Shatapatha Brahmana · Chapter 8.3
tṛtīyā citiḥ
brāhmaṇam १ svayamātṛṇṇeṣṭakopadhānam, pañca diśyeṣṭakopadhānam
१ tṛtīyā citiḥ--tatra pūrvaṃ tṛtīyāṃ citiṃ vidhāya tasyā bahudhā praśaṃsanaṃ, svayamātṛṇṇeṣṭakopadhānam--tatra svayamātṛṇṇeṣṭakopadhānaṃ vidhāya tatra mantraṃ viniyujya tasya tātparyopetaṃ vyākhyānaṃ, stāvakārthavādātideśasahite pūrvavatsādanasūdadohasādhivadane, stāvakārthavādātideśasahitaṃ svayamātṛṇṇeṣṭakopadhānāṅgaṃ sāmānavidhānaṃ, cetyādi /
pañcadiśyeṣṭakopadhānam-tatra diśyeṣṭakopadhānaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, etāsāṃ diśyānāṃ prathamacitāvevopahitatvānmadhyamacitau kimarthaṃ tadupadhānamityāśaṅkyātrāpyupadheyatvasya sopapattikaṃ pratipādanaṃ, diśyeṣṭakānāṃ punaśchandolakṣaṇarūpeṇānnarūpeṇa ca praśaṃsanaṃ, diśyopadhāne mantrapañcakaṃ viniyujya tasya tātparyato vyākhyānaṃ ceti /
brāhmaṇam २ viśvajyotiriṣṭakopadhānam, daśaprāṇabhṛdiṣṭakopadhānam
२ viśvajyotiriṣṭakopadhānam—tatra madhyamāyā viśvajyotiriṣṭakāyāḥ saprayojanamupadhānaṃ vidhāya vāyurūpeṇa tasyāḥ praśaṃsanaṃ, pūrveṣṭakābhyo'syā avyavahitatvaṃ vidhāya prajārūpeṇa praśaṃsanaṃ, svayamātṛṇṇāvadviśvakarmaliṅgakena mantreṇa sādanaṃ vidhāya tanmaṃtrasya vyākhyānaṃ, sārthavādaṃ sūdadohasādhivadanaṃ ca pūrvavaditi pradarśanaṃ,
caturṛtabyeṣṭakopadhānam--tatra catasṛṇāmṛtavyeṣṭakānāmupadhānaṃ samaṃtrakaṃ sopapattikaṃ dharmaviśeṣasahitaṃ vidhāyopadhānamaṃtrābhiprāyaṃ pradarśya ca tatpraśaṃsanaṃ, madhyamacityāṃ prathamottamacityoryadvailakṣaṇyamṛtavyānāṃ catuṣṭvaṃ tasya praśaṃsanaṃ, ścatuṣṭvamuktvā paśutvamupajīvyānnātmanā'pi praśaṃsanam , uktasyaiva catuṣṭvasya śabdagatacatuḥsaṃkhyāyuktāntarikṣākhyamadhyamaciteryogyatvābhidhānadvāreṇa praśaṃsanaṃ, punastasyaiva prakārāntareṇāpi praśaṃsanam , etāsāṃ catasṛṇāṃ prāguktābhiḥ saha samuccitya virāṭtvasampādanāya tatpraśaṃsanaṃ,
daśaprāṇabhṛdiṣṭakopadhānama--tatra daśānāṃ prāṇabhṛdiṣṭakānāmupadhānaṃ sopapattikaṃ samaṃtrakaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ cetyādi /
brāhmaṇam ३ chandasyeṣṭakopadhānam
३ chandasyeṣṭakopadhānam--tatra chandasyānāṃ paśurūpatvaṃ paśūnāmannarūpatvaṃ madhyamāyā / ściterantarikṣatvaṃ cābhidhāya tāśchandasyāḥ pūrvārddhe prāṇabhṛtāmupahitatvāddakṣiṇādidikṣu dvādaśa dvādaśa upadadhyāditi vidhānaṃ, uktāyā eveṣṭakāsaṃkhyāyāḥ punarjagatyādidvāreṇānnātmanā'pi praśaṃsana, pūrveṣṭakābhyo'vyavadhānaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, tatra dakṣiṇata upadheyeṣṭakānāṃ, maṃtrānvidhāya teṣāṃ vyākhyānaṃ, tatrāpyuttarāsāmaṣṭānāmiṣṭakānāṃ niruktarūpaṃ vailakṣaṇyaṃ darśayitvā tadvidhānaṃ, paścādupadheyānāṃ dvādaśānāmiṣṭakānāmupadhānamaṃtrāṇāṃ pratīkamādāya teṣāṃ samanārthatvena mādicchandorūpatāmāśaṅkya tadbhinnatvaṃ copapādya tātparyapuraḥsaraṃ tanmaṃtrapratīkavyākhyānaṃ, dakṣiṇottarapakṣapucchasandhiṣu / niruktāniruktabhedena dvividhānāmapi chandasāmupadhānasyānyataropadhānapakṣe doṣapradarśanapuraḥsaraṃ praśaṃsanaṃ, pratidikṣu yaddvādaśatvaṃ tasyā bṛhatīsampattidvārā praśaṃsanam , etāsāmeveṣṭakānāṃ punarvisrastaprajāpatyavayavapratisandhānarūpatvena praśaṃsanam, etāsāmiṣṭakānāṃ pūrvoktābhiḥ saha samuccitya praśaṃsanam, arthavādaprasaṅgenoktasya candramastvasyopapādanaṃ cetyādi /
brāhmaṇam ४ caturdaśa vālakhilyeṣṭakopadhānam
४ caturdaśavālakhilyeṣṭakopadhānam—tatra pūrvaṃ vālakhilyeṣṭakopadhānaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, prasaṅgādvālakhilyanāmanirvacanaṃ, purastātpaścācca sapta sapta vālakhilyeṣṭakā vidhāya tāḥ prāṇātmanā praśasya cedānīṃ prāṇaśabdena vivakṣitārthābhidhānadvārā tāsāṃ praśaṃsanaṃ, purastātpaścāccopadheyānāṃ madhye trīṃstrīnmantrānudāhṛtya saṃgṛhya ca teṣāṃ tātparyābhidhānaṃ, bālakhilyopadhānaṃ prakārāntareṇa praśasyoktaprakārasya vibhajya pradarśanaṃ, purastādupadheyeṣṭakānāṃ caturo maṃtrānudāhṛtya teṣāṃ tātparyapradarśanaṃ, paścādbālakhilyāprasañjanābhidhānaṃ, pratigatiprakāraṃ vibhajya tathottarāṃścaturo mantrānpradarśya bhuvaḥ pratiṣṭhātvasyānnarūpatvena praśaṃsanaṃ, prajāpateḥ śarīrarūpeṇa saṃskāramabhidhāyādyā svayamātṛṇṇā-pañca diśyāḥ-viśvajyotiḥ-catasra ṛtavyā.-ityekādaśa varjayitvā'vaśiṣṭānāṃ śiraādyaṅgakalpanayā tatratya prāṇarūyasaṃskārasya pradarśanaṃ, stāvakārthavādātideśasahitaṃ lokampṛṇeṣṭakayorupadhānavidhānaṃ, stāvakārthavādātideśasahitaṃ purīṣanivapanavidhānaṃ cetyādi /
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0