Shatapatha Brahmana · Chapter 8.3.1

८.३.१ tṛtīyā citiḥ
tṛtīyāṃ citimupadadhāti / etadvai devā dvitīyāṃ citiṃ citvā samārohanyadūrdhvaṃ pṛthivyā arvācīnamantarikṣāttadeva tatsaṃskṛtya samārohan -

te'bruvan / cetayadhvamiti citimicchateti vāva tadabruvannita ūrdhvamicchateti te cetayamānā antarikṣameva bṛhatīṃ tṛtīyāṃ citimapaśyaṃstebhya eṣa loko'cchadayat -

ta indrāgnī abruvan / yuvaṃ na imāṃ tṛtīyāṃ citimupadhattamiti kiṃ nau tato bhaviṣyatīti yuvameva naḥ śreṣṭhau bhaviṣyatha iti tatheti tebhya etāmindrāgnī tṛtīyāṃ citimupādhattāṃ tasmādāhurindrāgnī eva devānāṃ śreṣṭhāviti -

sa vā indrāgnibhyāmupadadhāti / viśvakarmaṇā sādayatīndrāgnī ca vai viśvakarmā caitāṃ tṛtīyāṃ citimapaśyaṃstasmādindrāgnibhyāmupadadhāti viśvakarmaṇā sādayati -

yadvevendrāgnibhyāmupadadhāti / viśvakarmaṇā sādayati prajāpatiṃ visrastaṃ devatā ādāya vyudakrāmaṃstasyendrāgnī ca viśvakarmā ca madhyamādāyotkramyātiṣṭhan -

tānabravīt / upa meta prati ma etaddhatta yena me yūyamudakramiṣṭeti kiṃ nastato bhaviṣyatīti yuṣmaddevatyameva ma etadātmano bhaviṣyatīti tatheti tadasminnetadindrāgnī ca viśvakarmā ca pratyadadhuḥ -

svayamātṛṇṇeṣṭakopadhānam
tadyaiṣā madhyamā svayamātṛṇṇā / etadasya tadātmanastadyadetāmatropadadhāti yadevāsyaiṣātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādetāmatropadadhāti -

indrāgnī avyathamānām / iṣṭakāṃ dṛṃhataṃ yuvamiti yathaiva yajustathā bandhuḥ pṛṣṭhena dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ ca vibādhasa iti pṛṣṭhena hyeṣā dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ ca vibādhate -

viśvakarmā tvā sādayatviti / viśvakarmā hyetāṃ tṛtīyāṃ citimapaśyadantarikṣasya pṛṣṭhe vyacasvatīṃ prathasvatīmityantarikṣasya hyetatpṛṣṭhaṃ vyacasvatprathasvadantarikṣaṃ yacchāntarikṣaṃ dṛṃhāntarikṣaṃ mā hiṃsīrityātmānaṃ yacchātmānaṃ dṛṃhātmānaṃ mā hiṃsīrityetat -

viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāyeti prāṇo vai svayamātṛṇṇā sarvasmā u vā
etasmai prāṇaḥ pratiṣṭhāyai caritrāyetīme vai lokāḥ svayamātṛṇṇā ima u lokāḥ pratiṣṭhā caritraṃ vāyuṣṭvābhipātviti vāyuṣṭvābhigopāyatvityetanmahyā svastyeti mahatyā svastyetyetacchardiṣā śaṃtameneti yacchardiḥ śaṃtamaṃ tenetyetatsādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuratha sāma gāyati tasyopari bandhuḥ -

pañcadiśyeṣṭakopadhānam
atha diśyā upadadhāti / diśo vai diśyā diśa evaitadupadadhāti tadyābhirado vāyurdigbhiranantarhitābhirupaittā etāstā evaitadupadadhāti tā u evāmūḥ purastāddarbhastambaṃ ca logeṣṭakāścopadadhātyasau vā āditya etā amuṃ tadādityaṃ dikṣvadhyūhati dikṣu cinoti tā yattatraiva syurbahirdhā tatsyurbahirdho vā etadyoneragnikarma yatpurā puṣkaraparṇāttā yadihāhṛtyopadadhāti tadenā yonau puṣkaraparṇe pratiṣṭhāpayati tatho haitā abahirdhā bhavanti tā anantarhitāḥ svayamātṛṇṇāyā upadadhātyantarikṣaṃ vai madhyamā svayamātṛṇṇānantarhitāstadantarikṣāddiśo dadhātyuttarā uttarāstadantarikṣāddiśo dadhāti retaḥsicorvelayeme vai retaḥsicāvanayostaddiśo dadhāti tasmādanayordiśaḥ sarvata upadadhāti sarvatastaddiśo dadhāti tasmātsarvato diśaḥ samīcīḥ
sarvatastatsamīcīrdiśo dadhāti tasmātsarvataḥ samīcyo diśaḥ -

yadveva diśyā upadadhāti / chandāṃsi vai diśo gāyatrī vai prācī diktriṣṭubdakṣiṇā jagatī pratīcyanuṣṭubudīcī paṅktirūrdhvā paśavo vai chandāṃsyantarikṣaṃ madhyamā citirantarikṣe tatpaśūndadhāti tasmādantarikṣāyatanāḥ paśavaḥ -

yadveva diśyā upadadhāti / chandāṃsi vai diśaḥ paśavo vai chandāṃsyannaṃ paśavo madhyaṃ madhyamā citirmadhyatastadannaṃ dadhāti tā anantarhitāḥ svayamātṛṇṇāyā upadadhāti prāṇo vai svayamātṛṇṇā'nantarhitaṃ tatprāṇādannaṃ dadhātyuttarā uttaraṃ tatprāṇādannaṃ dadhāti retaḥsicorvelayā pṛṣṭayo vai retaḥsicau madhyamu pṛṣṭayo madhyata evāsminnetadannaṃ dadhāti sarvata upadadhāti sarvata evāsminnetadannaṃ dadhāti -

rājñyasi prācī dik / virāḍasi dakṣiṇā diksamrāḍasi pratīcī diksvarāḍasyudīcīdigadhipatnyasi bṛhatī digiti nāmānyāsāmetāni nāmagrāhamevainā etadupadadhāti tā nānopadadhāti nānā sādayati nānā sūdadohasādhivadati nānā hi diśaḥ -