Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 7.1

prathamaṃ brāhmaṇam gārhapatyāgnicayanam
१ gārhapatyāgnicayanama-tatra pūrvaṃ vidhitsitasya gārhapatyadhiṣṇyacayanasya pūrvabhavānbhūsaṃskārānvidhātumādau tatsthānasya saprayojanaṃ sābhiprāyaṃ samantrakaṃ palāśaśākhayā byudūhanavidhānam , vihite vyudūhane viniyuktasya mantrasya pādaśo' nūdya vyākhyānam, vyudūhane vihitasya palāśaśākhākaraṇatvasya mantrakaraṇatvasya cānūdya praśaṃsanaṃ, tasyāḥ palāśaśākhāyā udaṅnirasanavidhānam , sammārja nānantaramūṣāṇāṃ nivapanasya sahetukaṃ sārthavādaṃ vidhānam, tasminnivapane maṃtraṃ viniyujya tadarthavivaraṇam , nyuptairūṣaiḥ pracchādanaṃ vidhāya tasya praśaṃsanam , sārthavādaṃ mantra tadabhiprāyopetaṃ sikatānāṃ nivapanavidhānam, sikatābhiḥ pracchādanaṃ vidhāya śarkarābhiḥ pariśrayaṇasya sārthavādaṃ saprakārakaṃ vidhānam , tatra pariśrayaṇe mantraṃ vidhāya tasya vyākhyānam , mantrasya "sūdadohasaḥ "iti padasyoccāraṇaniṣedhasyopapādanamekena yajuṣā bahūnāṃ pariśritāṃ sthāpanasyopapādanaṃ ca, pariśridrūpasikatānāṃ bāhyābhyantarabhāvaṃ vidhāya tasya praśaṃsanam , itthaṃ saṃskṛtasya gārhapatyāyatanasyeṣṭakābhiścayanavidhānam, vihitatya cayanasya niṣpattaye iṣṭakānāmupadhānaprakāravidhānam , upadheyāsu trividhāsviṣṭakāsvavayavaklaptiṃ pratipādya tāsāṃ catasṛṇāmiṣṭakānāmupadhāne caturo maṃtrānviniyujya teṣāṃ vyākhyānam , etāsāmiṣṭakānāṃ krameṇa kṛtamupadhānamanūdya tasya praśaṃsanam , sādanasūdadohasoḥ sakṛttvaṃ vidhāya tatpraśaṃsanam, paścimārdhyayoriṣṭakayorupadhānaprakārakathanam , tatra mantraṃ viniyujya tadvyākhyānam , maṃtratattātparyopetaṃ pāścātyayoruttarasyā iṣṭakāyā upadhānavidhānam , sārthavādaṃ sakāraṇaṃ pāścātyayoriṣṭakayorupadhānasādanādīnāṃ pṛthakkartavyatābhidhānam , agrapradeśena tayoḥ parasparasaṃsargasya vidhānam , samantrakaṃ pūrvārdhyayoriṣṭakayorupadhānaprakāranirūpaṇam , etāsāmiṣṭakānāmupadhānasya prādakṣiṇyamupanayena darśayitvā tasya praśaṃsanam , upahitānāmiṣṭakānāṃ sambhūya saṃkhyāyāḥ praśaṃsanaṃ, sādanasaṃkhyāmanūdya tasyāḥ praśaṃsanam , saṃkhyādvayaṃ sambhūya tasya praśaṃsanaṃ, vakṣyamāṇastāvakārthavādātideśasahitaṃ lokampṛṇākhyāyā iṣṭakāyā upadhānavidhānam , sakṛtpaṭhitena lokampṛṇeti mantreṇa tisṛṇāṃ yugapadupadhānavidhānam , tenaiva sakṛtpaṭhitena mantreṇa daśānāmi / ṣṭakānāmupadhānavidhānam , pūrvaṃ trayodaśa / lokampṛṇānāṃ dvedhā vibhāgenopadhāna / pakṣamabhidhāyedānīṃ tredhāvibhāgapakṣasyāpyabhidhānam , pūrvābhiriṣṭakābhiḥ sahaitāsāmiṣṭakānāṃ saṃkhyāṃ sambhūya tasyāḥ praśaṃsanam , pariśritāṃ saṃkhyāmanūdya tasyāḥ praśaṃsanam, vakṣyamāṇastāvakārthavādātideśayutaṃ purīṣanivapanavidhānaṃ, sārthavādaṃ purīṣāharaṇasthānavidhānam, itthaṃ purīṣāntāṃ gārhapatyacitimuktvā'tha tasyāḥ prānteṣu sāmyasya stāvakārthavādātideśasahitamabhidhānaṃ gārhapatyaciteḥ sārthavādaṃ parimāṇaṃ vidhāya parito maṇḍalākāratvavidhānam , gārhapatyacitirūpasyāgnerukhyāgneśca caturbhirmantraiḥ saṃsarjanavidhānam , tanmantrāṇāṃ tātparyābhidhānañca, caturmantrakaraṇakamukhyāgnergārhapatyacitimadhye sakāraṇaṃ nivapanavidhānam , riktāyā ukhāyā adhvaryukartṛkasya yajamānakartṛkasya vā'vekṣaṇasya niṣedhaṃ pratipādya tasyāḥ sikatābhiḥ samagartatvakaraṇavidhānam, ukhāyāḥ śikyādvimocanasya saprayojanaṃ sopapattikaṃ sadṛṣṭāntaṃ mantratadarthavivaraṇopetaṃ vidhānam, stāvakārthavādātideśayutaṃ tasyā ukhāyāḥ jvalanarūpasyāgneruttarapārśve'ratnimātre citāveva sthāpanaṃ kartavyamityabhidhānam , sikatāpūrṇāyā ukhāyā madhye tūṣṇīṃ payasa āsecanasya sakāraṇaṃ sadṛṣṭāntaṃ vidhānam , sikatāpayasoradharottarabhāvamanūdya tatpraśaṃsanaṃ, ukhāyāṃ payasa ānayanasthānasya vidhānaścetyādi /
dvitīyaṃ brāhmaṇam
२ ukhyarūpeṇa saṃskṛtasya gārhapatyāgnervirāḍrūpaprajāpatyātmatvaṃ vaktuṃ prajāpateḥ saṃskṛtiṃ vivakṣayā ca taccharīraviśleṣaṇasya pratipādanaṃ, anantaramasya / devaiḥ kṛtasaṃskāratvasyopavarṇanam , itthaṃ sampradhāritamarthaṃ kartuṃ devā agniṃ prārthitavantaḥ- so'pi tatprārthanamaṅgīkṛtavānityabhidhānam, idānīntanaprasiddhayā devānāmagnimukhatvasya dṛḍhīkaraṇam utkrāntānāṃ prāṇādīnāṃ pariṇāma viśeṣasyābhidhānaṃ, prakṛtamanusṛtya tasya kīdṛkkimaṅgamityādi sopapattikamabhidhānaṃ, pratiṣṭhārūpasya prajāpateḥ saṃskāramabhidhāya cityāgnerapi tāḍaksaṃskāraṃ vaktuṃ tayostādātmyamupavarṇya sopapattikaṃ saṃskārasāmatvasyopavarṇanaṃ, samidhāmaharaharabhyādhānamanūdya tatra kāraṇaṃ pratipādya rukmapratimocanokhyabharaṇādīnāṃ saṃvatsarakālavyāpterabhidhānaṃ, atrokte'rthe vāmakakṣāyaṇarṣeḥ sābhiprāyaṃ matanirūpaṇaṃ, prakṛtasya cayanātmakasya prajāpaterlokatrayātmatvaṃ tadadhiṣṭhāttragnivāyvādityātmatvaṃ ca pratipādya punastasyādhiyājñikādhyātmikarūpadvayasya pratipādanaṃ, cityātmakasyāhavanīyasya tatra nidhīyamānasyāgneśca krameṇa śīrṣatvaṃ śīrṣaṇyaprāṇatvaṃ ca pratipādya tayoreva pakṣapucchavatvasya sopapattikaṃ pratipādanaṃ, prakārāntareṇāpi tasyādhiyājñikādhyātmikarūpatvasya pratipādanaṃ, tricitiko gārhapatyaścetavya ityekīya mataṃ sopapattikamupanyasya vakṣyamāṇasampattrayātirekarūpadoṣābhidhānena taṃ pakṣaṃ nirākṛtya tathā'vāṅprāṇānāmuktaṃ tritvamaṅgīkṛtya tadapi nirākṛtyaikatvasya sopapattikaṃ nigamanaṃ, pūrvamupakṣiptāyā anuṣṭubbṛhatyoḥ sampatterabhidhānaṃ, tatra 'tisro'nuṣṭubhaḥ sampādya, tāsāṃ prayojanapuraḥsaramupayogakathanaṃ, pratipāditārthajñasya phalābhidhānaṃ, prāgupanyastāyā bṛhatīsampatteruprapādanaṃ, gārhapatyāgnīdhrīyāhavanīyānāṃ krameṇa pṛthivyantarikṣadyulokātmakatvātkrameṇaiva teṣāṃ saṃkāro yukta ityāśaṃkya vyutkramānuṣṭhānasya sakāraṇaṃ saprayojanamupapādanaṃ cetyādi /

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc