Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 6.1

6.1.1

brāhmaṇam

6.1.2

१ athāgnicityā-tatra hiraṇyagarbhakartṛkasṛṣṭerāmnānaṃ, tatprasaṅgātpraśnottarābhyāmṛṣiśabdanirvacanaṃ madhyamaprāṇasya sarvendriyapoṣaṇadvārā indraśabdavācyatvābhidhānaṃ, ṛṣiśarīraśabdayornirvacanasametaṃ nānāpuruṣotpattidvārā sarvāvayavasampannasyaikasya virāḍātmakapuruṣasyodbhavamabhyādhāya tasyāgnirūpatvābhidhānaṃ, virāṭapuruṣasya cityāgneśca sāmyatvopapādanaṃ, virāḍātmakasya saptapuruṣasammitasya cityāgneḥ śiraso darśanaṃ, cayanopayuktāyāḥ sṛṣṭerāmnānaṃ, tasyāṃ ca trayīlakṣaṇabrahmaṇo'ṇamāṇḍasya cotpatteḥ kathanam āṇḍānmeṣāgnyaśvarāsabhājānāṃ paśūnāmutpatteḥkathanaṃ tataḥ pṛthivyā utpattimabhidhāya tatsakāśācchuṣkārdramṛdādīnāṃ navānāmutpatterabhidhānaṃ, bhūmeragneśca gāyatratvasampādanaṃ cetyādi.
brāhmaṇam

6.1.3

२ vāyvantarikṣādisṛṣṭiḥ prajāpateścityāgnirūpatā ca-tatra prathamaṃ pṛthivyagnyormithunādvāyorvāyvantarikṣayormithunādādityasyādityadyulokayormithunāccandramonakṣatrāvāntaradiṅmahādiśāṃ vāṅmanasayormithunādvasurudrādityaviśvedevānāṃ cotpatterabhidhānaṃ, keṣāñcinmatena vasurudrādityaviśvedevānāmutpatteragnipūrvakatvaprada rśanam , aparamatena prajāpatereva sarvasṛṣṭerabhidhānam-atrārthe śrutisammateḥ pradarśanaṃ ca, sarvotpādakasya prajāpateścityāgnirūpatāyā ākhyāyikayā pradarśanaṃ, tasyāṃ ca saphalaṃ sakāraṇaṃ praśnottararūpeṇa sandhānaprakāranirūpaṇaṃ, prasaṅgāddhitopahitaśabdayorarthapradarśanaṃ citisaṃkhyāpradarśanapuraḥsaraṃ sārthavādaṃ prajāpateścityatvapradarśanaṃ, cityopari nidhīyamānasyāhavanīyasyāgnerādityarūpatvābhidhānaṃ, prajāpaterdevaiḥ sandhānaprakārakathanaṃ bhaiṣajyakaraṇaprakārakathanaṃ ca, iṣṭakāśabdasya nirvacanam , aktākṣyamatena yajuṣmatīṣṭakā bhūyasvenopadheyāstāṇḍyamatena lokampṛṇeṣṭakā bhūyastvenopadheyā iti sopapattikaṃ matadvayamabhidhāya taddūṣayitvā ca vāstaviko'nuṣṭhānaprakārastūbhayavilakṣaṇo'stīti nirūpaṇaṃ, prajāpateragninā devaiśca sandhāne kṛte sampadyamānamarthaṃ pradarśya tadvedituḥ phalakathanaṃ, prāguktasya prāṇe vāco nidhānarūpasyārthasyātreṣṭakopanidhānamantre pradarśanaṃ, vākprāṇayoragnīndratvarūpeṇa praśaṃsanaṃ, cityāgnerindrāgnidevatyatvaprakhyāpanāyendrāgnyoḥ sarvadevatātmanā praśaṃsanaṃ, bhūmāveveṣṭakācayanaṃ kartavyamityasya praśnottarābhyāmupapādanam , iṣṭakāyāścatuḥsaktitvarūpaguṇasyābhidhānaṃ, pañceṣṭakānāṃ praśnottarapūrvakamupapādanaṃ, sopapattikapūrvottarapakṣābhyāṃ citānāmiṣṭakānāmāhavanīyāgnireva śira iti siddhāntasthāpanaṃ, cayane paśuśīrṣopadhānātpaśviṣṭaketyuktam , tatra paśūnāṃ saṃkhyāprativacanavyājeneṣṭakānāṃ lokadvayātmakatvanirūpaṇaṃ, mṛttikodakasampādanīyānāmiṣṭakānāṃ paśurūpatvasya praśnottarābhyāṃ pradarśanaṃ. paśudvitvaprativacanena lokadvayātmakeṣṭakācitasyāgneḥ sarvalokātmakatvanirūpaṇam, agnicayanasya svargaprāpaṇarūpaṃ phalaṃ keṣāñcinmatena pūrvapakṣayitvā taddūṣayitvā ca siddhānte prajāpatibhavanarūpameva phalamiti nirūpaṇaṃ cetyādi.
brāhmaṇam

३ sopapattikaṃ cayanopayuktānāmapphenamṛtsikatāśarkarāśmāyohiraṇyānāmaṣṭānāṃ rūpāṇāmutpattyabhidhānaṃ, bhūmergāyatrītvopapādanaṃ, bhūmeḥ pṛthivīśabdavācyatve pravṛttinimittakathanaṃ, kumārotpatteḥ saviśeṣaṃ nirūpaṇaṃ, bhūtādiśabdānāmarthakathanam , utpannasya kumārasyāṣṭānāṃ pṛthivyaptejovāyvākāśasūryacandrayajamānākhyānāṃ rūpāṇāṃ rudraśarvapaśupatyugrāśanibhavamahādeveśānānāṃ nāmnāṃ ca sopapattikaṃ sārthavādaṃ nirupaṇaṃ, "kumāraḥ" iti navamaṃ nāmetyabhidhānam , uktāyā navasaṃkhyāyāstrivṛdātmanā praśaṃsanaṃ, nāmagatāṣṭasaṃkhyāyā gāyatryātmanā praśaṃsanaṃ, saṃvatsarānte saṃvatsaradvayānte vā cayanānuṣṭhānamanuvacanaṃ ca kartavyamiti pakṣadvayaṃ pratipādya tatra dvitīye pakṣe upapattiṃ ca pradarśya siddhāntatayā prathamapakṣasyaiva sahetukaṃ nigamanaṃ, citasyāgneścitratvopapādanasahitaṃ cayanasambandhāccitranāma sampannamiti nirūpaṇaṃ cetyādi.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc