શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 8.3.1

૮.૩.૧ તૃતીયા ચિતિઃ
તૃતીયાં ચિતિમુપદધાતિ । એતદ્વૈ દેવા દ્વિતીયાં ચિતિં ચિત્વા સમારોહન્યદૂર્ધ્વં પૃથિવ્યા અર્વાચીનમન્તરિક્ષાત્તદેવ તત્સંસ્કૃત્ય સમારોહન્ -

તેઽબ્રુવન્ । ચેતયધ્વમિતિ ચિતિમિચ્છતેતિ વાવ તદબ્રુવન્નિત ઊર્ધ્વમિચ્છતેતિ તે ચેતયમાના અન્તરિક્ષમેવ બૃહતીં તૃતીયાં ચિતિમપશ્યંસ્તેભ્ય એષ લોકોઽચ્છદયત્ -

ત ઇન્દ્રાગ્ની અબ્રુવન્ । યુવં ન ઇમાં તૃતીયાં ચિતિમુપધત્તમિતિ કિં નૌ તતો ભવિષ્યતીતિ યુવમેવ નઃ શ્રેષ્ઠૌ ભવિષ્યથ ઇતિ તથેતિ તેભ્ય એતામિન્દ્રાગ્ની તૃતીયાં ચિતિમુપાધત્તાં તસ્માદાહુરિન્દ્રાગ્ની એવ દેવાનાં શ્રેષ્ઠાવિતિ -

સ વા ઇન્દ્રાગ્નિભ્યામુપદધાતિ । વિશ્વકર્મણા સાદયતીન્દ્રાગ્ની ચ વૈ વિશ્વકર્મા ચૈતાં તૃતીયાં ચિતિમપશ્યંસ્તસ્માદિન્દ્રાગ્નિભ્યામુપદધાતિ વિશ્વકર્મણા સાદયતિ -

યદ્વેવેન્દ્રાગ્નિભ્યામુપદધાતિ । વિશ્વકર્મણા સાદયતિ પ્રજાપતિં વિસ્રસ્તં દેવતા આદાય વ્યુદક્રામંસ્તસ્યેન્દ્રાગ્ની ચ વિશ્વકર્મા ચ મધ્યમાદાયોત્ક્રમ્યાતિષ્ઠન્ -

તાનબ્રવીત્ । ઉપ મેત પ્રતિ મ એતદ્ધત્ત યેન મે યૂયમુદક્રમિષ્ટેતિ કિં નસ્તતો ભવિષ્યતીતિ યુષ્મદ્દેવત્યમેવ મ એતદાત્મનો ભવિષ્યતીતિ તથેતિ તદસ્મિન્નેતદિન્દ્રાગ્ની ચ વિશ્વકર્મા ચ પ્રત્યદધુઃ -

સ્વયમાતૃણ્ણેષ્ટકોપધાનમ્
તદ્યૈષા મધ્યમા સ્વયમાતૃણ્ણા । એતદસ્ય તદાત્મનસ્તદ્યદેતામત્રોપદધાતિ યદેવાસ્યૈષાત્મનસ્તદસ્મિન્નેતત્પ્રતિદધાતિ તસ્માદેતામત્રોપદધાતિ -

ઇન્દ્રાગ્ની અવ્યથમાનામ્ । ઇષ્ટકાં દૃંહતં યુવમિતિ યથૈવ યજુસ્તથા બન્ધુઃ પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં ચ વિબાધસ ઇતિ પૃષ્ઠેન હ્યેષા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં ચ વિબાધતે -

વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વિતિ । વિશ્વકર્મા હ્યેતાં તૃતીયાં ચિતિમપશ્યદન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતીં પ્રથસ્વતીમિત્યન્તરિક્ષસ્ય હ્યેતત્પૃષ્ઠં વ્યચસ્વત્પ્રથસ્વદન્તરિક્ષં યચ્છાન્તરિક્ષં દૃંહાન્તરિક્ષં મા હિંસીરિત્યાત્માનં યચ્છાત્માનં દૃંહાત્માનં મા હિંસીરિત્યેતત્ -

વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાયેતિ પ્રાણો વૈ સ્વયમાતૃણ્ણા સર્વસ્મા ઉ વા
એતસ્મૈ પ્રાણઃ પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાયેતીમે વૈ લોકાઃ સ્વયમાતૃણ્ણા ઇમ ઉ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠા ચરિત્રં વાયુષ્ટ્વાભિપાત્વિતિ વાયુષ્ટ્વાભિગોપાયત્વિત્યેતન્મહ્યા સ્વસ્ત્યેતિ મહત્યા સ્વસ્ત્યેત્યેતચ્છર્દિષા શંતમેનેતિ યચ્છર્દિઃ શંતમં તેનેત્યેતત્સાદયિત્વા સૂદદોહસાધિવદતિ તસ્યોક્તો બન્ધુરથ સામ ગાયતિ તસ્યોપરિ બન્ધુઃ -

પઞ્ચદિશ્યેષ્ટકોપધાનમ્
અથ દિશ્યા ઉપદધાતિ । દિશો વૈ દિશ્યા દિશ એવૈતદુપદધાતિ તદ્યાભિરદો વાયુર્દિગ્ભિરનન્તર્હિતાભિરુપૈત્તા એતાસ્તા એવૈતદુપદધાતિ તા ઉ એવામૂઃ પુરસ્તાદ્દર્ભસ્તમ્બં ચ લોગેષ્ટકાશ્ચોપદધાત્યસૌ વા આદિત્ય એતા અમું તદાદિત્યં દિક્ષ્વધ્યૂહતિ દિક્ષુ ચિનોતિ તા યત્તત્રૈવ સ્યુર્બહિર્ધા તત્સ્યુર્બહિર્ધો વા એતદ્યોનેરગ્નિકર્મ યત્પુરા પુષ્કરપર્ણાત્તા યદિહાહૃત્યોપદધાતિ તદેના યોનૌ પુષ્કરપર્ણે પ્રતિષ્ઠાપયતિ તથો હૈતા અબહિર્ધા ભવન્તિ તા અનન્તર્હિતાઃ સ્વયમાતૃણ્ણાયા ઉપદધાત્યન્તરિક્ષં વૈ મધ્યમા સ્વયમાતૃણ્ણાનન્તર્હિતાસ્તદન્તરિક્ષાદ્દિશો દધાત્યુત્તરા ઉત્તરાસ્તદન્તરિક્ષાદ્દિશો દધાતિ રેતઃસિચોર્વેલયેમે વૈ રેતઃસિચાવનયોસ્તદ્દિશો દધાતિ તસ્માદનયોર્દિશઃ સર્વત ઉપદધાતિ સર્વતસ્તદ્દિશો દધાતિ તસ્માત્સર્વતો દિશઃ સમીચીઃ
સર્વતસ્તત્સમીચીર્દિશો દધાતિ તસ્માત્સર્વતઃ સમીચ્યો દિશઃ -

યદ્વેવ દિશ્યા ઉપદધાતિ । છન્દાંસિ વૈ દિશો ગાયત્રી વૈ પ્રાચી દિક્ત્રિષ્ટુબ્દક્ષિણા જગતી પ્રતીચ્યનુષ્ટુબુદીચી પઙ્ક્તિરૂર્ધ્વા પશવો વૈ છન્દાંસ્યન્તરિક્ષં મધ્યમા ચિતિરન્તરિક્ષે તત્પશૂન્દધાતિ તસ્માદન્તરિક્ષાયતનાઃ પશવઃ -

યદ્વેવ દિશ્યા ઉપદધાતિ । છન્દાંસિ વૈ દિશઃ પશવો વૈ છન્દાંસ્યન્નં પશવો મધ્યં મધ્યમા ચિતિર્મધ્યતસ્તદન્નં દધાતિ તા અનન્તર્હિતાઃ સ્વયમાતૃણ્ણાયા ઉપદધાતિ પ્રાણો વૈ સ્વયમાતૃણ્ણાઽનન્તર્હિતં તત્પ્રાણાદન્નં દધાત્યુત્તરા ઉત્તરં તત્પ્રાણાદન્નં દધાતિ રેતઃસિચોર્વેલયા પૃષ્ટયો વૈ રેતઃસિચૌ મધ્યમુ પૃષ્ટયો મધ્યત એવાસ્મિન્નેતદન્નં દધાતિ સર્વત ઉપદધાતિ સર્વત એવાસ્મિન્નેતદન્નં દધાતિ -

રાજ્ઞ્યસિ પ્રાચી દિક્ । વિરાડસિ દક્ષિણા દિક્સમ્રાડસિ પ્રતીચી દિક્સ્વરાડસ્યુદીચીદિગધિપત્ન્યસિ બૃહતી દિગિતિ નામાન્યાસામેતાનિ નામગ્રાહમેવૈના એતદુપદધાતિ તા નાનોપદધાતિ નાના સાદયતિ નાના સૂદદોહસાધિવદતિ નાના હિ દિશઃ -