Shatapatha Brahmana · Verses 7.1-2

prajāpatiḥ prajā asṛjata / sa prajāḥ sṛṣṭvā sarvamājimitvā vyasraṃsata tasmādvisrastātprāṇo madhyata udakrāmadathāsmādvīryamudakrāmattasminnutkrānte'padyata
tasmātpannādannamasravadyaccakṣuradhyaśeta tasmādasyānnamasravanno heha tarhi kā cana pratiṣṭhā''sa -

te devā abruvan / na vā ito'nyā pratiṣṭhāstīmameva pitaraṃ prajāpatiṃ saṃskaravāma saiva naḥ pratiṣṭhā bhaviṣyatīti -

te'gnimabruvan / na vā ito'nyā pratiṣṭhāsti tvayīmaṃ pitaraṃ prajāpatiṃ saṃskaravāma saiva naḥ pratiṣṭhā bhaviṣyatīti kiṃ me tato bhaviṣyatīti -

te'bruvan / annaṃ vā ayaṃ prajāpatistvanmukhā etadannamadāma tvanmukhānāṃ na eṣo'nnamasaditi tatheti tasmāddevā agnimukhā annamadanti yasyai hi kasyai ca devatāyai juhvatyagnāveva juhvatyagnimukhā hi taddevā annamakurvata -

sa yo'smātprāṇo madhyata udakrāmat / ayameva sa vāyuryo'yaṃ pavate'tha yadasmādvīryamudakrāmadasau sa ādityo'tha yadasmādannamasravadyadeva saṃvatsare'nnaṃ tattat -

taṃ devā agnau prāvṛñjan / tadya enaṃ pravṛktamagnirārohadya evāsmātsa prāṇo madhyata udakrāmatsa evainaṃ sa āpadyata tamasminnadadhuratha yadasmādvīryamudakrāmattadasminnadadhuratha yadasmādannamasravattadasminnadadhustaṃ sarvaṃ kṛtsnaṃ saṃskṛtyordhvamudaśrayaṃstadyaṃ tamudaśrayannime sa lokāḥ -

tasyāyameva lokaḥ pratiṣṭhā / atha yo'smiṃloke'gniḥ so'syāvāṅprāṇo'thāsyāntarikṣamātmātha yo'ntarikṣe vāyurya evāyamātmanprāṇaḥ so'sya sa dyaurevāsya śiraḥ sūryācandramasau cakṣuṣī yaccakṣuradhyaśeta sa candramāstasmātsa mīlitatataro'nnaṃ hi tasmādasravat -

tadeṣā vai sā pratiṣṭhā / yāṃ taddevāḥ samaskurvantsaiveyamadyāpi pratiṣṭhā so evāpyato'dhi bhavitā -

sa yaḥ sa prajāpatirvyasraṃsata / ayameva sa yo'yamagniścīyata tadyadeṣokhā riktā śete purā pravarjanādyathaiva tatprajāpatirutkrānte prāṇa utkrānte vīrye srute'nne rikto'śayadetadasya tadrūpam -

tāmagnau pravṛṇakti / yathaivainamado devāḥ prāvṛñjaṃstadya enāṃ pravṛktāmagnirārohati ya evāsmātsa prāṇo madhyata udakrāmatsa evainaṃ sa āpadyate tamasmindadhātyatha yadrukmaṃ pratimucya bibharti yadevāsmādvīryamudakrāmattadasmindadhātyatha yāḥ samidha ādadhāti
yadevāsmādannamasravattadasmindadhāti -

tā vai sāyaṃ prātarādadhāti / ahnaśca hi tadrātreścānnamasravattānyetāni sarvasminneva saṃvatsare syuḥ saṃvatsaro hi sa prajāpatiryasmāttānyudakrāmaṃstadasminnetatsarvasminneva sarvaṃ dadhāti yasminhāsyaitadato na kuryānna hāsya tasminnetaddadhyānnāsaṃvatsarabhṛtasyekṣakeṇa cana bhavitavyamiti ha smāha vāmakakṣāyaṇo nedimaṃ pitaraṃ prajāpatiṃ vicchidyamānaṃ paśyānīti taṃ saṃvatsare sarvaṃ kṛtsnaṃ saṃskatyordhvamucchrayati yathaivainamado devā udaśrayan -

tasya gārhapatya evāyaṃ lokaḥ / atha yo gārhapatye'gnirya evāyamasmiṃloke'gniḥ so
'sya so'tha yadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca tadantarikṣamatha ya āgnīdhrīye'gnirya evāyamantarikṣe vāyuḥ so'sya sa āhavanīya eva dyauratha ya āhavanīye'gnistau sūryācandramasau so'syaiṣa ātmaiva -

tasya śira evāhavanīyaḥ / atha ya āhavanīye'gnirya evāyaṃ śīrṣanprāṇaḥ so'sya sa
tadyatsa pakṣapucchavānbhavati pakṣapucchavānhyayaṃ śīrṣanprāṇaścakṣuḥ śiro dakṣiṇaṃ śrotraṃ dakṣiṇaḥ pakṣa uttaraṃ śrotramuttaraḥ pakṣaḥ prāṇo madhyamātmā vākpucchaṃ pratiṣṭhā tadyatprāṇā vācānnaṃ jagdhvā pratitiṣṭhanti tasmātprāṇānāṃ vākpucchaṃ pratiṣṭhā -

atha yadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca / sa ātmātha ya āgnīdhrīye'gnirya evāyamantarātmanprāṇaḥ so'sya sa pratiṣṭhaivāsya gārhapatyo'tha yo gārhapatye'gniḥ so'syāvāṅ prāṇaḥ -

taṃ haike tricitaṃ cinvanti / trayo vā ime 'vāñcaḥ prāṇā iti na tathā kuryādati te recayantyekaviṃśasampadamatho anuṣṭupsampadamatho bṛhatīsampadaṃ ye tathā kurvantyekaṃ hyevaitadrūpaṃ yonireva prajātireva yadete'vāñcaḥ prāṇā yaddhi mūtraṃ karoti yatpurīṣaṃ praiva tajjāyate -

athātaḥ sampadeva / ekaviṃśatiriṣṭakā nava yajūṃṣi tattriṃśatsādanaṃ ca sūdadohāśca taddvātriṃśaddvātriṃśadakṣarānuṣṭupsaiṣā'nuṣṭup -

ekaviṃśatirveva pariśritaḥ / yajurdvāviṃśaṃ vyudūhanasya yajurūṣāśca yajuśca sikatāśca yajuśca purīṣaṃ ca yajuśca caturbhiḥ saṃnivapati vimuñcati pañcamena tatastribhiriyaṃ dvātriṃśadakṣarānuṣṭupsaiṣānuṣṭup -

athaite dve yajuṣī / so anuṣṭubeva vāgvā anuṣṭuptadyadidaṃ dvayaṃ vāco rūpaṃ daivaṃ ca mānuṣaṃ coccaiśca śanaiśca tadete dve -

tā vā etāstisro'nuṣṭubhaḥ / cita eṣa gārhapatyastadyadetā atra tisro'nuṣṭubhaḥ sampādayantyatra hyeveme tadā sarve lokā bhavanti tato'nyatarāṃ dvātriṃśadakṣarāmanuṣṭubhamāhavanīyaṃ haranti sa āhavanīyaḥ sā dyaustacchiro'thehānyatarā pariśiṣyate sa gārhapatyaḥ sā pratiṣṭhā sa u ayaṃ lokaḥ -

atha ye ete dve yajuṣī / etattadyadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca tadantarikṣaṃ sa ātmā tadyatte dve bhavatastasmādetattanīyo yadantarāhavanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca tasmādeṣāṃ lokānāmantarikṣalokastaniṣṭhaḥ -

saiṣā tredhāvihitā vāganuṣṭup / tāmeṣo'gniḥ prāṇo bhūtvā'nusaṃcarati ya āhavanīye'gniḥ sa prāṇaḥ so'sāvādityo'tha ya āgnīdhrīye'gniḥ sa vyānaḥ sa u ayaṃ vāyuryo'yaṃ pavate'tha yo gārhapatye'gniḥ sa udānaḥ sa u ayaṃ yo'yamasmiṃloke'gnirevaṃviddha vāva sarvāṃ vācaṃ sarvaṃ prāṇaṃ sarvamātmānaṃ saṃskurute -

saiṣā bṛhatyeva / ye vai dve dvātriṃśatau dvātriṃśadeva tadathaite dve yajuṣī taccatustriṃśadagnireva pañcatriṃśo nākṣarācchando vyetyekasmānna dvābhyāṃ sa u dvyakṣarastatṣaṭtriṃśatṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī bṛhatīṃ vā eṣa saṃcito'bhisampadyate yādṛgvai yonau retaḥ sicyate tādṛgjāyate tadyadetāmatra bṛhatīṃ karoti tasmādeṣa saṃcito bṛhatīmabhisampadyate -

tadāhuḥ / yadayaṃ loko gārhapatyo'ntarikṣaṃ dhiṣṇyā dyaurāhavanīyo'ntarikṣaloka u asmāllokādanantarhito'tha kasmādgārhapatyaṃ citvāhavanīyaṃ cinotyatha dhiṣṇyāniti saha haivemāvagre lokāvāsatustayorviyatoryo'ntareṇākāśa āsīttadantarikṣamabhavadīkṣaṃ haitannāma tataḥ purāntarā vā idamīkṣamabhūditi tasmādantarikṣaṃ tadyadgārhapatyaṃ citvāhavanīyaṃ cinotyetau hyagre lokāvasṛjyetāmatha pratyetya dhiṣṇyānnivapati karmaṇa evānantarayāyātho'antayorvāva saṃskriyamāṇayormadhyaṃ saṃskriyate -