāriṃśanchandasyeṣṭakopadhānam - tatra ca sārthavādaṃ saprayojana chandasyeṣṭakānāmupadhānaṃ vidhāya tatprasaṅgācchandasyānāmanirvacanaṃ, chandasyānāṃ pratidiśaṃ daśa daśasaṃkhyāṃ vidhāya. tasyā virāḍrūpeṇa virājo'nnarūpeṇa ca praśaṃsanaṃ, vihite catvāriṃśacchandasyeṣṭakopadhāne catvāriṃśanmantrānvidhāya teṣāṃ tātparyārthapradarśanaṃ, purastādupadheyānāṃ daśānāṃ chandasyānāṃ prāṇādyātmakatvaṃ dakṣiṇata upadheyānāṃ daśānāṃ chandasyānāṃ agnyādidaśadevatātmakatvaṃ paścādupadheyānāṃ daśānāṃ chandasyānāṃ daśalokātmakatvaṃ-uttarata upadheyānāṃ daśānāṃ chandasyānāmṛtvātmakatvaṃ ca pratipādya taddvārā virāṭsampattipradarśanaṃ, punastāsāmeva prakārāntareṇa pratidaśakaṃ kramāt daśaprāṇātmakatvaṃagnyādidevatādaśakātmakatvaṃ-daśadigātmakatvaṃ-māsartvātmakatvaṃ cābhidhāya tadrūpatvena praśaṃsanaṃ, prathamadvitīyatṛtīyadaśatāṃ bhūmyantarikṣadyaurlokātmatvaṃ pratipādya devā. nāmārohaṇadṛṣṭāntena yajamānakartṛkatattallokārohaṇarūpaphalābhidhānena praśaṃsanam, uttarottaralokārohaṇasya pratiṣṭhātmakatvaṃ pūrvavatsadṛṣṭāntamabhidhāya taddvārā praśaṃsanam , iṣṭakāgatasaṃkhyāṃ tadupadhānasādhanabhūtayajurmantragata--saṃkhyāṃ ca sambhūya tasyā annarūpatvena praśaṃsanaṃ cetyādi.
brāhmaṇam ३ ekonatriṃśat stomabhāgeṣṭakopadhānam
३ ekonatriṃśatstomabhāgeṣṭakopadhānam --tatra cākhyāyikayā stomabhāgeṣṭakānāmupadhānavidhānaṃ prasaṅgātsopapattikaṃ stomabhāganāmanirvacanaṃ ca, vihite stomabhāgeṣṭakopadhāne sādhanabhūtānāṃ mantrāṇāṃ dikpradarśanaṃ kṛtvā teṣāmitihāsaśeṣasaṃkṣepeṇārthābhidhānaṃ, stomabhāgeṣṭakopadhānamanūdya tatra prathamānāmekaviṃśatīnāṃ stomabhāgānāṃ kramāttrailokyātmakatvaṃ prāgādicaturdigātmakatvaṃ cābhidhāya punastāsāṃ sambhūya pratiṣṭhātmakatvamupavarṇya taddvārā praśaṃsanam , uttamānāmaṣṭānāṃ stomabhāgānāṃ gāyatryātmakatvaṃ trayīlakṣaṇabrahmātmakatvaṃ ca pratipādya taddvārā praśaṃsanam , ekeṣāṃ matena triṃśattamyā:stomabhāgeṣṭakāyāḥ samantrakaṃ sayuktikamupadhānaṃ vidhāya sakāraṇaṃ sopapattikaṃ tatpratyākhyānaṃ cetyādi.
brāhmaṇam ४ sarvato aṣāḍhāyā velāyāṃ stomabhāgānāmupadhānam
४ sarvato'ṣāḍhāyā velāyāṃ stomabhāgānāmupadhānaṃ kartavyamiti sārthavādaṃ vidhānam, etāsāmupahitānāṃ stomabhāgānāṃ purīṣeṇa pracchādanaṃ vidhāya tasya bahuprakāreṇa praśaṃsanaṃ, stomabhāgānantarīyapurīṣanipavanasya pañcamacititvamabhidhāya pañcamartutvena praśaṃsanam , anyāsāṃ citīnāṃ lokampṛṇāntatvamasyāścatestadrahitatvaṃ ceti sopapattikamabhidhānaṃ, tatra cādityātmikāyā lokampṛṇāyāḥ ṣaṣṭhacititvamabhidhāya ṣaṣṭhartutvena praśaṃsanaṃ, purīṣanivapanaṃ vikarṇīsvayamātṛṇṇayorupadhānaṃ hiraṇyaśakalaiḥ prokṣaṇaṃ agnerabhyādhānaṃ cetyetatkriyājātasya saptamacititvamabhidhāya saptamartutvena praśaṃsanaṃ, citiṣu prāsaṅgikaṃ ṣaṭtvapradarśanam, anyāsu citiṣu purīṣanivapanasya samantrakatvamasyāṃ citau tvamantrakatvaṃ ceti sopapattikamabhidhānaṃ, prathamottamayoścityoridaṃlokatvaṃ madhyamānāṃ tisṛṇāṃ citīnāmantarikṣalokatvaṃ cetyādyamidhānaṃ ceti.
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0