Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Verses 7.5-3

7.5-3.7.5.1.1

७.५.१ kūrmeṣṭakopadhānam, ukheṣṭakopadhānam, ukhoparihomaḥ
kūrmamupadadhāti / raso vai kūrmo rasamevaitadupadadhāti yo vai sa eṣāṃ lokānāmapsu praviddhānāṃ parāṅraso'tyakṣaratsa eṣa kūrmastamevaitadupadadhāti yāvānu vai rasastāvānātmā sa eṣa ima eva lokāḥ -

7.5-3.7.5.1.2

tasya yadadharaṃ kapālam / ayaṃ sa lokastatpratiṣṭhitamiva bhavati pratiṣṭhita iva hyayaṃ loko'tha yaduttaraṃ sā dyaustadvyavagṛhītāntamiva bhavati vyavagṛhītānteva hi dyauratha yadantarā tadantarikṣaṃ sa eṣa ima eva lokā imānevaitallokānupadadhāti -

7.5-3.7.5.1.3

tamabhyanakti / dadhnā madhunā ghṛtena dadhi haivāsya lokasya rūpaṃ ghṛtamantarikṣasya madhvamuṣya svenaivainametadrūpeṇa samardhayatyatho dadhi haivāsya lokasya raso ghṛtamantarikṣasya madhvamuṣya svenaivainametadrasena samardhayati -

7.5-3.7.5.1.4

madhu vātā ṛtāyata iti / yāṃ vai devatāmṛgabhyanūktā yāṃ yajuḥ saiva devatā sa'rkso devatā tadyajustaddhaitanmadhvevaiṣa trico raso vai madhu rasamevāsminnetaddadhāti gāyatrībhistisṛbhistasyokto bandhuḥ -

7.5-3.7.5.1.5

sa yatkūrmo nāma / etadvai rūpaṃ kṛtvā prajāpatiḥ prajā asṛjata yadasṛjatākarottadyadakarottasmātkūrmaḥ kaśyapo vai kūrmastasmādāhuḥ sarvāḥ prajāḥ kāśyapya iti -

7.5-3.7.5.1.6

sa yaḥ kūrmo'sau sa ādityo'mumevaitadādityamupadadhāti taṃ purastātpratyañcamupadadhātyamuṃ tadādityaṃ purastātpratyañcaṃ dadhāti tasmādasāvādityaḥ purastātpratyaṅdhīyate dakṣiṇato'ṣāḍhāyai vṛṣā vai kūrmo yoṣā'ṣāḍhā dakṣiṇato vai vṛṣā yoṣāmupaśete'ratnimātre'ratnimātrāddhi vṛṣā yoṣāmupaśete saiṣā sarvāsāmiṣṭakānāṃ mahiṣī yadaṣāḍhaitasyai dakṣiṇataḥ santsarvāsāmiṣṭakānāṃ dakṣiṇato bhavati -

7.5-3.7.5.1.7

yadveva kūrmamupadadhāti / prāṇo vai kūrmaḥ prāṇo hīmāḥ sarvāḥ prajāḥ karoti prāṇamevaitadupadadhāti taṃ purastātpratyañcamupadadhāti purastāttatpratyañcamprāṇaṃ dadhāti tasmātpurastātpratyaṅprāṇo dhīyate puruṣamabhyāvṛttaṃ yajamāne tatprāṇaṃ dadhāti dakṣiṇato'ṣāḍhāyai prāṇo vai kūrmo vāgaṣāḍhā prāṇo vai vāco vṛṣā prāṇo mithunam -

7.5-3.7.5.1.8

apāṃ gambhantsīdeti / etaddhāpāṃ gambhiṣṭhaṃ yatraiṣa etattapati mā tvā sūryo'bhitāpsīnmāgnirvaiśvānara iti maiva tvā sūryo hiṃsīnmo agnirvaiśvānara ityetadacchinnapatrāḥ prajā anuvīkṣasvetīmā vai sarvāḥ prajā yā imā iṣṭakāstā ariṣṭā anārtā anuvīkṣasvetyetadanu tvā divyā vṛṣṭiḥ sacatāmiti yathaivainaṃ divyā vṛṣṭiranusacetaivametadāha -

7.5-3.7.5.1.9

athainamejayati / trīntsamudrāntsamasṛpatsvargānitīme vai trayaḥ samudrāḥ svargā lokāstāneṣa kūrmo bhūtvānusaṃsasarpāpāṃ patirvṛṣabha iṣṭakānāmityapāṃ hyeṣa patirvṛṣabha iṣṭakānāṃ purīṣaṃ vasānaḥ sukṛtasya loka iti paśavo vai purīṣampaśūnvasānaḥ sukṛtasya loka ityetattatra gaccha yatra pūrve paretā iti tatra gaccha yatraitena pūrve karmaṇeyurityetat-

7.5-3.7.5.1.10

mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti / mahatī dyauḥ pṛthivī ca na ityetadimaṃ yajñammimikṣatāmitīmaṃ yajñamavatāmityetatpipṛtāṃ no bharīmabhiriti bibhṛtāṃ no bharīmabhirityetaddyāvāpṛthivyayottamayopadadhāti dyāvāpṛthivyo hi kūrmaḥ -

7.5-3.7.5.1.11

tribhirupadadhāti / traya ime lokā atho trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadupadadhāti tribhirabhyanakti tatṣaṭtasyokto bandhuravakā adhastādbhavantyavakā upariṣṭādāpo vā avakā apāmevainametanmadhyato dadhāti sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ -

7.5-3.7.5.1.12

atholūkhalamusale upadadhāti / viṣṇurakāmayatānnādaḥ syāmiti sa ete iṣṭake apaśyadulūkhalamusale te upādhatta te upadhāyānnādo'bhavattathaivaitadyajamāno yadulūkhalamusale upadadhāti yena rūpeṇa yatkarma kṛtvā viṣṇurannādo'bhavattena rūpeṇa tatkarma kṛtvānnādo'sānīti tadetatsarvamannaṃ yadulūkhalamusale ulūkhalamusalābhyāṃ hyevānnaṃ kriyata ulūkhalamusalābhyāmadyate-

7.5-3.7.5.1.13

te retaḥsicorvelayopadadhāti / pṛṣṭayo vai retaḥsicau madhyamu pṛṣṭayo madhyata evāsminnetadannaṃ dadhātyuttare uttaramevāsmādetadannaṃ dadhātyaratnimātre'ratnimātrāddhyannamadyate -

7.5-3.7.5.1.14

prādeśamātre bhavataḥ / prādeśamātro vai garbho viṣṇurannametadātmasammitamevāsminnetadannaṃ dadhāti yadu vā ātmasammitamannaṃ tadavati tanna hinasti yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati -

7.5-3.7.5.1.15

audumbare bhavataḥ / ūrgvai rasa udumbara ūrjamevāsminnetadrasaṃ dadhātyatho sarva ete vanaspatayo yadudumbara ete upadadhatsarvānvanaspatīnupadadhāti retaḥsicorvelayeme vai retaḥsicāvanayostadvanaspatīndadhāti tasmādanayorvanaspatayaścatuḥsrakti bhavati catasro vai diśaḥ sarvāsu taddikṣu vanaspatīndadhāti tasmātsarvāsu dikṣu vanaspatayo madhye saṃgṛhītambhavatyulūkhalarūpatāyai -

7.5-3.7.5.1.16

yadvevolūkhalamusale upadadhāti / prajāpatervisrastātprāṇo madhyata udacikramiṣattamannenāgṛhṇāttasmātprāṇo'nnena gṛhīto yo hyevānnamatti sa prāṇiti -

7.5-3.7.5.1.17

prāṇe gṛhīte'smādannamudacikramiṣattatprāṇenāgṛhṇāttasmātprāṇenānnaṃ gṛhītaṃ yo hyeva prāṇiti so'nnamatti -

7.5-3.7.5.1.18

etayorubhayorgṛhītayoḥ/asmādūrgudacikramiṣattāmetābhyāmubhābhyāmagṛhṇāttasmādetābhyāmubhābhyāmūrggṛhītā yo hyevānnamatti sa prāṇiti tamūrjayati -

7.5-3.7.5.1.19

ūrji gṛhītāyām / asmādete ubhe udacikramiṣatāṃ te ūrjā'gṛhṇāttasmādete ubhe ūrjā yaṃ hyevorjayati sa prāṇiti so'nnamatti -

7.5-3.7.5.1.20

tānyetānyanyo'nyena gṛhītāni / tānyanyo'nyena gṛhītvātmanprāpādayata tadetadannaṃ prapadyamānaṃ sarve devā anuprāpadyantānnajīvanaṃ hīdaṃ sarvam -

7.5-3.7.5.1.21

tadeṣa śloko'bhyuktaḥ / tadvai sa prāṇo'bhavaditi taddhi sa prāṇo'bhavanmahānbhūtvā prajāpatiriti mahānhi sa tadabhavadyadenamete devāḥ prāpadyanta bhujobhujiṣyā vittveti prāṇā vai bhujo'nnaṃ bhujiṣyā etatsarvaṃ vittvetyetadyatprāṇānprāṇayatpurītyātmā vai pūryadvai prāṇānprāṇayattasmātprāṇā devā atha yatprajāpatiḥ prāṇayattasmādu prajāpatiḥ prāṇo yo vai sa prāṇa eṣā sā gāyatryatha yattadannameṣa sa viṣṇurdevatātha yā so'rgeṣa sa udumbaraḥ -

7.5-3.7.5.1.22

so'bravīt / ayaṃ vāva mā sarvasmātpāpmana udabhārṣīditi yadabravīdudabhārṣīnmeti tasmādudumbhara udumbharo ha vai tamudumbara ityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devā uru me karaditi tasmādurukaramurukaraṃ ha vai tadulūkhalamityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devāḥ saiṣā sarveṣāṃ prāṇānāṃ yoniryadulūkhalaṃ śiro vai prāṇānāṃ yoniḥ -

7.5-3.7.5.1.23

tatprādeśamātraṃ bhavati / prādeśamātramiva hi śiraścatuḥsrakti bhavati catuḥsraktīva hi śiro madhye saṃgṛhītaṃ bhavati madhye saṃgṛhītamiva hi śiraḥ -

7.5-3.7.5.1.24

taṃ yatra devāḥ samaskurvan / tadasminnetatsarvaṃ madhyato'dadhuḥ prāṇamannamūrjaṃ tathaivāsminnayametaddadhāti retaḥsicorvelayā pṛṣṭayo vai retaḥsicau madhyamu pṛṣṭayo madhyata evāsminnetatsarvaṃ dadhāti -

7.5-3.7.5.1.25

viṣṇoḥ karmāṇi paśyateti / vīryaṃ vai karma viṣṇorvīryāṇi paśyatetyetadyato vratāni paspaśa ityannaṃ vai vrataṃ yato'nnaṃ spāśayāṃcakra ityetadindrasya yujyaḥ sakhetīndrasya hyeṣa yujyaḥ sakhā dvidevatyayopadadhāti dve hyulūkhalamusale sakṛtsādayati samānaṃ tatkaroti samānaṃ hyetadannameva sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ -

7.5-3.7.5.1.26

athokhāmupadadhāti yonirvā ukhā yonimevaitadupadadhāti tāmulūkhala upadadhātyantarikṣaṃ vā ulūkhalaṃ yadvai kiṃ cāsyā ūrdhvamantarikṣameva tanmadhyaṃ vā antarikṣaṃ madhyatastadyoniṃ dadhāti tasmātsarveṣāṃ bhūtānāmmadhyato yonirapi vanaspatīnām -

7.5-3.7.5.1.27

yadvevokhāmupadadhāti / yo vai sa prajāpatirvyasraṃsataiṣā sokheme vai lokā ukheme lokāḥ prajāpatistāmulūkhala upadadhāti tadenametasmintsarvasminpratiṣṭhāpayati prāṇe'nna ūrjyatho etasmādevainametatsarvasmādanantarhitaṃ dadhāti -

7.5-3.7.5.1.28

athopaśayāṃ piṣṭvā / lokabhājamukhāṃ kṛtvā purastādukhāyā upanivapatyeṣa haitasyai lokastatho hāsyaiṣānantaritā bhavati -

7.5-3.7.5.1.29

tadāhuḥ / kathamasyaiṣā pakvā śṛtopahitā bhavatīti yadeva yajuṣkṛtā tenātho yadvai kiṃ caitamagniṃ vaiśvānaramupanigacchati tata eva tatpakvaṃ śṛtamupahitambhavati -

7.5-3.7.5.1.30

dhruvāsi dharuṇeti / tasyokto bandhuḥ/ ito jajñe prathamamebhyo yonibhyo adhi jātavedā ityetebhyo hi yonibhyaḥ prathamaṃ jātavedā ajāyata sa gāyatryā triṣṭubhānuṣṭubhā ca devebhyo havyaṃ vahatu prajānannityetairvā'eṣa chandobhirdevebhyo havyaṃ vahati prajānan -

7.5-3.7.5.1.31

iṣe rāye ramasva / sahase dyumna ūrje apatyāyetyetasmai sarvasmai ramasvetyetatsamrāḍasi svarāḍasīti samrāṭca hyeṣa svarāṭca sārasvatau tvotsau prāpavatāmiti mano vai sarasvānvāksarasvatyetau sārasvatā utsau tau tvā prāvatāmityetaddvābhyāmupadadhāti tasyokto bandhuratho dvayaṃ hyevaitadrūpammṛccā'paśca sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ -

7.5-3.7.5.1.32

athaināmabhijuhoti / etadvā asyāmetatpūrvaṃ retaḥ siktaṃ bhavati sikatāstadetadabhikaroti tasmādyonau retaḥ siktamabhikriyata ājyena juhoti sruveṇa svāhākāreṇa dvābhyāmāgneyībhyāṃ gāyatrībhyāṃ tasyokto bandhuḥ -

7.5-3.7.5.1.33

agne yukṣvā hi ye tava / yukṣvā hi devahūtamāniti yuktavatībhyāmidamevaitadyonau reto yunakti tasmādyonau reto yuktaṃ na niṣpadyate -

7.5-3.7.5.1.34

sa yadi saṃvatsarabhṛtaḥ syāt / athābhijuhuyātsarvaṃ vai tadyatsaṃvatsarabhṛtaḥ sarvaṃ tadyadabhijuhotyatha yadyasaṃvatsarabhṛtaḥ syādupaiva tiṣṭhetāsarvaṃ vai tadyadasaṃvatsarabhṛto'sarvaṃ tadyadupatiṣṭhate'bhi tveva juhuyāt-

7.5-3.7.5.1.35

paśureṣa yadagniḥ / so'traiva sarvaḥ kṛtsnaḥ saṃskṛtastasyāvāṅprāṇaḥ svayamātṛṇṇā śroṇī dviyajuḥ pṛṣṭayo retaḥsicau kīkasā viśvajyotiḥ kakudamṛtavye grīvā aṣāḍhā śiraḥ kūrmo ye kūrme prāṇā ye śīrṣanprāṇāste te -

7.5-3.7.5.1.36

taṃ vā etam / ita ūrdhvaṃ prāñcaṃ cinotyasau vā āditya eṣo'gniramuṃ tadādityamita ūrdhvaṃ prāñcaṃ dadhāti tasmādasāvāditya ita ūrdhvaḥ prāṅdhīyate -

7.5-3.7.5.1.37

athainaṃ prasalavyāvartayati / amuṃ tadādityaṃ prasalavyāvartayati tasmādasāvāditya imāṃllokānprasalavyanuparyaiti -

7.5-3.7.5.1.38

udaramukhā / yonirulūkhalamuttarokhā bhavatyadharamulūkhalamuttaraṃ hyudaramadharā yoniḥ śiśnaṃ musalaṃ tadvṛttamiva bhavati vṛttamiva hi śiśnaṃ taddakṣiṇata upadadhāti dakṣiṇato vai vṛṣā yoṣāmupaśete yadu paśoḥ saṃskṛtasyānnaṃ taddūrveṣṭakā tasya vā etasyottaro'rdha udāhitataro bhavati paśureṣa yadagnistasmātpaśoḥ suhitasyottaraḥ kukṣirunnatataro bhavati -

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0