Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 8.2

8.2.1

dvitīyā citiḥ
brāhmaṇam

8.2.4

१ dvitīyā citiḥ-tatra prathamaṃ dvitīyasyāściterupadhānaṃ vidhāya tadīyaprayojanasya prathamacitiprayojanapratipādanapūrvakamupapādanam, tatrāśvinīnāṃ prathamamupadhānaṃ vidhātumupodghātakathanam , evamupodghātatvena dvitīyacityupadhāne'śvi. kartṛtva pratipādyāpodghātikamāśvinīnāmupadhānaṃ vidhāya tatra mantracatuṣṭayaṃ viniyujya teṣāṃ pādaśo'nūdya vyākhyānam , etāsāṃ catasṛṇāmiṣṭakānāṃ saṃbhūya praśaṃsanam, tāsāmupadhāne sthānaviśeṣaṃ guṇāntaraṃ ca vidhāya tayoḥ praśaṃsanam , upadhānasādanasūdadohasādhivadanānāṃ nānātvaṃ vidhāya tatpraśaṃsanam, madhye upadheyāyā āśvinyāḥ sārthavādaṃ vidhānam , vihita upadhāne mantraṃ viniyujya tasya vyākhyānam , etāsāmāśvinīnāmātmabhāga upadhānasyānuvāda puraḥsaramākhyāyikayā pratipādanam prajāpatyavayavasandhānarūpe'rthe mantrāṇāmapi sāmarthyamastīti pratipādya sthānaviśeṣasya sarvata upadhānasya cāpyetadarthānuguṇatvasya sakāraṇamāviṣkaraṇam , ṛtavyeṣṭakopadhānam--tatra pūrvaṃ maṃtratadarthavivaraṇopetaṃ sārthavādamṛtavyayoriṣṭakayorupadhānaṃ vidhāya tadvidhisiddhaṃ dvitvamanūdya tasya praśaṃsanam , iṣṭakayordvitvātpṛthaksādanaprāptau sakṛtsādanatvābhidhānam, ṛtavyayordvitīyacitāvupadhānasya praśaṃsanam , agneḥ saṃvatsararūpasya lokatrayātmakatvakalpanāyāḥ prayojanaṃ pratipādya punaḥ prakārāntareṇa praśaṃsanaṃ cetyādi.
brāhmaṇam २ pañca vaiśvadeveṣṭakopadhānam
२ pañcavaiśvadeveṣṭakopadhānam—tatrādau vaiśvadevīnāmupadhānaṃ vidhāya tasyākhyāyikayā praśaṃsanam , vaiśvadevīnāmupadhānaṃ prakārāntareṇa praśaṃsya tāsāmupadhāne sthānasya saviśeṣaṃ sārthavādamabhidhānaṃ tatrāpyāśvinīnāmānantaryābhidhānaṃ ca, punaḥ prakārāntareṇa vaiśvadevīnāmupadhānapraśaṃsanam, āsāṃ pañcānāṃ vaiśvadevīnāmupadhāne mantrānvidhātumupodghātakathanam , anuṣañjaprakārasahitānmantrānvidhāya teṣāṃ vyākhyānaṃ, kṛtsnamantrāṇāṃ madhyamabhāgasya nānārūpatvasya sārthavādaṃ nirūpaṇaṃ ceti.
brāhmaṇam ३ pañca prāṇabhṛdiṣṭakopadhānam
३ pañcaprāṇabhṛdiṣṭakopadhānam--tatra prāṇabhṛdiṣṭakānāmupadhānaṃ vidhāya tatpraśaṃsanaṃ, tāsāṃ sthānasya saviśeṣamabhidhānaṃ, tāsāmupadhāne guṇaviśeṣakathanaṃ, sārthavādaṃ diśyānantaryābhidhānaṃ, prakārāntareṇa prāṇabhṛtaḥ praśaṃsya tāsāmupadhānamantrānviniyujya saṃgṛhya tattātparyābhidhānaṃ, apasyeṣṭakopadhānam--tatrāpasyānāmupadhānaṃ sārthavādaṃ vidhāyāsāṃ prāṇabhṛdbhyo vyavadhānābhāvasya saprayojanaṃ pratipādanam, apasyānāmupadhānamantrānviniyujya saṃgṛhya tattātparyābhidhānaṃ,
ekonaviṃśativayasyeṣṭakopadhānam --tatra chandasyeṣṭakānāmupadhānaṃ sārthavādaṃ vidhāyāsāṃ pūrvavatsarvata upadhānamapasyānāṃsānnidhyaṃ ca vidhāya tatayoḥ praśaṃsanaṃ, chandasyānāṃ paśurūpatvena yā stutiḥ kṛtā punastasyā eva jyeṣṭhatvapradarśanam , itthamiṣṭakānāṃ paśurūpatāmupapādyātha pūrvadiśyupadheyānāṃ catasṛṇāmiṣṭakānāṃ mantrānvidhāya vyākhyāya cārthānniṣpannaṃ gāyatrīrūpamiṣṭamiti pradarśanaṃ, gāyatrīchandaḥ-sampattiṃ pradarśya yā prajāpatervayasa āptiruktā sedānīntanavyavahārasya mūlamiti pradarśanam, āptavyānāṃ paśūnāṃ svarūpaṃ sāmānyena nirdiśya paśūnāṃ tadgatasaṃkhyāyāśca praśaṃsanaṃ, yuktibhirupapāditasyārthasya lokasthityā dṛḍhīkaraṇaṃ cetyādi.
brāhmaṇam

४ " pañcadaśottare " iti ye paśavaḥ saṃgraheṇa nirdiṣṭāsteṣāmidānīṃ dakṣiṇottarapaścimadikṣu krameṇopadheyeṣṭakāmantravyākhyānaprasaṅgena darśanaṃ, sarveṣu mantreṣu niruktaṃ yatpaśuvayaśchandasāṃ paurvāparyamabhihitaṃ tasya praśaṃsanam , iṣṭakānāṃ paśvātmanā stuteḥ prayojanābhidhānaṃ, sopapattikaṃ śiraādirūpopadhānakramanirūpaṇaṃ, avibhāgena vihitānāṃ paśvātmikānāmiṣṭakānāṃ yathocitaṃ madhyādyaṅgeṣu vibhajya viniyogapratipādanaṃ tatrāpi viśeṣābhidhānaṃ ca, śiraḥpucchayoraṇutaratvasya sopapattikamabhidhānaṃ, stāvakārthavādātideśasahitaṃ lokampṛṇeṣṭakayoḥ sthānaviśeṣe upadhānavidhānaṃ, stāvakārthavādātideśasahitaṃ purīṣanivapanavidhānaṃ cetyādi.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc