Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 5.5

5.5.1

brāhmaṇa

5.5.2

१ pañcabilākhyāścaruhomāḥ-tatra āgne- yo'ṣṭākapālaḥ puroḍāśaḥ-aindra ekādaśakapālaḥ puroḍāśaḥ saumyaścarurvāvaiśvadevaścaruḥ-maitrāvaruṇīpayasyā-bārhaspatyaścaruḥ ityeteṣāṃ pañcahaviṣāmekasyāṃ pātryāṃ prāgādikrameṇa madhye cāsādanavidhānam, eteṣāṃ āsādanaviśeṣeṇa pañcabilātmakatvabhavanātpañcabilasaṃjñāvattvakathanam , eteṣāṃ pañcabilahaviṣāṃ karaṇe prayojanābhidhānamakaraṇe pratyavāyābhidhanaṃ ca, eteṣāṃ pañcabilahaviṣāṃ krameṇa niṣkrayaṇasādhanatvavivaraṇaṃ, pratyekahaviḥ-pracārādanantaraṃ bārhaspatye carau saṃsravānayanavidhānaṃ, bārhaspatye carau caturṇāṃ haviṣāṃ saṃsravānayanasya praśaṃsanam , āgneyādihaviṣāmṛtvigviśeṣebhyo hiraṇyādidakṣiṇādānaṃ vidhāya teṣāmṛtvigviśeṣāṇāṃ hiraṇyādidakṣiṇānāṃ ca praśaṃsanam, etasya pañcabilahaviḥpañcakasyānnādyakāmanayā rājasūyādbahiḥ puruṣārthatayā svātantryeṇa prayogasya sārthavādaṃ vidhānaṃ ceti.
brāhmaṇa

5.5.3

२ dvādaśa prayujāṃ havīṃṣi-tatra prathamaṃ sārthavādaṃ prayugghaviṣāṃ vidhānaṃ, teṣā saṃkhyāṃ vidhāya pratimāsaṃ yajanaṃ pūrvapakṣatvenopanyasya pakṣāntareṇa haviḥṣaṭkasyaikīkṛtya yāgakaraṇe'pi pūrvapakṣatvenaivopanyasya ca taṃ pakṣaṃ dūṣayitvā pūrvasya haviḥṣaṭkasya samānatantreṇa yajanaṃ siddhāntīkṛtya tadīyadevatāḥ praśaṃsya ca pūrvasminhaviḥṣaṭke pūrvāgnivāhayoranuḍu hordakṣiṇātvena vidhānam, uttarahaviḥṣaṭkasyāpi samānatantratvaṃ pradarśya tadīyadevatāḥ praśaṃsya cāsminnuttaraṣaṭke'pi pūrvāgnivāhayoranuḍuhordaśiṇātvena vidhānaṃ teṣāṃ pūrvāgnivāhānuḍuhāṃ dakṣiṇātvasya sambhūya praśaṃsanaṃ ca, uktadvādaśaprayugghaviḥkaraṇasya ṛtuprayogasya kurupañcālavṛttāntamukhena dṛḍhīkaraṇam, uktānāṃ dvādaśaprayugghaviṣāṃ dravyanāmabhyāmuddeśaḥ, aditidevatyaśvetāvicitragarbhā'nubandhyādravyakapaśvanuṣṭhānasya maruddevatyapṛṣatīvicitragarbhā'nubandhyādravyakapaśvanuṣṭhānasya ca prākṛtetikartavyatātideśasahitaṃ svaguṇaviśiṣṭayāgīyadravyadakṣiṇāsahitaṃ ca vidhānama, uktasya paśubandhadvayasya śākhābhedena ādityaviśvedevarūpadevatāntarasambandhapradarśanaṃ
cetyādi.
brāhmaṇa

5.5.4

३ keśavapanīyo'tirātraḥ -tatra pūrvamabhiṣecanīyayāgādanantaraṃ sakāraṇaṃ keśavapanīyayāgavidhānaṃ, kāraṇatvenābhihitasya keśavapanākaraṇalakṣaṇavratasyāvadhikālaṃ pradarśya keśavapanīyaśabdasya nirvacanaṃ, tatrodgātṛpuruṣairgīyamānastotreṣu codakena prātaḥsavanādiṣu trivṛdādistomānāṃ prāptau tānapavaditumekaviṃśādistomaviśeṣāṇāṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ, prakṛto mādhyandinasavane sthantaraṃ bṛhatsāma vā pṛṣṭhastotraṃ vikalpenoktaṃ tanmadhyādatraikasya rathantarapṛṣṭhasya niyamanam , asya keśavapanīyasomayāgasyātirātrasaṃsthātvasya pratiṣṭhātmanā praśaṃsanam, asya yāgasya keśavāpavratavisarjanārthamanuṣṭheyatvāttadante kartavye keśavāpe kasyacidviśeṣasya vidhānaṃ, sunvato yajamānasya keṣāṃcinniyamānāṃ pradarśanaṃ ceti.
brāhmaṇa

5.5.5

४ carakasautrāmaṇiḥ-tatra devatāsambandhaviśiṣṭasya paśutrayasya vidhānam , uktapaśuṣu niruktaguṇānāmasaṃbhavaṃ matvā tadalābhe guṇāntaravidhānam, ajatrayapakṣe āśvinapaśoḥ kasyacidguṇaviśeṣasya vidhānam , eteṣāṃ paśūnāṃ sautrāmaṇīsambandhapradarśanaṃ, sautrāmaṇyā sutrāmendrasambandhasyāśvisarasvatīsambandhasya tatropayuktadravyādeścākhyāyikāmukhena pradarśanaṃ, tatra mukhavamanapakṣe prāyaścittirnāstīti pradarśanam, indriyebhyaḥ somadravaṇakāle nāsikādisrutasya siṃhādyātmanotpatteḥ pradarśanaṃ, sautrāmaṇīśabdasya nirvacanaṃ, prasaṅgādanyasya somātipūtasyāpyasyā eveṣṭeḥ pradarśanam , eṣāpīṣṭī rājasūyayājinā kartavyetividhānaṃ, āśvinasārasvatendrapaśuvidhiṃ pṛthakpṛthaganūdya tatpraśaṃsanaṃ, vidhāsyamāne parisrutsandhāne siṃhavṛkavyāghralomasaṃsarjanaṃ siddhāntayituṃ śākhāntarīyaṃ pakṣaṃ sopapattikamanūdya taṃ nirākṛtya ca svamatapratiṣṭhāpanaṃ, parisrutsandhānasya samantrakaṃ vidhānaṃ, parisutpracaraṇe kāraṇasahitamagnidvayoddharaṇaṃ pratipādya pracaraṇakālasya vidhānaṃ parisruto darbhaiḥ samantrakaṃ pāvanavidhānaṃ, parisruti kuvalakarkandhubadarasaktutrayasya nivapana vidhānaṃ, grahagrahaṇaṃ vidhāya tatraikasyaiva sopapattikaṃ grahaṇābhidhānam , grahagrahaṇamanūdya tatra mantrasya viniyojanaṃ, grahatrayasya grahaṇapakṣe'pyayameva mantra iti pratipādya tatropayāmetyasminnaṃśe viśeṣakathanam-anuvacanapraiṣe viśeṣakathanaṃ ca, hotāramanūcyāśvisarasvatīndrapratipādakamantrasyābhidhānaṃ, yajapraiṣe devatāśaṃsanaṃ vidhāya devatātrayapratipādikāyā yājyāyāpaṭhanavidhānaṃ, hoturdvirvaṣaṭkāro'dhvaryordvirhavanaṃ bhakṣāharaṇaṃ grahatrayapakṣe'nuhomaṃ parisruddhomau hotavyāvityādervidhānaṃ, parisruccheṣāsekapūrṇaṃ rukmavantaṃ śatacchidraṃ navacchidre dakṣiṇāhavanīyoparisthe śikye nihitaṃ sravantaṃ kumbhaṃ somavadādipitṝṇāntribhistryṛcairupatiṣṭheteti vidhānam , upasthāne mantrāṇāṃ pradarśanaṃ pitryamantrairupasthānasya praśaṃsanaṃ ca, paśupuroḍāśārthaṃ sāvitravāruṇendrasaṃjñakahavistritayasya vidhānaṃ puroḍāśadevatānāṃ praśaṃsanaṃ ca, anuyājādanantaraṃ srugvyūhanātpūrvaṃ paścādvā niruktahavistritayasya pracaraṇaṃ kartavyamiti pūrvapakṣayitvā'smiṃśca pakṣe pracaraṇakālavikṣiṣṭaṃ havirantaravidhānaṃ, tadubhayamapi na kartavyamiti pūrvapakṣaṃ nirākṛtya svamatapratiṣṭhāpanaṃ, tasya dakṣiṇātvena napuṃsakasya go rathavāhyā vaḍavāyā vā sopapattikaṃ vidhānaṃ cetyādi.
brāhmaṇa

५ traidhātavīsaṃjñikodavasānīyeṣṭi: --tatra rājasūyānte kartavyāyāstraidhātavyudavasānīyeṣṭerdevatāviśiṣṭasya haviṣo vidhānam, etadiṣṭividhāyakakāraṇanirdeśapuraḥsaraṃ devatāsambandhapraśaṃsārthaṃ purāvṛttakathanaṃ, tatra vedapradānānukaraṇena yāgavidhānaṃ viruddhamiti pradarśanaṃ, iṣṭernāmanirvacanam , iyamiṣṭirindrāviṣṇūbhayadevatyā saṃvatsaravyāpinī ceti nirūpaṇaṃ, tatra trayīvidyārūpatāsampādanāya haviṣovrīhimayayavamayatvavidhānaṃ, tayorvrīhiyavayorgrahaṇādhiśrayaṇaprakārakathanaṃ, rājasūyayajvano'syā iṣṭeravaśyakartavyatayā vidhānaṃ, yātayāmatvaparihāropapattisahitaṃ yajñasyāyātayāmatvaṃ sampādayituṃ traidhātavīṣṭiravaśyamanuṣṭheyeti sābhiprāyaṃ nirūpaṇam, etasyā iṣṭerviniyogāntarakathanaṃ, punarapyasyā iṣṭerdīrghasatrāṅgatvenāvaśyakartavyatvapratipādanam, etasyā iṣṭerābhicārikaprayogakathanam, etasyā iṣṭeḥ paraiḥ kṛtābhicārasya pariharaṇe samarthatvasyopavarṇanaṃ, traidhātavyudavasānīyeṣṭerdakṣiṇātvena trayāṇāṃ śatamānānāṃ brahmaṇe-tisṛṇāṃ dhenūnāṃ hotre--trayāṇāṃ vāsasāmadhvaryave--goragnidhe ca pradānavidhānam, etāsāṃ dakṣiṇānāṃ sambhūya saṃvatsarātmanā praśaṃsanaṃ cetyādi.

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc