શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.5

પઞ્ચમીચિતિવીડિયો
પઞ્ચમી ચિતિઃ
બ્રાહ્મણમ્ ૧ અસપત્નેષ્ટકોપધાનમ્
પઞ્ચમી ચિતિ:--અસપત્નેષ્ટકોપધાનમ્-- તત્ર ચ પ્રથમ વિરાજામુપધાનાર્થમુપોદ્ધાતઃ, પ્રાગાદિચતુર્દિક્ષુ મધ્યે ચ પઞ્ચાનાં દેવદૃષ્ટાનામસપત્નેષ્ટકાનાં સાર્થવાદમુપધાનવિધાનં, સર્વાસુ દિક્ષુ દશાનાં દશાનાં વિરાડિષ્ટકાનાં સાર્થવાદમુપધાનવિધાનમ્ , અસપત્નેષ્ટકોપધાનસ્ય પ્રજાપતિદૃષ્ટત્વમપ્યભિધાય પાપનિર્હરણહેતુત્વેન પ્રશંસનં, ક્રમાત્પ્રાગાદિચતુર્દિક્ષુ મધ્યે ચોપધેયાયા અસપત્નેષ્ટકાયા મન્ત્રાન્વિધાય તેષાં વ્યાખ્યાનં તત્ર મધ્યે ઉપધેયાયા અસપત્નેષ્ટકાયાઃ સાભિપ્રાયં ધર્મવિશેષવિધાનં, પ્રાગ્પશ્ચાદુપધેયયોરસપત્નેષ્ટકયોઃ પ્રાણાપાનત્વે દક્ષિણોત્તરયોરુપધેયયોરસપત્નેષ્ટકયોર્બાહુત્વં મધ્યે ઉપધેયાયા અસપત્નેષ્ટકાયા અન્નત્વં ચોપવર્ણ્ય તદ્દ્વારાઽસપત્નાસુ પ્રાજાપત્યત્વં ચ પ્રદર્શ્ય પાપાપહન્તૃત્વેન પ્રશંસનં, વિદુષઃ પાપં ન કીર્તયદિતિ નૈમિત્તિકઃ પ્રાસઙ્ગિક ઉપદેશશ્ચેત્યાદિ
બ્રાહ્મણમ્ ૨ ચત્વારિંશત્ છન્દસ્યેષ્ટકોપધાનમ્
૨ ચત્વારિંશન્છન્દસ્યેષ્ટકોપધાનમ્ - તત્ર ચ સાર્થવાદં સપ્રયોજન છન્દસ્યેષ્ટકાનામુપધાનં વિધાય તત્પ્રસઙ્ગાચ્છન્દસ્યાનામનિર્વચનં, છન્દસ્યાનાં પ્રતિદિશં દશ દશસંખ્યાં વિધાય. તસ્યા વિરાડ્રૂપેણ વિરાજોઽન્નરૂપેણ ચ પ્રશંસનં, વિહિતે ચત્વારિંશચ્છન્દસ્યેષ્ટકોપધાને ચત્વારિંશન્મન્ત્રાન્વિધાય તેષાં તાત્પર્યાર્થપ્રદર્શનં, પુરસ્તાદુપધેયાનાં દશાનાં છન્દસ્યાનાં પ્રાણાદ્યાત્મકત્વં દક્ષિણત ઉપધેયાનાં દશાનાં છન્દસ્યાનાં અગ્ન્યાદિદશદેવતાત્મકત્વં પશ્ચાદુપધેયાનાં દશાનાં છન્દસ્યાનાં દશલોકાત્મકત્વં-ઉત્તરત ઉપધેયાનાં દશાનાં છન્દસ્યાનામૃત્વાત્મકત્વં ચ પ્રતિપાદ્ય તદ્દ્વારા વિરાટ્સમ્પત્તિપ્રદર્શનં, પુનસ્તાસામેવ પ્રકારાન્તરેણ પ્રતિદશકં ક્રમાત્ દશપ્રાણાત્મકત્વંઅગ્ન્યાદિદેવતાદશકાત્મકત્વં-દશદિગાત્મકત્વં-માસર્ત્વાત્મકત્વં ચાભિધાય તદ્રૂપત્વેન પ્રશંસનં, પ્રથમદ્વિતીયતૃતીયદશતાં ભૂમ્યન્તરિક્ષદ્યૌર્લોકાત્મત્વં પ્રતિપાદ્ય દેવા. નામારોહણદૃષ્ટાન્તેન યજમાનકર્તૃકતત્તલ્લોકારોહણરૂપફલાભિધાનેન પ્રશંસનમ્, ઉત્તરોત્તરલોકારોહણસ્ય પ્રતિષ્ઠાત્મકત્વં પૂર્વવત્સદૃષ્ટાન્તમભિધાય તદ્દ્વારા પ્રશંસનમ્ , ઇષ્ટકાગતસંખ્યાં તદુપધાનસાધનભૂતયજુર્મન્ત્રગત--સંખ્યાં ચ સમ્ભૂય તસ્યા અન્નરૂપત્વેન પ્રશંસનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણમ્ ૩ એકોનત્રિંશત્ સ્તોમભાગેષ્ટકોપધાનમ્
૩ એકોનત્રિંશત્સ્તોમભાગેષ્ટકોપધાનમ્ --તત્ર ચાખ્યાયિકયા સ્તોમભાગેષ્ટકાનામુપધાનવિધાનં પ્રસઙ્ગાત્સોપપત્તિકં સ્તોમભાગનામનિર્વચનં ચ, વિહિતે સ્તોમભાગેષ્ટકોપધાને સાધનભૂતાનાં મન્ત્રાણાં દિક્પ્રદર્શનં કૃત્વા તેષામિતિહાસશેષસંક્ષેપેણાર્થાભિધાનં, સ્તોમભાગેષ્ટકોપધાનમનૂદ્ય તત્ર પ્રથમાનામેકવિંશતીનાં સ્તોમભાગાનાં ક્રમાત્ત્રૈલોક્યાત્મકત્વં પ્રાગાદિચતુર્દિગાત્મકત્વં ચાભિધાય પુનસ્તાસાં સમ્ભૂય પ્રતિષ્ઠાત્મકત્વમુપવર્ણ્ય તદ્દ્વારા પ્રશંસનમ્ , ઉત્તમાનામષ્ટાનાં સ્તોમભાગાનાં ગાયત્ર્યાત્મકત્વં ત્રયીલક્ષણબ્રહ્માત્મકત્વં ચ પ્રતિપાદ્ય તદ્દ્વારા પ્રશંસનમ્ , એકેષાં મતેન ત્રિંશત્તમ્યા:સ્તોમભાગેષ્ટકાયાઃ સમન્ત્રકં સયુક્તિકમુપધાનં વિધાય સકારણં સોપપત્તિકં તત્પ્રત્યાખ્યાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણમ્ ૪ સર્વતો અષાઢાયા વેલાયાં સ્તોમભાગાનામુપધાનમ્
૪ સર્વતોઽષાઢાયા વેલાયાં સ્તોમભાગાનામુપધાનં કર્તવ્યમિતિ સાર્થવાદં વિધાનમ્, એતાસામુપહિતાનાં સ્તોમભાગાનાં પુરીષેણ પ્રચ્છાદનં વિધાય તસ્ય બહુપ્રકારેણ પ્રશંસનં, સ્તોમભાગાનન્તરીયપુરીષનિપવનસ્ય પઞ્ચમચિતિત્વમભિધાય પઞ્ચમર્તુત્વેન પ્રશંસનમ્ , અન્યાસાં ચિતીનાં લોકમ્પૃણાન્તત્વમસ્યાશ્ચતેસ્તદ્રહિતત્વં ચેતિ સોપપત્તિકમભિધાનં, તત્ર ચાદિત્યાત્મિકાયા લોકમ્પૃણાયાઃ ષષ્ઠચિતિત્વમભિધાય ષષ્ઠર્તુત્વેન પ્રશંસનં, પુરીષનિવપનં વિકર્ણીસ્વયમાતૃણ્ણયોરુપધાનં હિરણ્યશકલૈઃ પ્રોક્ષણં અગ્નેરભ્યાધાનં ચેત્યેતત્ક્રિયાજાતસ્ય સપ્તમચિતિત્વમભિધાય સપ્તમર્તુત્વેન પ્રશંસનં, ચિતિષુ પ્રાસઙ્ગિકં ષટ્ત્વપ્રદર્શનમ્, અન્યાસુ ચિતિષુ પુરીષનિવપનસ્ય સમન્ત્રકત્વમસ્યાં ચિતૌ ત્વમન્ત્રકત્વં ચેતિ સોપપત્તિકમભિધાનં, પ્રથમોત્તમયોશ્ચિત્યોરિદંલોકત્વં મધ્યમાનાં તિસૃણાં ચિતીનામન્તરિક્ષલોકત્વં ચેત્યાદ્યમિધાનં ચેતિ.